Downloaded from YTS.LT
Official YIFY movies site: YTS.LT
Als je met film fotografeert…
…heeft dat altijd iets mysterieus.
Maar je weet altijd wat je niet gefotografeerd hebt.
8 JUNI 1972
LOCATIE: TRANG BANG
50 KILOMETER TEN NOORDWESTEN VAN SAIGON
ZUID-VIETNAMESE A1 SKYRAIDER-BOMMENWERPERS MOESTEN DE VIJAND BOMBARDEREN
Na twee vluchten werd het duidelijk dat ze zich in hun doelwit hadden vergist…
…en hun eigen leger bombardeerden.
In de verte staken Zuid-Vietnamese troepen snel de snelweg over om te schuilen.
Ze gebaarden naar burgers dat ze mee moesten komen.
Toen volgde de derde vlucht.
Ze dropten vier napalmbommen op die burgers en troepen.
Even later liep een groep journalisten voorzichtig de weg op en de rook in.
Wat we toen zagen, was vreselijk.
Na de zwarte rook zag ik een vrouw rennen.
AP-FOTOGRAAF NICK ÚT
En vervolgens een vrouw met een baby.
Ze riep: 'Help me, m'n kleinkind.'
Ze stopte bij de pers en de baby stierf vlak nadat ik m'n foto had gemaakt.
Een van de eerste mensen die we zagen, was een meisje van een jaar of negen.
Ze had geen kleren aan.
Ze had ze vast afgerukt nadat ze in brand waren gevlogen.
Ik keek door de camera en zag een meisje zo met haar armen rennen.
En ik maakte een foto.
Toen ze voorbij kwam, zag ik haar huid loskomen.
Zo ernstig was ze verbrand.
Ik dacht: ik stop met fotograferen. Ze gaat zo dood.
Het was een foto waar we met vijf of zes man naar keken…
…en 24 uur later had een miljard mensen die foto gezien.
Hij ging de wereld over.
De foto was zo schokkend…
…dat hij in het collectieve bewustzijn van de Amerikanen gegrift staat.
Nick won de Pulitzerprijs.
De Pulitzerprijs en de World Press Photo van het jaar 1973.
Dames en heren, Nick Út.
- Een erg beroemde AP-fotograaf. - Nick Út.
Een van de meest invloedrijke en herkenbare foto's uit de geschiedenis.
Het was 35 jaar geleden.
Er is veertig jaar verstreken.
De foto is nu vijftig jaar oud.
Paus Franciscus ontmoette het Napalmmeisje…
…en de fotojournalist wiens werk hen allebei in vredessymbolen veranderde.
Hoe ga je om met zoiets tragisch dat je zo bekend heeft gemaakt?
Succes.
Beste Gary, ik heb deze last vijftig jaar met me meegedragen…
…en heb het altijd verzwegen.
Ik was de fotoredacteur van AP in Saigon in 1972…
…toen Nick Út de beroemde foto van het Napalmmeisje maakte.
Simpel gezegd heeft Nick die foto niet echt gemaakt.
Het was een stringer of een freelancer.
Er valt nog veel meer over te zeggen. Het is tijd om m'n geweten te zuiveren.
Ik was 20 jaar freelancefotograaf.
Het is een onzeker bestaan.
Je hebt alleen het auteurschap van je werk.
Het is je inkomen en je nalatenschap.
ARLES, FRANKRIJK
Sommige foto's steken boven alle andere uit.
Ze brengen iets in beeld.
Ze vertegenwoordigen een verhaal, een moment…
…op een manier waartoe andere foto's niet in staat zijn.
Het is lastig uit te leggen, maar je weet het als je het ziet.
Op een dag in december 2022…
…ontving ik een e-mail van een zekere Carl Robinson.
Ik heb deze last vijftig jaar met me meegedragen…
Simpel gezegd heeft Nick die foto niet echt gemaakt.
Dat was een flinke beschuldiging. En ik stond paf.
Hij was de fotoredacteur van AP. Hij was daar aanwezig.
…als een terugkerende nachtmerrie.
En hij zei: 'Het is nu tijd om m'n verhaal te vertellen.
Om het met de wereld te delen. En ik wil dat je me helpt.'
De foto van Kim Phúc is wellicht…
…de meest iconische, beroemdste oorlogsfoto ooit.
Het was een onaantastbare foto…
…en het idee dat iemand anders hem gemaakt had, was verschrikkelijk.
Dus ik dacht: dat is een beschuldiging die absoluut onderzocht moet worden.
Wellicht blijkt het onjuist of zullen we het nooit weten.
Maar deze kwestie moet verduidelijkt worden.
HO CHI MINHSTAD
Ik moest Carl spreken.
Het was een ernstige beschuldiging.
We hadden wederzijdse vrienden, maar ik kende Carl niet echt.
Zou ik hem geloven of was het een langgekoesterde wrok?
Hé, Carl.
- Hoe is het? - Leuk je te zien.
- Ik zie m'n hele verleden hier voor me. - Zeg dat wel.
Carl, laten we maar meteen beginnen. Trang Bang, 8 juni 1972.
Hoe begon jouw dag daar?
Ik begon meestal om half acht 's ochtends en bekeek dan de persberichten…
…en verslagen over wat er behandeld moest worden.
We hadden niet gehoord dat er iets was gebeurd in Trang Bang.
We wisten niet eens dat er daar iets gaande was.
Jullie waren allemaal in Saigon. Wat gebeurde er die dag na de lunch?
Ik kwam wat later terug dan normaal. Zo rond 15.00 uur.
Horst Faas en Peter Arnett waren nog aan het lunchen in het Royal Hotel…
…en Jackson had de film al ontwikkeld.
Hij zei: 'Moet je dit zien.'
Het was een foto van een naakt meisje dat over de weg rende.
En onze eerste reactie was: 'Die foto kunnen we niet gebruiken.'
We laten nooit naakte kinderen van voren zien.
Ik heb het filmpje doorgenomen en gekeken wie wat had gefotografeerd.
We hadden een dubbel logsysteem in een schoolschrift.
We hadden vier filmrolletjes. Die van Nick en die van twee stringers.
De foto was van een stringer. Ik heb z'n naam gecheckt.
Er was een foto van Nick Út…
…met het rennende meisje die van de zijkant genomen was…
…en ik koos voor die foto, omdat hij discreet was.
En toen kwam Horst Faas terug van de lunch.
Horst Faas, de legendarische AP-fotograaf.
Een kolossale kerel. Hij was een echte professional.
Hij had een lab van wereldklasse opgezet in het kantoor van Associated Press.
Maar hij was ook streng.
Je wilde hem te vriend houden. Hij had echt een kort lontje.
De foto lag daar op het bureau.
Hij zag hem en hij zei: 'Boem, die nemen we.'
Er was geen twijfel mogelijk. Het was zijn besluit. Hij was de baas.
Ik begon het bijschrift te schrijven.
Het was bijna af. Ik had vier regels.
Voor een huisfotograaf schrijf je 'STF/'.
En voor een stringer gebruik je 'STR/'.
Ik keek naar het notitieboekje…
…en Horst Faas, die naast me stond, zei: 'Nick Út. Maak er Nick Út van.
Maak er een huisfoto van. Nick Út.' Dat waren z'n woorden.
En die woorden zijn me de rest van m'n leven bijgebleven.
Maar waarom draaide je je niet om en weigerde je dat niet?
Dat is iets waar ik m'n leven lang moeite mee heb gehad.
Ik had m'n baan aan Horst Faas te danken.
Ik was drie jaar getrouwd, we hadden twee kinderen…
…en dat was m'n werk, m'n broodwinning.
Ik heb geen bezwaar gemaakt. Ik heb het gewoon gedaan.
En ik heb me m'n hele leven rot gevoeld, omdat ik niet moedig genoeg was.
Het was gewoon een van die dingen die aan me knaagden. Een schuldgevoel.
Ik weet nog dat hij die avond erg laat thuis was gekomen.
Hij was erg van streek.
En hij bleef maar doorgaan…
CARLS VROUW
…over dat meisje met brandwonden en zo.
Ik weet nog dat hij zei dat Horst Nicks naam onder de foto wilde hebben…
…maar dat iemand anders hem gemaakt had.
En hij was erg van streek.
Meer weet ik niet.
Wanneer ik naar kantoor kwam, praatten de Vietnamezen altijd met me.
- En wat zeiden ze? - Dat het niet Nick Úts foto was.
Was het een publiek geheim onder de Vietnamese fotografen?
Carl, we hebben deze foto's bekeken.
We kunnen de meeste mensen identificeren, de crew van NBC, Nick Út…
Maar er is nog iemand die op deze foto's staat.
Ik ken geen foto's die zijn toegeschreven aan…
- Weet je wie dat is? - Vermoedelijk de man die we zoeken.
Je hypothese is dus dat dit de stringer is die haar van voren gefotografeerd heeft.
Ja, precies.
Een onbekende stringer. Niet een van onze vaste stringers.
Het was geen naam die ik kende, dus herinnerde ik me hem niet.
Vijftig jaar. En ik word tachtig.
Wat ik echt wil doen voor ik doodga…
…is de echte fotograaf vinden en m'n excuses aanbieden.
Ik weet dat ik het niet goed kan maken…
…maar ik wil op z'n minst de zaken rechtzetten.
Ik denk dat excuses aanbieden het beste is wat ik nu kan doen.
- Wellicht wel het enige. - Ja.
Dat Nick Út de fotograaf zou zijn, is bijna even bekend als de foto zelf.
Ze rende zo met haar armen.
Ik rende weg en…
Nicks broer, Huỳnh Thanh Mỹ, was een acteur en fotograaf…
…die tijdens een opdracht voor AP in 1965 gedood werd.
Een dorpsjongen die uit de schaduw van de getalenteerde oudere broer stapt…
AP is m'n familie.
…en op 21-jarige leeftijd een Pulitzerprijs wint…
…is een legendarisch verhaal.
En dat verhaal heeft AP vijftig jaar lang gepromoot…
…onder meer in het boek en de film From Hell to Hollywood.
Ik ben in 1977 naar LA gekomen.
Ik keek naar Hollywood en dacht: mijn God, wat een verschil met Vietnam.
Hij is iemand die altijd op de juiste plek is om foto's te nemen.
Als je die legende ontkracht, herschrijf je de geschiedenis.
En als Nick de foto niet gemaakt heeft, wie dan wel?
Hier had je het kantoor van AP.
VERSLAGGEEFSTERS
Dit wordt onmogelijk.
We zullen die vent nooit vinden.
We weten niet wie hij is.
We weten niet of hij nog leeft en of hij nog in Vietnam is of niet.
Ik ben hier pas veel later komen werken. Ik ken die mensen niet.
Hij kent niemand die bij AP werkt. Hij kent alleen de fotografenclub.
OORLOG
OORLOGSMUSEUM
Ik ben Lê Vân. Ik ben journalist en ik woon in Ho Chi Minhstad.
Dit verhaal wekte m'n nieuwsgierigheid, maar ik wist niet zeker of het waar was.
Ik wilde weten hoe het als het waar was…
…al die tijd geheim heeft kunnen blijven?
Toen Carl zei dat hij de echte maker van de foto wilde vinden…
…om excuses aan te bieden…
…stuurde hij me een paar foto's van de persoon…
…die de foto gemaakt zou hebben.
En toen ben ik hem gaan zoeken.
- Goedemorgen. Hoe is het? - Leuk je te zien. Alles oké?
M'n generatie heeft altijd moeten opboksen tegen de legendarische Vietnamfotografen.
Het nalatenschap van AP in Vietnam is gebaseerd op vier Pulitzerprijzen.
De monnik van Malcolm Browne…
…het foto-essay van Horst Faas uit 1964…
…de Vietcongexecutie van Eddie Adams…
…en de foto van een negenjarig meisje…
…dat op de vlucht sloeg voor een napalmaanval in Trang Bang.
Ze rende de tempel uit en de weg op…
NICHT VAN KIM PHÚC 12 JAAR OUD IN 1972
En toen renden ze allemaal hierlangs.
Ze bombardeerden eerst hier en daarna gingen ze elders verder.
NEEF VAN KIM PHÚC 11 JAAR OUD IN 1972
Dit was de eerste aanval.
Dit is de napalm die de kinderen verbrandde?
Ja, dat was de napalm.
Dit ben ik met de familie van Kim Phúc. Dit is Kim Phúc. Tâm.
Allemaal familie. En zij ook.
Ben jij dit? Waar ben jij? Dit ben jij.
- En dit ook. - Dat ben ik.
M'n zus nam m'n broer mee. Er werd veel geschreeuwd.
Ik bleef kalm en haalde de bomscherven van ze af…
…die bleven plakken als aangebrande rijst.
Waar was je toen de bom ontplofte?
Ik was weg aan het rennen. En toen ontplofte de bom.
Ik rende met eenheid 25 weg terwijl Kim bij haar oma was en verbrand werd.
Jullie zijn tegelijk vertrokken?
We renden tegelijk weg. Elke groep aan één kant van de brug.
We renden, tuimelden en schreeuwden.
En jullie renden op de journalisten af?
Wist je wie dat waren en wat ze deden? Wist je dat het journalisten waren?
Nee, ik wist niet wie die foto's maakten.
Op dat moment zijn de laatste foto's gemaakt.
De gewonde kinderen gingen naar het ziekenhuis.
Weet je nog hoe dat is gegaan? Hoe bereikten ze het ziekenhuis?
En in het bijzonder Kim Phúc?
- Ik zag dat ze in een auto werd gestopt. - Door wie?
De mensen hielpen elkaar en zetten haar in de auto.
- Wie waren dat? - Er waren veel mensen.
- Burgers of soldaten? - Burgers. Ze stopten haar in een auto.
Alle mensen die er netjes en wit uitzagen, zagen we voor Amerikanen aan.
We dachten: ze gaan haar redden. En ze is gered.
Bach, is dit de man die Kim Phúc naar het ziekenhuis heeft gebracht?
Nee.
Het was gewoon een goedgeklede burger.
Meer herinneren we ons niet.
Laat het verleden rusten.
Oké. Bedankt.
Dames en heren, Nick Út.
Goedenavond, dames en heren.
Ze had moeten sterven.
Maar omdat Nick z'n camera neerlegde en haar naar een ziekenhuis bracht…
Ik pakte haar op, zette haar in het busje van de zaak…
…en alle kinderen in het busje huilden 35, 40 minuten lang.
We bereikten het ziekenhuis van Củ Chi.
Ik liet m'n perskaart zien en ze namen haar meteen mee.
Die foto had een grote impact op de geschiedenis van m'n land.
De foto van het Napalmmeisje hielp de vredesbeweging in Vietnam.
En dat was heel gunstig voor het Vietnamese volk…
…dat al lang te lijden had onder de oorlog.
Degene die in staat was dit moment en dit beeld met de hele wereld te delen…
…is dus een held binnen de Vietnamese geschiedenis.
Ik heb de hele Vietnamoorlog vanaf '68 in zwart-witfilm gezien.
Buitenstaanders beseften niet hoe competitief de pers in Saigon was…
…met ruim duizend geaccrediteerde journalisten van over de hele wereld.
BUITENLANDCORRESPONDENT
Als er een belangrijke veldslag was, stond je vroeg op…
…om als eerste in een helikopter te stappen.
En dan was je blij als daar niemand van AP of Reuters was.
Journalisten hadden de ererang van majoor…
…dus als er een kapitein in de rij stond bij een helikopter, stuurde je hem weg.
Voor een jonge journalist was het echt een avontuurlijke plek.
Ik moet zeggen dat het avontuur me wellicht meer interesseerde…
…dan de impact van de oorlog op de mensen.
Maar hoe langer ik er was, hoe akeliger ik het vond.
Bij de operatie zijn 53 vijanden gedood.
En er zijn 856 verdachten opgepakt.
Er was een soort kameraadschap bij de pers die overdag op pad ging…
…en wellicht naar het front ging…
…en dan 's avonds terugkwam…
…zonder zo kwetsbaar als de andere mensen te zijn.
Het was surrealistisch. We zagen hoe er overal in de stad werd geschoten…
…en we bekeken dat terwijl we een gin-tonic dronken.
Carl en ik waren vrienden, maar we waren heel anders dan de rest.
We waren ingehuurde locals.
We hadden allebei Vietnamese vrouwen.
…dronken bier en waren bij de Vietnamezen.
En we hadden allebei respect voor de rijke Vietnamese cultuur…
…terwijl de mensen zo kwetsbaar waren.
Het kantoor van AP was een geweldige leerschool.
Een geweldige leerplek, ook voor mij.
Tijdens het Paasoffensief dat in maart, april 1972 begon…
…waren er al veel grondtroepen teruggeroepen.
Als onderdeel van die afbouw riepen Westerse persbureaus ook mensen terug.
Op dat moment was ik de fotoredacteur.
Dus toen het offensief begon, kwamen we personeel tekort.
We zaten een beetje in de problemen.
We deden onder voor UPI.
Horst Faas kwam terug uit Singapore en hij nam de fotoafdeling van me over.
Er waren sleutelfiguren van de pers in Saigon.
Horst Faas, een legendarische figuur.
Z'n wil was wet op het kantoor van AP.
Hij had met Pulitzerprijswinnaars gewerkt, en dat deed er echt toe.
Horst was een forse vent met een prachtig Beiers accent…
…die heel wat dronk en goed at en die een geweldige fotograaf was.
Niets kon hem van een goede foto weerhouden.
We hadden een groep Westerse en een paar Vietnamese huisfotografen…
…en we hadden een heel leger aan stringers en freelancers, echt overal.
Ze waren zo afhankelijk van Vietnamese fotografen…
…die dagen aan een stuk het veld in gingen met een lading film…
…en een week of twee weg bleven.
Zuid-Vietnamese legerfotografen…
…die wat bij wilden verdienen, gaven ons het rolletje.
Je liet ze een bonnetje tekenen…
…en gaf dat aan de secretaresse, die hen in dollars betaalde.
Twintig dollar. Groen.
Carl, wanneer besefte je op het kantoor van AP…
…wat deze foto vertegenwoordigde?
De ochtend erop ontdekten we de reactie, nadat de foto gepubliceerd was.
Toen beseften we dat dit groot nieuws zou worden.
Deze kinderen waren het slachtoffer van de Zuid-Vietnamese luchtmacht.
Eén, twee, drie, vier. Weg met die oorlog ver van hier.
GEEN NAPALMKINDEREN MEER
- Ik vraag me af of dat zo opgezet is. - Dat zou kunnen.
Omdat ze die foto hadden van dat naakte meisje.
Ze hebben daar echt van geprofiteerd.
De foto had in die tijd geen impact in Vietnam.
Als, maar dat was nog maar de vraag…
OUD-VN-AMBASSADEUR
…we zouden hebben gehoord dat een meisje zo verbrand zou zijn…
…zou dat nieuws geweest zijn dat even snel voorbij zou komen.
Het was veel minder belangrijk dan het nieuws over, laten we zeggen…
…één, tien, honderd of zelfs duizend doden op één dag.
Ik geloof dat Carl me belde…
…en vroeg of ik langs kon komen om iemand in een ziekenhuis te vinden.
AP vroeg om een tweede artikel en ik moest het Napalmmeisje gaan zoeken.
Waar ze ook was.
En Nick Út zei niet: 'Hé, ik kom mee.'
Hij vertelde ons in het kantoor niet waar ze was.
Met Tom Fox en onze andere huisfotograaf vertrokken we alle drie op onze motors.
Ik herinner me nog goed dat we Kim Phúc gevonden hadden…
…en dat ik met Carl aan haar bed stond.
Ze was helemaal verbonden en daar zat een netje omheen.
En ze was bij bewustzijn.
Ik was woedend…
…en werd zo geraakt door deze tragedie…
…en door de geur.
Ze rook naar verbrand vlees.
En dat was echt zwaar.
Heel erg zwaar.
HET NAPALMMEISJE HERSTELT IN HET ZIEKENHUIS
Via Tom heb ik haar vader geïnterviewd en heb ik het hele verhaal gehoord.
HAAR OUDERS ZATEN BIJ HAAR BED
Vietnam was iets unieks. Vietnam heeft ons iets afgenomen.
Carl, hoe kwam je achter de naam van de stringer?
In 2010 was er een reünie met de naam Vietnam Old Hacks.
Deze reünie onthulde facetten van Carl die niemand van ons ooit vermoed had.
En m'n vrouw zat bij een oorlogsfotograaf die de naam had gehoord.
Het was een vrij grote reünie. Er werd veel bijgepraat.
In de verte zag Nick Út dat we iets lieten zien.
En toen zei iemand anders tegen me: 'Heb je het nieuws gehoord?
We weten nu wie het was.'
- Kun je de naam voor me herhalen? - Nghệ.
Een erg zeldzame Vietnamese naam.
Het wordt lastig om de stringer te vinden, omdat het zo lang geleden is.
De mensen die het hadden kunnen weten, zijn overleden…
…of wonen in het buitenland, zonder dat we weten waar.
Toen we het op Facebook zetten, hadden we maar weinig informatie.
HIJ HEET NGHE
WAAR IS NGHE NU?
Ik had maar weinig hoop.
'Gary, ik heb genoten van ons gesprek…
…maar m'n advocaat heeft me geadviseerd niet mee te doen.
Sorry, je blijft maar aandringen, maar ik kan niet meer voor je doen.'
Het is zo teleurstellend.
Hij is de tweede westerse journalist die toch liever geen interview wil geven.
Wie denken we dat er toen op die weg waren?
Op deze foto die door AP aan Nick Út is toegewezen…
…zien we het team van NBC…
…het Britse team van ITN…
…de verslaggever van de New York Times…
…de verslaggever van de Chicago Tribune…
…en een aantal mensen die vast freelancers of legerfotografen waren.
Voor wie net pas inschakelt…
…ik spreek David Burnett, de wereldberoemde fotojournalist.
David Burnett was zowel in Trang Bang op dat moment…
…als in het AP-kantoor die middag.
Iedereen denkt dat ik dat rechts ben, maar dat ben ik niet.
David heeft herhaaldelijk gezegd dat hij zeker weet dat Nick de foto gemaakt heeft.
We zagen mensen uit de rook komen en op ons afrennen.
En Nick en een andere journalist renden onmiddellijk op ze af.
Het kostte me dertig seconden voor ik m'n toestel geladen had.
En in die dertig seconden heeft Nicky die foto gemaakt.
Maar David heeft naar eigen zeggen niet gezien wie de foto maakte.
Ik weet nog dat ik in de kantoorruimte van de fotoafdeling van AP zat…
…toen een technicus een afdruk kwam brengen…
…en Horst Faas bekeek de foto en zei: 'Goed werk, Nick Út. Stuur hem door.'
Net zoals Peter Arnett altijd zegt: 'Ik was erbij. Ik weet wat er is gebeurd.'
Maar Peter heeft niet gezien wat er in de fotokamer gebeurd is.
Dat hebben maar erg weinig mensen gezien.
AP in Vietnam en Horst Faas ondermijnen is niet niks.
En hun nalatenschap is verbonden aan die herinnering.
Oké, en de Vietnamezen die we niet hebben gesproken?
We hebben de NBC-jongens.
Võ Suu en Tran Van Than.
Võ Suu heeft geweigerd.
Ik heb hem op een dag gebeld en ernaar gevraagd.
En hij zei: 'Praat met Carl. Hij spreekt de waarheid.' Meer niet.
- Oké. - En meer zei hij niet.
Het draait er niet om dat Nick een foto gestolen heeft.
Het is iets wat Nick overkomen is.
Er is nooit naar z'n mening gevraagd. Voor zover we weten van Carl.
Hij kreeg die foto gewoon toegewezen. Hij werd ermee opgezadeld.
Ze hebben hem ermee belast.
Hij is in veel opzichten ook een slachtoffer.
We moeten hem op een waardige, respectvolle manier behandelen.
BESTE NICK, IK WIL JE VRAGEN OF IK JE MAG INTERVIEWEN
- Terri? - Ja?
Hier droppen de Skyraiders de napalm.
We zien hier de pers, de explosies…
Hier zien we Nick Út met z'n cameratassen en de poncho.
- En z'n helm. - Heel duidelijk.
Hij heeft altijd gezegd dat de oma als eerste naar buiten kwam…
…en deze man hier draagt de tweede baby.
Daarna heb je de foto en dit is het volgende frame.
Dit is een foto van Nick Út.
Wat interessant is, is dat hij van de kant van Saigon is genomen…
…in de richting van alle rook.
De rij met fotografen is omgedraaid. De kinderen zijn voorbij gerend.
En wie hebben we hier?
We zien Nick Út.
Maar hij staat niet bij de rest van de journalisten…
…die de foto van Kim Phúc hebben gemaakt en nu in de richting gedraaid zijn…
- Van Saigon, weg van de tempel. - Ja.
Als we deze reeks zo overdragen aan de forensische experts…
Dan zouden ze in staat moeten zijn om te bepalen wie de persoon was…
…die de foto heeft kunnen maken.
- Naar alle waarschijnlijkheid. - Precies.
Een vooraanstaande groep in Parijs, Index Investigation, kan dit bekijken.
En het feit dat we dat proberen, bewijst dat we te goeder trouw zijn.
De foto won negen maanden later, een jaar later de Pulitzerprijs…
…de World Press Photo Award en de Overseas Press Club Award.
Was dat niet het moment om de waarheid te vertellen?
Het was toen al te laat. We hebben het onder het tapijt geschoven.
- We hebben het nooit gezegd. - Waarom niet?
Horst Faas was niet iemand met wie je ruzie wilde krijgen.
Ik kon er niet echt ophef over maken.
- Waarom wachtte je tot Horst dood was? - Het is niet eerlijk om dat zo te stellen.
Ik heb er door de jaren heen in privékringen over gesproken.
Horst Faas was m'n baas. Ik heb het bijschrift geschreven.
'STF/naam…'
Bij Vietnam Old Hacks.
Ik benaderde Arnett en zei:
'Ik weet niet of je dit weet, maar zo is het gegaan.'
Ik stortte m'n hart uit.
En ik heb hier iets van Arnett, Peter Arnett…
…de Pulitzerprijswinnaar die voor AP verslag uitbracht van de Vietnamoorlog…
…een erg goede vriend van Horst…
…die zei: 'Beste Carl, je verhaal is choquerend.
Je weet dat AP met al z'n middelen en Horst en z'n vele vrienden…
…samen met Nick Út zelf en z'n Vietnamese collega's…
…alles op alles zullen zetten om jou en je beweringen in diskrediet te brengen…
…en alles wat je zegt zullen aanvechten.'
Dit is best heftig, best opmerkelijk van Arnett.
- En op welke datum was dat? - Op 5 augustus 2009.
En in 2015 hoorde je opnieuw van Arnett op een openbaar forum.
'Het management van AP is op de hoogte van de valse aantijgingen van Robinson…
…van de afgelopen jaren…
…en zal opkomen voor Nicks reputatie op basis van getuigenverklaringen…
…en foto's uit die periode van AP als hij besluit naar de pers te stappen.'
Peter Arnett beweert dat de top van AP op de hoogte is van je aantijgingen.
- Hebben ze ooit contact opgenomen? - Nee. Ze hebben me nooit benaderd.
Heb je ooit overwogen om contact op te nemen met Nick…
…en dit rechtstreeks met hem te bespreken?
Toen Nick officieel met pensioen ging, heb ik een persoonlijke e-mail gestuurd…
…waarin ik schreef: 'Je weet dat ik het echte verhaal ken.
Kom toch van dat podium en geniet lekker van je pensioen.'
Maar hij bleef doorgaan.
Ik denk dat hij op een Vietnamese manier veel bescheidener had moeten zijn.
Wat is beter? Wat is juist?
STEM VAN TOM FOX
De mythe die onrecht met zich meebrengt…
…of die mythe aantasten voor de waarheid?
Er is een hele kant van het verhaal…
…die niet wordt geregistreerd…
…en dat is de persoon die de foto nam.
En vanaf de dag waarop hij de foto nam, werd hij buitengesloten van de realiteit.
Hoe voelde dat? En voor z'n vrouw en kinderen?
Dat verhaal verdient het om aan het licht te komen.
Een van m'n vrienden postte dat bericht op Facebook.
VRIEND EN COLLEGA VAN NGHỆ
Allereerst herkende ik de naam meteen…
…omdat Nghệ een goede vriend en een collega is.
Ik las dat verhaal en ik zag de foto.
Ik belde Nghệ meteen en zei:
VRIEND EN COLLEGA VAN NGHỆ
'Je verhaal is werkelijkheid geworden.'
Hij vroeg: 'Echt? Zijn er mensen naar me op zoek?'
En hij was erg opgewonden.
'Mijn God, de mensen zullen binnenkort de waarheid horen.'
We moesten afwachten.
Maar drie of vier dagen…
…nadat ik het bericht geplaatst had, zat ik in een café…
…en werd ik gebeld op m'n telefoon.
Ik vergeet dat nooit meer. Ik liet het hem twee keer herhalen.
'Meneer Nghệ heeft net gebeld: "Met Nghệ. Ik ben degene die je zoekt."'
Daarna zette ik m'n bril af en begon ik te huilen.
Hij zei dat hij nog maar een maand in Vietnam zou zijn.
Daarom vond ik dat ik hem meteen op moest gaan zoeken.
FIONA, IK HEB NGHỆ GEVONDEN. IK GA NU NAAR HEM TOE.
DAT MEEN JE NIET!! VERTEL ME MEER. LEEFT HIJ NOG??
JA
EN HIJ HEEFT DE FOTO GEMAAKT???
JA
HEEL ERG SPANNEND!
STEL ALLEEN VRAGEN. GEEF GEEN INFORMATIE.
WE MOETEN KUNNEN BEVESTIGEN DAT HIJ HET ECHT IS.
Hij wachtte op ons toen hij hoorde dat we zouden komen.
Hij had niets gegeten. Hij wachtte gewoon.
Dus toen ik die man zag…
…die oudere man die daar voor me stond…
Het is moeilijk te omschrijven hoe ik me op dat moment voelde.
Welke foto heb je gemaakt?
De foto van het naakte meisje. Haar kleren waren verbrand.
- De foto van de Pulitzerprijs? - Die, ja.
Nick Út was daar ook, maar hij heeft die foto niet gemaakt.
Hij heeft wat foto's van ver af gemaakt. Die foto was van mij.
De man van AP nam de foto aan en gaf me een afdruk…
…en de rest van de film.
Ik heb de rest aan een journalist in Saigon gegeven.
Aan wie heb je hem verkocht?
Aan de baas. En de dag erop gaf hij me zo'n grote afdruk…
…en twintig dollar en zei hij: 'Ik wil de foto hebben.'
Ik heb het geld aangenomen en ben wat gaan drinken met de jongens.
En dat was alles.
Als een persbureau foto's van je kocht…
…vermeldden ze je naam dan als ze gepubliceerd werden?
Nee, zelden. Alleen bij speciale gelegenheden.
Normaal gesproken gaf ik ze na afloop de hele film.
Ze deden wat ze maar wilden en ik zweeg erover.
Na m'n ontmoeting met Nghệ voelde ik me ongelooflijk gelukkig.
Op een ochtend werd ik wakker en zag ik het nieuws op WhatsApp.
We hebben een iPhone-opname van Nghệ.
Hij was degene die de foto gemaakt had.
Ongelooflijk nieuws.
We deelden onze zoektocht naar Nghệ met z'n dochter.
IK WIL ME GRAAG VOORSTELLEN…
ANTWOORD VAN JANNIE: IK WEET ECHT NIET WAAR IK MOET BEGINNEN…
IK HEB JE E-MAIL EEN AANTAL KEER GELEZEN.
DIT IS ONGELOOFLIJK. DE WAARHEID KAN EINDELIJK VERTELD WORDEN!
DOCHTER VAN NGHỆ
Ik heb papa gebeld en gevraagd hoe het ging.
Hij zei: 'Je raadt het nooit. Er was iemand naar me op zoek.
Ze wisten van m'n foto af.
Ik ben met ze gaan lunchen en ze hebben het me verteld.
Ze willen het verhaal vertellen. Ze weten van me af. Kun je dat geloven?'
En toen gebeurde er iets heel vreemds en ongelooflijks.
Ik sms'te Nghệ om te vragen hoe het met hem ging en om contact te houden…
…maar ik kreeg die nacht en de ochtend erop geen antwoord.
De dag erop probeerde ik hem weer te bereiken.
Ik heb de hele dag gebeld, maar er werd niet opgenomen.
Ik belde hem weer, maar hij nam niet op.
Ik bleef maar bellen.
De middag daarop belde ik weer.
En een vriendin van Nghệ nam op en zei dat hij een beroerte had gehad.
Ze zei dat hij in coma zou kunnen belanden en dat het heel ernstig was.
Ik werd…
…zo emotioneel toen ik bedacht dat hij in het ziekenhuis lag…
…en dat hij zou kunnen overlijden.
Ik herinnerde me iets wat hij gezegd had.
'Als ik geen bewijs heb, ben ik niemand…
…terwijl de andere man een held is.'
M'n vader…
…was het kind van de minnares van m'n opa.
Een ongewenst kind.
Dus gaven ze hem aan een gezin dat voor m'n grootouders werkte…
…en dat erg veel van hem hield.
M'n vader verliet het dorp en ging naar Saigon.
Daar schreef hij zich in bij de fotografieschool.
En daar heeft hij m'n moeder ontmoet.
Ze werkte vlakbij als kapster.
Ze trouwden en kregen drie kinderen.
Hij sloot zich aan bij het leger, maar hij nam alleen maar foto's.
Het leger stuurde hem naar de VS om te studeren…
…en daar heeft hij z'n diploma behaald.
DIPLOMA VOOR SUCCESVOLLE VOLTOOIING VAN DE CURSUS FOTOLABWERKZAAMHEDEN
Ik werd luitenant…
…omdat ik dat certificaat van de Amerikaanse psyopsdienst had.
Ik werkte bij de filmafdeling en moest nieuws verzamelen.
Wanneer ben je in 1975 naar de VS geëmigreerd?
Een maand voordat het leger van het noorden aankwam.
Omdat ik werkte voor de Amerikaanse ambassade.
Ze gaven de mensen voorrang die belangrijk werk hadden.
Ik herinner het me nog heel goed.
M'n vader zei ineens:
'Pak jullie spullen. We vertrekken.'
Ze lieten ons weten dat we niet op vakantie gingen…
…maar dat we ons land verlieten.
Zo zijn we hier beland.
CALIFORNIË 6 MAANDEN NA DE BEROERTE VAN NGHỆ
- Gary, alles oké? - En met jou?
- Aangenaam. - Fantastisch om je te zien.
- Je ziet er goed uit. Hoe is het? - Goed. En met jou?
Prima. Ik ben blij dat het goed met je gaat.
- Leuk je te zien. - Fantastisch.
- Gaan we naar binnen? - Kom binnen.
Ga jij maar eerst.
- Je ziet er geweldig uit. - Heel erg bedankt. Kom, Gary.
Ik vraag me af of we samen terug naar de oorlog kunnen gaan.
8 juni 1972.
Kun je me vertellen wat je die dag hebt gedaan en waarom?
Er was een zender, ik weet niet meer welke zender…
…die me belde me om te gaan filmen.
Omdat ze zeiden dat de Vietcong al in Trang Bang was.
In een tempel in Trang Bang.
Ze hadden geen chauffeur, dus zei ik dat ik ook kon rijden.
Ik huurde een auto en reed erheen.
Toen ik daar aankwam, zag ik vliegtuigen overvliegen.
Dat wees erop dat er gedonder aankwam.
Ik belde een paar jongens en zei: 'Jullie hebben werk.'
Ik dacht dat er burgers waren die zich daar verstopten.
Toen dropten de vliegtuigen twee bommen.
Ze konden alleen maar die weg op. Ze konden nergens anders heen.
Ik had alles voorbereid.
Ik zag de scène voor me en maakte de foto.
Ik wist dat moment vast te leggen en ik wist dat ik dé foto had.
Ik heb een…
Gebruikte je die dag zo'n soort camera?
Ja. Het was een Pentax.
Met een 50 mm-lens. Normaal.
Wanneer heb je de foto teruggezien?
Zes of zeven maanden nadat ik de foto had verkocht.
Iemand van AP had gezegd…
…dat m'n foto in de VS was beland.
Dat hij prijzen had gewonnen.
En hij vroeg of ik een klacht wilde indienen.
Ik keek hem aan en dacht: ik heb geen bewijs.
Laat ik het thuis gaan checken.
En ik zag dat m'n vrouw de afdruk verscheurd en weggegooid had.
Dacht je op dat moment dat het een vergissing was…
…dat de namen op de foto veranderd waren?
Of dacht je dat het met opzet was gedaan?
Het was opzettelijk. Dat besefte ik meteen.
Het was m'n vak. Ik wist het.
Die dag was Út de enige huisfotograaf van AP.
Dus schreef die man van AP de foto aan hem toe.
Heb je hem ooit nog teruggezien en dit met hem besproken?
Ik ben hem tegengekomen, maar we hebben elkaar niet gegroet.
Ik was overstuur.
Ik heb er hard voor gewerkt, maar die vent is met de eer gaan strijken.
Hij kreeg erkenning. Hij won prijzen. Hij werd in Vietnam geëerd.
Ik weet nog dat m'n vader die dag thuiskwam.
Hij ging zitten en haalde de film uit z'n zak.
Hij gooide hem naar ons toe en zei: 'Ik heb dit vandaag verkocht.'
En hij gooide die foto op de koelkast.
Toen m'n vader weg was, ging ik samen met m'n broertje…
…op m'n tenen erop af en draaiden we de foto om.
En m'n jongere broer keek als eerste en hij legde hem terug.
En hij zei stilletjes: 'Niets zeggen.'
En ik had zoiets van: ik moet die foto zien.
Dus ik deed hetzelfde als hij en ik legde hem meteen weer terug.
En we keken elkaar aan.
We waren zo geschokt. Ze was ongeveer even oud als ik.
Waarom was ze naakt? Waarom schreeuwde ze?
Toen m'n moeder aan het schoonmaken was, mompelde ze:
'Waarom heeft jullie vader zo'n foto mee naar huis genomen?'
Ze verscheurde hem en gooide hem meteen in de prullenbak.
Je moet weten dat m'n moeder een traditionele Vietnamese dame was.
Daarna raakte m'n vader in paniek.
Hij zei: 'Als je hem niet weggegooid had…
…had ik iets gehad waarmee ik het kon bewijzen.'
Steeds maar weer, tot aan de scheiding.
- Gary, wil je iets te eten? - Graag. Fantastisch. Bedankt.
- Wanneer ben jij geboren, Anthony? - In 1961.
In '61? Oké.
- Dus je bent opgegroeid tijdens de oorlog? - Ja.
Heb je veel tijd met Nghệ doorgebracht? Hij had werk.
Ik was degene die z'n auto moest wassen.
- Ik deed dat altijd. - Je waste de auto van je vader.
Anthony, we hebben het over de foto die je vader genomen heeft.
Hoe voel je je wanneer je die foto ziet?
Telkens als ik die foto zie, zeg ik: 'Die heeft m'n vader gemaakt.'
Meer niet.
Maar voor hem is het een ander verhaal.
Er knaagt dan iets aan hem.
'Waarom is het niemand opgevallen? Ik heb die foto gemaakt.'
- Zo ziet hij dat. - Sorry.
Gaat het?
Nee.
Het spijt me.
Het is een kansloze strijd.
Ik denk dat hij dat van zich af probeert te zetten, zo van: oké…
Want er is geen…
MAN VAN JANNIE
…geen hulp, geen uitweg.
Ik begrijp echt niet…
…waarom ze Nghệ een afdruk hebben gegeven van de foto die hij gemaakt heeft.
- Het bewijs dat hij de foto heeft gemaakt. - Ja.
Het is erg raar om hem het bewijs te geven van iets wat je hem hebt afgenomen.
Ja.
In wezen is er sprake van onrecht, een algeheel onrecht.
Zoiets zouden ze vast niet hebben gedaan met een Westerse fotograaf in Amerika.
Dus ik denk dat ze echt van jullie vader geprofiteerd hebben…
…zoals er van veel fotografen en van veel freelancejournalisten…
…uit ontwikkelingslanden onder de Evenaar…
…geprofiteerd is voor en na dat moment.
En ik denk dat daar wat aan gedaan moet worden.
Ja. Weet je wat? Ik blijf er maar over nadenken.
Veel mensen weten dat hij de foto heeft gemaakt.
M'n oom, m'n tante…
…al z'n vrienden die voor CBS en NBC werken…
Iedereen weet het.
Waarom heeft niemand het lef om er iets over te zeggen?
Wat zou volgens jou een goede oplossing zijn?
Ik wil dat AP het waargebeurde verhaal vertelt.
Het verhaal van m'n vader.
wel gefeliciteerd, lieve opa
wel gefeliciteerd
GEFELICITEERD, OPA
Pap en ik hebben het er vaak over.
Als degene die dit gedaan heeft…
…het zou bekennen, zou iedereen het weten.
Maar als dat niet gebeurt…
….zal het niet lukken.
Het is onmogelijk.
M'n vader wordt ouder.
Als een engel op aarde die bij m'n vader aanklopt…
…en zegt dat het moment is aangebroken en hij de waarheid gaat onthullen.
Toen we Nghệ spraken…
…ontdekten we dat niemand ooit contact met hem had opgenomen.
Hij had niemand gesproken.
Z'n verhaal is niet beïnvloed door iemand van buitenaf.
Hij leidde een eenvoudig leven…
…totaal afgezonderd, in Californië met z'n familie.
Hij heeft z'n hele leven in de foto- en filmindustrie gewerkt.
Hij was opgeleid tot cameraman.
Dus die dag…
…was Nghệ daar de meest talentvolle, hoogst opgeleide oorlogsfotograaf.
GOED NIEUWS, M'N OOM STEMT IN MET EEN INTERVIEW.
EN M'N OOM THÂN WAS DIE DAG DE GELUIDSMAN. HIJ WAS ERBIJ!!
- Hoi, Gary. Hoe gaat het? - Leuk je te zien.
Ik wil je voorstellen aan m'n oom.
- Aangenaam, Thân. - Bedankt, meneer.
Heel erg bedankt. Aangenaam.
Ik heb als geluidsman voor NBC News gewerkt.
- Precies. - Jarenlang.
- En wanneer ben je met pensioen gegaan? - Op m'n 63e.
Maar nu ben ik 92.
- Dat is ongelooflijk. - Dank je.
Toen jullie deze scène aan het filmen waren…
Dit is de beroemde foto. Wie was er toen bij je op de weg?
Midden op de weg. En toen kwam het meisje op ons af.
Ik stond in het midden met de microfoon.
Nguyễn Thành Nghệ stond links naast me en maakte de foto.
- Was Nick Út daar toen? - Nee.
- Vanuit Trang Bang reed je naar Saigon. - Ja.
En wat deed je daarna?
Na de opnamen zei ik tegen Nguyễn Thân Nghệ…
…dat het AP-kantoor naast het mijne gevestigd was.
De film werd gekocht door Horst Faas.
Geen idee hoe je dat in het Engels spelt, maar men noemde hem Horst Faas.
Na het ontwikkelen van de film pakte hij de foto van het meisje…
…en zei hij dat hij de film zou kopen.
En hij gaf me een vergroting. 20 bij 25 centimeter.
Toen je erachter kwam dat ze de foto aan Nick Út hadden gegeven…
…heb je toen iets tegen iemand gezegd?
Ik heb niets gezegd…
…want niemand…
…gaf er wat om.
En ik was in dienst.
Ik had geld nodig om m'n gezin te onderhouden.
En ik wilde geen problemen.
Ik begreep dat de chef van AP…
…en m'n baas, de chef van NBC…
…goede vrienden waren.
Ik kon niets zeggen.
Hoe moest ik m'n familie onderhouden als ik ontslagen zou worden?
Ik kon niets zeggen.
- Ik begrijp het. - Ruim vijftig jaar lang niet.
Ik heb geen rust.
Telkens als ik eraan denk, kan ik niet goed eten of slapen.
Dan beleef ik dat moment weer opnieuw.
Die dag…
…de waarheid die ik onderdrukte…
…de manier waarop ik mezelf bedroog…
…maakte me onrustig.
HO CHI MINHSTAD
OORLOGSMUSEUM
Requiem, een tentoonstelling ter ere van alle fotografen…
…die gesneuveld waren…
…was een eerbetoon.
Horst was echt de drijvende kracht achter dat project.
Ik heb Horst gekend. Hij was complex, een paradox.
Onverzettelijk, competitief. En tegelijkertijd erg medelevend.
De broer van Út, Huỳnh Thanh Mỹ, werd gedood terwijl hij voor AP werkte.
Horst had Nick een baan gegeven, zodat het gezin wat inkomsten had.
Weet je waarom Horst besloten zou kunnen hebben…
…om Nick Úts naam aan het onderschrift toe te voegen?
Horst was kapot van de dood van Mỹ en ik denk dat hij hem zo wilde eren.
Ik kan me voorstellen dat Horst zich z'n leven lang rot heeft gevoeld.
Hij had hem daarheen gestuurd.
Was het normaal dat stringers afdrukken kregen van foto's…
…die AP bij hen kocht?
Ja, dat was normaal.
Als we extra afdrukken hadden. We hadden er meerdere.
Maar ik snap iets niet. Als AP…
…de foto van de stringer heeft genomen en aan iemand anders heeft toegeschreven…
…waarom zouden ze hem dan een afdruk en dus bewijs van dezelfde foto geven?
Horst deed al die dingen.
Dat was heel ongewoon, moet ik zeggen, zeker nadat hij hem aan Nick had gegeven.
Of hij was ervan overtuigd dat Nghệ nooit iets zou zeggen.
Precies. Faas was erg zelfverzekerd.
We hoorden eindelijk iets van Võ Suu.
Hij en z'n broer hebben voor Amerikaanse zenders…
…beroemde beelden van de oorlog gefilmd.
Võ Suu was niet in Trang Bang, maar kende de wereld van de freelancers.
CAMERAMAN
Als je als freelance oorlogsverslaggever…
…op pad ging om foto's te maken…
…bood je ze daarna aan AP aan.
Vooral de fotografen uit het leger. Die waren arm.
Ze gaven hen de foto's om wat geld te verdienen.
Roem was niet belangrijk.
Daarom gingen ze niet naar AP om aanspraak op de foto te maken…
…omdat ze dachten dat de foto na de betaling van AP was.
Ja, dat was AP-beleid.
Er waren dus veel foto's die door andere mensen genomen waren.
Dat is voorgevallen.
Wat Nick Úts foto betreft…
…is duidelijkheid verkrijgen lastig.
Nick weet of hij hem gemaakt heeft of niet.
We hebben een intern document van AP bemachtigd.
Horst legde uit hoe moeilijk het was…
…om te regelen dat foto's aan Vietnamezen toegekend werden.
Hij zei dat de Amerikanen Vietnamese namen belachelijk maakten.
Ze noemden ze spleetogen of namen ze niet serieus…
…omdat ze rare namen hadden.
Dus was er een terughoudendheid om het werk van Vietnamezen te erkennen.
BERICHT AAN NICK ÚT: BESTE NICK, IK BEN NU IN SAIGON
EN IK ZIE OP SOCIALE MEDIA DAT JE OOK HIER BENT.
IK HEB JE EEN TIJDJE TERUG GESCHREVEN… KUNNEN WE MET ELKAAR AFSPREKEN?
KOMT 13.00 UUR IN HET CAFÉ OP DE BINNENPLAATS VAN JE HOTEL JE UIT?
IK BEN DAAR TOT 14.00 UUR. MET VRIENDELIJKE GROET, GARY.
Bedankt dat je opneemt.
We doen verslag van aantijgingen…
GESPREK MET AP
…dat Nick niet de fotograaf is…
…van de foto die de Pulitzerprijs heeft gewonnen.
Ik zou graag met AP samenwerken.
Ik zou jullie erbij willen betrekken…
…als we het archief in mogen en dan deel ik de informatie.
Ja.
Maar ik wil AP er ook op wijzen…
…dat oud-medewerkers, en dus niet de klokkenluider…
…uit naam van AP geprobeerd hebben om de informatie achter te houden…
…en ze zeiden dat de top ervan af wist en de klokkenluider zwart zou maken.
Ja.
Bedankt, hou je haaks.
Ze probeerde te achterhalen wat we wisten. Ze was vrij open.
Ze zei dat ze het door moest geven en dat ik nog van haar zou horen.
Maar ze was niet defensief. Ze waren heel open.
Dus we moeten afwachten.
Nadat Carl je dit verhaal vertelde…
…schreef hij een boek waarin hij het er helemaal niet over had.
Ja. M'n antwoord was heel duidelijk.
'Carl, je moet het verhaal vertellen. Je moet met de waarheid komen.'
Was hij eerlijk? Zei hij dat hij de kracht niet had?
- Goed, oké… - Wat zei hij?
Dat ze hem niet zouden geloven.
'Horst Faas is dood. Het is te simpel. Ze zullen vragen waarom ik gewacht heb…
…en me opportunistisch noemen.'
Hij kwam met z'n redenen, maar ik vond niet dat het genoeg was.
Ik bleef er bij hem op aandringen.
Hij stuurde me opzetjes van het waargebeurde verhaal…
…en zei dat ik dat moest lezen.
En dan zei ik: 'Dit is wat je moet vertellen.'
En toen ik het boek kreeg, stond het er niet in.
Ik zei: 'Je bent weer niet eerlijk. Het is niet de waarheid.'
En toen stuurde hij me deze e-mail op 20 januari 2018.
'Beste Tom. Shit, man.
Het was beter geweest als je ingestemd had met m'n versie van dat gedoe met Nick Út.
Ik word gekweld door dit hele verhaal. Ik haat het.
Hoe lang moet ik hier nog mee doorgaan…
…voor er een erg openbare climax komt…
…als eendagsvlieg in The New York Times…
…terwijl ik bijna al de oud-collega's op stang jaag…
…die ik meestal niet kon uitstaan en bij wie ik nooit echt paste…
…als van straat geplukte local…
…als verdomde fotoredacteur?
Ik vraag gewoon om een flink pak slaag, toch?'
Carl werd gekweld…
…en had een demon waar hij niet van af kon komen…
…en hij was boos omdat ik bleef aandringen.
Ik heb het geprobeerd, maar hij is een vriend.
Carl heeft er geen baat bij om het te vertellen.
Hij zet juist alles op het spel.
En dat…
Dat maakt hem een erg betrouwbare bron.
Ik kan me niet voorstellen dat iemand een verhaal verzint…
…waar hij de rest van z'n leven onder te lijden zou hebben.
Hij probeert daarvan af te komen door te worstelen met de waarheid.
Het is een diepe, meeslepende duisternis.
We hebben het vreselijke nieuws over Nghệ's beroerte gehad.
We wisten ons geen raad.
Ik wilde hem opzoeken en zeggen dat het me speet.
Dat was iets wat ik moest doen.
Hallo, Nghệ.
- Hoi. - Hoe gaat het?
Ik vind het erg dat we je naam hebben gestolen, oké?
Dus wil ik excuses aanbieden.
Jij bent mijn bewijs.
En ik ben jouw bewijs.
Gedurende dat korte moment waren we allemaal slachtoffers.
Bedankt dat je al die tijd aan m'n zijde hebt gestaan.
Dit is een heel triest verhaal.
De kleinste acties kunnen enorme gevolgen hebben.
NICK UT - AP-FOTOGRAAF
Kunnen we nog eens kijken wat Nicks verhaal is?
Dit is wat hij zegt.
Hij zegt dat hij die ochtend vertrokken is in een busje van AP met een chauffeur.
Ik en David Burnett van Time Magazine…
…de Vietnamese Hoàng Vǎn Doanh, een freelanceverslaggever voor AP en UPI…
…en er was nog een man, Nghệ, die als chauffeur voor NBC werkte.
Hij was geen journalist. Hij bracht de journalisten weg…
…waaronder een vriend van me, Lê Phúc Ðinh, die alles gefilmd heeft.
Niemand ontkent dat hij daar die dag was.
Niemand ontkent dat hij foto's genomen heeft.
Kim Phúc zei dat ze in shock was en het zich niet echt herinnerde.
Wat de fotograaf betreft…
…herinner ik me helaas z'n gezicht niet.
De eerste die naar buiten rende, was een oude dame.
Minstens zeventig jaar oud. Zij kwam als eerste naar buiten.
Daarna kwamen de kinderen.
- Niemand ontkent dat hij de foto maakte… - Van de oma en de stervende baby.
Zegt hij duidelijk…
…dat hij de beroemde foto genomen heeft nadat hij de oma had gefotografeerd?
- Ja. - Dat was dus volgens hem de volgorde.
- Precies. - Oké.
Ik had net een foto gemaakt. Ik keek door de zoeker…
…en zag ineens een meisje…
…met uitgestrekte armen rennen en ik vroeg me af waarom ze naakt was.
Ik moest op haar af om de foto te nemen.
En volgens Nicks verhaal maakte hij de foto met z'n Leica.
Met een 35mm-lens. Die had hij bij zich.
Daarna gooide hij water over haar heen.
- Iedereen vertrok. - Ja.
En hij bracht Kim, het meisje, en haar broer naar Củ Chi…
…naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis, met het AP-busje, zoals hij meermaals zei.
Op dat moment rende Kim Phúcs oom naar buiten…
…en vroeg hij of ik ze naar het ziekenhuis kon brengen.
Ik had een busje. Ik deed de deur open.
Ik droeg Kim Phúc en legde haar op de vloer…
…omdat ze met de brandwonden niet kon zitten.
Toen sprongen er drie kinderen in.
Maar in een documentaire uit 1984…
…vertelde Kim Phúcs moeder een ander verhaal.
Ze was ernstig verbrand. We wisten niet hoe we haar konden redden.
Een oom is met haar op z'n rug naar Bắc Hà, Củ Chi gerend.
Van daaruit heeft een vliegtuig haar naar het kinderziekenhuis gebracht.
- Ja. - Oké.
Nick zegt dat hij daarna naar AP is gegaan…
…en de film met Jackson heeft ontwikkeld.
Carl zei dat Nick daar niet was toen hij aankwam…
…en dat Nick later in burgerkleding aankwam.
- Horst zei: 'Goed werk, Nick.' - 'Goed gedaan.'
'Goed gedaan.' Dat zegt David Burnett.
PARIJS
Leuk je eindelijk te ontmoeten.
- Hé, jongens. - Dag. Hoe gaat het?
- Aangenaam. - Hallo, Gary.
- Hallo. - Leuk je te zien.
Wat ons proces en onze methode betreft…
…om de beelden van jullie te analyseren…
Door al deze informatie en aanwijzingen met elkaar te combineren…
…denk ik dat er een samenhangend totaalbeeld ontstaat.
We hebben eerst de foto's en filmpjes bekeken…
…van verslaggevers die toen in Trang Bang waren.
Een satellietfoto uit november 1972 gaf ons een beter beeld van de omgeving…
…waardoor we herkenningspunten konden matchen…
…en konden bepalen waar elke foto was genomen.
HOOFDWEG
CONTROLEPOST
De momenten waarop we ons richten, beginnen met de napalmbommen…
…rond de Cao Dai-tempel in Trang Bang.
Dit moment werd gefilmd door een Britse ITN-nieuwsploeg.
CAO DAI-TEMPEL
Op een foto die kort daarna is genomen…
…zien we verslaggevers bij een controlepost en een brug…
…die overeenkomt met deze plek op de satellietfoto.
Ze kijken richting de tempel, die ongeveer 500 meter verderop ligt.
Dit is de eerste foto met Kim Phúc, in een groep met andere kinderen.
Ze komen uit een veld de weg op en worden begeleid door soldaten.
Achter hen zien we een onverhard pad dat haaks op de weg ligt…
…en overeenkomt met deze locatie op de satellietfoto.
De volgende foto staat bekend onder de naam het Napalmmeisje.
Kim Phúc en de andere kinderen lopen op de weg…
…weg van de tempel en de gebombardeerde plek.
Op basis van visuele kruisverwijzingen…
…bepaalden we waar de fotograaf op de weg moet hebben gestaan…
…zoals te zien is in ons 3D-model.
Het originele negatief bevestigt dat de volgende foto…
…gemaakt is door dezelfde fotograaf als het Napalmmeisje.
De volgende beelden van de kinderen komen uit een ITN-nieuwsclip.
Terwijl ze verdergaan, rennen ze langs de nieuwsploeg.
De cameraman volgt Kim Phúc.
In dit frame uit de ITN-beelden…
…zien we Kim Phúc en een ander kind van achteren.
En twee personen.
De rechtse persoon maakt de foto van de andere kant…
…met de groep kinderen voor een rij verslaggevers.
We onderscheiden drie cameramannen, twee geluidsmannen…
…en rechts één enkele fotograaf met een fotocamera…
…die geïdentificeerd is als de stringer.
Deze verslaggevers staan vlak bij de plek…
…waar seconden eerder de foto van het Napalmmeisje is gemaakt.
Op de ITN-beelden van datzelfde moment…
…zien we nog iemand op de achtergrond…
…die van verder weg aan komt lopen en spullen lijkt te dragen.
Na een cut zien we op de ITN-beelden…
…een close-up van Kim Phúc die water krijgt van de journalisten.
De persoon die spullen draagt is nu dichterbij.
Hij heeft een helm op en lijkt een camera vast te houden.
Dit moment is ook vastgelegd door de fotograaf die we zien aankomen.
Deze foto is door AP toegeschreven aan Nick Út.
Een andere foto is vlak daarna genomen…
…terwijl Kim Phúc nog voor de cameramannen van ITN staat.
Een persoon die hen bekijkt, is zichtbaar aan de linkerkant.
We zien een helm met stof erop, korte mouwen…
…en een jas over z'n rechterschouder.
Dat komt overeen met de fotograaf die we zagen aankomen op de ITN-beelden.
In het volgende shot…
…zien we hoe diezelfde persoon een foto maakt.
Waarschijnlijk deze foto van Kim Phúc…
…die ook is toegeschreven aan Nick Út door AP.
Ten slotte is er een foto van de andere kant…
…waarop we Nick Út kunnen identificeren…
…als de fotograaf met een helm die spullen draagt…
…en we voor het eerst op de ITN-beelden zagen.
Dankzij deze beelden kunnen we vaststellen…
…dat een paar seconden na de foto van het Napalmmeisje…
…Nick Út op een flinke afstand van de rennende kinderen was…
…en daarheen kwam vanuit de tegenovergestelde richting.
We kunnen concluderen dat het erg onwaarschijnlijk is…
…dat Nick Út de foto van het Napalmmeisje heeft gemaakt.
Het is onlogisch…
…dat hij een paar seconden na de foto zo ver weg is…
…als hij die foto heeft genomen.
We hebben te maken met twee mensen die beweren de foto te hebben genomen.
- Precies. - Twee mensen maar.
Een van hen is Nick Út. En de ander is Nghệ, de stringer.
En nu vertel je me…
…dat Nick Út niet op de juiste plek was om de foto te nemen…
…en dat zou betekenen dat de enige die de foto heeft kunnen maken…
…en beweert de foto te hebben genomen, de stringer zou zijn.
Dat klopt.
Binnen ons model met virtuele camera's…
…is de foto van het meisje waarschijnlijk gemaakt…
…door een 50 mm-camera.
Dat blijkt tenminste uit ons model met virtuele camera's.
En de stringer, Nghệ, gebruikt een 50mm-lens op een Pentax.
Dat is buitengewoon.
Bedankt.
Wat de foto van de oma met de baby betreft…
…is de rook op de achtergrond beduidend minder dik…
…dan in de serie foto's van Kim Phúc op de weg.
Dit wijst erop dat de foto van de oma waarschijnlijk minuten later genomen is.
We vonden nog een aanwijzing in de ITN-beelden van de oma.
We zagen in de menigte bij de controlepost een meisje dat schijnbaar naakt was…
…naar alle waarschijnlijkheid Kim Phúc, met de andere kinderen aan de rechterkant…
…waaruit blijkt dat ze daar voor de oma waren.
Kort nadat de foto van het Napalmmeisje was genomen…
…was Nick Út ver van de rennende kinderen.
HOOFD FOTOGRAFIE AP 2003-2016
Dat is Nick Út.
- Je zegt dat hij te ver weg is. - Kijk van welke kant hij komt.
Hij is op een heel andere plek.
Fotografie draait om positionering. Je maakt de foto niet als je er niet bent.
En hij is daar niet en dat weten we…
…omdat hij te ver weg was om daar te kunnen zijn geweest.
We weten waar de foto's van Nick Út zijn.
We weten waar de foto's van de man van UPI zijn.
Maar deze vent hier? Niemand heeft z'n foto's.
Dat is buitengewoon.
Mensen zullen blijven volhouden dat Nick die foto heeft gemaakt.
Maar om dat te geloven, moet je niets geloven van wat Carl zei…
…de stringer niet geloven, z'n kinderen niet geloven…
…je afvragen waarom Horst of iemand van AP hem een afdruk voor op z'n koelkast gaf.
Je mag het bewijs van de foto's, van de beelden niet geloven.
Je mag niets of niemand geloven, op Nick na.
Of Arnett, die gelooft dat Nick de foto gemaakt heeft…
…omdat Horst hem dat heeft verteld.
Al het bewijs is gebaseerd op uitspraken van Horst.
Als voormalig hoofd fotografie van AP…
…bevind je je in een goede positie om deze situatie te begrijpen.
Wat betekent het voor de foto en voor AP als we dit aankaarten?
Niemand twijfelt eraan dat de foto echt is, toch?
Dus het blijft een foto met veel kracht.
En AP blijft de eigenaar en de distributeur van de foto.
Er is veel nevenschade.
Er zullen veel mensen onder lijden…
…de mensen die er koste wat kost achter bleven staan.
Ja.
De Vietnamezen hernemen in zekere zin de controle…
…over iets wat in hun land is gebeurd…
…in plaats van dat er hen qua toekenning een versie opgelegd werd.
Het is lastig om een versie te ontkrachten…
…die al zo lang deel uitmaakt van het collectieve geheugen.
Hoe kan Nick Út nu zeggen dat hij de foto niet heeft gemaakt?
Naarmate de tijd verstrijkt en de versie gemeengoed wordt…
…wordt dat nog lastiger. Je doet het meteen of niet, toch?
Voor Nghệ betekent het gerechtigheid.
Gerechtigheid.
Dat is krachtig.
Ik denk dat AP het grote probleem is en ik vind het moeilijk te geloven…
…dat ze na het zien van al dit bewijs niet met ons willen praten.
AP STEMT ERMEE IN OM ONZE BEVINDINGEN TE BESPREKEN
Het is officieus, dus kan ik maar weinig vertellen…
…maar ik denk dat we gedaan hebben wat we moesten doen…
…door met AP te praten.
Of AP doet wat het moet doen, valt te bezien.
OP 6 MEI 2025 PUBLICEERDE AP Z'N EIGEN ONDERZOEK
NAAR DE MAKER VAN DE FOTO OP Z'N EIGEN WEBSITE.
Al 52 jaar lang werd verondersteld dat Nick Út de fotograaf was…
…die het Napalmmeisje fotografeerde.
Maar na recent nieuws trekt men z'n grootste prestatie in twijfel.
De controverse over de foto neemt toe.
Heeft hij die echt foto gemaakt?
Een mogelijke usurpatie die vijftig jaar heeft geduurd.
In het AP-rapport staat dat er eerst onlosmakelijk bewezen moet worden…
…dat de maker van de foto hem niet gemaakt heeft.
Ze concludeerden dat het auteurschap niet onlosmakelijk bewezen kon worden…
…door de tijd die eroverheen is gegaan, de dood van veel betrokkenen…
…en de beperkingen van technologie.
En daarom bleef de vermelding zoals hij was.
HET RAPPORT NOEMT REDENEN WAAROM ÚT VOLGENS AP DE FOTOGRAAF WAS
WAARONDER OOGGETUIGENISSEN.
ARNETT EN BURNETT WILDEN NIET GEÏNTERVIEWD WORDEN
MAAR BLIJVEN BIJ HUN VERSIE.
AP TREKT EVENEENS DE BETROUWBAARHEID VAN CARL ROBINSON IN TWIJFEL.
DE ANALYSE LIJKT GEBRUIK TE MAKEN VAN EEN ONVOLMAAKT MODEL
HET AP-ONDERZOEK CONCLUDEERT
DAT HET ONWAARSCHIJNLIJK IS DAT ER EEN LEICA GEBRUIKT IS.
Ja. Het was een Pentax.
VERVOLGENS STELT HET DAT ER WAARSCHIJNLIJK EEN PENTAX GEBRUIKT IS.
AP BLIJFT OPENSTAAN VOOR DE MOGELIJKHEID DAT NICK ÚT DE FOTO NIET GEMAAKT HEEFT.
SEBREGONDI VAN INDEX
Met materiaal uit het rapport van AP kunnen we nu onze conclusies verbeteren.
Eerst hebben we deze foto van David Burnett geanalyseerd.
Nick Út is te zien op de voorgrond…
…terwijl Kim Phúc nog in het veld langs de weg is.
De lange lens comprimeert het perspectief, waardoor ze dichter bij elkaar lijken.
Het hek met prikkeldraad, dat zichtbaar is naast Út…
…geeft aan dat hij nog bij de controlepost is.
Op 170 meter van de plek…
…waar de foto even later zou worden ingenomen.
Op dat moment…
…was Kim Phúc nog maar 60 meter van die plek verwijderd.
Burnetts foto laat zien dat als Út de beroemde foto heeft genomen…
…hij een drie keer zo grote afstand als Kim Phúc moet hebben afgelegd.
Daarna onderzochten we een NBC-opname van drie seconden…
…die onmiddellijk na de foto werd opgenomen.
Dankzij een analyse van de plassen op de weg in verschillende afbeeldingen…
…weten we waar Kim Phúc heen is gegaan.
Vanuit de plek van de foto van het Napalmmeisje…
…is ze zo'n veertig meter verder…
…als ze van achteren in beeld verschijnt in dit frame van de ITN-beelden.
Op basis van haar geschatte snelheid zijn er ongeveer 15 seconden verstreken.
Onze 3D-reconstructie van dit frame plaatst Nick Út…
…op dat moment op een afstand van zo'n 50 meter van de ITN-cameramannen.
Met andere woorden, zo'n 15 seconden nadat de foto was genomen…
…was Út zichtbaar op z'n 75 meter afstand…
…van de plek vanwaar de foto van het Napalmmeisje werd gemaakt…
…terwijl hij nog van de andere kant kwam aanlopen.
Als Nick Út de foto heeft genomen…
…moest hij 170 meter sprinten vanuit z'n positie bij de controlepost…
…daarna 75 meter terugsprinten…
…omdraaien en even later weer opduiken…
…terwijl hij rustig op het meisje af loopt.
Dat lijkt erg onwaarschijnlijk.
WORLD PRESS PHOTO
DAT DE BELANGRIJKSTE INTERNATIONALE FOTOGRAFIEPRIJS TOEKENT
HEEFT EEN EIGEN ONDERZOEK INGESTELD.
WORLD PRESS FOTO VAN HET JAAR 1973
Uit nieuw onderzoek blijkt dat Út de iconische foto niet gemaakt heeft…
…en dat leidde tot een diepe reflectie en een onderzoek bij World Press Photo.
Ik heet nu de directeur van de World Press Photo Foundation…
…Joumana El Zein Khoury, welkom.
Geef haar een daverend applaus.
In overeenstemming met onze procedures en onze waarden…
…kunnen we gezien de hoeveelheid twijfel…
…niet blijven zeggen dat de foto wordt toegeschreven aan Nick Út.
We hebben de toekenning van het auteurschap aan Nick Út geschorst.
We vinden auteurschap heel belangrijk. We vinden de waarheid heel belangrijk.
We vinden nauwkeurigheid erg belangrijk.
En we denken dat ons publiek en onze gemeenschap…
…dat verdienen, zeker in de wereld van vandaag…
DIT IS DE EERSTE KEER IN HET 70-JARIG BESTAAN VAN DE ORGANISATIE
DAT HET AUTEURSCHAP VAN EEN WINNENDE FOTO AFGENOMEN WERD.
De officiële versie is vaak eerder op macht dan op perspectief gebaseerd.
Zelfs de meest onbetwiste verhalen moeten opnieuw bekeken worden.
Talloze Vietnamese verslaggevers bleven anoniem tijdens de oorlog.
Dat was niet hun keus. Hun werk werd toegeschreven aan anderen.
Ze accepteerden dat, omdat ze geen keus hadden.
Ze waren buitenstaanders in hun eigen land en wisten dat niemand zou luisteren.
M'n moeder is negen jaar terug overleden.
Een paar weken geleden dacht ik aan haar…
…en besloot ik de rode koffer in mama's kast te bekijken.
En het laatste wat ik zag…
…was een krantenknipsel…
…dat ze zorgvuldig uitgeknipt en opgevouwen had.
Een beroemde foto die mama jaren geleden had weggegooid.
Maar ze had de foto uit de krant bewaard…
…en hem in het geheim opgeborgen zonder wat te zeggen.
Stilte is nog geen waarheid en gaandeweg werd de stilte luider.
De tijd tast herinneringen aan.
Maar het doet ertoe wie geknipt heeft, niet alleen voor die man…
…maar voor wat het zegt over wie wordt herinnerd en wie wordt uitgewist.
Als de waarheid wordt genegeerd, wordt de maatschappij gecorrumpeerd.
De waarheid is de waarheid.
Hij kan niet worden verdraaid of verscheurd.
Want dan is het niet langer de waarheid en zijn we ons morele kompas kwijt.
Na vijftig jaar hoop ik dat mensen bij Vietnamese kinderen…
…niet meer aan de foto, maar aan vrolijkere zaken denken.
Ik hoop dat de waarheid nu echt aan het licht zal komen…
…en dat ook Nick Út zich opgelucht zal voelen.
NICK ÚT HEEFT NIET GEREAGEERD OP VERZOEKEN OM EEN INTERVIEW.
HIJ ONTKENT DE AANTIJGINGEN.
HIJ ZWEERT DAT HIJ DE FOTO HEEFT GEMAAKT EN KIM NAAR HET ZIEKENHUIS HEEFT GEBRACHT.
HIJ HEEFT AP EVENEENS VERTELD DAT HIJ DE PENTAXCAMERA VAN Z'N BROER
ALTIJD MET ZICH MEE NAM.
VOLGENS Z'N ADVOCAAT FOTOGRAFEERDE HIJ DE OMA LATER.
HIJ WAS IN DE WAR DOOR DE CHAOS DIE DAG.
NICK ÚT ZEGT DAT HIJ OOGGETUIGEN HEEFT.
Z'N ADVOCAAT ZEGT DAT AP HET AUTEURSCHAP BEHOUDEN HEEFT
EN DAT NICK ALTIJD HEEFT GEWETEN DAT DAT JUIST WAS.
PHAN THI KIM PHÚC ZEGT DAT ZE DIE MINUTEN VERGETEN IS
EN DAT OOGGETUIGEN, WAARONDER HAAR OOM, GEZEGD HEBBEN DAT ÚT DE FOTO HEEFT GEMAAKT
EN HAAR HEEFT WEGGEBRACHT EN DAT ZE DAT GELOOFT.
KIM PHÚC ZET NU HAAR WERK VOORT ALS UNESCO-AMBASSADRICE VOOR VREDE.
De foto van het negenjarige meisje Phan Thi Kim Phúc…
…en vier andere kinderen die op een fotograaf af renden…
…brandend en schreeuwend, in juni 1972…
…die uitgroeide tot een van de belangrijkste foto's ooit…
…werd volgens mij gemaakt door een man die Nguyễn Thành Nghệ heette.
AAN: REDACTEUR@ VERZENDEN
Ik heb de waarheid meer dan vijftig jaar voor me gehouden.
Ik heb de foto gemaakt.
Nu heb ik een stem.
VIETNAMESE FOTOGRAFEN VAN DE AMERIKAANSE OORLOG IN VIETNAM
EN MOEDIGE STRINGERS IN HET HEDEN
DEZE FILM IS OPGEDRAGEN AAN JULLIE.
Vertaling: Robby van den Hoek