Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
No'ng una, kailangan kong matutong mag-survive
para makatagal ako sa tubig kasama nila.
Kadalasan, pag may inaatake ng pating,
lumalabas sila sa tubig…
Sa likod 'yong clip.
…dahil nanatili ako sa tubig matapos sugurin ng pating,
na-observe ko ang natural nilang kilos,
at do'n ko natutunan
'yong language ng pating.
Kilala ng lahat si Ocean Ramsey.
-Ocean Ramsey. -Ocean Ramsey.
Ocean Ramsey.
Walang takot. Daredevil.
Nasa balita siya. Kalat na sa buong mundo.
-Ocean ang pangalan niya? -Ocean.
Pero walang nakakaalam ng kuwento niya.
Gusto kong mag-explore.
Gusto kong malaman ang limit ko.
Parang pinanganak ako para dito.
'Yong emosyon at koneksiyon na nararamdaman ko,
nakakapanibago.
Ito na ang buhay ko.
Hindi ako baliw.
Alam ko kung ano ang kaya nilang gawin.
Pero 'yong mga pating ang calling ko.
Paglabag sa limitasyon 'to. Pwedeng may mangyari.
Pinaniniwalaang pinakamalaking great white shark na naitala
sa buong mundo.
Papasok siya sa tubig at tatanungin niyang,
"Bakit ako matatakot?"
BAWAL LUMANGOY
MALAKAS NA AGOS
Talagang humubog sa akin
ang paglaki ko sa Hawaii.
Tinitingnan ko lang ang dagat at ang iba't ibang kulay nito
at dinadamdam ang lakas ng alon.
Medyo mahiyain akong bata no'ng lumalaki ako.
Sobrang tahimik.
Mas gusto kong
makipaghalubilo sa mga hayop sa nature
kesa makihalubilo sa ibang tao,
sa totoo lang.
Medyo pasaway ako no'ng bata.
Kapag nasa nature ako…
pakiramdam kong konektado ako sa isang bagay na mas mataas
at higit sa akin.
'Yong unang beses na nakakakita ako mismo ng pating,
seven o eight years old ako.
At nakasentro siya sa ibaba ko.
Sa sandaling 'yon, may choice ako.
Susundan ko ba siya
o dapat ko ba siyang katakutan?
Sinundan ko siya nang konti.
Ang astig ng experience na 'yon,
lalo na kung natural 'yong fascination mo.
Hindi na rin nawala ang fascination ko na 'yon.
Kapag kasama ko sila, parang buhay na buhay ako.
Hindi rin 'to adrenaline rush. Para kaming may koneksiyon,
do'n ko rin nararamdaman ang totoong ako.
Naaakit talaga ako sa mga pating.
Feeling ko kasi, 'yon ang dahilan kung ba't ako nabubuhay.
Ito 'yong point at purpose ko.
Nahilig ako sa photography dahil sa surfing.
No'ng mas bata pa 'ko,
akala ko magiging surf photographer ako.
Sa kasamaang palad,
na-realize ko na kung gusto kong maging surf photographer,
kailangan isuko ko 'yong magagandang araw ng surfing
para kumita sa pag-picture nito.
Kaya sabi ko, "Ooh!" Hindi ko inasahan 'yon.
Pero as a surfer na lumaki sa Hawaii, takot ako sa pating.
Mga seven, eight yata ako no'n.
Maraming inaatake ng pating.
Susunod, ang pinakabagong pag-atake ng pating sa Oahu.
Galing sa ilaim nito 'yong pating.
Dalawang beses siyang inatake, nakagat 'yong braso niya.
Hindi na komportable mag-surf.
Kumalat ang takot na 'yon sa buong komunidad
at sa buong kabataan ko.
Dahil sa presyur sa kinakabahang tourist industry,
naglunsad ang Hawaii ng shark task force para harapin ang mga pag-atake.
Nagkaroon ng kontrobersiyal na desisyon na pumatay ng mga pating.
Sabi ko, "Mas okay talaga ang patay na pating."
Nandoon ako noon sa Hale'iwa Harbor.
Nakalatag lahat ng tiger shark sa launch ramps.
Mga 20 o 30. Pinapalakpakan nila 'yong mga mangingisda.
Bata lang ako noon na natatakot.
Wala akong alam.
Nakakalungkot na 'yon ang pinanggalingan ko
hanggang sa makapag-dive ako na may pating
at kabaliktaran 'yon sa inaakala ko.
Gumawa kami ng dive charters ng kaibigan ko…
at nagturo kami tungkol sa mga pating.
Tumulong kami na simulan 'yong cage tourism industry dito…
Sobrang hirap gawin noon dati
dahil marami pa ring takot sa komunidad.
May mga kaibigan akong di ako kinakausap dahil gusto ko ang mga pating.
Sabi nila, "Dinadala mo ang mga halimaw sa bayan natin."
Sabi ko, "Di sila mga halimaw. Nauna sila dito sa atin.."
"Kailangan matuto tayong makisama at makibagay."
Kaya 'yon talaga ang…
'yon talaga ang naging daan para makilala ko si Ocean.
Taong 2006 ko siya unang nakilala.
Nagtuturo siya ng scuba.
Kapitan naman ako sa shark boat.
Noong unang araw, sabi niya, "Kung gusto mong maging certified,
sumama ka sa akin at manood ng mga pating sa dagat."
"Gusto kong malaman mo kung ano talaga ang mga pating."
Naisip ko agad, "Diyos ko, ang galing niya."
Noong nagkakilala kami,
palabas ako sa dalawang taong relasyon,
at gusto ko talagang maging single.
Sabi ko, "Di niya 'ko gusto. Sobrang tahimik niya."
"Ayaw niya akong kausapin."
Kailangan kong mag-focus sa mga pating.
'Yong mga pating ang calling ko.
May 30 na iba't ibang uri ng pating dito sa Hawaii.
Karamihan sa kanila, lalayo lang.
Pero ang tiger shark, iba ang pakiramdam nila.
Mas maitim sila sa taas dahil sa magagandang stripes nila.
Lumalaki din sila hanggang mga 18 feet.
Sobrang curious nila, matalino at aware.
Kaya nilang kainin ang kahit ano.
Kaya nilang kagatin ang shell at buto ng pagong.
Ang katawan ng 60-year-old na babae…
Hindi niya nakitang paparating.
Kaya nila 'yong biglaang mabilisang galaw.
Tiger shark!
Takot ang mga tao sa kanila.
Galing ang takot na 'yon sa kakulangan sa pag-unawa.
Mahigit 400 million years na ang mga pating dito.
Isa si Sylvia sa mga pinakamahusay na tagapagtanggol ng dagat.
Dahil sa dedikasyon na 'to, naging underwater royalty siya,
na may palayaw na Her Deepness.
Di ba 'to pwedeng sa ilalim ng tubig?
Importante 'to para mag-function ang karagatan.
Ako si Kim Holland.
Research professor ako sa Hawai'i Institute of Marine Biology
at itinatag ko dito ang shark research group 40 years ago.
Nag-evolve sa pagkakaroon ng top predator role ang mga pating.
Kapag inalis mo ang mga pating,
magkakaro'n ng ripple effect sa buong food chain.
Kailangan natin ang karagatan, ng malusog na karagatan.
Dapat gumagana ang lahat
gaya ng paggana nito bago pa nagkaroon ng mga tao.
Kung gugulohin ang ecosystem,
kahit hindi natin alam kung ano ang epekto, masama 'yon.
Isa sa pinakamalupit na kaaway ng mga pating ang kamangmangan.
Dahil may ganoong parte ng kuwento ang mga tao.
Wala tayong balanse.
Hindi natin alam kung ano ang buhay nila.
Hindi natin alam 'yong paghihirap na pinagdadaanan nila
araw-araw.
Mababago no'n ang kuwento.
Ang napansin ko talaga kay Juan,
'yong hilig niya sa pagkuwento tungkol sa mga pating.
Naririnig ko 'yong passion niya para sa kanila.
At hanggang sa puntong 'yon,
wala pa akong ibang kilala
na gano'n ang pinag-uusapan.
Naantig ang puso ko.
Ready na 'ko.
Tapos magkasama kaming sumisisid araw-araw.
Para siyang maganda na mabangis na hayop…
na sinusubukang mamuhay bilang tao.
Dapat makasabay ka.
Pero ang astig makasama si Juan. Parang, "Gawin natin 'to araw-araw."
At mukhang na-obsess din siya gaya ko.
Lagi niyang sinasabi no'n, "Gusto kong makakita ng pating."
Palagi.
Halos naging obsesyon na 'yon.
Pero dito sa Hawaii,
pinaka nag-aalala ang mga tao sa mga tiger shark.
Dahil sa lakas nila at kung gaano sila kabilis makapatay.
Hindi nare-realize ng mga tao
kung gaano katagal natutukoy 'yong mga lugar
kung saan natin sila makikita.
Literal na libo-libong drift dives…
mula season hanggang season,
minamarkahan sa GPS tuwing may nakikita kaming pating…
at kung anong species,
ilan.
Pagkatapos makahanap pa ng mga pating…
nahanap namin kalaunan 'yong halos perpekto na site.
'Yong malalakas na magkasalubong na alon
marahil ang pangunahing dahilan kung bakit nando'n ang mga pating.
Nagkakasalubong ang agos sa specific na point na 'yon
dahil sa korte ng ilalim ng dagat,
pati na rin ang korte ng lupa.
Akala ng mga tao na kailangan ng cage dahil mapanganib ang mga pating.
Pero 'yong gumagawa ng pagbabago, sila 'yong di takot sumubok ng iba.
Gusto kong patunayan sa mundo na hindi sila halimaw.
'Yon ang gusto kong patunayan.
Magiging honest ako,
Kinabahan ako. Hindi ko sinasabi,
kahit na medyo hindi ako komportable minsan.
Pero si Ocean talaga
ang alpha sa relasyon namin.
Wala naman akong problema do'n.
Mas may alam kasi siya.
Magfi-film lang ako.
Mas makapal ang balat nila, mas matalas ang ngipin at mas mabilis.
Paano ba para di ako mataranta?
Ang bilis lahat.
Literal na nasa harap ako ng bibig ng pating.
Sa isip ko, parang, "Dapat mabuhay ka."
Naisip ko, "Okay, itutulak ko pababa."
Kahit na tingin kong magulo na,
lagi niyang kontrolado ang sitwasyon.
Nalaman ko na habang tumatagal ako sa baba,
mas lalo nila akong tinatrato na parang isa pang pating.
Pero kada ilang minuto, aakyat ako para huminga.
Hinabaan ko 'yong pagpigil ko ng hininga
para makasama pa sila.
Mas okay ang free diving kapag kasama mo ang mga pating
dahil para kang ibang marine animal
at mas mabilis ka.
Noon pa man, may natural na kalamangan ako sa free diving.
Pero gusto ko pang mag-improve.
Kapag kailangan mo nang huminga,
una mong maiisip na, "Diyos ko, kailangan kong huminga,"
pwede mong i-train ang sarili mo at isiping,
"Hindi. Actually, kaya pa ng katawan ko na mas tumagal."
Binago nito kung paano ako nakakaramdam ng sakit.
Pinilit ko 'yong sarili ko.
'Yong mga pating ang nagtulak sa akin para gawin 'yon.
Kaya ko nang pigilan ang hininga ko nang six and a half minutes.
Tapos mapapanood ko silang nakikipag-interact sa isa't isa.
Doon ko nakita 'yong language at komunikasyon nila.
May nabasa ako noong bata pa 'ko.
May nag-aral ng mga bubuyog sa loob ng pukyutan…
at na-realize niyang sumasayaw sila para makipag-usap sa isa't isa.
'Yon yata ang pumasok sa isip ko.
Hindi basta-basta lumalangoy ang mga pating.
Actually, maraming patterns.
Mga pattern 'yon ng social hierarchy.
Pagsunod o pag-piggyback.
Paghadlang o pagharang.
Isa sa pinakahalata para sa akin 'yong parallel swimming.
Dalawang pating na magkatabi
na sinusukat ang isa't isa.
Generally, 'yong mas malaking pating
ang pupunta sa mas mataas na posisyon.
O paminsan-minsan, makikita ko silang lilingon
sa indibidwal na nakikipagsukatan sa kanila.
Parang, "Uy, wag kang ganyan."
Binaba niya ang pectoral fins niya.
Medyo pagbabanta 'to.
Na-realize ko na kapag tense o kabado o stressed ako,
kung anuman ang mga emosyong 'yon, makikita 'yon sa katawan mo,
sa maliliit na muscle monvement.
Sobrang evolved ng mga pating na nakikita nila 'yon.
Parang binabasa nila ang isip mo.
Kung malinis ang intensiyon mo sa isip mo,
makikita 'yon sa muscles sa katawan mo.
At titingnan mo ang mundo na parang pating.
Namulat talaga ako sa realization na 'to.
Hindi nagtagal,
mas nasanay na 'ko sa pagkilala sa ilang indibidwal.
Hindi ko pa naisip na, "Si Nikki 'yan."
Wala pa kami sa "first-name basis," pero nakilala ko siya.
Naalala ko 'yong ibang peklat niya.
Parang, "Naaalala mo ba 'ko?"
"Ikaw ba 'yan?"
Parang kumakaway sa kaibigan na parang, "Uy."
Merong nictitating membrane ang mga pating. 'Yon ang talukap nila.
Natitiklop ito pataas imbes na pababa.
Ginagamit nila itong proteksiyon.
Gusto ko pag nilalabanan nila 'yon.
Habang papalapit sila, gusto nilang nakabukas lang 'yon.
At gusto nilang tumingin.
Aakyat si Nikki at bubuksan ang mga mata niya
at titingnan ako.
"Nakikita kita." Gano'n.
Kapag nakataas 'yong mata, nagpapakita ito ng tiwala.
Paano kung iabot ko 'yong kamay ko?
Mag-a-adjust na lang ako sa ibibigay niya sa akin.
Sinagot 'yon ni Nikki.
May nangyayari dito na hindi ko maipaliwanag.
Nag-uusap sila.
Sa sandaling 'yon, ang dami nang nasabi.
May sensory system ang mga pating
kung saan nararamdaman nila ang kuryente mula sa mga buhay na organismo.
Kaya nararamdaman niya kung sino ako
sa level na hindi natin ramdaman ang mundo.
Hindi nasusukat lahat.
Hindi ibig sabihin na hindi 'yon nangyayari.
Sa puntong 'yon, marami akong nakuhang magagandang imahe
na sinusubukan kong ipakita sa mga tao
para maiparating ang mensahe.
Pero ang usapan pa rin, "Halimaw, halimaw."
#HALIMAW
Pero kailangan nating baguhin ang music, baguhin ang pagtingin natin sa mga pating.
Baliktarin ang pananaw.
Kapag nasa pictures si Ocean,
'yon ang napapansin at sinasabi nilang,
"Bakit hindi siya kinakain?"
PAANO NIYA GINAGAWA?
Mula no'n, na-realize ko
na ang ugnayan ng tao sa mga pating ang dahilan
kung bakit nagbabago ang tingin ng mga tao sa kanila.
Hala, baka hindi sila gaya ng Jaws.
Mula no'n, kinunan ko ng video lahat ng interaksiyon na kaya ko.
'Yon ang kailangan kong gawin araw-araw.
Pag in-expose mo ang sarili mo,
in-expose mo rin ang sarili mo sa mga kritisismo.
Kinakabahan ako dito sa nangyayari kay Ocean Ramsey.
Sa Hawaiian practice,
di mo pwedeng ipilit ang sarili mo sa iba.
Hahayaan mo na lumapit sa 'yo.
Kilala siya sa gano'n.
Lahat ng nasa shark industry, kilala siya at ang ginagawa niya.
Isa pa para sa Gram at para sa shot.
Nakikita 'yon ng mga tao, gusto nilang sumali, naeengganyo sila.
Di ko nirerekomenda 'yon.
Hindi nakikinig ang mga tao. Nangangalap lang kami ng impormasyon.
Pag ginawa 'to at nilabas sa mga tao at makikita nila,
maling mensahe ang lalabas.
Iisipin nila na kaya nila.
Kung makakabuo ng koneksiyon ang pating sa 'yo,
tingin ko, ibang kuwento 'yon.
Gusto kitang makilala, maramdaman. Gusto kong maintindihan.
Anuman ang dahilan kung bakit kailangan mong hawakan ang hayop na 'to,
dapat naiintindihan mo ang nangyayari, kung ano ang pinapasok mo.
Kapag papanoorin sina Ocean at Juan,
makikitang naiintindihan nila ang pating.
Wala ka masyadong makikilalang gano'n.
Naiintindihan nila sa isip, sa puso at nagkakasundo sila.
Di lang sa pating kundi sa karagatan.
Pag nakikita natin ang babaeng 'to na payapa kasama ang malalaking hayop,
parang umiiba na rin ang tingin natin
sa kanila.
Magandang paraan 'yon para baguhin ang pananaw ng tao.
Sinusubukan nilang ipakita na hindi natin kailangang matakot sa mga hayop.
'Yon ang gusto nilang maintindihan ng mga tao.
Papasok siya sa tubig at…
nagtatanong, "Bakit ako matatakot?"
Madalas, makakalusot ka,
pero minsan, hindi.
Ang hirap tantiyahin, parang, paano ba babalansehin
'yong pagpapakita ng personalidad nila
at kung gaano sila kahanga-hanga at di sila mga halimaw?
Pero mga apex predator din sila, hindi mga tuta.
Kung may nangyaring masama,
kami ang mananagot. Nasa dagat kami.
Wala namang dapat makaalam.
Wala kaming anak.
Wala kaming niri-risk kundi ang mga sarili naming buhay.
Okay lang sa aking mamatay. Ano na nga 'yon?
Di importante ang haba ng buhay, kundi kung paano ka nabuhay.
At… Wow, Shark.
-Kaya ni Sharkey magpaalis ng tao! -Marunong ka, ha?
Sabi niya, "Oo. Naalala n'yo 'ko? Tandaan n'yo."
Sana hindi niya 'to ulitin,
kung gagawin niya na 'yon, ibababa ko 'yong bintana.
-Aloha Time lang, ha? -Yeah, guys!
Sorry na-late kami!
Uy. Ang laki mo na!
Tingnan mo 'tong pasalubong ko. Mga tattoo ng pating.
-Thank you! -Okay!
Para magka-tattoo ka gaya ng dad mo.
Naisip ko, pwede tayong gumawa
nitong maliliit na shark bracelet.
Teka, paano nabungal 'yong pating?
Suwerte ang mga pating. Di nila kailangang magpa-dentist.
Nakilala ko sila Ocean at Juan at ginawa namin 'yong baby project.
Sumisid kami at tinawagan ko sila agad.
Sabi ko, "Uy, gusto ko 'tong gawin ulit."
Kapag lumalangoy ka kasama ang malaking pating,
may energy at may presensiya
na mahirap i-describe.
Mare-realize mo lang na may kasama kang lumalangoy
na dating ibang anyo bago pa man nagkaro'n ng mga puno.
May kasama kang dinosaur.
Sila Ocean at Juan, sobrang nakakondisyon at skilled nila
para gawin ang ginagawa nila.
'Yon ang buhay nila.
At sa tingin ko, mas mapanganib
kung di nila kayang mamuhay nang gano'n.
Sa totoo lang, natatakot pa rin ako palagi.
Importanteng maging kalmado
at maging mahusay na predator pag nandiyan sila.
Bawal maging mahina pag kasama sila.
Pero pag may nakakaharap akong pating, di ko alam ang history nila.
Hindi ko alam ang history nila sa mga tao.
'Yon ang magiging factor sa paraan ng pakikitungo nila sa akin.
Naku. May parang…
Okay. So si Kalihi…
Hi, Kalihi!
Sa Hawaiian, "ang hangganan" ang ibig sabihin ng Kalihi.
Dumating siya no'ng bata pa siya,
sobrang lakas na bata.
Pinanood ko siyang magmadali sa kahit ano.
Binabangga. Kinakagat.
Mas malakas siya kesa sa iba.
Sobrang talino niya.
May ginawa si Kalihi na di ko pa nakita noon.
Umaakyat at kinakagat niya 'yong ibabaw…
para makagawa ng bula.
So parang malabo na sa ibabaw.
Marami siyang ginagawang nakakagulat.
'Yong sinusubukan niyang, parang, iikot 'yong katawan niya,
parang natutunan niya 'yong pamamaraan ko.
Ewan ko kung paano.
Alam kong alam niya ang ginagawa niya. Ayoko siyang pagdudahan.
Ayoko siyang pagdudahan kahit konti.
Hindi 'to video game.
Wala 'tong pause.
Hinahamon niya si Ocean.
Tanggapin dapat ang panganib. Kilalanin sila at magpatuloy.
Tinuturuan ako ng mga pating noong nasa tubig ako.
Hinuhubog nila ang mga galaw ko sa tubig,
tulad ng paghubog nila sa ibang hayop.
Lalapitan nila ako sa iba't ibang anggulo.
Pinapakita nila sa akin na ginagamit nila ang pag-countershade.
Tinulungan ako ng mga karanasang 'yon para ma-redirect.
Tinutulak pababa.
Nila-lock sa siko.
Parang magandang sayaw.
Kung gusto niyang lumapit 'yong mga pating, yuyuko siya,
babaluktot na parang bola.
Kung gusto mo ng space, tumayo ka lang nang tuwid.
Tumitig ka nang deretso.
Ipapaalam mo sa kanila, "Predator din ako at aware ako."
Kung kailangan mong manindigan, manindigan ka.
Sobrang aware niya at may alam siya sa mga hayop.
Para sa akin na nasa likod ng camera, minsan nangiging kampante ako.
Kapag sa lense ka nakatingin, para 'yong tunnel vision.
Kailangan ko siyang bantayan.
Ang dami niyang tinuro sa akin.
Lahat ng mga ugali.
At ganito dapat ang diskarte mo para maging ligtas.
Ginawa na 'tong science ni Ocean.
Sa longboard, mas maliit ang tsansang lapitan ka.
Kung may kasama kang lumalangoy, maliit din ang tsansang lapitan ka.
Bawasan ang pagtalsik o kahit anong makakaakit ng atensiyon.
Imposible nang ilayo ang mga tao sa mga pating.
Gustong lumangoy, mag-surf at sumisid ng mga tao at makakaharap sila ng pating.
Hindi makakatulong sa cause ko kung may maaksidente,
di makakatulong sa shark conservation, o sa reputasyon ng pating.
Kaya parang may matinding moral na obligasyon ako
na siguraduhing ligtas sila at maturuan sila kung paano manatiling ligtas.
Ang problema sa karamihan
sa mga pag-atake ng pating,
'yong inatake,
hindi niya alam na inaatake na pala siya.
Kaya wala siyang tsansang umiwas.
Sa tingin ko, mas ginagawa niya 'yon para sa palabas, di sa siyensiya.
Scientist ka man o hindi,
di na importante 'yon. Para sa akin, ang importante,
'yong haba ng oras na ginugugol mo
sa mga hayop na 'to.
Malakas ang pang-unawa niya ng pag-uugali ng pating
dahil sa dami ng oras na kasama niya sila.
Pero sa aktuwal na research community,
wala siyang respeto.
Parang sinasabi ng iba,
dahil pumapayag siya na kunan siya ng pictures
at sabihin ang kuwento niya,
hindi raw 'yon ang ginagawa ng scientist.
Pero ano nga ba ang ginagawa ng scientist kundi mag-observe
at i-share ang tanawin?
WALA ANG NOTCH AT HALF-MOON KONTING SUGAT
15 years na naming ginagawa ang field ID data sets.
NAWAWALA ITO
HINDI NA MAKITA
Naka-identify kami ng 300 na pating.
GUMAGALING NA SUGAT SA BUNTOT
MAHIYAIN, MAINGAT MATAGAL LUMAPIT
MABABA ANG CURIOSITY LEVEL
MATAAS ANG TSANSANG I-TRACK AKO.
Para sa akin, kasing-unique,
kasing-indibidwal,
kasinghalaga sila ng tao.
SUGAT SA LIKOD
Nagsimula kaming magtrabaho ni Ocean noong 2006.
Five years na 'yon noong dumating si Roxy.
Noong una namin siyang nakita,
bago lang nabasag 'yong panga niya at ang sama ng hitsura.
Ewan, ramdam ko 'yong sakit niya.
Nakita ko sa paglangoy niya.
Naalala kong may video ako sa kanya
at sabi ng mga tao, "Halimaw 'yan. Nakakatakot."
Hindi siya ang halimaw.
'Yong mga taong gumawa sa kanya no'n ang halimaw.
Isipin mong nabasag ang panga mo.
Tapos isipin mo kung ano'ng mangyayari pag kakain ka.
Pinakamalaking tsansa na makakain siya kapag
nahuli na 'yong isda o patay na,
na madalas makita sa hook o sa net.
Ang dami niyang pinagdadaanan.
Tapos meron pa siyang SAT tag…
Pinakamadalas siyang masabit kesa sa ibang hayop
dahil sa tag na 'yon.
Madalas, pag may tinatanggal kami sa mga pating,
umaalis lang sila.
Pero si Roxy, matapos ang maraming taon na pagtanggal no'n,
alam kong nakilala niya na kami.
Ang dami kong nararamdaman mula sa kanya pag magkasama kami.
Noong 1999, nabali ang likod ko sa aksidente sa rock climbing.
Naputol 'yong tali, nahulog ako ng 50 feet.
Tapos may nagsabi na di na ako makakalakad ulit.
Game changer 'yon, di ba?
Worth it pa bang magpatuloy?
Madalas kong kasama si Juan
at nakikita ko kung gaano kasakit ang nararamdaman niya sa likod niya.
Pakiramdam ko, nagkakasundo sila at may koneksiyon sila sa ibang level
dahil pareho silang may iniindang sakit.
Ang sarap makita na magkasama sila.
Dapat naka-lock 'yong siko pero…
minsan sobrang kalmado ako na hinahayaan ko 'tong mag-fold.
Nakakagulat lang kung paano tinatrato ang mga hayop.
Doon ko na-realize
na wala silang proteksiyon.
Wala man lang parusa pag pumatay ka ng pating dito.
Halos 100 na baby hammerhead shark ang natagpuang patay sa Hawaii.
Posibleng namatay ang mga 'to matapos mahuli sa gill net.
Wala silang proteksiyon sa walang saysay na pagpatay.
Kagaya ng shark fishing.
Pagpatay ng pating gaya ni Roxy, di ba?
Pagbasag ng panga nila, pagkaladkad palabas ng tubig
para lang makapagpa-picture.
Pakiramdam ko…
Hindi ako gano'n kagaling sa parang…
pagsabi ng emosyon.
Siyempre malulungkot ka dahil do'n. Paghihirap 'yon, e.
Sa puntong ito,
wala nang 10% ang natitirang populasyon
ang karamihan sa malalaking pating.
PAGBABA SA LOOB NG 50 TAON
PAGKALIPOL
Papunta silang lahat sa bingit ng pagkalipol.
Okay, asan na tayo?
Dito.
Pupunta tayo sa… paano…
Sa palengke.
Tapos no'ng na-realize kong nangyayari ang shark finning…
at unti-unting nauubos ang populasyon ng mga pating sa planeta
para sa walang saysay na sabaw, nagalit ako.
Shark…
Pinapatay sila ng mga bansa sa buong mundo
at nangyayari 'to nang di napapansin at napapag-usapan.
Alam mo kung anong klaseng pating 'to? Whale shark ba?
Kahit na di sila pangunahing species
o sobrang importante sa marine ecosystems,
'yong papatay ng hayop para lang sa less than 2% ng katawan nila…
Bakit may gumagawa no'n para lang sa sabaw?
Asan ang pinakamalaking problema?
Pinakamalaking problema na nakita ko
'yong mga pating na pinapatay. 'Yon ang problema.
Paano ilalabas ang impormasyon na 'yon? Gamit ang biswal na imahe.
Gagamitin ko ang hitsura ko.
Iaalay ko ang sarili ko para sa isang layunin.
Tumitingin muna 'yong mga tao bago makinig.
Kukunin 'yong atensiyon nila.
Tapos ilalabas 'yong magandang mensahe…
'yon ang gusto kong gawin.
Maliit lang 'to. Araw-araw 'to.
Gamit ang mga picture na 'yon, mas marami pang maaabot
kesa sa ibang ginawa namin.
Pagkakataon 'to para maabot ang buong publiko.
#ILIGTAS ANG MGA PATING
WAG MATAKOT SA MGA PATING.
ILIGTAS ANG MGA PATING! BILIS!
HINDI NA MAUULIT
Dahil babae ako, ibang level ng atensiyon ang nakukuha ko,
at mas mataas na level ng kritisismo.
PARA SA BABAENG ITO ANG IDIOT OF THE DAY AWARD
Hindi lahat sasang-ayon sa 'yo.
SELFIE MO LANG ANG INIISIP MO WAG MO NA SILANG PAKIALAMAN
Mga keyboard warriors na milyong milya ang layo sa akin.
Sinasabi ng mga tao, "Mamamatay ka."
"Sana maging masaya ang araw mo."
NAGING FASHION SA IG ANG MGA APEX PREDATOR
Gustong punahin ng mga tao ang hitsura at estilo ko sa pangangalaga ng kalikasan.
Galingan pa nila.
DELIKADO ANG GINAGAWA NIYA.
Ito na 'yon, e.
Ako na ang mag-a-adjust, di ba?
Sa huli, alam naming dapat may gawin kami na mas matindi para tapusin ang kalokohan.
Jaws.
Ang pinakakinatatakutan ng mga tao sa mga pating.
'Yon ang laging imahe ng great white.
Kaya gusto naming gamitin ang picture na 'to
para ipakita ang koneksiyon ng tao at great white shark,
ang "anti-Jaws."
Dumadating nga sila sa Hawaii taon-taon,
pero bihira lang silang makita.
Para silang unicorn sa karagatan.
Bihira silang makita,
lalo na't nasa tubig ka at lalangoy palapit sa 'yo.
Iilan lang ang lugar na may mga great white
na pwede kang sumisid kasama sila.
Isa dito ang Guadalupe.
Unang beses kong sumisid kasama ang mga great white.
Tinatangay ng agos papunta do'n 'yong pain at mga isda.
Dapat galing do'n 'yong pating.
Pero nanggaling siya sa ilalim ng bangka.
Nakabukas ang mga mata, nakikipagtitigan sa lahat.
Tapos sumisid siya pababa.
Tapos umakyat siya galing sa baba nang napakabilis.
Tapos parang malabong puti lang. Boom!
Na-realize ko no'n na kung gusto nila ng tao,
wala talaga tayong laban.
Hindi lang kakagatin ang mga tao ng mga pating. Mawawala sila.
Sa unang pagkakataon sa buhay ko,
nag-decide akong mag-obserba
ng ugali ng isang species ng pating
mula sa loob ng cage.
Binabantayan ko kung paano sila nakikipag-interact sa isa't isa,
pinapanood ang usapan nila,
at inaalam 'yong wika.
May kakaibang level ng kaba pero mas parang excitement 'yon.
At 'yong pakiramdam na parang, "Okay, ready na 'ko."
Natututo, nag-oobserba,
nakakapansin habang nasa loob ako,
tapos may isa dito sa gilid. Di ko 'yon napansin.
Alam ko ba ang mangyayari sa akin kapag nasa labas ako ng cage?
Hindi.
Tapos nakita ko 'yong magandang pating.
Pinakadominanteng babae sa lugar na 'yon.
Sobrang interesado niya sa akin.
Nakatingin siya sa akin.
Mali siguro 'to pero feeling ko, imbitasyon 'yon.
Wala pang nakipag-interact sa white shark
nang gano'n bago ang araw na 'yon.
Ito 'yong anti-Jaws moment.
Binigay namin sa GoPro, nilabas nila na parte ng conservation.
GOPRO: OCEAN RAMSEY AT ISANG GREAT WHITE SHARK
Do'n nagbago ang lahat.
-Ocean Ramsey. -Ocean Ramsey.
-Ocean ang pangalan niya? -Ocean.
Isang matapang na daredevil na lumalangoy kasama ang mga great white.
Lumalangoy ang babaeng 'to kasama ang great white shark.
Di nga?
Ang laking pating niyan.
Di ako sure kung nagustuhan 'yon ng pating.
Mali ang pagkakaintindi sa mga great white shark.
Gaya ng matinong tao, lumalangoy siya kasama nila.
Kung naglalaro tayo ng To Tell the Truth,
pwede kitang itabi sa dalawang tao at walang pipili sa 'yo
na lumangoy kasama ang pating.
Lumaki ang komunidad.
Nagkaroon din ng mga business opportunity
para mapalaganap ang kamalayan,
na mabuti para sa mga pating.
Parami nang parami ang mga tao
na gustong mag-explore at matuto tungkol sa pag-uugali ng pating.
Nando'n kami para ipakilala ang mga tao sa mga pating.
Bumaba na kayo. Wag lang kayong lumayo sa bangka.
Pinapanatili din namin silang ligtas.
Walang katulad 'yong maka-empower ng tao sa pamamagitan ng karanasan.
'Yong masasabi nila na,
"Nakasama ko ang pating at ang gandang experience no'n."
At maa-appreciate nila
kung ano talaga ang pating,
at magiging inspirasyon nila 'yon para protektahan sila.
Mahirap dito 'yong balanse ng lahat ng ito, di ba?
Parang, kailangan nating…
protektahan ang mga hayop na 'to.
Pero nakita ko ang kayang gawin ng hayop na 'yon
sa tao.
Alerto ang mga tao ngayong umaga sa sikat na surf spot sa Oahu.
Isang 25-year-old na surfer ang nasa kritikal na kondisyon
matapos siyang atakihin ng pating.
Nagsu-surf si Colin Cook sa North Shore ng Oahu
nang biglang lumitaw ang pating.
Maganda 'yong araw na 'yon.
Mukhang malinaw ang tubig at nakaka-engganyo.
Ilang oras na 'ko sa tubig no'n.
Naalala ko noong mga panahong 'yon na naisip ko na dapat na 'kong mag-surf.
Naalala ko, bigla na lang
akong hinampas at hinila pababa.
Dumilat ako at na-realize ko
na may malaking pating na nakakagat sa binti ko.
Nakawala ako at nakalangoy sa ibabaw.
Ang daliring 'to… nawawala 'yong dulo.
Nakabitin sa gilid 'yong tatlong daliri.
Naisip ko, "'Yon na 'yon. Ayos lang ako."
Tapos, tiningnan ko 'yong binti ko, nawala na pala.
Na-realize ko sa puntong 'yon na tapos na, patay na 'ko.
Nakaramdam lang ako na parang dapat nandoon ako.
Hindi ko alam kung paano ito pag-uusapan,
pero kinagat ng pating 'yong binti niya dito.
Nasa bukong-bukong 'yong tali.
Dahil sa lugar kung saan siya kinagat
at dahil bumalik si Colin sa board niya,
hinahatak siya ng pating no'ng makarating ako sa kanya.
Tumingin ako at narinig ko, "Teka, pare, pupuntahan kita."
Nasa tabi ko pala si Keoni sa isang stand-up paddleboard.
Sinabi sa akin nila Ocean at Juan,
"Malakas ang mga tiger shark sa mga susunod na hakbang."
"Pero kung makakailag ka,
magkakaro'n ka ng mga 10, 12 seconds para makaikot siya."
Tinamaan ko siya nang sobrang lakas.
Sinubukan ko siyang itulak pababa sa tubig.
Pagtulak ko sa kanya pababa, at alam kong lumagpas na ang bibig niya,
hinagis ko 'yong paddle at kinarga ko siya sa likod ko
at nag-paddle kami.
Halos wala na akong buhay.
Medyo mahirap nang huminga. At…
Naalala kong sinabi ko kay Keoni 'yong mga kahilingan ko.
Sabi niya, "P're, sabihin mo sa nanay ko na mahal ko siya."
Naging close na kami mula no'ng nangyari 'to.
Parang naging unique bond namin 'yon.
Para ko na siyang hero.
Nakarating si Cook sa beach sa tulong ng kaibigan.
Kailangang putulin ang kaliwang binti niya at nawalan siya ng parte ng daliri
pero nandito pa rin siya.
Ginawaran si Keoni Bowthorpe ng Carnegie Medal.
Binibigay ito sa mga nagbubuwis ng buhay sa pambihirang antas
para iligtas ang iba.
Sobrang gandang hero story ito
na 'yong puso ko… para siyang nadurog.
Isang malaking trahedya.
Ang tanging magagawa ko lang,
maghanap ng positibo sa anumang sitwasyon.
'Yong fact 'yon na sobrang bihira nito.
Araw-araw, dinadaanan ng mga pating ang mga surfer at swimmers.
Kung titingnan nila tayo na parang prey…
laging mangyayari ang mga ganitong insidente.
Pero napakabihira nito.
Hindi lang pagprotekta sa mga tao laban sa mga pating ang trabaho ko…
para din ito protektahan ang mga pating mula sa mga tao.
May mga panahong may makikilala kang mga ganito,
tapos di mo sila makikita ng ilang taon.
"Na-hook ba sila at nabasag ang panga o nabalot sa lambat?"
"Nahuli ba sila sa pamimingwit?"
"Namatay ba sila?"
Matagal na naming hindi nakita si Roxy.
May lubid na may hook na tumatama sa tiyan niya.
Hindi ko maputol 'yon
kasi kung nilagyan namin ng tensiyon, makikita mong nasasaktan siya.
Diyos ko, ang hirap panoorin no'n.
Halata na sobrang hina niya.
Sa isip ko, parang, "Okay, baka hindi na siya tumagal."
Kailangan kong magpaalam, alam mo 'yon?
Sobrang takot ako para sa mga pating
na na-in love na talaga ako sa kanila bilang indibiduwal.
Kaya gumawa tayo ng paraan para iligtas sila.
Sinubukan naming magpasa ng batas
para mabago ang polisiya,
para maprotektahan sila sa walang saysay na pagpatay sa Hawaii.
HB1734 ang susunod na bill.
Kaugnay sa marine life protection.
Mahaba 'to.
-Pwede kang magsalita sa mikropono? -Sorry. Naririnig n'yo 'ko?
Iniwan muna namin lahat ng mga ginagawa namin.
Ituloy lang natin 'yong social media strategy.
Di ko kailangang matulog. Tapusin natin 'to
at subukang makakuha ng maraming media hangga't maaari.
Ako si Ocean Ramsey. Shark at marine conservationist at scientist ako.
Importante ang mga pating para sa kalusugan ng marine ecosystems
at kailangan silang protektahan.
Tingin ko, para siyang pating mag-isip. At compliment 'yon.
Labanan ang pangingisda ng pating at pumili ng mga leader
na magpoprotekta sa kanila.
Hi, guys.
Mag-rally para hikayatin ang mga tao na i-pressure ang mga pulitiko.
Ang malungkot dito,
higit 100 milyong pating ang pinapatay taon-taon.
Bakit sila poprotektahan? Bakit natin sila kailangan?
Kung mawawala sila sa dagat, masisira ang lahat.
Galing sa dagat ang 70% ng hangin na nilalanghap n'yo
at importanteng component ang mga pating sa healthy na ecosystem.
Para makagawa ng pagbabago
sa oras na kailangan natin,
kailangan nating magtulungan.
Dapat isang team tayo.
Sa distrito ko sa South Maui, may sunod-sunod na pag-atake.
'Yong ilang insidente na nangyayari,
malamang dahil 'yon sa dami ng tao na pumupunta sa tubig.
Ako si Juan Oliphant, shark conversationist…
Hindi lang kami ni Juan ang pumunta.
Isang buong komunidad kami.
Hawaii State Capitol Building. Room 312. Sana makapunta kayo.
Mawawala ang mga pating pag walang proteksiyon natin.
May mga insidente kung saan sinabit ang mga pating sa mga street sign,
sinabit sa leeg.
Mag-submit ng mga testimonya online.
SINUSUPORTAHAN KO ANG HB1734
Galing sa iba't ibang organisasyon na katrabaho namin.
MABABAGO NATIN ANG SITWASYON
Sobrang pursigido niya sa maraming platform.
Ang hirap niyang sabayan.
Hindi lahat sasang-ayon sa 'yo.
May malaking kompetisyon sa pagitan ng pating at mangingisda.
Tutol ang ilang mangingisda.
Di ako naniniwala
na malaking problema ang paghuli at pagpatay ng mga pating sa Hawaii.
Di totoo 'yan.
Nagkakagulo dahil dito.
May mga malupit na pagpatay, mga sinadya.
-Self-defense ba 'yon o hindi? -Debatable 'yan.
Hindi. Matututo tayo sa kalikasan.
Anong academic publications ang na-publish mo?
'Yong website mo, sobrang commercialized.
Minamaliit nila si Ocean
pagdating sa lakas na meron siya.
Tutol kami sa bill na 'to.
Sumusuporta ako.
Tutol ako sa bill na 'to.
Nandito ako para proteksiyonan ang manō.
Grabe 'yong effort namin.
Pero nabigo kami.
Taon-taon na lang.
Doon ko siya makikita na sobrang lungkot niya.
Nagiging ibang tao siya.
Parang, nagbabago 'yong mindset niya,
nagiging mas negatibo.
Hindi niya alam kung paano titigil.
Magtatrabaho na lang siya hanggang mamatay.
Alam ko lang na may pinagdadaanan siyang mabigat.
Di niya sinasabi sa akin kasi…
hindi ko alam kung bakit.
Pakiramdam ko, nagka-depression ako na parang…
Nakakatawa kasi nahihiya ako na nagka-depression ako
kasi ang daming oportunidad, ang dami pang nangyayari.
Lahat naman may pinagdadaanan.
Gusto ko sanang nando'n ako para sa kanya sa mga sandaling 'yon.
Hindi ko 'to kaya pag wala siya.
Siya lang 'yong taong nakakaintindi sa akin.
Lalo kaming pinalakas ng mga pinagdaanan namin.
Pagdating ng 2019,
apat na taon na naming sinusubukang maipasa 'yong batas.
Sa katapusan ng linggo ang susunod na deadline
para maipatupad ulit 'yong bill.
Alam namin na kulang na naman
ang suporta galing sa mga politiko.
Tapos may nangyari.
May nabalitaan kaming balyena
na papalapit sa mga koral ng Waikiki.
Patay na balyena.
Naisip ko agad, "Ooh,"
kasi makakaakit ng mga pating ang patay na balyena.
Nasa dagat kami. Inoobserbahan namin 'yong mga tiger shark.
Tapos nawala 'yong mga tiger shark.
Tapos naging tahimik.
Pero may naririnig akong ingay ng mga dolphin.
May nakita akong kumikislap sa ilalim.
Tapos galing sa kailaliman…
may dumating na malaking great white shark.
Diyos ko!
Ang laki niya, sobra sa 20 talampakan.
Actually, nakalapit talaga si Juan.
At makikita mong sinusubukan niyang kumuha pa ng karne ng balyena.
Lahat ng maliliit na laman ng balyena,
lumalabas sa gilid ng hasang niya.
Parang hindi totoo.
Ang hirap i-describe ng experience na 'yon.
Tapos pumunta siya sa bangka.
Parang bakal na tumatama sa bakal.
Mare-realize mo kung gaano kakapal 'yong balat nila.
Mas maganda pa 'to kesa sa ini-imagine ko.
Iba 'yong pakiramdam na kasama siya.
Parang hindi ko na kailangang huminga.
'Yong mga emosyon at koneksiyon na nararamdaman ko,
nakaka-overwhelm.
Ito dapat ang ginagawa ko.
Ito na 'yong buhay ko.
Hindi 'to pelikula. Totoo 'to.
20-foot na great white 'to.
Ang pinakamalaking great white shark na naitala kahit saan sa mundo.
Pinakamatanda rin, 50 years old.
Sorpresang nagpakita 'yong pating
sa baybayin ng O'ahu.
Lumangoy si Ocean Ramsey sa tabi niya.
Inaaral ni Ramsey ang mga pating sa buong mundo…
'Yong atensiyon na nakuha ng Hawaii
dahil sa mga great white shark,
grabe.
Gusto niyang ipakita
na hindi lahat ng pating pumapatay ng tao.
Pinapalakas nito ang pangangailangan na protektahan sila.
-Tingin mo, may point ba siya? -Wala.
Nagkaroon ng kontrobersiya na, "Di dapat hawakan ang pating."
Di kailangang i-harass ang mga hayop para ipakita na di sila mapanganib.
Tingnan, wag hawakan.
Actually, okay 'yong kontrobersiya
kasi mas tumagal pa siya sa mga balita.
Naging maganda 'yong balita tungkol sa mga pating.
Sinasabi kasi ng mga tao, "Wag mo silang hawakan."
Parang may malasakit sila.
Naisip ko, "Diyos ko, may malasakit pala sila sa mga pating."
Maraming kontrobersiya sa kung gaano ka kalapit dapat sa white shark.
Wala naman yatang pakialam ang mga pating.
Hindi siya harassment.
Hindi ako sang-ayon
pero 'yong kabutihan na magagawa nila
para sa conservation ng mga pating…
Marami rin sigurong magandang magagawa.
Pumapatay ng 70 hanggang 100 milyong pating taon-taon ang mga tao.
Nakakagulat nga 'yong dami ng pinapatay nila.
Nakakabahala nga.
Dumating 'yong pating no'ng sinusulong ni Ramsey
ang mas mahigpit na batas na protektahan ang mga nilalang sa dagat.
Sa linggong 'yon,
kailangan naming i-schedule 'yong bill para sa mga pating.
Sabi ko, "Okay na 'ko." Parang, "Gawin natin 'to."
Ito si Roxy.
Sa ngayon, lumalangoy siya na may wire leader sa lalamunan.
Marami nang tao ang nakakita at nahumaling sa kanya
at tinatanong nila sa social media, "Buhay pa siya?"
Sa totoo lang, di ko alam.
Mawawala ang mga hayop na 'to sa planeta
at di na 'to mababawi.
Dito nakasalalay lahat.
Ito na 'yong pinakamagandang pagkakataon natin.
Tigilan na 'yong pagpatay sa mga pating para gumaling 'yong dagat.
Salamat sa inyong lahat sa pagpunta.
Gaya ng nakikita n'yo, kakaunti ang oposisyon, kaya…
Hindi 'yon bastang nangyari. Dahil 'yon sa pag-organize
at pagtulak n'yo ng isyung 'to nang matagal, kaya…
Kung magiging bukas tayo
para makita ang mga bagay mula sa maraming pananaw,
mas malaki ang tsansa natin na mahanap ang balanse
at koneksiyon sa mga kapwa natin nilalang sa mundong ito.
Dati nang inaalis ng mga tao 'yong mga bagay na kinatatakutan nila.
Pupunta ka sa environment nila.
Environment din natin 'yon,
pero paano mag-coexist? 'Yon ang pinakaimportanteng aral.
May magandang balita!
House Bill 553,
ang bill para sa proteksiyon ng mga pating.
Itinatakda nito ang pagkakasala
sa paghuli, pagkaladkad, o pagpatay ng pating
sa karagatan ng estado.
Batas na ngayon sa Hawaii bilang Act 51 ang House Bill 553.
Ilegal na pumatay ng pating sa Hawaii.
Pero ang mas importante dito, ginagamit na ang batas na 'to
at pwedeng ibigay sa ibang estado.
Kailangan lang ng ilang tao para makagawa ng pagbabago.
Si Roxy 'yan.
Diyos ko, salamat!
Noong bumalik siya,
'yong excitement at kaligayahan, parang,
"Buhay siya. Nandito siya. Gumaling siya."
Grabe. Hi, baby, kumusta?
Mahal ko 'yan.
Roxy.
Na-excite kami na makita siyang malusog.
May nangyari. May tumulong sa kanya,
at parang, ang galing niya. Ang ganda niya.
Nakaka-relieve na makita siyang masaya.
'Yong malamang sila Roxy, Nikki at Kalihi
at lahat ng mga pating na naging pamilya na namin,
na opisyal na silang protektado,
sobrang nakakasaya.
Tinulungan ako ng mom ko na pumasok sa conservation.
May sinabi siya.
Limitado lang ang oras mo sa planeta.
Subukan mo siyang mas pagandahin pa.
'Yon ang gusto niya. Di ko 'yon makakalimutan.
Sabi ko, "Kailangan kong hanapin 'yong pwede kong magawa
para mas mapaganda pa 'yong mundo."
Feeling ko, para sa akin, sa dagat at sa mga pating 'yon,
sigurado ako, 100%. Yeah.
Medyo naiyak ako do'n, a.
Grabe, ang emosyonal ko ngayon.
Ang init kasi… Pinainit nyo masyado dito.
Tingin ko mahirap ipaliwanag kung gaano kaimportante ang ginagawa nila.
Mas maganda pang halimbawa 'yan
para sa mga anak mo.
Tingin ko, gusto lang magpapirma ng mga tao
dahil iniisip nila na mamamatay ako at magiging mas mahal 'yong libro.
Lahat ng nagawa ko, walang makakaalam nito
kung wala 'yong talento niya at kakayahan at pananaw.
Nakaligtas si Colin Cook sa pag-atake ng pating.
Importanteng weekend 'to kay Colin dahil bumalik siya sa tubig.
Ang sayang makabalik dito. Nakakatuwang makita ang lahat.
Gusto ko pang makakita ng mga pating at i-explore ang planetang ito.
Kahit na gusto kong ipagpatuloy 'yon,
di natin alam kung hanggang kailan tayo.
Pero kung dahil sa pating, alam ko naman na parang,
nilalagay ko ang sarili ko sa mga matinding sitwasyon.
Kaya di ko sisisihin 'yong pating.
HAWAII ANG UNANG ESTADO NG US
NA IPINAGBABAWAL ANG PAGPATAY NG MGA PATING.
SA BUONG MUNDO,
100 MILYONG PATING PA RIN ANG PINAPATAY TAON-TAON
PARA SA MGA MAGULANG NI JUAN MARLU AT RICHARD OLIPHANT
NA PAREHONG NAMATAY
HABANG GINAGAWA ANG FILM NA ITO
Nagsalin ng Subtitle: ACQT