Downloaded from YTS.LT
Official YIFY movies site: YTS.LT
Kapag kumukuha ka ng litrato gamit ang film…
laging may bahid ng misteryo.
Pero ang alam mo, 'yong mga hindi mo kinuhanan.
50 KMS HILAGANG-KANLURAN NG SAIGON
INUTUSAN ANG SOUTH VIETNAMESE A1 SKYRAIDER BOMBERS PARA UBUSIN ANG KALABAN
Makadalawang pasada, naging malinaw na nagkamali ang Skyraiders ng puntirya.
Binobomba nila ang sariling puwesto.
Makikita sa malayo ang South Vietnamese troops
na nagmamadaling tumawid sa highway para makaligtas.
Habang nanonood kami, sumenyas sila sa mga sibilyan na sumama sa kanila.
Tapos nagpangatlong pasada ang Skyraider.
Naghulog ito ng apat na canister ng napalm doon sa mga sibilyan at sundalo.
Maya-maya lang, kaming mga press na nanonood,
dahan-dahan kaming bumaba sa kalsada papunta sa usok.
Nakakagimbal ang tanawin na sumalubong sa amin.
Pagkatapos ng itim na usok, may babaeng naunang tumakbo.
Tapos may isa pang babaeng may kargang sanggol.
Hiyaw niya, "Tulungan n'yo ako. Ang apo ko."
Sa kakaharang ng media,
namatay 'yong bata, isang segundo matapos kong makunan ng litrato.
Halos unang nakita namin,
batang babae na edad siyam na tumatakbo sa kalsada.
Wala siyang damit.
Posibleng pinunit niya ito nang masunog.
Pagtingin ko sa camera, nakita ko 'yong batang babaeng nakaganito
at tumatakbo.
Kinunan ko siya ng litrato.
Paglampas niya sa akin, lapnos pala 'yong balat niya,
sunog na sunog ang katawan.
Sabi ko, "Ayoko na siyang litratuhan. Mamamatay siya sa ilang minuto."
Ito 'yong litratong tinitingnan naming lima o anim sa sandaling 'yon.
At makalipas ang 24 oras,
baka bilyon na ang nakakita no'n.
Naimprenta ito sa buong mundo. Nakakagimbal ang larawan.
Kaya naman tumatak talaga ito sa isipan ng mga Amerikano.
Kay Nick, Pulitzer Prize ito.
Ang Pulitzer Prize
at ang 1973 World Press Photo of the Year.
Ladies and gentlemen, si Nick Út.
Isang napakasikat na AP photographer.
- Nick Út. - Nick Út.
Isa sa mga pinakamaimpluwensiya at pinakakilalang litrato sa kasaysayan.
Mga 35 taon na ang nakalipas.
Apatnapung taon na ang lumipas.
Ika-50 anibersaryo ng sikat na larawan.
Nakipagkita si Pope Francis sa kinikilalang Napalm Girl
at sa photojournalist na nagdala sa kanilang dalawa
sa pagiging simbolo ng kapayapaan.
Paano mo hinaharap ang isang trahedya pero nagdala naman ng kasikatan?
Kaya mo 'yan.
Dear Gary, dinala ko ang pasanin na ito sa nakalipas na 50 taon
at hindi ko ito isinapubliko.
Ako ang photo editor ng AP sa Saigon noong 1972,
ang panahong kinunan ni Nick Út ang sikat na Napalm Girl photo.
Sa madaling salita, hindi si Nick ang may kuha sa sikat na litratong iyon.
Kuha ito ng isang stringer o freelancer.
Mas malalim pa ang kuwentong ito.
Oras na para linisin ang aking konsensiya.
Freelance photographer ako ng dalawang dekada.
Delikadong buhay ito.
Ang hawak mo lang ay authorship ng gawa mo.
Dito ka kumikita, at ito ang iiwan mong pamana.
May mga ilang litrato na nangingibabaw sa lahat.
May ipinapakita sila.
Nagpapakita sila ng isang kuwento, isang sandali,
na hindi kayang ipakita ng ibang mga litrato.
Ang hirap ipaliwanag, pero alam mo 'yon pag nakita mo na.
Isang araw noong December 2022,
nakatanggap ako ng email mula sa isang Carl Robinson.
Dala ko ang pasanin na ito sa loob ng 50 taon.
Sa madaling salita,
hindi si Nick ang may kuha sa sikat na litratong iyon.
Matinding alegasyon 'yon.
At natigilan talaga ako.
Siya ang AP photo editor noon. Nasa kuwarto siya no'n.
Parang paulit-ulit na bangungot.
At sabi niya, "Handa na akong magkuwento.
"Handa na akong ibahagi ito sa mundo.
"At gusto kong humingi ng tulong sa 'yo."
Ang litrato ni Kim Phúc,
siguro ito na ang pinakamaimpluwensiya, pinakasikat na litrato ng digmaang nakuha.
Parang sagradong bagay ito,
kaya 'yong ideya na baka kuha ito ng iba at hindi si Nick Út,
talagang nakapanlulumo.
Kaya naisip ko,
'yan ang paratang na kailangang imbestigahan, sigurado.
At baka naman mali ito. Baka hindi na natin talaga malalaman.
Pero isang tanong ito na humihingi ng kasagutan.
Dapat makausap ko si Carl.
Seryoso ang mga paratang na ito.
Kahit may common friends kami,
hindi ko talaga kilala si Carl.
Maniniwala ba ako sa kanya? O hinanakit lang ito na kinikimkim niya?
Uy, Carl.
- Kumusta? - Masayang makita ka.
Ayan sa harap ko 'yong buong nakaraan ko.
Walang biro.
Carl, pag-usapan na natin ang Trang Bang, noong June 8, 1972.
Paano ang simula ng araw mo no'n?
Madalas nasa trabaho na ako bandang 7:30 ng umaga,
tinitingnan ang balita sa magdamag
at maagang mga report kung ano'ng dapat i-cover.
Hindi namin narinig sa opisina ng AP na may nangyari sa Trang Bang.
Di namin alam na may nangyayari pala sa di kalayuan.
Nakabalik na kayo sa Saigon noon.
Ano'ng nangyari pagkabalik mo galing lunch no'n?
Medyo late ako bumalik kaysa sa karaniwan, mga alas-tres na 'yon.
Sina Horst Faas at Peter Arnett, nanananghalian pa sila sa Royale Hotel.
Tapos si Jackson, naproseso na niya 'yong film.
Sabi ni Jackson, "Uy, tingnan mo 'to."
At naroon ang litrato nitong batang babaeng hubad
na tumatakbo sa kalsada.
Tapos ang una naming reaksiyon, "Di natin pwedeng gamitin 'yan."
Di tayo nagpapakita ng frontal nudity ng mga bata.
Tiningnan ko rin 'yong film.
Tiningnan ko ang bylines kung sino'ng kumuha ng ano.
May double logging system kami sa isang school exercise book.
May apat na rolyo ng film. May film kami ni Nick Út
at mula sa dalawang stringer, sa pagkakatanda ko.
Ang kuhang nakaharap, mula sa stringer. Na-check ko 'yong pangalan.
May litrato mula kay Nick Út
na nagpapakita sa batang tumatakbo pero sa gilid 'yong kuha,
at iyon ang pinili ko dahil hindi ito lantad.
Doon na bumalik si Horst Faas galing sa lunch.
Si Horst Faas, ang kilalang AP photographer
na masasabi mong malaking lalaki.
Isa siyang tunay na pro.
'Yong lab na inilagay niya doon sa opisina ng Associated Press,
world-class talaga.
Pero mahigpit din siyang boss.
Wag ka lang magkakamali kay Horst. Mainitin talaga ang ulo niya.
Nakalapag 'yong litrato doon sa mesa.
Nakita niya 'yon at parang, "Bang, iyan ang gagamitin natin."
Walang tanong-tanong 'yon. Utos niya iyon. At siya ang boss, e.
At sinimulan kong isulat ang caption.
Palapit na ako sa dulo nito. Apat na linya 'yon.
Tapos lalagyan mo 'yon ng "STF slash" para sa staff photographer.
At para sa isang stringer, lalagyan mo ng "STR slash" sa pangalan.
Tapos tumingin ako sa notebook.
Tapos si Horst Faas na nakatayo sa tabi ko, sinabing,
"Nick Út. Gawin mong Nick Út."
"Gawin mong staff."
"Gawin mong Nick Út." Iyon mismo ang mga salita niya.
At itinago ko na iyon buong buhay ko, ang mga salitang iyon.
Pero bakit hindi ka lumingon kay Horst at humindi?
Pinroblema ko na 'yan sa buong buhay ko, sa totoo lang.
Kasi utang ko ang trabaho ko
kay Horst Faas.
Tatlong taon na akong kasal no'n, at may dalawang anak kami.
At ito ang trabaho ko.
Ito ang ikinabubuhay ko, e. Di na ako nakipagtalo. Ginawa ko na lang.
Tapos dinaramdam ko na 'yan buong buhay ko,
na hindi ako kumontra, na hindi ako naglakas-loob.
Alam mo, isa lang iyon sa mga bagay na bumabagabag sa akin.
Tama ka diyan, pananagutan.
Naalala kong bumalik siya nang gabing-gabi na.
Talagang aburido siya.
Wala siyang tigil sa pagkukuwento tungkol sa isang batang babae na ito
na nasunog at kung ano-ano pa.
Naalala ko na nabanggit niya
na gusto daw ipalagay ni Horst ang pangalan ni Nick Út sa litrato.
Pero hindi si Nick Út ang kumuha no'n. Ibang tao.
Kaya aburido siya.
Iyon lang naalala ko.
Tuwing pumupunta ako sa opisina, lagi akong kinakausap ng mga Vietnamese.
At ano'ng sabi nila?
"Ang litratong 'yon, hindi kay Nick Út."
Kaya parang bukas na sikreto ito
sa mga Vietnamese photographer?
Carl, tiningnan namin ang mga litratong ito,
at makikilala namin ang karamihan sa kanila,
ang NBC crew, si Nick Út.
Pero may isang tao na nasa mga litratong ito.
Di pa ako nakakita ng litrato na naka-credit sa…
Kilala mo ba kung sino 'yan?
Sa tingin ko, baka ito ang hinahanap natin.
Ang teorya mo, ang lalaking ito ang stringer
na kumuha ng litrato ni Kim Phúc nang nakaharap.
Oo, mismo.
Di siya pamilyar na stringer. Di siya kasama sa mga regular na stringer.
Hindi ako pamilyar sa pangalang iyon,
kaya di ko na maalala.
Limampung taon na, at magiging 80-anyos na ako.
Ang gusto kong gawin bago ako mamatay,
hanapin 'yong totoong photographer at humingi ng tawad, di ba?
Alam kong hindi sapat ang sorry,
pero kahit papaano, mailabas ang katotohanan, di ba?
Na ako ay… Paghingi ng tawag ang pinakamagandang magagawa ko ngayon.
- Baka 'yan lang ang magagawa mo. - Mismo.
Ang status ni Nick Út bilang photographer, halos kasing sikat no'ng mismong litrato.
Nakaganito siya, tumatakbo.
Tapos tumakbo ako agad at…
Ang kapatid ni Nick na si Huỳnh Thanh Mỹ ay isang actor at photographer
na napatay noong nasa assignment siya sa AP noong 1965.
Ang kuwento ng batang nayon
na lumabas sa anino ng talentadong kuya niya…
Pamilya ko na ang AP.
…at nanalo ng Pulitzer Prize sa edad na 21,
ay talagang maalamat.
Isang alamat na sinuportahan ng AP ng 50 taon,
pati sa libro at pelikula nila na From Hell to Hollywood.
Dumating ako sa LA noong 1977.
Tumingin ako sa Hollywood at sabi ko, "Grabe."
"Vietnam at Hollywood, malaking pagkakaiba."
Likas ang galing niya sa pagpuwesto nang maayos
para kunan 'yon.
Ang pagbaliktad sa alamat na 'yan, pagbabago ng kasaysayan.
Kung di si Nick Út ang kumuha ng litratong 'yon, sino?
Dito ang mga opisina ng AP noon, dito.
Imposible talaga ito.
Hindi natin mahahanap ang lalaking ito.
Wala tayong impormasyon kung sino siya. Di natin alam kung buhay pa siya.
Kung nasa Vietnam pa siya, o nasa ibang bansa na siya.
Nagtrabaho ako dito noong kalaunan na, kaya di ko kilala ang mga taong 'yon.
Wala siyang kakilala na nagtatrabaho sa AP.
Photographer club lang ang alam niya.
Ako si Lê Vân, at isa akong journalist na nakatira sa Ho Chi Minh City.
Noong una, naintriga talaga ako sa kuwentong ito.
Pero di ko alam kung totoo ang kuwento o hindi.
Gusto kong malaman, at kung totoo man,
paano ito naitago sa loob ng maraming taon?
Noong sinabi ni Mr. Carl na gusto niya daw mahanap ang totoong kumuha ng litrato
para humingi ng tawad sa kanya,
pinadalhan niya ako ng ilang litrato no'ng tao
na iniisip niyang author ng litrato.
At mula doon, sinimulan ko siyang hanapin.
- Magandang umaga. Kumusta? - Masayang makita ka. Kumusta?
Laging sinisikap ng henerasyon ko na maabot ang maalamat na dating
ng mga photographer ng Vietnam.
Ang photographic legacy ng AP sa Vietnam, base sa apat na Pulitzer na napanalunan.
Ang mongheng nagsunog ng sarili ni Malcolm Browne,
Ang photo essay ni Horst Faas mula 1964,
execution ng Viet Cong ni Eddie Adams,
at ang litrato ng 9-anyos na babae
na tumatakbo mula sa bumagsak na napalm sa Trang Bang.
Tumakbo siya palabas ng templo,
papunta sa kalsada, sa bandang gitna…
…tapos tumakbo sila dito, kung nasaan tayo ngayon.
Una nilang binomba ang lugar na ito.
Ito, tapos isinunod nila 'yong iba.
Ito ang unang pag-atake.
Kaya ito 'yong napalm na sumunog sa mga bata?
- Oo, napalm. - Tama.
Ako ito kasama ang pamilya ni Kim Phúc.
Eto si Kim Phúc. Si Tâm.
Buong pamilya. Ito rin, buong pamilya.
Ikaw ba 'to?
At nasaan ka dito? Eto ka.
- At saka ito. - Oo, ako 'yan.
Akay ng ate ko 'yong kapatid kong lalaki.
Puro sigawan no'n.
Naging kalmado lang ako
at tinuklap ko 'yong mga piraso ng bomba
na nakadikit na parang tutong na kanin.
Nasaan ka pala no'ng bumagsak ang bomba?
Tumatakbo ako. Tapos habang tumatakbo ako,
bumagsak 'yong bomba.
Sumabay ako sa Unit 25 habang si Kim Phúc ay naiwan sa lola niya, kaya nasunog siya.
Kasama mong lumabas si Kim Phúc?
Sabay kaming tumakbo. Bawat grupo sa magkabilang gilid ng tulay,
tumatakbo, nadadapa, sumisigaw.
At tumakbo kayo palapit sa mga journalist?
Alam mo ba kung sino'ng mga journalist
o ano'ng ginagawa nila? Alam mo bang journalist sila?
Hindi, di ko din alam kung sino'ng kumukuha ng litrato.
Ito 'yong sandali kung kailan kinuha ang ilan sa mga huling litrato.
Pumunta o dinala ang mga sugatang bata sa ospital.
May naaalala ba kayo paano nangyari 'yon?
Paano napunta sa ospital ang mga bata?
Partikular, paano napunta sa ospital si Kim Phúc?
- Isinakay siya sa sasakyan. - Sino'ng nagsakay sa kanya?
Mga tao sa paligid, pinagtulungan siyang isakay.
Sino-sino sila?
Ang daming tao doon, e.
- Mga sibilyan ba sila o sundalo? - Mga sibilyan. Isinakay siya sa sasakyan.
Noon, sinumang mukhang malinis, maputi at mapusyaw ang balat,
iniisip namin na mga Amerikano sila.
Sabi namin, "Hayaan n'yong kunin siya para iligtas siya." Ayun. Nailigtas siya.
Bach, ito ba ang lalaking nakita mo na nagdala kay Kim Phúc sa ospital?
Hindi siya 'yon.
Ang taong iyon, isang sibilyan na maayos manamit.
Iyon lang ang naaalala namin.
Nakaraan na. Hayaan n'yo na.
Sige, salamat.
Ladies and gentlemen, si Nick Út.
Magandang gabi, mga kaibigan.
Di sana siya makakaligtas.
Buti ibinaba ni Nick ang camera niya
at dinala siya sa ospital.
Binuhat ko siya. Ipinasok ko siya sa company car, sa van,
at lahat ng mga bata.
Iyak sila nang iyak, mga 40 minutes o 35 minutes.
Huminto kami sa Củ Chi hospital.
Nang ipakita ko ang media pass ko, ayos. Ipinasok siya agad.
Ang laki ng epekto ng litratong iyon sa kasaysayan ng aking bansa.
Nakatulong ang "Napalm Girl" photo sa anti-war movement sa Vietnam.
At sobrang makabuluhan iyon sa mga Vietnamese,
na matagal nang dumanas ng sakit at kawalan dahil sa giyera.
Dahil dito,
ang taong nakapagdala sa sandaling ito at litratong ito sa mundo
ay isang bayani sa kasaysayan ng Vietnam.
Nakita ko ang buong Vietnam War, siguro mula '68, sa black-and-white film.
Baka ang di alam ng mga tagalabas,
'yong tindi ng kompetisyon sa Saigon press corps.
May higit isang libo na kinikilalang journalist
mula sa buong mundo.
Kung narinig mong may malaking bakbakan, maaga kang gigising sa umaga para mauna
sa pagsakay ng helicopter papunta doon.
Matutuwa ka kung walang taga-AP o Reuters doon.
Ang mga journalist, may ranggong parang major,
kaya kung sasakay sa helicopter tapos may kapitan na nakapila,
sabihan mo lang na, "Layas!"
Para sa isang batang journalist, totoong adventure playground ito.
Aminado akong mas interesado ako dati sa adventure,
kaysa sa talagang epekto ng digmaan sa mga tao.
Habang tumatagal, naisip kong malagim pala ito.
Sa operasyon, mga 53 na kalaban ang napatay.
mga 856 na suspek ang nakulong.
May nabubuong samahan ang press kapag lumalabas sila sa araw,
kapag pumupunta sila sa gitna ng labanan,
tapos babalik sila sa gabi,
hiwalay na ulit sa dehadong kalagayan na mga tao.
Parang panaginip lang.
Makikita mo 'yong mga bala na nagliliparan sa buong lungsod,
tapos nakaupo ka doon at nanonood
at umiinom ng gin at tonic.
Magkaibigan kami ni Carl pero ibang klase kami.
Mga lokal na empleyado kami.
Pareho kaming may asawang Vietnamese.
Lumalabas kami sa gabi,
umiinom ng beer,
at kasalamuha namin ang mga Vietnamese.
At may respeto kami
sa yaman ng kulturang Vietnamese,
mula sa kahinaan ng mga tao.
Ang Associated Press Office ay magandang eskuwelahan.
Matututo ka doon, gaya ng ginawa ko.
'Yong Easter Offensive, na nagsimula noong March o April '72,
umalis na noon ang karamihang US ground troops.
Dahil patapos na ang operasyon,
nagbabawas ng empleyado ang mga Western news agency.
Sa puntong iyon, ako ang photo editor.
Kaya nang magsimula ang pag-atake, kulang na sa tao, di ba?
Medyo alanganin 'yon, sa totoo lang.
Natalo na kami ng UPI, e.
Pagbalik ni Horst Faas mula sa Singapore, sinalo niya ang pagkuha ng mga litrato.
May mga importanteng tao sa Saigon press corps.
Si Horst Faas, na isang kilalang tao.
Ang salita niya ang batas sa AP bureau.
Nakatrabaho niya si Peter Arnett at iba pang Pulitzer Prize winner,
na malaking bagay.
Si Horst, matipunong lalaki na may magandang Bavaria accent,
medyo malakas uminom, ganado kumain at magaling na photographer.
Walang pwedeng mamagitan kay Horst at magandang litrato.
May mga Western photographer kami at ilang Vietnamese din,
tapos nandoon din 'yong mga stringer ni Faas,
mga freelancer, kung saan-saan.
Napakinabangan nila ang mga Vietnamese photographer,
na lalabas nang ilang araw sa labanan dala ang maraming film,
babalik pagkatapos ng isa o dalawang linggo.
Mga photographer ng South Vietnamese Army
na gustong rumaket, kaya ibinibigay sa amin 'yong film nila.
Magta-type ka ng resibo, papirmahin sila,
ibigay ito sa sekretarya, at babayaran niya sila ng dolyar.
$20, berde.
Carl, itong litratong ito,
noong nasa opisina ka ng AP,
kailan mo naisip kung ano ang kinakatawan ng litratong ito?
'Yong agarang reaksiyon, kinabukasan pa,
noong talagang nalaman na ito ng mundo at pumapasok na ang reaksiyon.
Doon na namin napagtanto, "Bang! malaking kuwento pala 'yan."
Ang mga bata sa litratong ito
ay mga biktima ngayon ng South Vietnamese Air Force.
One, two, three, four! Ayaw namin sa giyera n'yo!
One, two, three, four!
Inisip ko kung nakabuti iyon.
Puwede siguro…
kasi may litrato sila ng batang babaeng walang damit.
Talagang napaatras sila dahil doon.
Ang litratong ito, wala pang epekto sa Vietnam noon.
Kung, malaking kung,
nabalitaan namin 'yong batang babae na nasunog ng bombang napalm,
isang scan lang iyon
na mabilis na dumaraan.
Di ito ganoon kahalaga kumpara sa balita tungkol sa, halimbawa,
isa, sampu, isandaan, kahit sanlibong tao na napatay sa isang araw.
Nakatanggap ako ng tawag mula kay Carl,
kung pwede daw akong pumunta sa AP office kasi may hahanaping tao sa ospital.
Humihingi ang AP ng kasunod na kuwento
at kailangan kong lumabas para hanapin itong Napalm Girl,
kung saanman siya.
At hindi nagsabi si Nick Út na, "Uy, sasamahan na kita diyan."
Di niya sinabi sa amin sa opisina kung nasaan 'yong bata.
Kami nina Tom Fox at isa pa naming staff photographer,
lumabas kaming tatlo sakay ng mga motor namin.
Malinaw kong naaalala no'ng nahanap namin si Kim Phúc.
Nakatayo kami sa tabi ng kama niya, kami ni Carl.
Nakabenda siya,
napapaligiran ng kulambo,
at may malay siya.
Nakaramdam ako ng galit
at talagang naantig sa trahedyang ito
at sa amoy.
Amoy sunog na laman siya,
na talagang napakahirap.
Napakahirap.
BATANG BABAENG NASUNOG SA NAPALM NAGPAPAGALING SA OSPITAL
Sa tulong ni Tom, nakausap ko ang ama niya at nakuha ko ang buong kuwento.
NASA TABI NIYA ANG KANYANG INA AT AMA.
Walang katulad ang kuwento ng Vietnam. May hinugot ang Vietnam sa atin.
Carl, saan mo nakuha ang pangalan ng stringer?
Noong 2010, may reunion kami na tinatawag na Vietnam Old Hacks.
Lumabas dito sa Old Hacks ang mga aspeto ni Carl na di natin alam.
'Yong misis ko,
katabi niya 'yong combat photographer sa Saigon press corps
na nakarinig na sa pangalan.
Medyo malaki 'yong reunion, at mahaba ang kuwentuhan.
Sa malayo, nakita ni Nick Út na may nilabas kami,
tapos may nagsabi sa akin, "Narinig mo na ba itong bago?
"Alam na namin ang pangalan niya."
Pakiulit nga ang pangalan?
- Nghệ. - Nghệ.
Napakabihirang Vietnamese na pangalan.
Mahirap nang hanapin 'yong stringer dahil matagal nang nangyari ito.
'Yong mga taong posibleng nakakakilala ay baka namatay na
o nakatira na sa ibang bansa, at hindi malinaw kung nasaan sila.
Noong nag-post kami sa Facebook, sobrang labo no'ng impormasyon.
NGHE ANG PANGALAN NIYA
NASAAN NA SI MR. NGHE
Kaya hindi na ako umasa.
"Gary, nag-enjoy ako sa kuwentuhan natin kahapon,
pero pinayuhan ako ng abogado ko na huwag akong sumama sa film."
"Sorry, tumatanggi ako at mapilit ka,
pero hanggang doon na lang ako."
Nakakadismaya lang.
Siya ang pangalawang Western journalist na nilapitan natin
na pumayag sa panayam tapos umatras.
Sino kaya ang nasa kalsada noong araw na 'yon?
Sa litratong ito na kinredito ng AP kay Nick Út,
natukoy natin ang NBC crew,
ang British ITN crew,
ang reporter ng The New York Times,
ang reporter ng Chicago Tribune,
at ilan pang sa tingin natin ay freelance o mga photographer ng militar.
Para sa mga bagong dating,
nandito si David Burnett, kilalang photojournalist.
Si David Burnett, nasa Trang Bang siya noon,
tapos nasa opisina siya ng AP noong hapong iyon.
Iniisip na ako 'yong nasa kanan.
- Di ikaw 'yan? Okay. - Di ako 'yan.
Inulit-ulit ni David na sigurado siya na si Nick ang kumuha ng litrato.
Nakikita namin 'yong mga tao palabas mula sa usok
papunta sa amin,
tapos si Nick at isa pang journalist,
bigla silang tumakbo agad sa kalsada.
Inabot pa ako ng 30 segundo para i-load ang camera ko.
At sa loob ng 30 segundo na 'yon, doon nag-picture si Nicky.
Pero ayon na rin kay David, di niya nakita kung sino'ng kumuha ng litrato.
At naalala ko noong nasa opisina ako ng AP photo section
paglabas no'ng techie dala 'yong 5x7 wet print,
at si Horst Faas, tiningnan niya 'yon
at sinabing, "Ang galing mo, Nick Út. Ipadala mo na."
Katulad din ng laging sinasabi ni Peter Arnett,
"Nandoon ako sa AP office. Alam ko ang nangyari,"
pero hindi saksi si Peter sa nangyari sa loob ng photo room.
Iilan lang ang mga saksi sa nangyari sa photo room.
Para siraan ang AP sa Vietnam
at 'yong siraan si Horst Faas, malaking isyu 'yon.
At lahat ng pamana nila ay nakapaloob sa alaalang iyon.
Okay, paano 'yong mga Vietnamese na hindi pa nakipag-usap sa atin?
Nandito ang mga taga-NBC.
Sina Võ Suu at Tran Van Thân.
- Si Võ Suu, tumanggi? - Tumanggi siya.
Tinawagan ko si **** minsan, at tinanong ko tungkol dito,
at sabi niya, "Kausapin mo si Carl. Totoo ang sinasabi niya. 'Yon lang."
- Okay. - Hanggang doon lang ang sasabihin niya.
Ang kabuoan ng kuwento ay hindi tungkol sa pagnanakaw ni Nick ng litrato.
Tungkol ito sa nangyari kay Nick.
Hindi siya kinonsulta, tama? Sa pagkakaalam natin, ayon kay Carl.
Binigay lang ito sa kanya. Kaya parang suicide pass ito, di ba?
May nagbato sa kanya ng oportunidad.
Sa totoo lang, biktima din siya.
Kailangan natin siyang tratuhin nang may dignidad at respeto, tama?
DEAR NICK,
SUMULAT AKO PARA TANUNGIN KUNG MAAARI KANG MA-INTERVIEW
- Terri? - Oo.
Bale ang Skyraiders, naghuhulog ng napalm dito.
Makikita natin ang hilera ng press dito, ang mga pagsabog.
Makikita natin si Nick Út dito dala ang mga camera bag niya at poncho.
At 'yong helmet niya.
Klarong-klaro.
At lagi niyang sinasabi na unang lumabas 'yong lola,
at buhat ng lalaking ito ang pangalawang bata.
Tapos iyan na 'yong litrato,
at ito 'yong kasunod na frame.
Ito 'yong litratong kuha ni Nick Út.
Pero kung titingnan mo,
kuha ito mula sa side ng Saigon,
na nakaharap sa lahat ng usok.
At 'yong hilera ng mga photographer, nakaharap na sila.
Dumaan na 'yong mga bata.
Tapos kita mo ba kung sino'ng nandito?
Makikita natin si Nick Út,
pero hindi talaga siya kasama sa grupo ng media
na kumuha ng litrato ni Kim Phúc na tumatakbo sa kalsada
at ngayon… papunta dito…
- Papunta sa Saigon, palayo sa templo. - Oo.
Kung ibibigay natin ang pagkakasunod-sunod na ito…
Oo.
…sa mga forensic expert…
Matutulungan nila tayo sa pagtukoy kung sino ang tao
na nasa posisyon para kunan 'yong litrato.
- Sa ilang posibilidad. - Tama.
May nangungunang forensic group sa Paris na tinatawag na Index Investigation
na pwedeng tumingin nito.
Kahit di pa 'yan sigurado, pero sinubukan n'yo pa rin,
kaya matapat kayong broker, tama?
'Yong litrato…
Makalipas ang siyam na buwan o isang taon, noong nanalo ito ng Pulitzer,
World Press Photo Award, Overseas Press Club Award,
di ba iyon sana ang oras para sabihin mo ang totoo?
Huli na ang lahat noon, e.
Itinago na lang namin.
- Hindi na namin napag-usapan. - Bakit?
Si Horst Faas 'yong tipo ng tao na di mo gugustuhing makaaway.
Wala ako sa posisyon para magsalita tungkol dito.
Bakit hinintay mong mamatay si Horst?
Hindi naman yata tamang sabihin na hinintay ko siyang mamatay.
Naibahagi ko na ito nang pribado nang ilang taon sa mga tao.
Si Horst Faas, 'yong superior ko.
Tina-type ko ang caption.
"STF slash pangalan…"
Sa Vietnam Old Hacks.
Lumapit ako kay Arnett, "Ewan ko kung alam mo ang kuwentong ito,
pero ito ang nangyari."
Parang nilalabas ko sa kanya ang sikreto ko.
At may dala ako dito na galing kay Arnett, Peter Arnett,
ang sikat na nanalo ng Pulitzer Prize na correspondent ng AP sa Vietnam War,
at malapit na kaibigan ni Horst,
at sabi, "Dear Carl, ang totoo, nagulat ako sa kuwento mo.
"Alam mo naman siguro na ang AP, lahat ng resources nito,
"at si Horst at mga kaibigan niya,
"pati na si Nick Út at mga kasamahan niyang Vietnamese,
"gagawin nila ang lahat para pabulaanan ang mga pahayag mo
"at kuwestiyunin lahat ng sinasabi mo."
Medyo mabigat 'yon.
Sa katunayan, nakakabilib si Arnett diyan.
Ano'ng petsang nakalagay diyan?
August 5, 2009.
At muli, noong 2015,
sa pampublikong forum,
nakarinig ka kay Arnett.
"Alam ng pamunuan ng AP
"ang mga kasinungalingan ni Robinson na sinasabi niya nang pribado
"nitong mga nakaraang taon
"at handa kaming ipagtanggol ang reputasyon ni Nick base sa mga saksi
"at AP photographic record noong panahon na iyon kung isasapubliko niya ito."
Sabi ni Peter Arnett
na alam daw ng senior AP management ang mga paratang mo.
- Kinausap ka ba nila? - Hindi.
Hindi nila ako nilapitan.
Naisip mo bang tawagan si Nick,
siyempre, para makausap siya mismo tungkol dito?
Noong nagretiro na si Nick sa AP,
nag-email ako sa kanya nang personal
at sinabi ko, "Alam mo na alam ko ang totoong kuwento.
"Ba't di ka na lang maging tapat at i-enjoy ang retirement mo?"
Pero nagpatuloy lang siya.
Kung bilang Vietnamese,
nagpakumbaba na lang sana siya tungkol dito. Kababaang-loob.
Alin ang mas mabuti?
Alin ang tama?
Ang alamat na binabalot ng kawalan ng hustisya
o pag-usisa sa alamat na iyon para sa katotohanan?
May bersiyon ang kuwento na ito
na hindi nirerekord,
at iyon 'yong tao na kumuha ng litratong 'yon,
at simula sa araw na kinunan niya 'yong litrato,
parang itinakwil na siya sa realidad.
Ano'ng pakiramdam no'n?
Ano kaya ang pakiramdam ng asawa't anak niya?
'Yan ang kuwento na dapat bigyan ng katarungan.
'Yong isa sa mga kaibigan ko,
pinost niya 'yon sa Facebook.
Siyempre, nakilala ko agad ang pangalan
dahil malapit kong kaibigan si Nghệ at katrabaho ko siya.
At binasa ko 'yong kuwento,
at nakita ko 'yong litrato.
Tinawagan ko agad si Nghệ,
tapos sabi ko,
"Nghệ, lumabas na ang kuwento mo!"
Sabi niya, "Talaga? May naghahanap sa akin?"
Kaya ayun, tuwang-tuwa siya.
"Naku po!
"Malapit nang malaman ng mga tao ang katotohanan."
Wala kaming magawa kundi maghintay.
Pero makalipas ang tatlong araw, tatlo o apat na araw,
pagkatapos naming i-post 'yon sa Facebook, habang nakaupo ako sa cafe,
nag-ring 'yong telepono ko at may tumawag sa akin.
Di ko malilimutan ito.
Pinaulit ko pa 'yong sinabi niya.
Sabi niya, "Kakatawag lang sa akin ni Mr. Nghệ.
'"Ito si Nghệ. Ako 'yong hinahanap mo.'"
Pagkatapos no'n, tinanggal ko 'yong salamin ko, yumuko ako,
at napahagulgol.
Mamamalagi lang siya sa Vietnam ng isa pang buwan.
Kaya kailangan ko nang umalis agad para puntahan siya.
LĚ VÂN: FIONA, NAHANAP KO NA SI MR. NGHỆ
PAPUNTA NA AKO SA KANYA
FIONA: HINDI NGA!!
MAGKUWENTO KA! BUHAY SIYA??
LĚ VÂN: OO
FIONA: SIYA NGA BA ANG NAG-PICTURE???
LĚ VÂN: OO
FIONA: GRABE NA 'TO!
DAPAT MAGTANONG KA LANG, WAG MAGBIGAY NG IMPORMASYON.
KAILANGAN NATING MAKUMPIRMA KUNG SIYA TALAGA 'YON.
Hinihintay niya kami mula no'ng umaga
nang malaman niyang pwede kaming bumisita.
Hindi pa daw siya kumakain, umupo lang at naghintay.
Kaya no'ng makita ko siya, buhay na buhay,
nakatayo sa harap ko ang isang matandang lalaki.
Ang hirap talagang ipaliwanag
ang naramdaman ko no'n.
Alin ang litrato mo?
'Yong may batang babaeng nakahubad,
'yong nasunog ang damit.
'Yong nanalo ng Pulitzer?
Iyon nga, oo.
Kasama ko si Nick Út sa assignment. Pero di siya ang kumuha ng litratong 'yon.
Kumuha lang siya ng litrato sa malayo.
Kuha ko ang litratong iyon.
Tinanggap ng taga-AP 'yong litrato tapos binigyan nila ako ng print
at ibinalik 'yong film.
Ibinigay ko 'yong iba sa isang journalist sa Saigon.
Kanino mo binenta?
Sa boss. Kinabukasan, bumalik ako, at binigyan ako ng print, ganito kalaki,
at binigyan niya ako ng $20 at sinabing, "Kukunin ko ang litratong ito."
Kinuha ko 'yong $20 tapos niyaya ko 'yong iba para uminom.
Gano'n lang.
Kadalasan, kapag bumibili ang news agency ng mga litrato mula sa 'yo,
kine-credit ba ang pangalan mo pag iniimprenta ang mga 'yon?
Hindi, bihira. Sa mga espesyal na okasyon lang.
Karaniwan, pagkagaling ko sa shoot, ibibigay ko lang sa kanila lahat ng film.
Tapos bahala na sila, at di ko na sila tinatanong.
Matapos ang pagkikita namin ni Nghệ, nakaramdam ako ng matinding tuwa.
Nagising ako isang umaga, at nakita ko 'yong balita sa WhatsApp.
Meron kaming record sa iPhone ni Nghệ,
at siya nga ang kumuha ng litratong 'yon.
Grabeng balita.
Ibinahagi namin ang paghahanap namin kay Nghệ sa kanyang anak.
DEAR JANNIE, MAGPAPAKILALA LANG MUNA AKO…
SAGOT SA EMAIL NI JANNIE: HINDI KO ALAM KUNG SAAN MAGSISIMULA…
BINASA KO ANG EMAIL MO NANG PAULIT-ULIT.
DI AKO MAKAPANIWALANG NANGYAYARI ITO SA TATAY KO, LALABAS NA ANG TOTOO!
Tinawagan ko siya.
Sabi ko, "Kumusta, Papa?"
Sabi niya, "Alam mo?
"Magugulat ka, may naghahanap sa akin.
"Alam nila ang tungkol sa litrato ko."
Sabi niya, "Kasama ko silang kumain. Sinabi nila sa akin.
"Gusto nilang ikuwento ito. Alam nila ang tungkol sa akin.
"Akalain mo 'yon?"
Ang nangyari pagkatapos, kakaiba at hindi kapani-paniwala.
Tinext ko si Mr. Nghệ para kumustahin siya at makipag-usap,
pero wala akong nakuhang sagot buong gabi at kinaumagahan.
Kinabukasan, tinawagan ko siya ulit.
Tumawag ako buong gabi at buong umaga, pero wala pa rin akong nakuhang sagot.
Tinawagan ko siya ulit, pero di siya sumasagot.
Tawag ako nang tawag.
Kaya kinabukasan nang hapon, tumawag ulit ako.
Sinagot ng kaibigan ni Mr. Nghệ ang telepono
at sinabing na-stroke daw siya.
Sabi niya na baka ma-coma siya at malala daw ang kondisyon niya.
Napakadelikado.
Naging emosyonal talaga ako
pag naiisip ko siyang nakahiga sa ospital,
na nasa bingit ng kamatayan.
Naalala ko 'yong sinabi niya sa akin.
"Kung wala akong ebidensiya, isa lang akong zero,
habang 'yong isang tao ay isang hero."
'Yong ama ko,
ipinanganak siya ng kabit ng lolo ko.
Hindi nila siya matanggap,
kaya ipinamigay siya sa isang pamilya na nagtrabaho sa lolo't lola ko,
na talagang nagmahal sa kanya.
Umalis ang tatay ko sa nayon, at pumunta siya sa Saigon.
Tapos nag-enroll siya sa photography school.
Doon niya nakilala ang mama ko.
Hairdresser siya sa katabing puwesto.
Kaya nagpakasal sila, at tatlo kaming anak nila.
Sumali siya sa army, pero tagakuha lang siya ng litrato.
Ipinadala siya ng army sa US para mag-aral,
at doon niya nakuha ang sertipiko niya.
Bale na-promote akong lieutenant noon,
dahil may sertipiko ako mula sa psyops bureau.
Nagtrabaho ako sa film department para sa pangangalap ng balita.
Kailan noong 1975 kayo lumipat sa US?
Isang buwan bago dumating ang North.
Dahil nagtrabaho ako sa embahada ng US,
inuuna nila 'yong mga tao na humawak ng mahahalagang trabaho.
Tandang-tanda ko talaga,
basta sabi ng tatay ko noon,
"Maghanda na kayo. Aalis na tayo."
Inanunsiyo nila na hindi kayo magbabakasyon.
Aalis na kayo ng bansa n'yo.
Gano'n kami nakarating dito.
CALIFORNIA ANIM NA BUWAN PAGKATAPOS MA-TROKE SI NGHỆ
- Uy. - Hi, Gary.
- Kumusta? - Kumusta?
- Masayang makilala ka. - Masaya akong makita ka.
Ang sigla mo. Kumusta ka?
Ayos lang ako. Kumusta ka?
Ayos lang. Masaya ako na mabuti ang lagay mo.
Masayang makita ka.
- Ayos. - Oo.
- Pasok na tayo? - Sige. Oo, pasok.
Sige, susunod ako.
- Napakalusog mo. - Salamat. Maraming salamat.
Halika, Gary.
Iniisip ko kung pwede nating balikan 'yong panahon ng giyera.
Noong June 8, 1972,
pwede mo bang ikuwento sa akin 'yong ginawa mo sa araw na 'yon at bakit?
May isang channel noon, di ko alam kung alin,
pero tinawag nila ako para mag-film.
Dahil sabi nila, dumating na ang Viet Cong sa Trang Bang.
Nasa templo sila sa Trang Bang.
Wala silang drayber. Kaya sabi ko, "Drayber din ako."
Nagrenta ako ng sasakyan, at nagmaneho papunta doon.
Pagdating ko doon,
may mga eroplanong nagliliparan sa itaas,
na nagpapahiwatig na magkakaroon ng gulo.
Tumawag ko ng ilang kasama at sabi ko,
"Mapapasabak tayo ngayon, a."
Naisip kong baka may nagtatago na mga sibilyan doon.
Tapos naghulog ng dalawang bomba ang mga eroplano.
Dahil iyon ang main road, doon sila tumakbo palabas.
Wala nang ibang matatakbuhan, e.
Naihanda ko na ang lahat nang maaga.
Nakita ko ang eksena sa sandaling iyon at kinunan ko 'yon.
At nakunan ko ang sandaling iyon,
at alam kong nakuha ko 'yong money shot.
Kaya mayroon ako dito…
Nghệ, ganito ba 'yong camera na ginamit mo sa araw na iyon?
Oo, ganito 'yong camera. Pentax 'yon.
Oo, 50mm lens.
Pangkaraniwan.
Kailan mo ulit nakita ang litratong 'yon?
Pagkatapos kong ibenta 'yong litrato, makalipas ang anim o pitong buwan.
May nagsabi sa akin sa AP,
"Napunta ang litrato mo sa US.
"Nanalo ito ng mga parangal.
"Gusto mo bang magsampa ng reklamo?"
Lumingon ako at naisip ko, "Wala naman akong patunay, e.
"Uuwi ako at titingnan ko."
Tapos pinunit na pala ng asawa ko 'yong print na binigay sa akin noon
at itinapon na ito.
Nghệ, naisip mo ba na pagkakamali iyon noon,
kung paano binago ang mga pangalan sa litrato?
Naisip mo bang sinadya 'yon?
Sinadya talaga.
Alam ko na agad.
Oo.
Propesyon ko ito, e. Alam ko.
Noong araw na 'yon, si Út lang ang nag-iisang tauhan ng AP.
Kaya kinredito ng taga-AP ang litratong 'yon kay Út.
Nakita mo pa ba siya mula noon at napag-usapan n'yo ba ito?
Nakita ko siya pero di ko siya binati, at di niya rin ako binati.
Nalungkot ako.
Pinaghirapan ko 'yon, pero napunta ang lahat sa taong 'yon.
Nakilala siya. Nakatanggap siya ng mga parangal.
Ipinagdiriwang siya sa Vietnam.
Naalala ko noong araw na iyon pag-uwi ng tatay ko,
umupo siya, tapos nilabas niya sa bulsa niya 'yong film,
at hinagis niya dito tapos sabi, "Oh, nabenta ko ito ngayon."
Tapos hinagis lang niya 'yong litrato sa ibabaw ng ref.
Pagkaalis ng tatay ko,
kami ng nakababata kong kapatid,
pinuntahan namin 'yon nang dahan-dahan at binaktad namin.
'Yong kapatid ko na mas bata, siya ang nauna,
tapos ibinalik niya.
Natahimik siya at sabi, "Wag kang magsasalita."
Ako naman, "Kailangan kong makita," di ba?
Kaya ganoon din ang ginawa ko,
tapos ibinalik ko din agad.
Tapos nagtinginan kami.
Talagang nabigla kami.
Babae na halos kaedad ko.
At bakit siya nakahubad? At bakit siya sumisigaw?
Tapos no'ng naglilinis ang nanay ko,
bumubulong siya sa sarili,
"Bakit dinala ng tatay n'yo ang ganitong larawan sa bahay?"
Pinunit niya 'yon at itinapon sa basurahan agad-agad.
Alam mo kasi 'yong nanay ko, tradisyonal na babaeng Vietnamese.
Pagkatapos no'n, nataranta ang tatay ko.
Sasabihin niya, "Kita mo na, kung di mo sana itinapon 'yon,
"may hawak sana akong patunay."
Paulit-ulit,
tuloy-tuloy,
hanggang sa nag-divorce na sila.
- Gary, gusto mo ba ng makakain? - Sige. Ayos. Salamat.
Kailan ka ipinanganak, Anthony?
- Ipinanganak ako noong 1961. Oo. - '61 pala.
Ang buong kabataan mo, noong panahon ng giyera, 'no?
- Oo, ganoon. - Oo.
Nakakasama mo ba si Nghệ noong giyera? Nagtatrabaho siya no'n.
Oo, bumabalik siya para malinis ko ang kotse niya.
- Ako ang tagahugas ng kotse. - Tagahugas ka ng kotse ng papa mo.
Anthony, pinag-uusapan namin 'yong litratong kinunan ng tatay mo.
Ano'ng pakiramdam mo pag nakikita mo 'yong litrato?
Tuwing nakikita ko 'yong litrato, "Ang tatay ko ang kumuha niyan."
'Yon lang naman.
Pero sa kanya, ibang usapan na 'yan.
Lagi siyang may kinikimkim dito, e.
"Bakit walang nakapansin sa akin noon? Ako 'yong kumukuha ng litrato."
- Dala niya 'yan. - Sorry.
Ayos ka lang?
Hindi.
Pasensiya na.
Parang talo na sa laban, e.
Kaya pinipilit niya na wag nang masyadong isipin
na parang, "Okay."
Kasi walang…
walang tulong, walang malalapitan.
Hindi ko lang talaga maintindihan
bakit nila bibigyan si Nghệ ng print ng litratong kuha niya.
- Ang patunay na kuha niya ito. - Oo.
'Yong bigyan mo siya ng patunay sa bagay na kinuha mo sa kanya,
kakaibang kilos ito.
Oo.
Para sa akin, ang mahalagang punto dito,
may kawalan ng katarungan, kawalan ng katarungan sa kabuoan.
Baka di nila gagawin iyon
sa Western photographer sa America o isang French o Englishman.
Kaya sa tingin ko, ang tatay n'yo ay talagang sinamantala,
tulad ng maraming photographer at maraming freelance journalists
mula sa mga bansang majority world sa global south
na sinasamantala mula noon hanggang ngayon.
At sa tingin ko, dapat mabigyan ito nang pansin.
Oo. Pero alam mo, lagi kong iniisip.
Alam ng marami na siya ang kumuha no'ng litrato, e.
'Yong tito ko,
'yong tita ko,
lahat ng mga kaibigan niya na nagtatrabaho sa CBS, NBC,
alam nilang lahat.
Bakit walang may tapang para magsalita tungkol dito?
Ano'ng magandang resolusyon para sa 'yo?
Gusto kong sabihin ng AP ang totoong kuwento,
ang kuwento ng tatay ko.
…to you Happy birthday, dear Lolo
Happy birthday to you!
Pinag-uusapan namin ni Papa ito
nang maraming beses.
Sana 'yong taong gumawa no'n,
umamin na lang,
para malaman na ng lahat.
Pero maliban diyan,
hindi mangyayari 'yon.
Imposible.
Tumatanda na ang tatay ko, e.
Parang may anghel sa lupa na kumakatok sa pinto ng tatay ko
at sabi sa kanya, "Ito na ang oras para sabihin ko ang totoo para sa 'yo."
Noong nakausap namin si Nghệ,
ang natuklasan namin, wala palang kumontak sa kanya.
Wala pa siyang nakakausap.
Walang impluwensiya ang kuwento niya mula sa sinuman sa labas.
Namuhay siyang tahimik at simple
na talagang nakahiwalay sa California kasama ang pamilya niya.
Ito ang taong inilaan ang buong buhay niya sa photographic and film industry.
Nagsanay siya bilang cinematographer.
Kaya sa araw na iyon,
si Nghệ ang pinakamatagumpay, pinakabihasa na photographer ng digmaan
na nakatayo sa kalsadang iyon.
JANNIE: MAGANDANG BALITA, PUMAYAG MAGPA-INTERVIEW ANG TITO KO.
SI TITO THÂN KO NGA PALA ANG SOUND MAN SA ARAW NA IYON.NANDOON SIYA!
- Hi, Gary. Kumusta ka? - Masaya akong makita ka.
Ipinakikilala ko ang tito ko.
- Masayang makilala ka, Thân. - Salamat, sir. Salamat.
Salamat. Masayang makilala ka.
Dati akong soundman ng NBC News.
- Tama. - Maraming taon.
Oo. At kailan ka pala nagretiro?
Nagretiro ako noong 63 ako.
- Oo. - Pero ngayon, 92 na ako.
- Ang galing. - Oo, salamat.
Noong kinukunan mo ang eksena dito,
Ito 'yong sikat na litrato dito, sino'ng kasama mo sa kalsada?
- Oo, nasa gitna ako ng kalsada no'n. - Oo.
- At papalapit sa amin 'yong batang babae. - Oo.
Nasa gitna ako at may hawak na mikropono.
Si Nguyễn Thành Nghệ, nasa kaliwa ko at kinukunan ng litrato 'yong bata.
Nandoon ba si Nick Út no'n?
- Wala. - Wala, okay.
Noong umalis kayo sa Trang Bang, bumalik kayo sa Saigon.
Saigon.
Ano'ng sunod na ginawa mo?
Pagkatapos mag-film, sinabi ko kay Mr. Nguyễn Thân Nghệ
na 'yong opisina ko ay katabi lang ng opisina ng AP.
'Yong bumili ng film ay si Mr. Horst Faas.
Di ko alam baybayin ang pangalan niya sa English,
pero Horst Faas ang tawag sa kanya.
Pagka-develop niya no'ng film, ginupit niya 'yong sa sunog na babae,
itinabi at sinabing, "Bibilhin ko ito."
Binigyan niya rin ako ng malaking kopya ng sunog na batang babae.
Nasa 8 x 10 inch 'yon.
Kaya, Thân, noong nalaman mo na kinredito nila ang litrato kay Nick Út,
may sinabi ka ba sa kahit sino sa panahong iyon?
Wala akong sinabi kasi…
walang…
may pakialam.
- At saka, isa akong empleyado. - Mm-hmm.
Kailangan ko ng pera
para buhayin ang pamilya ko.
At ayaw ko ng gulo.
Pero naiintindihan ko na ang bureau chief ng AP
at ang bureau chief ko at ang senior bureau chief ko,
magkakaibigan sila, e.
Di ako pwedeng magsalita.
Kung masesante ako, paano mabubuhay ang pamilya ko?
Kailangan kong manahimik…
- Naiintindihan ko. - … nang mahigit 50 taon.
Di matahimik ang konsensiya ko.
Sa tuwing naiisip ko ito, di ako makakain at makatulog.
Naaalala ko iyon kahit 50 taon na ang nakaraan.
Sa araw na iyon,
'yong katotohanang itinago ko sa loob ko,
ipinagkaila ko sa sarili ko,
di ako pinatatahimik.
Ang Requiem ay exhibition na nagpaparangal
sa lahat ng photographer mula Vietnam at ibang bansa
na namatay sa digmaan,
bilang paraan ng pag-alala.
Si Horst talaga ang nasa likod ng proyektong 'yon.
Kilala ko si Horst.
Komplikado siya, mahirap intindihin.
Mahigpit, palaban.
Pero kaya niyang gumawa ng kabutihan.
Ang kapatid ni Út na si Huỳnh Thanh Mỹ,
isa sa mga napatay habang nagtatrabaho para sa AP.
Si Horst ang nagpasok kay Nick para masigurong may kita ang pamilya.
Alam mo ba kung bakit nagdesisyon si Horst
na ilagay ang pangalan ni Nick Út sa caption?
Apektado si Horst sa pagkamatay ni Mỹ,
at baka ito ang paraan niya ng pagbibigay-pugay sa kanya.
Nauunawaan ko kung bakit dala-dala ni Horst ang bigat ng nangyari.
Siya ang nagpapunta sa kanya doon, e.
Normal lang ba sa mga stringer na bigyan sila ng kopya ng mga litrato
na binili ng AP sa kanila?
Oo, karaniwan 'yon, oo,
kung may sobrang isa o dalawang kopya. Sa kasong ito, marami.
Medyo naguguluhan lang ako.
Kung kinuha ng AP ang litrato
mula sa stringer,
tapos ipapangalan sa iba,
bakit nila siya bibigyan ng kopya,
na katibayan ng parehong litrato?
Si Horst lang ang makakagawa niyan.
Pero kakaiba nga 'yan, sa totoo lang,
lalo na matapos baguhin ang byline.
Kakaiba, o kumpiyansa lang siya na di magsasalita si Nghệ?
Mismo.
Alam mo, kumpiyansa lang naman ang meron si Faas.
Nakatanggap din kami ng sagot mula kay Võ Suu.
Sila ng kapatid niyang si Huynh, mga cameraman ng US networks
na kumuha ng ilang sikat na footage sa giyera.
Wala si Võ Suu sa Trang Bang,
pero naintindihan niya ang mundo ng freelancer.
Kung isa kang freelance military reporter
tapos lumabas ka at kumuha ng mga litrato,
isusumite mo ang mga 'yon sa AP.
Lalo na 'yong mga nasa militar, mga mahihirap sila, kaya alam mo na.
Ibibigay lang nila ang mga litrato para kumita nang kaunti.
Hindi mahalaga sa kanila ang kasikatan.
Ibig sabihin, hindi sila pumunta sa AP para angkinin ang litratong iyon,
dahil inisip nila, pag nabayaran na sila, sa AP na ang litrato na 'yon?
Oo, patakaran ng AP 'yan.
Kaya maaaring marami pang litrato na kuha ng ibang tao.
Ayun ang nangyari.
Sa tingin ko, pagdating sa litrato ni Nick Út,
napakahirap tukuyin ang tunay na may kuha.
Dapat alam ni Nick Út kung kuha niya 'yon o hindi.
May nakuha kaming internal document sa AP.
Ipinaliwanag ni Horst kung gaano kahirap
kumbinsihin ang opisina sa New York na ilagay ang Vietnamese name sa litrato.
Sabi niya,
"Pinagtatawanan ng mga Amerikano ang mga pangalang Vietnamese.
"Kung di sila tinatawag na singkit, hindi sila sineseryoso,
dahil nakakatawa ang mga pangalan nila.
"Nag-aalangan sila
na ibigay sa mga Vietnamese ang nararapat na credit."
MESSAGE TO NICK ÚT: DEAR NICK, NASA SAIGON AKO NGAYON
AT NAKITA KO SA SOCIAL MEDIA NA NANDITO KA RIN.
SINULATAN KITA ILANG BUWAN NA ANG NAKALIPAS… PWEDE BA TAYONG MAGKITA?
AYOS BA SA 'YO ANG 1:00 PM SA COURTYARD CAFE NG - HOTEL?
NANDOON AKO HANGGANG 2PM. MAINIT NA PAGBATI, GARY.
Hi, salamat sa pagsagot ng tawag.
Magre-report kami ng mga alegasyon
na hindi si Nick Út ang author
ng sikat na litratong nanalo ng Pulitzer Prize.
Gusto ko sanang makipagtulungan sa AP.
Gusto ko kayong isali sa imbestigasyong ito,
kung papayagan kami sa archive, at ibahagi sa inyo ang impormasyon.
Oo.
Pero gusto ko ring iparating sa AP, kung maaari,
na ang mga dating empleyado ng AP, hindi 'yong whistleblower,
ginamit daw ang pangalan ng AP para pigilang makalabas ang impormasyon,
at sinabi nila na alam daw ng AP management ang mga paratang
at papabulaanan ang whistleblower.
Oo.
Salamat at ingat. Salamat.
Inaalam lang niya kung ano na ang alam natin,
at medyo open siya.
Sabi niya, "Kailangan kong bumalik at i-report ito,
tapos usap tayo ulit."
Di naman siya dumedepensa. Bukas silang makipag-usap.
Oo, hintayin na lang natin.
Mula nang sinabi ni Carl sa 'yo ang kwentong ito,
nagsulat siya ng libro kung saan hindi niya binanggit ito.
Oo. Malinaw ang sagot ko.
"Carl, kailangan mong ikuwento ito."
"Kailangan mong sabihin ang totoo."
Naging tapat ba siya sa 'yo? Sinabi ba niyang, "Wala akong lakas"?
- Okay… - Ano'ng sabi niya?
Una, sabi niya, "Di ako paniniwalaan."
Patay na si Horst Faas. Sabi niya, "Ang dali, e."
Sasabihin nila, "Bakit ka naghintay?"
"Oportunista ka."
Nilista niya lahat ng dahilan, at ewan ko kung sapat ba ang alinman doon.
Kulang 'yon sa akin.
Pinipilit ko siyang gawin 'yon.
At papadalhan niya ako ng mga draft ng totoong kuwento
at sabihing, "Tingnan mo nga ito."
Sabi ko, "Ito ang kuwento na dapat mong sabihin."
Tapos nakuha ko 'yong final na libro,
tapos wala naman doon.
Sabi ko, "Di ka na naman nagpapakatotoo. Di ka pa rin nagsasabi ng totoo."
Kaya pinadalhan niya ako ng email noong January 20, 2018.
"Dear Tom, lintik, pare.
"Mas maganda sana
kung sumang-ayon ka sa binago ko na kuwento tungkol kay Nick Út.
"Minumulto ako ng lintik na kuwentong ito.
"Ayoko nito.
"Ilang beses,
ilang ulit ko pa bang gagawin ito
para lang sa isang araw na kasikatan sa The New York Times,
habang iniinis ko ang halos lahat ng mga kasamahan ko dati,
na karamihan sa kanila, aminin na natin, kinamuhian ko at di ko mapakisamahan?
"Ako, na isang lokal na parang dinampot lang sa kalsada,
at isang hamak na photo editor lang?
"Para lang akong humihingi ng pambabatikos dito, iyon ba 'yon?"
Ito 'yong nagdurusang Carl
na may demonyo sa loob niya na gusto niyang pakawalan pero di magawa.
At inis siya sa akin kasi di ko siya tinatantanan.
At sinubukan ko,
pero kaibigan siya, e.
Walang mapapala si Carl mula sa pagkukuwento nito.
Malaki pa nga ang mawawala sa kanya, e.
Dahil diyan…
mapagkakatiwalaan siya
na source, sa totoo lang.
Di ko maisip na may gagawa-gawa ng kuwento
na magmumulto sa kanya habambuhay.
Sinisikap niyang itaboy ito sa pamamagitan ng pakikipaglaban sa katotohanan.
Isa itong malakas at nakakatakot na kadiliman.
Nakatanggap kami ng masamang balita na na-stroke si Nghệ.
Hindi namin alam ang gagawin.
Gusto ko lang siyang makilala at sabihing, "Patawad."
Kailangan ko talagang gawin 'yon.
Hello, Nghệ.
- Hi. - Kumusta ka?
Nakokonsensiya ako na ninakaw namin ang pangalan mo, di ba?
Kaya gusto kong humingi ng tawad.
Ikaw ang patunay ko,
at ako ang patunay mo.
Isang iglap ang bumihag sa ating lahat sa ganitong klase ng pagkabiktima.
Salamat sa pagsuporta mo sa akin hanggang ngayon.
Ito'y napakalungkot na kuwento.
Ang pinakamaliliit na mga gawa, maaaring magdulot ng malubhang pinsala.
Pwede bang i-review natin
kung ano ang salaysay ni Nick?
Ito ang sabi niya.
Sa umaga daw na 'yon, sumakay siya sa AP van kasama ang driver.
Ako at isa pang nagngangalang David Burnett mula sa Time Magazine.
Ako at Vietnamese na nagngangalang Hoàng Vǎn Doanh,
freelance reporter para sa AP at UPI,
at may isa pang lalaki, si Nghệ, na driver ng NBC.
Hindi siya media.
Ipinagmamaneho niya ang mga journalist.
Ipinagmaneho niya si Lê Phúc Ðinh,
cameraman na kumuha ng buong eksena ng pambobomba.
Walang tumututol na naroon siya.
Walang tumututol na kumuha siya ng litrato noong araw na iyon.
Sinasabi ni Kim Phúc na na-shock siya at di maalala ang pangyayari.
Ang photographer na kumuha ng litrato ko,
sa kasamaang palad, hindi ko maalala ang mukha niya.
Ang unang taong tumakbo palabas ay matandang babae,
hindi bababa sa 70 taong gulang. Nauna siyang tumakbo.
Tapos lumabas na ang mga bata.
Walang tumututol na nakunan niya ang lola at ang sanggol.
…at sanggol na namatay.
Sinasabi ba niya, nang walang alinlangan,
na kinunan niya 'yong sikat na litrato matapos niyang kunan ng litrato ang lola?
- Oo. - Tama, 'yan ang sequence niya.
- 'Yan ang sequence niya. - Okay.
Kakakuha ko lang ng litrato. Tumingin ako sa viewfinder
at biglang may batang babae,
nakadipa habang tumatakbo, at tinanong ko sa sarili ko,
"Bakit wala siyang suot?"
Tumakbo ako palapit sa kanya at kumuha ng litrato.
Tapos ayon sa salaysay ni Nick,
pinang-shoot niya ang Leica niya.
Ang gamit niya ay 35mm lens. Iyon ang meron siya.
Tapos binuhusan niya daw ng tubig 'yong bata.
- Umalis na ang lahat. - Oo.
At dinala niya si Kim, 'yong batang babae, at kapatid nito sa Củ Chi Hospital,
na pinakamalapit na ospital, sakay ng AP van, ilang beses niya sinabi.
Doon na tumakbo palabas ang tiyuhin ni Kim Phúc
at tinanong kung pwede kong dalhin ang mga bata sa ospital.
May van ako. Binuksan ko 'yong pinto.
Binuhat ko si Kim Phúc at inilapag siya sa sahig ng sasakyan.
Dahil sunog ang likod niya, di siya makasandal.
Tapos may tatlong batang sumakay.
Pero sa isang dokumentaryo noong 1984,
Iba ang kuwento ng ina ni Kim Phúc.
Nasunog siya nang husto. Di namin alam kung paano siya ililigtas.
May tiyuhin na pumasan sa kanya tapos itinakbo siya.
Dinala niya si Kim sa Bắc Hà, Củ Chi.
Mula doon, dinala siya ng eroplano sa ospital ng mga bata.
- Oo. - Tama.
Tapos sabi ni Nick, pumunta siya sa AP,
na pumunta siya sa darkroom para i-develop ang film kasama si Jackson.
Oo, sabi ni Carl na wala si Nick doon pagdating niya
at dumating si Nick kalaunan na nakasibilyan.
- Sabi ni Horst, "Magaling, Nick." - "Ang galing mo." Oo.
"Magaling ang ginawa mo." Iyan ang sabi ni David Burnett.
- Masayang makilala ka. - Masayang makilala ka.
- Uy, guys. - Hello, Fiona. Kumusta?
- Masayang makilala ka. - Hello, Gary.
- Masayang makita ka.
Bale ipapaliwanag ko 'yong proseso at ang pamamaraang ginamit namin
para suriin ang footage na ibinahagi n'yo sa amin,
mula doon sa pagtatagpi-tagpi ng iba't ibang mga bagay at pahiwatig,
sa tingin ko lumilitaw ang malinaw na pangkalahatang larawan.
Una, sinuri namin ang mga litrato at mga video clip na ibinigay ninyo.
Lahat ay kuha ng mga reporter sa Trang Bang sa araw na iyon.
Gumamit kami ng satellite image ng Nobyembre 1972 para sa layout ng lugar
at pinagtugma namin ang mga landmark sa mga larawan at sa satellite image
para matukoy kung saan kinunan ang bawat litrato.
Ang sequence na focus natin,
nagsisimula sa paghulog at pagsabog ng napalm bomb
sa paligid ng Cao Dai temple sa Trang Bang.
Ang sandaling ito ay nakunan sa footage ng isang British ITN news crew.
Sa isang larawang kuha pagkatapos,
may grupo ng mga reporter na makikita malapit sa checkpoint at tulay
na tumutugma sa lokasyong ito sa satellite image.
Nakaharap sila sa templo,
na mga 500 metro, o sangkatlo ng isang milya ang layo.
Ito ang unang larawan na makikita si Kim Phúc,
sa grupo ng iba pang mga bata.
Palabas sila mula sa isang field papunta sa main road,
at may kasamang mga sundalo.
Sa likod nila, may daang lupa na pa-krus sa main road,
na tumutugma sa lokasyong ito sa satellite image.
Ang susunod na litrato ay ang tinatawag na Napalm Girl.
Si Kim Phúc at iba pang mga bata ay naglalakad sa main road,
palayo mula sa templo at sa lugar ng pagsabog.
Gamit ang iba't ibang visual na batayan,
natantiya namin ang posisyon no'ng photographer sa kalsada,
gaya ng nasa 3D model.
Ang orihinal na negative ng litrato ay kumukumpirma na ang kasunod na image
ay kinuha ng parehong photographer na kumuha ng litratong Napalm Girl.
Ang susunod na kuha ng mga bata ay mula sa isang news clip ng ITN.
Habang patuloy sila,
nakunan sila ng footage habang padaan sa news crew.
Nag-pan ang cameraman para sundan si Kim Phúc.
Sa frame na ito mula sa kuha ng ITN,
makikita natin si Kim Phúc at isa pang bata mula sa likod.
May dalawang nakaharap sa kanila.
'Yong nasa kanan, kinukunan ang reverse shot
na nagpapakita ng grupo ng mga bata sa harap ng mga reporter.
Sa kanila, makikilala natin ang tatlong cameraman, dalawang soundman,
at sa kanan, isang photographer na may still camera,
na natukoy namin na stringer.
Nakatayo ang mga reporter na ito sa di kalayuan mula sa lugar
kung saan, ilang segundo lang ay nakunan ang litratong Napalm Girl.
Sa kuha ng ITN sa mismong pagkakataong 'yon,
makikitang may isa pang tao sa likod,
parating mula sa malayo,
na mukhang may dalang gamit.
Pagkatapos ng cut,
pinapakita ng ITN footage
ang close-up ni Kim Phúc na tumatanggap ng tubig mula sa mga journalist.
Ang nasa malayong pigura na may dalang gamit ay mas malapit na.
May suot siyang helmet at mukhang may hawak na camera.
Ang mismong sandaling ito ay nakunan din
ng photographer na paparating mula sa malayo.
Ang litratong ito ay iniuugnay kay Nick Út ng AP.
Isa pang larawan ang nakakuha ng eksena pagkatapos,
habang si Kim Phúc ay nasa harap pa rin ng mga cameraman ng ITN.
Isang pigurang nakatingin sa kanila ang makikita sa kaliwa ng frame.
Napansin naming nakasuot siya ng helmet na may telang tag, maikling manggas,
at jacket na nakasabit sa kanan.
Pareho ang mga detalye niya sa photographer na nakita natin
na parating mula sa malayo sa ITN footage.
Sa susunod na larawan,
ang parehong pigura ay makikita habang kumukuha siya ng litrato.
Malamang ang larawang ito ni Kim Phúc,
na iniuugnay din kay Nick Út ng AP.
Panghuli, may reverse shot ang parehong eksena
kung saan makikilala natin si Nick Út
bilang ang photographer na nakasuot ng helmet at may mga gamit,
na unang nakita sa malayo sa ITN footage.
Kung titingnan muli ang footage na ito, masasabi natin
na ilang segundo lang matapos kunan ang litratong Napalm Girl,
si Nick Út ay masyado pang malayo mula sa mga batang tumatakbo,
at naglalakad papunta sa kanila mula sa kabilang direksiyon.
Kaya maaari na nating sabihin na malabong mangyari
na kinunan ni Nick Út ang litratong Napalm Girl.
Kaya malabo talaga
na ilang segundo matapos kunan 'yong litrato,
nakalayo siya agad tapos pabalik ulit
kung siya ang taong kumuha ng litratong 'yon.
Ang mayroon tayo dito,
may dalawang tao na nagsasabing sila ang kumuha no'ng litrato.
- Mm-hmm. - Dalawa lang.
Ang isa ay si Nick Út,
at ang isa ay si Nghệ, ang stringer.
Tapos ang sinasabi mo dito
ay wala sa tamang lugar si Nick Út para kunan 'yong litrato,
kaya ang tanging tao na nasa tamang lugar para kumuha ng litrato,
na nagsasabing siya ang kumuha ng litrato, ay ang stringer.
- Tama. - Mm-hmm.
Sa model namin, sa aming mga virtual camera,
ang litratong Napalm Girl ay posibleng nakunan
gamit ang camera na may 50mm lens.
Ayon sa virtual camera, sa model namin.
Oo.
At ang stringer na si Nghệ, gumagamit ng 50mm lens sa Pentax.
Ang galing nito.
- Salamat. - Salamat.
Dito sa litrato ng lola na may kargang sanggol,
kung titingnan ang usok sa likod,
mapapansin natin na di ito gaanong makapal
tulad sa mga serye ng litrato ni Kim Phúc na naglalakad sa kalsada.
Sinasabi nito na ang litrato ng lola,
nakunan ilang minuto matapos kunan ang litratong Napalm Girl.
May nakita pa kaming clue sa ITN footage noong sinusundan ng camera ang lola.
Makikita natin sa mga tao sa checkpoint ang pigura ng isang hubad na babae,
na posibleng si Kim Phúc mismo,
pati ang ibang mga bata sa kanan,
na nagsasabing nauna silang dumating kaysa sa lola.
Ilang segundo lang matapos kunan ang litratong Napalm Girl,
si Nick ay makikita sa malayo mula sa mga batang tumatakbo.
Ayan si Nick Út.
- Kaya… - Sinasabi mong ang layo niya.
Basta tingnan mo 'yong direksiyon kung saan siya nanggaling.
Kaya wala siya sa posisyon.
Sa photography, posisyon ang sikreto.
Di mo makukuha ang litrato kung wala ka doon.
At wala siya doon, at alam natin iyon
dahil nakikita nating malayo siya kaya imposibleng nandoon siya.
Si Nick Út, alam natin kung nasaan ang mga kuha niya.
'Yong taga-UPI, alam natin kung nasaan ang mga kuha niya.
Paano ang lalaking ito?
Di ba?
- Walang may hawak ng litrato niya. - Grabe ito.
May mga taong maniniwala pa rin na si Nick ang kumuha no'ng litrato.
Pero para maniwala ka doon,
dapat huwag kang maniwala sa lahat ng sinabi ni Carl,
huwag kang maniwala sa stringer,
huwag kang maniwala sa mga anak niya.
Bakit kaya siya binigyan ni Horst o taga-AP ng kopya para ilagay sa ref?
Dapat huwag kang maniwala sa ebidensiya ng mga litrato, ng video.
Dapat wag kang maniwala sa lahat at si Nick lang ang paniniwalaan mo.
O si Arnett, na naniniwalang si Nick ang kumuha ng litrato
dahil sinabi ni Horst na kuha ni Nick ang litrato.
Lahat ng ebidensiya, galing talaga sa bibig ni Horst.
Bilang dating DOP ng AP, alam mo na,
ikaw ang nasa tamang posisyon para makaintindi sa tinitingnan natin.
Kung dadalhin natin ito sa AP, ano'ng mangyayari sa litrato?
Ano'ng idudulot nito sa AP?
Walang duda sa pagiging totoo no'ng litrato.
- Oo. - Di ba?
Nandoon pa rin ang pagiging totoo at kapangyarihan nito.
Tuloy pa rin ang pagmamay-ari at pamamahagi ng AP sa litrato.
Marami lang masasabit.
Maraming tao ang masasabit dito,
'yong mga taong ipinagtanggol ito hanggang kamatayan.
Oo.
Sa ibang banda, mga Vietnamese na mismo ang nagkukuwento
tungkol sa nangyari sa bansa nila,
at hindi parang…
kung sa pag-credit no'ng litrato, na dinikta lang sa kanila.
Hindi madaling maglabas ng salaysay
na nakatanim sa konsensiya ng mga tao nang matagal.
Paano aamin si Nick
at sabihing, "Parang may mali. Hindi ko kuha 'yon"?
Alam mo, habang tumatagal at lumalalim ang kuwentong iyan,
mas humihirap.
Kumbaga, gawin mo na 'yan ngayon o di mo na talaga magagawa, di ba?
Para kay Nghệ naman,
hustisya ito.
Hustisya ito.
Matindi iyon.
Ang AP talaga ang malaking isyu na di napag-uusapan dito,
at hindi ko talaga maintindihan
na noong iniharap ang ebidensiyang ito, ayaw nilang makipag-ugnayan.
PUMAYAG NA MAKIPAGKITA ANG AP PARA PAG-USAPAN ANG AMING NATUKLASAN.
Hindi ito official, kaya siyempre, di ko pwedeng sabihin ang napag-usapan,
pero sa tingin ko, tama ang ginawa natin
na pakikipag-usap sa AP.
Kung tama ang ginawa ng AP, malalaman natin.
NOONG IKA-6 NG MAYO 2025, NAGLABAS ANG AP NG IMBESTIGASYON
SA AUTHORSHIP NG LITRATO SA KANILANG WEBSITE.
Sa loob ng 52 taon, si Nick Út ang pinaniniwalaang photographer
na kumuha ng litratong Napalm Girl.
Pero may rebelasyon kamakailan
na humamon sa pinakamalaking tagumpay ng kanyang karera.
Ang litratong ito ay nasa gitna ng lumalaking kontrobersiya.
Pero sa kanya ba talaga ito?
Ang kuwento ng posibleng pang-aagaw na tumagal ng 50 taon.
Sa ulat ng AP, sinabi nila,
"ang kinuwestiyon na credit ay aalisin kung may matibay na ebidensiya
na ang taong umangkin sa litrato ay hindi siya ang may kuha nito."
Sa huli, ang tunay na authorship daw,
"hindi mapapatunayan dahil matagal na ang lumipas,
ang pagkamatay ng marami sa mga pangunahing sangkot,
at ang limitasyon ng teknolohiya."
"Kaya ang pag-aari ng litrato ay hindi magbabago."
MAY MGA DAHILAN SA REPORT
KUNG BAKIT SUPORTADO NG AP NA SI NICK ÚT ANG PHOTOGRAPHER
AT MAY ILANG TESTIMONYA NG MGA SAKSI.
SINA PETER ARNETTE AT DAVID BURNETT, NA HINDI NAGPA-INTERVIEW,
NANINDIGAN NA KUHA NI NICK ÚT ANG LITRATO.
KINUWESTIYON DIN NG AP KUNG MAPAGKAKATIWALAAN SI CARL ROBINSON.
ANG PAGSUSURI SA FILM NG EKSENA, GUMAMIT NG DEPEKTIBONG GRAPHIC
ANG MAHALAGANG KONGKLUSYON NG AP:
"MALABO NA ANG NASABING LITRATO AY KUHA NG LEICA CAMERA."
Oo, 'yan ang Camera. Pentax 'yon, oo.
NASA REPORT DIN, "POSIBLENG KINUNAN ITO GAMIT ANG PENTAX CAMERA."
"BUKAS PA RIN ANG AP SA POSIBILIDAD NA HINDI KUHA NI NICK ÚT ANG LITRATO."
Gamit ang material na nasa ulat ng AP, mapupulido na natin ang mga kongklusyon.
Una, sinuri namin ang litratong ito na kuha ni David Burnett.
Makikita si Nick Út sa harapan,
habang nasa parang pa rin si Kim Phúc sa tabi ng main road.
Pinaliliit ng mahabang lente ang mga bagay-bagay,
kaya mas malapit sila kaysa sa totoong layo nila.
May barbed wire na bakod na makikita sa tabi ng Út,
na nagpapakitang nasa checkpoint pa siya.
Mga 170 metro mula sa lugar
kung saan ang litratong Napalm Girl ay makukunan.
Sa sandaling ito,
si Kim Phúc ay nasa 60 metro ang layo mula sa lugar na iyon.
Makikita sa litrato ni Burnett na para makunan ni Út 'yong litrato,
kailangan niyang tumakbo ng tatlong beses na layo
ng nilakbay ni Kim Phúc sa parehong maikling sandali.
Susunod, sinuri namin ang tatlong segundong kuha ng NBC footage,
kuha pagkatapos makunan ang Napalm Girl.
Sa maingat na pagsusuri sa mga watermark na kita sa kalsada sa iba't ibang larawan,
matutukoy natin ang galaw ni Kim Phúc.
Mula sa posisyon niya sa litratong Napalm Girl,
nakaabante na siya ng mga 40 metro sa kalsada
noong makunan siya mula sa likod sa frame na ito na kuha ng ITN.
Batay sa tinantiyang bilis niya,
mga 15 segundo na ang lumipas mula sa sikat na kuha.
Sa 3D reconstruction ng frame na ito, tinataya na si Nick Út,
mga 50 metro ang layo mula sa cameramen ng ITN sa sandaling 'yon.
Sa madaling salita, mga 15 segundo matapos kunan ang litrato,
makikita si Út sa 75 metrong layo,
o 250 talampakan ang layo sa lugar kung saan kinunan ang Napalm Girl,
naglalakad pa rin sa kalsada mula sa kabilang direksiyon.
Para makunan ni Nick Út 'yong litrato,
kailangan niyang tumakbo ng 170 metro sa kalsada
mula sa posisyon niya sa checkpoint,
tapos tumakbo pabalik ng 75 metro,
umikot,
tapos lilitaw ulit sa ilang sandali,
at kalmadong naglalakad pabalik sa pinangyarihan.
Lumalabas na malabong mangyari ang eksenang ito.
ANG WORLD PRESS PHOTO,
NA ORGANIZER NG PINAKAIMPORTANTE NA INTERNATIONAL PRIZE SA PHOTOGRAPHY,
KUMUHA NG SARILING FORENSIC INVESTIGATION.
Sabi ng bagong research na hindi si Nick Út ang author ng sikat na litrato,
kaya naman napaisip ang World Press Photo
at nagsagawa ng imbestigasyon.
Gusto kong imbitahan ang director ng World Press Photo Foundation,
Joumana El Zein Khoury, sa entablado.
Palakpakan natin siya.
Alinsunod sa aming pamamaraan ng paghusga at sa aming mga prinsipyo,
hindi na puwede, sa dami ng pagdududa,
na patuloy naming sabihin na kay Nick Út ang larawan 'yon.
Ang ginawa namin, sinuspende namin ang pagkilala ng authorship
kay Nick Út.
Para sa amin, napakahalaga ng authorship. Tingin namin, napakahalaga ng katotohanan.
Para sa amin, napakahalaga ng kawastuan.
Para sa amin, ang publiko at komunidad natin,
deserve nila iyan, lalo na sa panahon ngayon…
ITO ANG UNANG BESES SA 70 TAON NA KASAYSAYAN NG ORGANISASYON
NA NASUSPENDE ANG AUTHORSHIP NG ISANG NANALONG LITRATO.
Ang tinatanggap natin bilang official record,
madalas mas hinuhubog ng kapangyarihan kaysa pananaw.
Pero kahit mga matatagal nang kasaysayan, dapat balikan at suriin.
Napakaraming mga Vietnamese photographer at reporter ang di nakilala
noong panahon ng Vietnam War.
Hindi dahil gusto nila,
pero dahil sa iba napapangalan ang trabaho nila.
Tinanggap nila iyon dahil wala silang pagpipilian.
Mga tagalabas sila sa sarili nilang bansa, at alam nilang walang makikinig.
Namatay ang nanay ko siyam na taon na.
Noong nakaraang ilang linggo, naisip ko siya,
kaya nagdesisyon akong tingnan 'yong pulang kahon sa aparador ni Mama.
At ang huli kong nakita ay isang…
piraso ng lumang diyaryo,
maingat na ginupit at itinupi nang maayos.
'Yong sikat na larawan na itinapon ni Mama maraming taon na ang nakalipas.
Pero itinago niya ang litrato sa diyaryo,
at itinago niya ito nang palihim,
nang tahimik.
Ang katahimikan, di katotohanan.
Sa paglipas ng mga taon, umiingay ang katahimikan.
Sa paglipas ng panahon, di na perpekto ang memorya.
Pero mahalaga kung sino'ng pumindot ng shutter, di lang para sa legacy,
kundi dahil sinasabi nito kung sino ang maaalala
at sino ang mabubura.
Kapag binalewala ang katotohanan, doon nagiging tiwali ang lipunan.
Ang katotohanan ay katotohanan.
Hindi ito maaaring baluktutin o sirain.
Dahil kung oo, hindi na ito katotohanan, at mawawala ang pamantayan ng moralidad.
Paglipas ng 50 taon,
sana di na makita sa ganyang litrato ang mga batang Vietnamese
kundi sa mas maaliwalas, mas masayang larawan.
Umaasa ako na ang katotohanan ay manumbalik sa nararapat na kalagyan
at mararamdaman mismo ni Nick Út ang ginhawa at kapayapaan.
HINDI SUMAGOT SI NICK ÚT SA MARAMING HILING NA PANAYAM.
ITINANGGI NIYA ANG MGA PARATANG.
NANININDIGAN SIYA NA SIYA ANG KUMUHA NG LITRATO
AT SIYA ANG NAGDALA KAY PHAN THI KIM PHÚC SA OSPITAL.
SINABI RIN NIYA SA AP NA DALA NIYA NOON ANG PENTAX NG KANYANG KAPATID
KAHIT SAAN SIYA MAGPUNTA.
SABI NG ABOGADO NIYA NA KINUNAN NI ÚT ANG LOLA MATAPOS KUNAN SI KIM PHÚC.
"NALITO SIYA SA KAGULUHAN NA NANGYARI SA ARAW NA IYON."
SUPORTADO RAW NG TESTIMONYA ANG AUTHORSHIP NIYA AT MGA KILOS NIYA.
SABI NG ABOGADO NIYA, "KINUMPIRMA NG AP NA DI MAGBABAGO ANG CREDIT."
"ALAM NIYANG TAMA IYON MULA SA SANDALING KUNAN NIYA ANG LITRATO."
SABI NI PHAN THI KIM PHÚC NA "WALANG ALAALA NG MGA SANDALING IYON."
SINABI NIYA NA ANG MGA SAKSI PATI ANG KANYANG TIYO,
SINABI NA SI NICK ÚT ANG KUMUHA NG LITRATO,
AT NAGDALA SA KANYA SA OSPITAL. NANINIWALA PA RIN SIYA DIYAN.
NAGTATRABAHO PA RIN SI KIM PHÚC
BILANG UNESCO AMBASSADOR OF PEACE AT ADVOCATE NG MGA BIKTIMA NG DIGMAAN.
Ang litrato ng 9-anyos na batang si Phan Thi Kim Phúc
at apat pang bata na tumatakbo palapit sa photographer,
nasusunog at sumisigaw noong Hunyo 1972,
na naging isa sa pinakamahahalaga na litratong nakunan,
ay kuha, sa paniniwala ko,
ng isang nagngangalang Nguyễn Thành Nghệ.
Pinanghawakan ko ang katotohanang ito sa loob ng higit 50 taon.
Ako ang kumuha ng litratong 'yon.
Ngayon may boses na ako.
SA MGA VIETNAMESE PHOTOGRAPHER NG AMERICAN WAR SA VIETNAM
AT SA MGA MATATAPANG NA STRINGER SA MGA DIGMAAN NGAYON,
ANG FILM NA ITO AY PARA SA INYO.
Nagsalin ng Subtitle: Jewel T