1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.LT
2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.LT
3
00:00:47,130 --> 00:00:49,841
Kapag kumukuha ka ng litrato
gamit ang film…
4
00:00:53,636 --> 00:00:56,181
laging may bahid ng misteryo.
5
00:01:01,519 --> 00:01:04,731
Pero ang alam mo,
'yong mga hindi mo kinuhanan.
6
00:01:20,955 --> 00:01:22,957
50 KMS HILAGANG-KANLURAN NG SAIGON
7
00:01:30,131 --> 00:01:35,053
{\an8}INUTUSAN ANG SOUTH VIETNAMESE A1
SKYRAIDER BOMBERS PARA UBUSIN ANG KALABAN
8
00:01:39,808 --> 00:01:44,521
Makadalawang pasada, naging malinaw
na nagkamali ang Skyraiders ng puntirya.
9
00:01:45,563 --> 00:01:47,690
Binobomba nila ang sariling puwesto.
10
00:01:50,193 --> 00:01:52,570
Makikita sa malayo
ang South Vietnamese troops
11
00:01:52,654 --> 00:01:55,365
na nagmamadaling tumawid sa highway
para makaligtas.
12
00:01:55,448 --> 00:01:58,993
Habang nanonood kami, sumenyas sila
sa mga sibilyan na sumama sa kanila.
13
00:01:59,702 --> 00:02:02,122
Tapos nagpangatlong pasada ang Skyraider.
14
00:02:04,082 --> 00:02:09,087
Naghulog ito ng apat na canister ng napalm
doon sa mga sibilyan at sundalo.
15
00:02:11,047 --> 00:02:13,967
Maya-maya lang,
kaming mga press na nanonood,
16
00:02:14,050 --> 00:02:17,428
dahan-dahan kaming bumaba sa kalsada
papunta sa usok.
17
00:02:18,763 --> 00:02:21,099
Nakakagimbal ang tanawin
na sumalubong sa amin.
18
00:02:25,061 --> 00:02:28,439
{\an8}Pagkatapos ng itim na usok,
may babaeng naunang tumakbo.
19
00:02:28,982 --> 00:02:31,693
{\an8}Tapos may isa pang babaeng
may kargang sanggol.
20
00:02:32,694 --> 00:02:35,572
Hiyaw niya,
"Tulungan n'yo ako. Ang apo ko."
21
00:02:37,157 --> 00:02:38,825
Sa kakaharang ng media,
22
00:02:39,325 --> 00:02:43,329
namatay 'yong bata, isang segundo
matapos kong makunan ng litrato.
23
00:02:48,459 --> 00:02:49,961
Halos unang nakita namin,
24
00:02:50,044 --> 00:02:53,006
batang babae na edad siyam
na tumatakbo sa kalsada.
25
00:02:53,089 --> 00:02:54,424
Wala siyang damit.
26
00:02:54,507 --> 00:02:57,427
Posibleng pinunit niya ito nang masunog.
27
00:02:58,678 --> 00:03:01,973
{\an8}Pagtingin ko sa camera,
nakita ko 'yong batang babaeng nakaganito
28
00:03:02,056 --> 00:03:02,891
{\an8}at tumatakbo.
29
00:03:07,395 --> 00:03:09,022
Kinunan ko siya ng litrato.
30
00:03:10,064 --> 00:03:13,318
Paglampas niya sa akin,
lapnos pala 'yong balat niya,
31
00:03:13,818 --> 00:03:15,445
sunog na sunog ang katawan.
32
00:03:15,528 --> 00:03:19,616
Sabi ko, "Ayoko na siyang litratuhan.
Mamamatay siya sa ilang minuto."
33
00:03:21,242 --> 00:03:25,246
Ito 'yong litratong tinitingnan
naming lima o anim sa sandaling 'yon.
34
00:03:25,330 --> 00:03:27,081
{\an8}At makalipas ang 24 oras,
35
00:03:27,165 --> 00:03:29,209
{\an8}baka bilyon na ang nakakita no'n.
36
00:03:29,292 --> 00:03:32,629
{\an8}Naimprenta ito sa buong mundo.
Nakakagimbal ang larawan.
37
00:03:32,712 --> 00:03:36,925
{\an8}Kaya naman tumatak talaga ito sa isipan
ng mga Amerikano.
38
00:03:37,008 --> 00:03:38,760
Kay Nick, Pulitzer Prize ito.
39
00:03:38,843 --> 00:03:39,969
Ang Pulitzer Prize
40
00:03:40,053 --> 00:03:43,598
at ang 1973 World Press Photo of the Year.
41
00:03:43,681 --> 00:03:45,266
Ladies and gentlemen, si Nick Út.
42
00:03:45,350 --> 00:03:47,810
Isang napakasikat na AP photographer.
43
00:03:47,894 --> 00:03:49,520
- Nick Út.
- Nick Út.
44
00:03:49,604 --> 00:03:53,900
Isa sa mga pinakamaimpluwensiya
at pinakakilalang litrato sa kasaysayan.
45
00:03:53,983 --> 00:03:55,526
Mga 35 taon na ang nakalipas.
46
00:03:55,610 --> 00:03:58,571
Apatnapung taon na ang lumipas.
47
00:03:58,655 --> 00:04:00,782
{\an8}Ika-50 anibersaryo ng sikat na larawan.
48
00:04:00,865 --> 00:04:04,035
Nakipagkita si Pope Francis
sa kinikilalang Napalm Girl
49
00:04:04,118 --> 00:04:06,955
at sa photojournalist
na nagdala sa kanilang dalawa
50
00:04:07,038 --> 00:04:08,748
sa pagiging simbolo ng kapayapaan.
51
00:04:08,831 --> 00:04:14,128
Paano mo hinaharap ang isang trahedya
pero nagdala naman ng kasikatan?
52
00:04:15,296 --> 00:04:16,297
Kaya mo 'yan.
53
00:04:19,050 --> 00:04:23,137
Dear Gary, dinala ko ang pasanin na ito
sa nakalipas na 50 taon
54
00:04:23,221 --> 00:04:24,973
at hindi ko ito isinapubliko.
55
00:04:25,515 --> 00:04:29,310
Ako ang photo editor ng AP sa Saigon
noong 1972,
56
00:04:29,394 --> 00:04:33,564
ang panahong kinunan ni Nick Út
ang sikat na Napalm Girl photo.
57
00:04:33,648 --> 00:04:37,485
Sa madaling salita, hindi si Nick
ang may kuha sa sikat na litratong iyon.
58
00:04:38,069 --> 00:04:41,114
Kuha ito ng isang stringer o freelancer.
59
00:04:42,490 --> 00:04:44,450
Mas malalim pa ang kuwentong ito.
60
00:04:45,118 --> 00:04:47,120
Oras na para linisin ang aking konsensiya.
61
00:05:04,053 --> 00:05:06,764
Freelance photographer ako
ng dalawang dekada.
62
00:05:07,932 --> 00:05:09,642
Delikadong buhay ito.
63
00:05:10,310 --> 00:05:13,313
Ang hawak mo lang
ay authorship ng gawa mo.
64
00:05:15,440 --> 00:05:18,359
Dito ka kumikita,
at ito ang iiwan mong pamana.
65
00:05:34,208 --> 00:05:37,128
{\an8}May mga ilang litrato
na nangingibabaw sa lahat.
66
00:05:39,714 --> 00:05:41,424
{\an8}May ipinapakita sila.
67
00:05:41,507 --> 00:05:44,469
{\an8}Nagpapakita sila ng isang kuwento,
isang sandali,
68
00:05:44,552 --> 00:05:47,847
{\an8}na hindi kayang ipakita
ng ibang mga litrato.
69
00:05:50,183 --> 00:05:53,728
Ang hirap ipaliwanag,
pero alam mo 'yon pag nakita mo na.
70
00:06:00,068 --> 00:06:02,737
Isang araw noong December 2022,
71
00:06:02,820 --> 00:06:06,366
nakatanggap ako ng email
mula sa isang Carl Robinson.
72
00:06:06,449 --> 00:06:09,369
Dala ko ang pasanin na ito
sa loob ng 50 taon.
73
00:06:09,452 --> 00:06:10,995
Sa madaling salita,
74
00:06:11,079 --> 00:06:14,248
hindi si Nick ang may kuha
sa sikat na litratong iyon.
75
00:06:14,332 --> 00:06:16,417
Matinding alegasyon 'yon.
76
00:06:16,959 --> 00:06:18,628
At natigilan talaga ako.
77
00:06:19,128 --> 00:06:22,590
Siya ang AP photo editor noon.
Nasa kuwarto siya no'n.
78
00:06:22,673 --> 00:06:24,675
Parang paulit-ulit na bangungot.
79
00:06:24,759 --> 00:06:28,262
At sabi niya, "Handa na akong magkuwento.
80
00:06:29,472 --> 00:06:31,766
"Handa na akong ibahagi ito sa mundo.
81
00:06:31,849 --> 00:06:34,310
"At gusto kong humingi ng tulong sa 'yo."
82
00:06:40,608 --> 00:06:41,818
Ang litrato ni Kim Phúc,
83
00:06:41,901 --> 00:06:47,448
siguro ito na ang pinakamaimpluwensiya,
pinakasikat na litrato ng digmaang nakuha.
84
00:06:48,074 --> 00:06:50,284
Parang sagradong bagay ito,
85
00:06:50,368 --> 00:06:53,996
kaya 'yong ideya na baka kuha ito
ng iba at hindi si Nick Út,
86
00:06:54,080 --> 00:06:56,165
talagang nakapanlulumo.
87
00:06:57,750 --> 00:06:59,085
Kaya naisip ko,
88
00:06:59,168 --> 00:07:03,381
'yan ang paratang
na kailangang imbestigahan, sigurado.
89
00:07:03,881 --> 00:07:07,718
At baka naman mali ito.
Baka hindi na natin talaga malalaman.
90
00:07:07,802 --> 00:07:10,596
Pero isang tanong ito
na humihingi ng kasagutan.
91
00:07:30,324 --> 00:07:31,868
Dapat makausap ko si Carl.
92
00:07:33,578 --> 00:07:35,580
Seryoso ang mga paratang na ito.
93
00:07:35,663 --> 00:07:37,582
Kahit may common friends kami,
94
00:07:38,082 --> 00:07:39,959
hindi ko talaga kilala si Carl.
95
00:07:40,585 --> 00:07:44,422
Maniniwala ba ako sa kanya?
O hinanakit lang ito na kinikimkim niya?
96
00:07:44,505 --> 00:07:45,339
Uy, Carl.
97
00:07:45,423 --> 00:07:47,133
- Kumusta?
- Masayang makita ka.
98
00:07:49,135 --> 00:07:52,722
Ayan sa harap ko 'yong buong nakaraan ko.
99
00:07:52,805 --> 00:07:53,681
Walang biro.
100
00:07:59,937 --> 00:08:05,443
Carl, pag-usapan na natin ang Trang Bang,
noong June 8, 1972.
101
00:08:05,526 --> 00:08:07,487
{\an8}Paano ang simula ng araw mo no'n?
102
00:08:07,570 --> 00:08:10,531
{\an8}Madalas nasa trabaho na ako
bandang 7:30 ng umaga,
103
00:08:10,615 --> 00:08:12,200
tinitingnan ang balita sa magdamag
104
00:08:12,283 --> 00:08:15,495
at maagang mga report
kung ano'ng dapat i-cover.
105
00:08:18,372 --> 00:08:22,543
Hindi namin narinig sa opisina ng AP
na may nangyari sa Trang Bang.
106
00:08:23,127 --> 00:08:26,297
Di namin alam
na may nangyayari pala sa di kalayuan.
107
00:08:28,883 --> 00:08:31,219
Nakabalik na kayo sa Saigon noon.
108
00:08:31,302 --> 00:08:34,263
Ano'ng nangyari
pagkabalik mo galing lunch no'n?
109
00:08:34,347 --> 00:08:38,309
Medyo late ako bumalik kaysa sa karaniwan,
mga alas-tres na 'yon.
110
00:08:38,392 --> 00:08:43,523
Sina Horst Faas at Peter Arnett,
nanananghalian pa sila sa Royale Hotel.
111
00:08:44,148 --> 00:08:47,151
Tapos si Jackson,
naproseso na niya 'yong film.
112
00:08:49,987 --> 00:08:52,156
Sabi ni Jackson, "Uy, tingnan mo 'to."
113
00:08:53,574 --> 00:08:56,494
At naroon ang litrato
nitong batang babaeng hubad
114
00:08:56,577 --> 00:08:58,037
na tumatakbo sa kalsada.
115
00:08:58,913 --> 00:09:03,334
Tapos ang una naming reaksiyon,
"Di natin pwedeng gamitin 'yan."
116
00:09:03,417 --> 00:09:06,587
Di tayo nagpapakita
ng frontal nudity ng mga bata.
117
00:09:07,380 --> 00:09:09,382
Tiningnan ko rin 'yong film.
118
00:09:09,465 --> 00:09:12,385
Tiningnan ko ang bylines
kung sino'ng kumuha ng ano.
119
00:09:13,886 --> 00:09:17,515
May double logging system kami
sa isang school exercise book.
120
00:09:18,224 --> 00:09:21,310
May apat na rolyo ng film.
May film kami ni Nick Út
121
00:09:21,394 --> 00:09:24,313
at mula sa dalawang stringer,
sa pagkakatanda ko.
122
00:09:25,106 --> 00:09:29,026
Ang kuhang nakaharap, mula sa stringer.
Na-check ko 'yong pangalan.
123
00:09:30,736 --> 00:09:33,030
May litrato mula kay Nick Út
124
00:09:33,114 --> 00:09:36,742
na nagpapakita sa batang tumatakbo
pero sa gilid 'yong kuha,
125
00:09:36,826 --> 00:09:40,246
at iyon ang pinili ko
dahil hindi ito lantad.
126
00:09:40,788 --> 00:09:43,541
Doon na bumalik si Horst Faas
galing sa lunch.
127
00:09:44,041 --> 00:09:47,670
{\an8}Si Horst Faas,
ang kilalang AP photographer
128
00:09:47,753 --> 00:09:50,464
{\an8}na masasabi mong malaking lalaki.
129
00:09:50,548 --> 00:09:52,216
{\an8}Isa siyang tunay na pro.
130
00:09:52,300 --> 00:09:56,596
'Yong lab na inilagay niya doon
sa opisina ng Associated Press,
131
00:09:56,679 --> 00:09:58,055
world-class talaga.
132
00:09:58,723 --> 00:10:00,933
Pero mahigpit din siyang boss.
133
00:10:01,017 --> 00:10:05,938
Wag ka lang magkakamali kay Horst.
Mainitin talaga ang ulo niya.
134
00:10:07,106 --> 00:10:09,900
Nakalapag 'yong litrato doon sa mesa.
135
00:10:09,984 --> 00:10:13,571
Nakita niya 'yon at parang,
"Bang, iyan ang gagamitin natin."
136
00:10:14,780 --> 00:10:19,285
Walang tanong-tanong 'yon.
Utos niya iyon. At siya ang boss, e.
137
00:10:20,786 --> 00:10:23,080
At sinimulan kong isulat ang caption.
138
00:10:24,957 --> 00:10:27,501
Palapit na ako sa dulo nito.
Apat na linya 'yon.
139
00:10:27,585 --> 00:10:33,299
Tapos lalagyan mo 'yon ng "STF slash"
para sa staff photographer.
140
00:10:33,382 --> 00:10:37,845
At para sa isang stringer,
lalagyan mo ng "STR slash" sa pangalan.
141
00:10:37,928 --> 00:10:40,973
Tapos tumingin ako sa notebook.
142
00:10:41,557 --> 00:10:45,519
Tapos si Horst Faas
na nakatayo sa tabi ko, sinabing,
143
00:10:45,603 --> 00:10:47,647
"Nick Út. Gawin mong Nick Út."
144
00:10:48,731 --> 00:10:50,149
"Gawin mong staff."
145
00:10:50,232 --> 00:10:52,818
"Gawin mong Nick Út."
Iyon mismo ang mga salita niya.
146
00:10:55,196 --> 00:10:59,492
At itinago ko na iyon buong buhay ko,
ang mga salitang iyon.
147
00:11:00,284 --> 00:11:04,789
Pero bakit hindi ka lumingon kay Horst
at humindi?
148
00:11:06,916 --> 00:11:10,503
Pinroblema ko na 'yan sa buong buhay ko,
sa totoo lang.
149
00:11:11,504 --> 00:11:13,881
Kasi utang ko ang trabaho ko
150
00:11:14,507 --> 00:11:15,424
kay Horst Faas.
151
00:11:15,508 --> 00:11:19,011
Tatlong taon na akong kasal no'n,
at may dalawang anak kami.
152
00:11:19,095 --> 00:11:21,013
At ito ang trabaho ko.
153
00:11:21,597 --> 00:11:26,018
Ito ang ikinabubuhay ko, e.
Di na ako nakipagtalo. Ginawa ko na lang.
154
00:11:27,186 --> 00:11:30,523
Tapos dinaramdam ko na 'yan
buong buhay ko,
155
00:11:30,606 --> 00:11:33,776
na hindi ako kumontra,
na hindi ako naglakas-loob.
156
00:11:33,859 --> 00:11:37,405
Alam mo, isa lang iyon sa mga bagay
na bumabagabag sa akin.
157
00:11:37,488 --> 00:11:39,448
Tama ka diyan, pananagutan.
158
00:11:47,498 --> 00:11:51,043
Naalala kong bumalik siya
nang gabing-gabi na.
159
00:11:51,127 --> 00:11:52,712
Talagang aburido siya.
160
00:11:52,795 --> 00:11:57,591
{\an8}Wala siyang tigil sa pagkukuwento
tungkol sa isang batang babae na ito
161
00:11:57,675 --> 00:12:00,594
na nasunog at kung ano-ano pa.
162
00:12:01,429 --> 00:12:03,139
Naalala ko na nabanggit niya
163
00:12:03,222 --> 00:12:07,935
na gusto daw ipalagay ni Horst
ang pangalan ni Nick Út sa litrato.
164
00:12:08,644 --> 00:12:11,522
Pero hindi si Nick Út ang kumuha no'n.
Ibang tao.
165
00:12:13,524 --> 00:12:15,109
Kaya aburido siya.
166
00:12:16,485 --> 00:12:17,611
Iyon lang naalala ko.
167
00:12:26,287 --> 00:12:30,541
Tuwing pumupunta ako sa opisina,
lagi akong kinakausap ng mga Vietnamese.
168
00:12:30,624 --> 00:12:32,418
At ano'ng sabi nila?
169
00:12:32,918 --> 00:12:35,296
"Ang litratong 'yon, hindi kay Nick Út."
170
00:12:36,046 --> 00:12:38,090
Kaya parang bukas na sikreto ito
171
00:12:38,174 --> 00:12:40,593
sa mga Vietnamese photographer?
172
00:12:42,428 --> 00:12:45,181
Carl, tiningnan namin
ang mga litratong ito,
173
00:12:45,264 --> 00:12:47,975
at makikilala namin
ang karamihan sa kanila,
174
00:12:48,058 --> 00:12:50,311
ang NBC crew, si Nick Út.
175
00:12:50,394 --> 00:12:53,689
Pero may isang tao
na nasa mga litratong ito.
176
00:12:53,773 --> 00:12:56,609
Di pa ako nakakita ng litrato
na naka-credit sa…
177
00:12:56,692 --> 00:12:58,444
Kilala mo ba kung sino 'yan?
178
00:12:58,527 --> 00:13:01,947
Sa tingin ko,
baka ito ang hinahanap natin.
179
00:13:02,031 --> 00:13:06,327
Ang teorya mo,
ang lalaking ito ang stringer
180
00:13:06,410 --> 00:13:08,954
na kumuha ng litrato ni Kim Phúc
nang nakaharap.
181
00:13:09,038 --> 00:13:10,456
Oo, mismo.
182
00:13:10,539 --> 00:13:15,377
Di siya pamilyar na stringer.
Di siya kasama sa mga regular na stringer.
183
00:13:15,461 --> 00:13:17,838
Hindi ako pamilyar sa pangalang iyon,
184
00:13:17,922 --> 00:13:19,381
kaya di ko na maalala.
185
00:13:23,552 --> 00:13:26,680
Limampung taon na,
at magiging 80-anyos na ako.
186
00:13:27,431 --> 00:13:29,725
Ang gusto kong gawin bago ako mamatay,
187
00:13:29,809 --> 00:13:35,815
hanapin 'yong totoong photographer
at humingi ng tawad, di ba?
188
00:13:39,568 --> 00:13:42,112
Alam kong hindi sapat ang sorry,
189
00:13:42,196 --> 00:13:46,909
pero kahit papaano,
mailabas ang katotohanan, di ba?
190
00:13:46,992 --> 00:13:52,039
Na ako ay… Paghingi ng tawag
ang pinakamagandang magagawa ko ngayon.
191
00:13:52,706 --> 00:13:55,334
- Baka 'yan lang ang magagawa mo.
- Mismo.
192
00:14:03,717 --> 00:14:09,932
{\an8}Ang status ni Nick Út bilang photographer,
halos kasing sikat no'ng mismong litrato.
193
00:14:10,558 --> 00:14:12,268
{\an8}Nakaganito siya, tumatakbo.
194
00:14:12,351 --> 00:14:14,228
Tapos tumakbo ako agad at…
195
00:14:14,311 --> 00:14:18,566
Ang kapatid ni Nick na si Huỳnh Thanh Mỹ
ay isang actor at photographer
196
00:14:18,649 --> 00:14:22,027
na napatay noong nasa assignment siya
sa AP noong 1965.
197
00:14:23,279 --> 00:14:24,905
Ang kuwento ng batang nayon
198
00:14:24,989 --> 00:14:27,658
na lumabas sa anino
ng talentadong kuya niya…
199
00:14:27,741 --> 00:14:28,909
Pamilya ko na ang AP.
200
00:14:28,993 --> 00:14:32,121
…at nanalo ng Pulitzer Prize
sa edad na 21,
201
00:14:32,621 --> 00:14:34,498
ay talagang maalamat.
202
00:14:35,708 --> 00:14:39,253
Isang alamat na sinuportahan ng AP
ng 50 taon,
203
00:14:39,336 --> 00:14:42,631
pati sa libro at pelikula nila
na From Hell to Hollywood.
204
00:14:43,132 --> 00:14:45,175
Dumating ako sa LA noong 1977.
205
00:14:45,676 --> 00:14:48,512
Tumingin ako sa Hollywood
at sabi ko, "Grabe."
206
00:14:48,596 --> 00:14:50,639
"Vietnam at Hollywood,
malaking pagkakaiba."
207
00:14:50,723 --> 00:14:54,059
Likas ang galing niya
sa pagpuwesto nang maayos
208
00:14:54,143 --> 00:14:55,269
para kunan 'yon.
209
00:14:55,769 --> 00:14:59,356
Ang pagbaliktad sa alamat na 'yan,
pagbabago ng kasaysayan.
210
00:15:00,065 --> 00:15:03,485
Kung di si Nick Út
ang kumuha ng litratong 'yon, sino?
211
00:15:04,194 --> 00:15:07,823
{\an8}Dito ang mga opisina ng AP noon, dito.
212
00:15:08,324 --> 00:15:09,909
{\an8}Imposible talaga ito.
213
00:15:09,992 --> 00:15:12,912
Hindi natin mahahanap ang lalaking ito.
214
00:15:13,412 --> 00:15:18,918
Wala tayong impormasyon kung sino siya.
Di natin alam kung buhay pa siya.
215
00:15:19,001 --> 00:15:22,463
Kung nasa Vietnam pa siya,
o nasa ibang bansa na siya.
216
00:15:22,963 --> 00:15:28,552
Nagtrabaho ako dito noong kalaunan na,
kaya di ko kilala ang mga taong 'yon.
217
00:15:28,636 --> 00:15:32,056
Wala siyang kakilala
na nagtatrabaho sa AP.
218
00:15:32,139 --> 00:15:35,267
Photographer club lang ang alam niya.
219
00:15:43,817 --> 00:15:48,697
Ako si Lê Vân, at isa akong journalist
na nakatira sa Ho Chi Minh City.
220
00:15:49,907 --> 00:15:52,743
Noong una, naintriga talaga ako
sa kuwentong ito.
221
00:15:52,826 --> 00:15:55,746
Pero di ko alam
kung totoo ang kuwento o hindi.
222
00:15:56,246 --> 00:16:00,834
Gusto kong malaman, at kung totoo man,
223
00:16:00,918 --> 00:16:04,880
paano ito naitago
sa loob ng maraming taon?
224
00:16:04,964 --> 00:16:09,843
Noong sinabi ni Mr. Carl na gusto niya daw
mahanap ang totoong kumuha ng litrato
225
00:16:09,927 --> 00:16:11,971
para humingi ng tawad sa kanya,
226
00:16:12,054 --> 00:16:17,518
pinadalhan niya ako
ng ilang litrato no'ng tao
227
00:16:17,601 --> 00:16:19,728
na iniisip niyang author ng litrato.
228
00:16:19,812 --> 00:16:23,649
At mula doon, sinimulan ko siyang hanapin.
229
00:16:29,613 --> 00:16:32,992
- Magandang umaga. Kumusta?
- Masayang makita ka. Kumusta?
230
00:16:33,075 --> 00:16:36,996
Laging sinisikap ng henerasyon ko
na maabot ang maalamat na dating
231
00:16:37,079 --> 00:16:39,206
ng mga photographer ng Vietnam.
232
00:16:42,626 --> 00:16:47,881
Ang photographic legacy ng AP sa Vietnam,
base sa apat na Pulitzer na napanalunan.
233
00:16:48,549 --> 00:16:51,135
Ang mongheng nagsunog ng sarili
ni Malcolm Browne,
234
00:16:51,635 --> 00:16:54,722
Ang photo essay ni Horst Faas mula 1964,
235
00:16:55,222 --> 00:16:57,850
execution ng Viet Cong ni Eddie Adams,
236
00:16:58,642 --> 00:17:01,061
at ang litrato ng 9-anyos na babae
237
00:17:01,145 --> 00:17:04,523
{\an8}na tumatakbo mula sa bumagsak na napalm
sa Trang Bang.
238
00:17:22,207 --> 00:17:25,044
{\an8}Tumakbo siya palabas ng templo,
239
00:17:25,127 --> 00:17:27,546
{\an8}papunta sa kalsada, sa bandang gitna…
240
00:17:27,629 --> 00:17:30,841
{\an8}…tapos tumakbo sila dito,
kung nasaan tayo ngayon.
241
00:17:33,844 --> 00:17:37,014
{\an8}Una nilang binomba ang lugar na ito.
242
00:17:37,097 --> 00:17:40,851
{\an8}Ito, tapos isinunod nila 'yong iba.
243
00:17:42,561 --> 00:17:44,104
Ito ang unang pag-atake.
244
00:17:44,188 --> 00:17:46,899
Kaya ito 'yong napalm
na sumunog sa mga bata?
245
00:17:46,982 --> 00:17:48,984
- Oo, napalm.
- Tama.
246
00:17:49,068 --> 00:17:52,029
Ako ito kasama ang pamilya ni Kim Phúc.
247
00:17:52,112 --> 00:17:54,198
Eto si Kim Phúc. Si Tâm.
248
00:17:54,698 --> 00:17:57,785
Buong pamilya. Ito rin, buong pamilya.
249
00:17:58,619 --> 00:18:00,079
Ikaw ba 'to?
250
00:18:00,162 --> 00:18:02,331
At nasaan ka dito? Eto ka.
251
00:18:03,082 --> 00:18:05,667
- At saka ito.
- Oo, ako 'yan.
252
00:18:06,168 --> 00:18:08,337
Akay ng ate ko 'yong kapatid kong lalaki.
253
00:18:08,420 --> 00:18:11,632
Puro sigawan no'n.
254
00:18:11,715 --> 00:18:13,759
Naging kalmado lang ako
255
00:18:13,842 --> 00:18:17,971
at tinuklap ko 'yong mga piraso ng bomba
256
00:18:18,055 --> 00:18:23,143
na nakadikit na parang tutong na kanin.
257
00:18:23,227 --> 00:18:27,106
Nasaan ka pala no'ng bumagsak ang bomba?
258
00:18:27,189 --> 00:18:30,442
Tumatakbo ako. Tapos habang tumatakbo ako,
259
00:18:31,110 --> 00:18:32,528
bumagsak 'yong bomba.
260
00:18:33,237 --> 00:18:38,325
Sumabay ako sa Unit 25 habang si Kim Phúc
ay naiwan sa lola niya, kaya nasunog siya.
261
00:18:38,826 --> 00:18:40,744
Kasama mong lumabas si Kim Phúc?
262
00:18:41,537 --> 00:18:45,415
Sabay kaming tumakbo.
Bawat grupo sa magkabilang gilid ng tulay,
263
00:18:45,499 --> 00:18:47,918
tumatakbo, nadadapa, sumisigaw.
264
00:18:48,001 --> 00:18:50,671
At tumakbo kayo palapit sa mga journalist?
265
00:18:50,754 --> 00:18:52,673
Alam mo ba kung sino'ng mga journalist
266
00:18:52,756 --> 00:18:55,843
o ano'ng ginagawa nila?
Alam mo bang journalist sila?
267
00:18:55,926 --> 00:18:58,554
Hindi, di ko din alam
kung sino'ng kumukuha ng litrato.
268
00:18:58,637 --> 00:19:03,100
Ito 'yong sandali kung kailan kinuha
ang ilan sa mga huling litrato.
269
00:19:03,183 --> 00:19:06,311
Pumunta o dinala
ang mga sugatang bata sa ospital.
270
00:19:06,395 --> 00:19:08,939
May naaalala ba kayo paano nangyari 'yon?
271
00:19:09,022 --> 00:19:10,816
Paano napunta sa ospital ang mga bata?
272
00:19:10,899 --> 00:19:13,819
Partikular, paano napunta sa ospital
si Kim Phúc?
273
00:19:13,902 --> 00:19:17,114
- Isinakay siya sa sasakyan.
- Sino'ng nagsakay sa kanya?
274
00:19:17,197 --> 00:19:20,242
Mga tao sa paligid,
pinagtulungan siyang isakay.
275
00:19:20,325 --> 00:19:22,035
Sino-sino sila?
276
00:19:22,536 --> 00:19:24,246
Ang daming tao doon, e.
277
00:19:24,329 --> 00:19:27,749
- Mga sibilyan ba sila o sundalo?
- Mga sibilyan. Isinakay siya sa sasakyan.
278
00:19:27,833 --> 00:19:31,461
Noon, sinumang mukhang malinis,
maputi at mapusyaw ang balat,
279
00:19:31,545 --> 00:19:34,339
iniisip namin na mga Amerikano sila.
280
00:19:34,423 --> 00:19:39,678
Sabi namin, "Hayaan n'yong kunin siya
para iligtas siya." Ayun. Nailigtas siya.
281
00:19:40,679 --> 00:19:46,310
Bach, ito ba ang lalaking nakita mo
na nagdala kay Kim Phúc sa ospital?
282
00:19:47,269 --> 00:19:48,353
Hindi siya 'yon.
283
00:19:49,229 --> 00:19:52,316
Ang taong iyon,
isang sibilyan na maayos manamit.
284
00:19:53,317 --> 00:19:56,153
Iyon lang ang naaalala namin.
285
00:19:57,487 --> 00:19:59,198
Nakaraan na. Hayaan n'yo na.
286
00:20:01,950 --> 00:20:03,285
Sige, salamat.
287
00:20:03,785 --> 00:20:05,412
Ladies and gentlemen, si Nick Út.
288
00:20:06,705 --> 00:20:08,832
Magandang gabi, mga kaibigan.
289
00:20:09,333 --> 00:20:10,709
Di sana siya makakaligtas.
290
00:20:10,792 --> 00:20:13,003
Buti ibinaba ni Nick ang camera niya
291
00:20:13,086 --> 00:20:15,214
at dinala siya sa ospital.
292
00:20:15,297 --> 00:20:18,634
Binuhat ko siya.
Ipinasok ko siya sa company car, sa van,
293
00:20:18,717 --> 00:20:20,177
at lahat ng mga bata.
294
00:20:20,260 --> 00:20:23,305
Iyak sila nang iyak,
mga 40 minutes o 35 minutes.
295
00:20:23,388 --> 00:20:25,849
Huminto kami sa Củ Chi hospital.
296
00:20:26,433 --> 00:20:30,229
Nang ipakita ko ang media pass ko, ayos.
Ipinasok siya agad.
297
00:20:44,076 --> 00:20:48,705
Ang laki ng epekto ng litratong iyon
sa kasaysayan ng aking bansa.
298
00:20:50,874 --> 00:20:57,589
Nakatulong ang "Napalm Girl" photo
sa anti-war movement sa Vietnam.
299
00:20:57,673 --> 00:21:01,343
At sobrang makabuluhan iyon
sa mga Vietnamese,
300
00:21:01,426 --> 00:21:04,846
na matagal nang dumanas
ng sakit at kawalan dahil sa giyera.
301
00:21:05,430 --> 00:21:06,265
Dahil dito,
302
00:21:06,348 --> 00:21:11,728
ang taong nakapagdala
sa sandaling ito at litratong ito sa mundo
303
00:21:11,812 --> 00:21:16,316
ay isang bayani sa kasaysayan ng Vietnam.
304
00:21:23,198 --> 00:21:28,287
Nakita ko ang buong Vietnam War,
siguro mula '68, sa black-and-white film.
305
00:21:29,913 --> 00:21:32,332
Baka ang di alam ng mga tagalabas,
306
00:21:32,416 --> 00:21:35,168
'yong tindi ng kompetisyon
sa Saigon press corps.
307
00:21:35,252 --> 00:21:38,088
May higit isang libo
na kinikilalang journalist
308
00:21:38,171 --> 00:21:39,423
mula sa buong mundo.
309
00:21:40,549 --> 00:21:45,971
{\an8}Kung narinig mong may malaking bakbakan,
maaga kang gigising sa umaga para mauna
310
00:21:46,054 --> 00:21:48,557
sa pagsakay ng helicopter papunta doon.
311
00:21:48,640 --> 00:21:52,644
Matutuwa ka kung walang taga-AP
o Reuters doon.
312
00:21:59,568 --> 00:22:02,404
{\an8}Ang mga journalist,
may ranggong parang major,
313
00:22:02,487 --> 00:22:06,158
{\an8}kaya kung sasakay sa helicopter
tapos may kapitan na nakapila,
314
00:22:06,241 --> 00:22:08,368
sabihan mo lang na, "Layas!"
315
00:22:10,746 --> 00:22:14,833
Para sa isang batang journalist,
totoong adventure playground ito.
316
00:22:15,334 --> 00:22:19,087
Aminado akong mas interesado ako dati
sa adventure,
317
00:22:19,171 --> 00:22:22,007
kaysa sa talagang epekto
ng digmaan sa mga tao.
318
00:22:23,550 --> 00:22:26,553
Habang tumatagal,
naisip kong malagim pala ito.
319
00:22:29,514 --> 00:22:32,601
Sa operasyon,
mga 53 na kalaban ang napatay.
320
00:22:33,685 --> 00:22:36,021
mga 856 na suspek ang nakulong.
321
00:22:36,855 --> 00:22:41,777
May nabubuong samahan ang press
kapag lumalabas sila sa araw,
322
00:22:41,860 --> 00:22:44,488
{\an8}kapag pumupunta sila sa gitna ng labanan,
323
00:22:44,571 --> 00:22:47,282
{\an8}tapos babalik sila sa gabi,
324
00:22:48,283 --> 00:22:51,328
hiwalay na ulit
sa dehadong kalagayan na mga tao.
325
00:22:52,162 --> 00:22:53,830
Parang panaginip lang.
326
00:22:53,914 --> 00:22:57,709
Makikita mo 'yong mga bala
na nagliliparan sa buong lungsod,
327
00:22:58,460 --> 00:23:01,046
tapos nakaupo ka doon at nanonood
328
00:23:01,671 --> 00:23:03,632
at umiinom ng gin at tonic.
329
00:23:07,761 --> 00:23:11,640
Magkaibigan kami ni Carl
pero ibang klase kami.
330
00:23:12,224 --> 00:23:13,850
Mga lokal na empleyado kami.
331
00:23:15,102 --> 00:23:17,354
Pareho kaming may asawang Vietnamese.
332
00:23:18,188 --> 00:23:20,273
Lumalabas kami sa gabi,
333
00:23:20,357 --> 00:23:21,483
umiinom ng beer,
334
00:23:21,566 --> 00:23:25,320
at kasalamuha namin ang mga Vietnamese.
335
00:23:27,572 --> 00:23:30,409
At may respeto kami
336
00:23:30,492 --> 00:23:32,911
sa yaman ng kulturang Vietnamese,
337
00:23:32,994 --> 00:23:35,580
mula sa kahinaan ng mga tao.
338
00:23:37,499 --> 00:23:40,669
Ang Associated Press Office
ay magandang eskuwelahan.
339
00:23:40,752 --> 00:23:43,296
Matututo ka doon, gaya ng ginawa ko.
340
00:23:44,506 --> 00:23:49,219
'Yong Easter Offensive,
na nagsimula noong March o April '72,
341
00:23:49,302 --> 00:23:52,180
umalis na noon
ang karamihang US ground troops.
342
00:23:52,264 --> 00:23:54,099
Dahil patapos na ang operasyon,
343
00:23:54,182 --> 00:23:56,726
nagbabawas ng empleyado
ang mga Western news agency.
344
00:23:56,810 --> 00:23:59,604
Sa puntong iyon, ako ang photo editor.
345
00:24:00,772 --> 00:24:04,192
Kaya nang magsimula ang pag-atake,
kulang na sa tao, di ba?
346
00:24:04,276 --> 00:24:06,903
Medyo alanganin 'yon, sa totoo lang.
347
00:24:07,571 --> 00:24:09,322
Natalo na kami ng UPI, e.
348
00:24:10,282 --> 00:24:15,370
Pagbalik ni Horst Faas mula sa Singapore,
sinalo niya ang pagkuha ng mga litrato.
349
00:24:16,246 --> 00:24:19,082
May mga importanteng tao
sa Saigon press corps.
350
00:24:19,166 --> 00:24:21,793
Si Horst Faas, na isang kilalang tao.
351
00:24:22,294 --> 00:24:24,921
Ang salita niya ang batas sa AP bureau.
352
00:24:25,005 --> 00:24:28,008
Nakatrabaho niya si Peter Arnett
at iba pang Pulitzer Prize winner,
353
00:24:28,091 --> 00:24:29,426
na malaking bagay.
354
00:24:30,010 --> 00:24:33,555
Si Horst, matipunong lalaki
na may magandang Bavaria accent,
355
00:24:34,139 --> 00:24:38,143
medyo malakas uminom,
ganado kumain at magaling na photographer.
356
00:24:38,226 --> 00:24:40,896
Walang pwedeng mamagitan kay Horst
at magandang litrato.
357
00:24:40,979 --> 00:24:46,401
May mga Western photographer kami
at ilang Vietnamese din,
358
00:24:46,485 --> 00:24:49,362
tapos nandoon din
'yong mga stringer ni Faas,
359
00:24:49,446 --> 00:24:52,032
mga freelancer, kung saan-saan.
360
00:24:52,949 --> 00:24:55,702
Napakinabangan nila
ang mga Vietnamese photographer,
361
00:24:55,785 --> 00:25:00,332
na lalabas nang ilang araw
sa labanan dala ang maraming film,
362
00:25:00,415 --> 00:25:02,375
babalik pagkatapos ng isa
o dalawang linggo.
363
00:25:03,376 --> 00:25:05,629
Mga photographer ng South Vietnamese Army
364
00:25:05,712 --> 00:25:09,633
na gustong rumaket,
kaya ibinibigay sa amin 'yong film nila.
365
00:25:10,133 --> 00:25:12,302
Magta-type ka ng resibo, papirmahin sila,
366
00:25:12,385 --> 00:25:16,097
ibigay ito sa sekretarya,
at babayaran niya sila ng dolyar.
367
00:25:16,181 --> 00:25:18,058
$20, berde.
368
00:25:21,937 --> 00:25:23,522
Carl, itong litratong ito,
369
00:25:23,605 --> 00:25:26,858
noong nasa opisina ka ng AP,
370
00:25:26,942 --> 00:25:31,404
kailan mo naisip kung ano
ang kinakatawan ng litratong ito?
371
00:25:31,905 --> 00:25:34,241
'Yong agarang reaksiyon, kinabukasan pa,
372
00:25:34,324 --> 00:25:38,620
noong talagang nalaman na ito ng mundo
at pumapasok na ang reaksiyon.
373
00:25:38,703 --> 00:25:42,999
Doon na namin napagtanto, "Bang!
malaking kuwento pala 'yan."
374
00:25:44,167 --> 00:25:46,336
Ang mga bata sa litratong ito
375
00:25:46,419 --> 00:25:49,506
ay mga biktima ngayon
ng South Vietnamese Air Force.
376
00:25:54,511 --> 00:25:58,181
One, two, three, four!
Ayaw namin sa giyera n'yo!
377
00:25:58,265 --> 00:26:00,475
One, two, three, four!
378
00:26:05,480 --> 00:26:07,357
Inisip ko kung nakabuti iyon.
379
00:26:07,440 --> 00:26:08,608
Puwede siguro…
380
00:26:09,526 --> 00:26:12,737
kasi may litrato sila
ng batang babaeng walang damit.
381
00:26:13,488 --> 00:26:16,157
Talagang napaatras sila dahil doon.
382
00:26:19,578 --> 00:26:24,833
Ang litratong ito,
wala pang epekto sa Vietnam noon.
383
00:26:25,750 --> 00:26:28,169
{\an8}Kung, malaking kung,
384
00:26:29,212 --> 00:26:34,509
{\an8}nabalitaan namin 'yong batang babae
na nasunog ng bombang napalm,
385
00:26:35,176 --> 00:26:37,512
isang scan lang iyon
386
00:26:38,555 --> 00:26:40,348
na mabilis na dumaraan.
387
00:26:40,432 --> 00:26:46,229
Di ito ganoon kahalaga
kumpara sa balita tungkol sa, halimbawa,
388
00:26:46,313 --> 00:26:50,400
isa, sampu, isandaan, kahit sanlibong tao
na napatay sa isang araw.
389
00:26:56,156 --> 00:26:58,908
Nakatanggap ako ng tawag mula kay Carl,
390
00:26:58,992 --> 00:27:03,121
kung pwede daw akong pumunta sa AP office
kasi may hahanaping tao sa ospital.
391
00:27:03,705 --> 00:27:05,957
Humihingi ang AP ng kasunod na kuwento
392
00:27:06,041 --> 00:27:09,586
at kailangan kong lumabas
para hanapin itong Napalm Girl,
393
00:27:09,669 --> 00:27:10,837
kung saanman siya.
394
00:27:11,338 --> 00:27:15,300
At hindi nagsabi si Nick Út na,
"Uy, sasamahan na kita diyan."
395
00:27:15,383 --> 00:27:18,762
Di niya sinabi sa amin sa opisina
kung nasaan 'yong bata.
396
00:27:19,429 --> 00:27:22,098
Kami nina Tom Fox
at isa pa naming staff photographer,
397
00:27:22,182 --> 00:27:24,976
lumabas kaming tatlo
sakay ng mga motor namin.
398
00:27:25,644 --> 00:27:29,105
Malinaw kong naaalala
no'ng nahanap namin si Kim Phúc.
399
00:27:29,189 --> 00:27:34,194
Nakatayo kami sa tabi ng kama niya,
kami ni Carl.
400
00:27:34,277 --> 00:27:36,154
Nakabenda siya,
401
00:27:36,237 --> 00:27:38,114
napapaligiran ng kulambo,
402
00:27:38,198 --> 00:27:39,741
at may malay siya.
403
00:27:41,284 --> 00:27:43,703
Nakaramdam ako ng galit
404
00:27:44,663 --> 00:27:50,543
at talagang naantig sa trahedyang ito
405
00:27:50,627 --> 00:27:53,338
at sa amoy.
406
00:27:55,840 --> 00:27:59,219
Amoy sunog na laman siya,
407
00:28:00,720 --> 00:28:06,476
na talagang napakahirap.
408
00:28:06,559 --> 00:28:08,228
Napakahirap.
409
00:28:08,728 --> 00:28:11,648
BATANG BABAENG NASUNOG SA NAPALM
NAGPAPAGALING SA OSPITAL
410
00:28:11,731 --> 00:28:16,027
Sa tulong ni Tom, nakausap ko ang ama niya
at nakuha ko ang buong kuwento.
411
00:28:16,111 --> 00:28:18,571
NASA TABI NIYA ANG KANYANG INA AT AMA.
412
00:28:20,407 --> 00:28:24,160
Walang katulad ang kuwento ng Vietnam.
May hinugot ang Vietnam sa atin.
413
00:28:24,244 --> 00:28:26,996
Carl, saan mo nakuha
ang pangalan ng stringer?
414
00:28:27,706 --> 00:28:31,376
Noong 2010, may reunion kami
na tinatawag na Vietnam Old Hacks.
415
00:28:31,459 --> 00:28:36,005
Lumabas dito sa Old Hacks
ang mga aspeto ni Carl na di natin alam.
416
00:28:36,089 --> 00:28:37,090
'Yong misis ko,
417
00:28:37,173 --> 00:28:40,176
katabi niya 'yong combat photographer
sa Saigon press corps
418
00:28:40,260 --> 00:28:41,594
na nakarinig na sa pangalan.
419
00:28:44,055 --> 00:28:47,308
Medyo malaki 'yong reunion,
at mahaba ang kuwentuhan.
420
00:28:47,392 --> 00:28:50,186
Sa malayo, nakita ni Nick Út
na may nilabas kami,
421
00:28:50,270 --> 00:28:54,023
tapos may nagsabi sa akin,
"Narinig mo na ba itong bago?
422
00:28:54,524 --> 00:28:56,526
"Alam na namin ang pangalan niya."
423
00:28:57,026 --> 00:28:58,737
Pakiulit nga ang pangalan?
424
00:28:58,820 --> 00:29:00,655
- Nghệ.
- Nghệ.
425
00:29:01,948 --> 00:29:04,367
Napakabihirang Vietnamese na pangalan.
426
00:29:09,831 --> 00:29:15,754
Mahirap nang hanapin 'yong stringer
dahil matagal nang nangyari ito.
427
00:29:16,254 --> 00:29:21,217
'Yong mga taong posibleng nakakakilala
ay baka namatay na
428
00:29:21,301 --> 00:29:25,889
o nakatira na sa ibang bansa,
at hindi malinaw kung nasaan sila.
429
00:29:27,557 --> 00:29:31,269
Noong nag-post kami sa Facebook,
sobrang labo no'ng impormasyon.
430
00:29:31,352 --> 00:29:32,771
NGHE ANG PANGALAN NIYA
431
00:29:32,854 --> 00:29:33,938
NASAAN NA SI MR. NGHE
432
00:29:34,522 --> 00:29:36,232
Kaya hindi na ako umasa.
433
00:29:39,861 --> 00:29:42,864
"Gary, nag-enjoy ako
sa kuwentuhan natin kahapon,
434
00:29:42,947 --> 00:29:46,493
pero pinayuhan ako ng abogado ko
na huwag akong sumama sa film."
435
00:29:46,993 --> 00:29:49,496
"Sorry, tumatanggi ako at mapilit ka,
436
00:29:49,579 --> 00:29:51,623
pero hanggang doon na lang ako."
437
00:29:52,457 --> 00:29:53,917
Nakakadismaya lang.
438
00:29:54,000 --> 00:29:57,045
Siya ang pangalawang Western journalist
na nilapitan natin
439
00:29:57,128 --> 00:29:59,297
na pumayag sa panayam tapos umatras.
440
00:30:00,173 --> 00:30:02,926
Sino kaya ang nasa kalsada
noong araw na 'yon?
441
00:30:03,426 --> 00:30:06,513
Sa litratong ito
na kinredito ng AP kay Nick Út,
442
00:30:06,596 --> 00:30:09,140
natukoy natin ang NBC crew,
443
00:30:10,517 --> 00:30:12,310
ang British ITN crew,
444
00:30:12,977 --> 00:30:15,438
ang reporter ng The New York Times,
445
00:30:15,522 --> 00:30:18,107
ang reporter ng Chicago Tribune,
446
00:30:18,191 --> 00:30:23,363
at ilan pang sa tingin natin ay freelance
o mga photographer ng militar.
447
00:30:23,446 --> 00:30:25,114
Para sa mga bagong dating,
448
00:30:25,198 --> 00:30:28,743
nandito si David Burnett,
kilalang photojournalist.
449
00:30:28,827 --> 00:30:32,038
{\an8}Si David Burnett,
nasa Trang Bang siya noon,
450
00:30:32,121 --> 00:30:35,166
{\an8}tapos nasa opisina siya ng AP
noong hapong iyon.
451
00:30:35,250 --> 00:30:37,168
{\an8}Iniisip na ako 'yong nasa kanan.
452
00:30:37,252 --> 00:30:39,295
- Di ikaw 'yan? Okay.
- Di ako 'yan.
453
00:30:39,379 --> 00:30:44,634
Inulit-ulit ni David na sigurado siya
na si Nick ang kumuha ng litrato.
454
00:30:44,717 --> 00:30:47,595
Nakikita namin 'yong mga tao
palabas mula sa usok
455
00:30:47,679 --> 00:30:49,138
papunta sa amin,
456
00:30:49,222 --> 00:30:51,599
tapos si Nick at isa pang journalist,
457
00:30:51,683 --> 00:30:54,310
bigla silang tumakbo agad sa kalsada.
458
00:30:54,394 --> 00:30:58,147
Inabot pa ako ng 30 segundo
para i-load ang camera ko.
459
00:30:58,231 --> 00:31:02,277
At sa loob ng 30 segundo na 'yon,
doon nag-picture si Nicky.
460
00:31:02,986 --> 00:31:06,906
Pero ayon na rin kay David, di niya nakita
kung sino'ng kumuha ng litrato.
461
00:31:06,990 --> 00:31:11,286
At naalala ko noong nasa opisina ako
ng AP photo section
462
00:31:11,369 --> 00:31:14,205
paglabas no'ng techie
dala 'yong 5x7 wet print,
463
00:31:14,289 --> 00:31:16,624
at si Horst Faas, tiningnan niya 'yon
464
00:31:16,708 --> 00:31:20,044
at sinabing, "Ang galing mo, Nick Út.
Ipadala mo na."
465
00:31:20,545 --> 00:31:23,381
Katulad din ng laging sinasabi
ni Peter Arnett,
466
00:31:23,464 --> 00:31:25,967
"Nandoon ako sa AP office.
Alam ko ang nangyari,"
467
00:31:26,050 --> 00:31:29,721
pero hindi saksi si Peter
sa nangyari sa loob ng photo room.
468
00:31:29,804 --> 00:31:32,849
Iilan lang ang mga saksi
sa nangyari sa photo room.
469
00:31:34,976 --> 00:31:38,187
Para siraan ang AP sa Vietnam
470
00:31:38,271 --> 00:31:41,941
at 'yong siraan si Horst Faas,
malaking isyu 'yon.
471
00:31:42,025 --> 00:31:45,445
At lahat ng pamana nila
ay nakapaloob sa alaalang iyon.
472
00:31:46,571 --> 00:31:50,450
Okay, paano 'yong mga Vietnamese
na hindi pa nakipag-usap sa atin?
473
00:31:50,950 --> 00:31:52,493
Nandito ang mga taga-NBC.
474
00:31:52,577 --> 00:31:54,787
Sina Võ Suu at Tran Van Thân.
475
00:31:54,871 --> 00:31:57,040
- Si Võ Suu, tumanggi?
- Tumanggi siya.
476
00:31:58,124 --> 00:32:01,044
{\an8}Tinawagan ko si **** minsan,
at tinanong ko tungkol dito,
477
00:32:01,127 --> 00:32:05,006
{\an8}at sabi niya, "Kausapin mo si Carl.
Totoo ang sinasabi niya. 'Yon lang."
478
00:32:05,089 --> 00:32:08,343
- Okay.
- Hanggang doon lang ang sasabihin niya.
479
00:32:09,761 --> 00:32:15,767
Ang kabuoan ng kuwento ay hindi tungkol
sa pagnanakaw ni Nick ng litrato.
480
00:32:15,850 --> 00:32:18,311
Tungkol ito sa nangyari kay Nick.
481
00:32:20,688 --> 00:32:25,026
Hindi siya kinonsulta, tama?
Sa pagkakaalam natin, ayon kay Carl.
482
00:32:25,109 --> 00:32:29,739
Binigay lang ito sa kanya.
Kaya parang suicide pass ito, di ba?
483
00:32:29,822 --> 00:32:31,950
May nagbato sa kanya ng oportunidad.
484
00:32:32,033 --> 00:32:35,036
Sa totoo lang, biktima din siya.
485
00:32:35,536 --> 00:32:39,582
Kailangan natin siyang tratuhin
nang may dignidad at respeto, tama?
486
00:32:39,666 --> 00:32:40,917
DEAR NICK,
487
00:32:41,000 --> 00:32:44,128
SUMULAT AKO PARA TANUNGIN
KUNG MAAARI KANG MA-INTERVIEW
488
00:33:05,441 --> 00:33:06,484
- Terri?
- Oo.
489
00:33:08,027 --> 00:33:12,156
Bale ang Skyraiders,
naghuhulog ng napalm dito.
490
00:33:12,240 --> 00:33:15,868
Makikita natin ang hilera ng press dito,
ang mga pagsabog.
491
00:33:16,452 --> 00:33:21,833
Makikita natin si Nick Út dito
dala ang mga camera bag niya at poncho.
492
00:33:21,916 --> 00:33:23,251
At 'yong helmet niya.
493
00:33:23,334 --> 00:33:24,627
Klarong-klaro.
494
00:33:25,128 --> 00:33:29,757
At lagi niyang sinasabi
na unang lumabas 'yong lola,
495
00:33:30,341 --> 00:33:32,802
at buhat ng lalaking ito
ang pangalawang bata.
496
00:33:33,886 --> 00:33:36,264
Tapos iyan na 'yong litrato,
497
00:33:36,347 --> 00:33:39,142
at ito 'yong kasunod na frame.
498
00:33:39,726 --> 00:33:41,978
Ito 'yong litratong kuha ni Nick Út.
499
00:33:42,562 --> 00:33:44,230
Pero kung titingnan mo,
500
00:33:44,313 --> 00:33:46,524
kuha ito mula sa side ng Saigon,
501
00:33:46,607 --> 00:33:49,110
na nakaharap sa lahat ng usok.
502
00:33:50,069 --> 00:33:53,364
At 'yong hilera ng mga photographer,
nakaharap na sila.
503
00:33:53,448 --> 00:33:55,700
Dumaan na 'yong mga bata.
504
00:33:56,409 --> 00:33:59,328
Tapos kita mo ba kung sino'ng nandito?
505
00:34:00,413 --> 00:34:02,415
Makikita natin si Nick Út,
506
00:34:02,498 --> 00:34:06,210
pero hindi talaga siya kasama
sa grupo ng media
507
00:34:06,294 --> 00:34:09,213
na kumuha ng litrato ni Kim Phúc
na tumatakbo sa kalsada
508
00:34:09,297 --> 00:34:11,924
at ngayon… papunta dito…
509
00:34:12,008 --> 00:34:14,761
- Papunta sa Saigon, palayo sa templo.
- Oo.
510
00:34:16,387 --> 00:34:18,931
Kung ibibigay natin
ang pagkakasunod-sunod na ito…
511
00:34:19,015 --> 00:34:20,141
Oo.
512
00:34:20,224 --> 00:34:22,685
…sa mga forensic expert…
513
00:34:22,769 --> 00:34:27,106
Matutulungan nila tayo
sa pagtukoy kung sino ang tao
514
00:34:27,190 --> 00:34:29,984
na nasa posisyon para kunan 'yong litrato.
515
00:34:30,485 --> 00:34:33,112
- Sa ilang posibilidad.
- Tama.
516
00:34:33,196 --> 00:34:37,408
May nangungunang forensic group sa Paris
na tinatawag na Index Investigation
517
00:34:37,492 --> 00:34:38,868
na pwedeng tumingin nito.
518
00:34:40,244 --> 00:34:43,372
Kahit di pa 'yan sigurado,
pero sinubukan n'yo pa rin,
519
00:34:43,456 --> 00:34:45,541
kaya matapat kayong broker, tama?
520
00:34:53,216 --> 00:34:54,300
'Yong litrato…
521
00:34:54,383 --> 00:34:58,179
Makalipas ang siyam na buwan o isang taon,
noong nanalo ito ng Pulitzer,
522
00:34:58,262 --> 00:35:00,973
World Press Photo Award,
Overseas Press Club Award,
523
00:35:01,057 --> 00:35:04,352
di ba iyon sana ang oras
para sabihin mo ang totoo?
524
00:35:04,435 --> 00:35:06,979
Huli na ang lahat noon, e.
525
00:35:07,063 --> 00:35:08,940
Itinago na lang namin.
526
00:35:09,440 --> 00:35:11,776
- Hindi na namin napag-usapan.
- Bakit?
527
00:35:12,276 --> 00:35:16,322
Si Horst Faas 'yong tipo ng tao
na di mo gugustuhing makaaway.
528
00:35:16,405 --> 00:35:19,951
Wala ako sa posisyon
para magsalita tungkol dito.
529
00:35:20,535 --> 00:35:22,328
Bakit hinintay mong mamatay si Horst?
530
00:35:22,411 --> 00:35:26,874
Hindi naman yata tamang sabihin
na hinintay ko siyang mamatay.
531
00:35:27,875 --> 00:35:31,796
Naibahagi ko na ito nang pribado
nang ilang taon sa mga tao.
532
00:35:33,506 --> 00:35:35,466
Si Horst Faas, 'yong superior ko.
533
00:35:35,550 --> 00:35:37,051
Tina-type ko ang caption.
534
00:35:37,552 --> 00:35:40,680
"STF slash pangalan…"
535
00:35:41,180 --> 00:35:42,807
Sa Vietnam Old Hacks.
536
00:35:43,307 --> 00:35:46,853
Lumapit ako kay Arnett,
"Ewan ko kung alam mo ang kuwentong ito,
537
00:35:46,936 --> 00:35:48,187
pero ito ang nangyari."
538
00:35:48,271 --> 00:35:51,274
Parang nilalabas ko sa kanya
ang sikreto ko.
539
00:35:51,774 --> 00:35:55,653
At may dala ako dito
na galing kay Arnett, Peter Arnett,
540
00:35:56,154 --> 00:36:00,575
ang sikat na nanalo ng Pulitzer Prize
na correspondent ng AP sa Vietnam War,
541
00:36:00,658 --> 00:36:03,369
at malapit na kaibigan ni Horst,
542
00:36:03,452 --> 00:36:06,455
at sabi, "Dear Carl,
ang totoo, nagulat ako sa kuwento mo.
543
00:36:06,539 --> 00:36:09,917
"Alam mo naman siguro na ang AP,
lahat ng resources nito,
544
00:36:10,001 --> 00:36:12,253
"at si Horst at mga kaibigan niya,
545
00:36:12,336 --> 00:36:15,673
"pati na si Nick Út
at mga kasamahan niyang Vietnamese,
546
00:36:15,756 --> 00:36:20,261
"gagawin nila ang lahat
para pabulaanan ang mga pahayag mo
547
00:36:20,344 --> 00:36:23,431
"at kuwestiyunin lahat ng sinasabi mo."
548
00:36:23,514 --> 00:36:24,807
Medyo mabigat 'yon.
549
00:36:24,891 --> 00:36:27,602
Sa katunayan, nakakabilib si Arnett diyan.
550
00:36:28,186 --> 00:36:30,605
Ano'ng petsang nakalagay diyan?
551
00:36:30,688 --> 00:36:32,899
August 5, 2009.
552
00:36:34,150 --> 00:36:36,986
At muli, noong 2015,
553
00:36:37,069 --> 00:36:38,529
sa pampublikong forum,
554
00:36:38,613 --> 00:36:40,031
nakarinig ka kay Arnett.
555
00:36:40,615 --> 00:36:42,909
"Alam ng pamunuan ng AP
556
00:36:42,992 --> 00:36:46,537
"ang mga kasinungalingan ni Robinson
na sinasabi niya nang pribado
557
00:36:46,621 --> 00:36:48,456
"nitong mga nakaraang taon
558
00:36:48,539 --> 00:36:52,960
"at handa kaming ipagtanggol
ang reputasyon ni Nick base sa mga saksi
559
00:36:53,044 --> 00:36:58,132
"at AP photographic record noong panahon
na iyon kung isasapubliko niya ito."
560
00:37:03,346 --> 00:37:04,555
Sabi ni Peter Arnett
561
00:37:04,639 --> 00:37:10,102
na alam daw ng senior AP management
ang mga paratang mo.
562
00:37:10,603 --> 00:37:12,939
- Kinausap ka ba nila?
- Hindi.
563
00:37:13,522 --> 00:37:15,191
Hindi nila ako nilapitan.
564
00:37:15,274 --> 00:37:18,694
Naisip mo bang tawagan si Nick,
565
00:37:18,778 --> 00:37:21,572
siyempre, para makausap siya mismo
tungkol dito?
566
00:37:21,656 --> 00:37:24,784
Noong nagretiro na si Nick sa AP,
567
00:37:24,867 --> 00:37:27,078
nag-email ako sa kanya nang personal
568
00:37:27,787 --> 00:37:31,749
at sinabi ko, "Alam mo
na alam ko ang totoong kuwento.
569
00:37:31,832 --> 00:37:35,628
"Ba't di ka na lang maging tapat
at i-enjoy ang retirement mo?"
570
00:37:35,711 --> 00:37:37,255
Pero nagpatuloy lang siya.
571
00:37:37,338 --> 00:37:39,006
Kung bilang Vietnamese,
572
00:37:39,090 --> 00:37:42,510
nagpakumbaba na lang sana siya
tungkol dito. Kababaang-loob.
573
00:37:58,693 --> 00:38:01,070
{\an8}Alin ang mas mabuti?
574
00:38:01,153 --> 00:38:03,072
{\an8}Alin ang tama?
575
00:38:03,864 --> 00:38:07,910
{\an8}Ang alamat na binabalot
ng kawalan ng hustisya
576
00:38:08,869 --> 00:38:11,831
o pag-usisa sa alamat na iyon
para sa katotohanan?
577
00:38:15,001 --> 00:38:19,880
May bersiyon ang kuwento na ito
578
00:38:19,964 --> 00:38:22,925
na hindi nirerekord,
579
00:38:23,467 --> 00:38:26,637
at iyon 'yong tao
na kumuha ng litratong 'yon,
580
00:38:28,180 --> 00:38:31,726
at simula sa araw
na kinunan niya 'yong litrato,
581
00:38:31,809 --> 00:38:34,312
parang itinakwil na siya sa realidad.
582
00:38:34,937 --> 00:38:36,397
Ano'ng pakiramdam no'n?
583
00:38:36,897 --> 00:38:40,651
Ano kaya ang pakiramdam
ng asawa't anak niya?
584
00:38:41,444 --> 00:38:45,614
'Yan ang kuwento
na dapat bigyan ng katarungan.
585
00:39:03,174 --> 00:39:05,134
{\an8}'Yong isa sa mga kaibigan ko,
586
00:39:06,385 --> 00:39:08,888
{\an8}pinost niya 'yon sa Facebook.
587
00:39:09,597 --> 00:39:12,016
{\an8}Siyempre, nakilala ko agad ang pangalan
588
00:39:12,099 --> 00:39:15,936
{\an8}dahil malapit kong kaibigan si Nghệ
at katrabaho ko siya.
589
00:39:16,437 --> 00:39:18,147
At binasa ko 'yong kuwento,
590
00:39:18,230 --> 00:39:20,441
at nakita ko 'yong litrato.
591
00:39:21,192 --> 00:39:23,110
{\an8}Tinawagan ko agad si Nghệ,
592
00:39:23,194 --> 00:39:24,779
{\an8}tapos sabi ko,
593
00:39:24,862 --> 00:39:27,490
{\an8}"Nghệ, lumabas na ang kuwento mo!"
594
00:39:28,866 --> 00:39:33,245
Sabi niya, "Talaga?
May naghahanap sa akin?"
595
00:39:33,329 --> 00:39:36,374
Kaya ayun, tuwang-tuwa siya.
596
00:39:37,792 --> 00:39:39,085
"Naku po!
597
00:39:39,585 --> 00:39:43,339
"Malapit nang malaman ng mga tao
ang katotohanan."
598
00:39:49,095 --> 00:39:51,180
Wala kaming magawa kundi maghintay.
599
00:39:52,681 --> 00:39:58,062
Pero makalipas ang tatlong araw,
tatlo o apat na araw,
600
00:39:58,145 --> 00:40:02,858
pagkatapos naming i-post 'yon
sa Facebook, habang nakaupo ako sa cafe,
601
00:40:02,942 --> 00:40:07,780
nag-ring 'yong telepono ko
at may tumawag sa akin.
602
00:40:09,782 --> 00:40:11,409
Di ko malilimutan ito.
603
00:40:11,492 --> 00:40:13,619
Pinaulit ko pa 'yong sinabi niya.
604
00:40:14,120 --> 00:40:16,831
Sabi niya,
"Kakatawag lang sa akin ni Mr. Nghệ.
605
00:40:17,331 --> 00:40:20,459
'"Ito si Nghệ. Ako 'yong hinahanap mo.'"
606
00:40:21,669 --> 00:40:25,089
Pagkatapos no'n,
tinanggal ko 'yong salamin ko, yumuko ako,
607
00:40:25,172 --> 00:40:26,507
at napahagulgol.
608
00:40:30,261 --> 00:40:33,681
Mamamalagi lang siya sa Vietnam
ng isa pang buwan.
609
00:40:34,640 --> 00:40:38,144
Kaya kailangan ko nang umalis agad
para puntahan siya.
610
00:40:40,354 --> 00:40:42,356
LĚ VÂN:
FIONA, NAHANAP KO NA SI MR. NGHỆ
611
00:40:42,440 --> 00:40:44,066
PAPUNTA NA AKO SA KANYA
612
00:40:44,150 --> 00:40:45,901
FIONA: HINDI NGA!!
613
00:40:45,985 --> 00:40:47,695
MAGKUWENTO KA! BUHAY SIYA??
614
00:40:48,195 --> 00:40:49,655
LĚ VÂN: OO
615
00:40:49,738 --> 00:40:52,032
FIONA: SIYA NGA BA ANG NAG-PICTURE???
616
00:40:52,116 --> 00:40:54,118
LĚ VÂN: OO
617
00:40:55,411 --> 00:40:56,996
FIONA: GRABE NA 'TO!
618
00:40:57,079 --> 00:40:59,665
DAPAT MAGTANONG KA LANG,
WAG MAGBIGAY NG IMPORMASYON.
619
00:40:59,748 --> 00:41:06,297
KAILANGAN NATING MAKUMPIRMA
KUNG SIYA TALAGA 'YON.
620
00:41:10,134 --> 00:41:12,887
Hinihintay niya kami mula no'ng umaga
621
00:41:12,970 --> 00:41:15,556
nang malaman niyang pwede kaming bumisita.
622
00:41:17,433 --> 00:41:20,519
Hindi pa daw siya kumakain,
umupo lang at naghintay.
623
00:41:29,069 --> 00:41:33,324
Kaya no'ng makita ko siya, buhay na buhay,
624
00:41:33,949 --> 00:41:38,120
nakatayo sa harap ko
ang isang matandang lalaki.
625
00:41:38,621 --> 00:41:40,831
Ang hirap talagang ipaliwanag
626
00:41:41,749 --> 00:41:43,125
ang naramdaman ko no'n.
627
00:41:44,543 --> 00:41:46,003
Alin ang litrato mo?
628
00:41:46,086 --> 00:41:50,633
'Yong may batang babaeng nakahubad,
629
00:41:50,716 --> 00:41:52,593
'yong nasunog ang damit.
630
00:41:52,676 --> 00:41:54,470
'Yong nanalo ng Pulitzer?
631
00:41:54,553 --> 00:41:55,721
Iyon nga, oo.
632
00:41:55,804 --> 00:42:01,602
Kasama ko si Nick Út sa assignment.
Pero di siya ang kumuha ng litratong 'yon.
633
00:42:01,685 --> 00:42:03,938
Kumuha lang siya ng litrato sa malayo.
634
00:42:04,438 --> 00:42:06,148
Kuha ko ang litratong iyon.
635
00:42:06,649 --> 00:42:13,155
Tinanggap ng taga-AP 'yong litrato
tapos binigyan nila ako ng print
636
00:42:13,239 --> 00:42:14,823
at ibinalik 'yong film.
637
00:42:15,783 --> 00:42:20,329
Ibinigay ko 'yong iba
sa isang journalist sa Saigon.
638
00:42:20,829 --> 00:42:22,706
Kanino mo binenta?
639
00:42:22,790 --> 00:42:29,046
Sa boss. Kinabukasan, bumalik ako,
at binigyan ako ng print, ganito kalaki,
640
00:42:29,713 --> 00:42:34,677
at binigyan niya ako ng $20 at sinabing,
"Kukunin ko ang litratong ito."
641
00:42:34,760 --> 00:42:40,933
Kinuha ko 'yong $20
tapos niyaya ko 'yong iba para uminom.
642
00:42:41,016 --> 00:42:42,017
Gano'n lang.
643
00:42:45,396 --> 00:42:50,359
Kadalasan, kapag bumibili ang news agency
ng mga litrato mula sa 'yo,
644
00:42:50,442 --> 00:42:55,114
kine-credit ba ang pangalan mo
pag iniimprenta ang mga 'yon?
645
00:42:55,197 --> 00:43:00,119
Hindi, bihira.
Sa mga espesyal na okasyon lang.
646
00:43:00,202 --> 00:43:06,458
Karaniwan, pagkagaling ko sa shoot,
ibibigay ko lang sa kanila lahat ng film.
647
00:43:06,542 --> 00:43:09,628
Tapos bahala na sila,
at di ko na sila tinatanong.
648
00:43:13,549 --> 00:43:17,636
Matapos ang pagkikita namin ni Nghệ,
nakaramdam ako ng matinding tuwa.
649
00:43:24,768 --> 00:43:28,897
Nagising ako isang umaga,
at nakita ko 'yong balita sa WhatsApp.
650
00:43:30,983 --> 00:43:33,986
Meron kaming record sa iPhone ni Nghệ,
651
00:43:34,069 --> 00:43:38,032
at siya nga ang kumuha ng litratong 'yon.
652
00:43:39,491 --> 00:43:40,701
Grabeng balita.
653
00:43:41,952 --> 00:43:47,458
Ibinahagi namin ang paghahanap namin
kay Nghệ sa kanyang anak.
654
00:43:47,541 --> 00:43:50,544
{\an8}DEAR JANNIE,
MAGPAPAKILALA LANG MUNA AKO…
655
00:43:51,378 --> 00:43:57,217
SAGOT SA EMAIL NI JANNIE:
HINDI KO ALAM KUNG SAAN MAGSISIMULA…
656
00:43:57,301 --> 00:44:02,431
BINASA KO ANG EMAIL MO
NANG PAULIT-ULIT.
657
00:44:02,514 --> 00:44:06,644
DI AKO MAKAPANIWALANG NANGYAYARI ITO
SA TATAY KO, LALABAS NA ANG TOTOO!
658
00:44:08,270 --> 00:44:09,355
{\an8}Tinawagan ko siya.
659
00:44:09,438 --> 00:44:11,023
{\an8}Sabi ko, "Kumusta, Papa?"
660
00:44:11,523 --> 00:44:12,941
Sabi niya, "Alam mo?
661
00:44:13,692 --> 00:44:16,403
"Magugulat ka, may naghahanap sa akin.
662
00:44:16,487 --> 00:44:18,614
"Alam nila ang tungkol sa litrato ko."
663
00:44:19,782 --> 00:44:23,077
Sabi niya, "Kasama ko silang kumain.
Sinabi nila sa akin.
664
00:44:23,160 --> 00:44:27,081
"Gusto nilang ikuwento ito.
Alam nila ang tungkol sa akin.
665
00:44:27,581 --> 00:44:29,124
"Akalain mo 'yon?"
666
00:44:35,839 --> 00:44:40,552
Ang nangyari pagkatapos,
kakaiba at hindi kapani-paniwala.
667
00:44:40,636 --> 00:44:46,016
Tinext ko si Mr. Nghệ
para kumustahin siya at makipag-usap,
668
00:44:46,100 --> 00:44:52,690
pero wala akong nakuhang sagot
buong gabi at kinaumagahan.
669
00:44:52,773 --> 00:44:55,984
Kinabukasan, tinawagan ko siya ulit.
670
00:44:56,068 --> 00:45:01,281
Tumawag ako buong gabi at buong umaga,
pero wala pa rin akong nakuhang sagot.
671
00:45:04,118 --> 00:45:06,704
Tinawagan ko siya ulit,
pero di siya sumasagot.
672
00:45:07,204 --> 00:45:09,039
Tawag ako nang tawag.
673
00:45:10,457 --> 00:45:13,919
Kaya kinabukasan nang hapon,
tumawag ulit ako.
674
00:45:16,046 --> 00:45:20,217
Sinagot ng kaibigan ni Mr. Nghệ
ang telepono
675
00:45:20,300 --> 00:45:23,220
at sinabing na-stroke daw siya.
676
00:45:27,015 --> 00:45:31,645
Sabi niya na baka ma-coma siya
at malala daw ang kondisyon niya.
677
00:45:31,729 --> 00:45:32,938
Napakadelikado.
678
00:45:36,108 --> 00:45:37,818
Naging emosyonal talaga ako
679
00:45:38,902 --> 00:45:43,657
pag naiisip ko siyang nakahiga sa ospital,
680
00:45:44,241 --> 00:45:48,412
na nasa bingit ng kamatayan.
681
00:45:48,495 --> 00:45:50,831
Naalala ko 'yong sinabi niya sa akin.
682
00:45:52,207 --> 00:45:56,503
"Kung wala akong ebidensiya,
isa lang akong zero,
683
00:45:57,004 --> 00:46:01,258
habang 'yong isang tao ay isang hero."
684
00:46:07,222 --> 00:46:08,390
'Yong ama ko,
685
00:46:09,850 --> 00:46:13,979
ipinanganak siya ng kabit ng lolo ko.
686
00:46:15,564 --> 00:46:17,274
Hindi nila siya matanggap,
687
00:46:17,357 --> 00:46:22,988
kaya ipinamigay siya sa isang pamilya
na nagtrabaho sa lolo't lola ko,
688
00:46:23,071 --> 00:46:25,199
na talagang nagmahal sa kanya.
689
00:46:26,366 --> 00:46:30,788
Umalis ang tatay ko sa nayon,
at pumunta siya sa Saigon.
690
00:46:31,663 --> 00:46:35,626
Tapos nag-enroll siya
sa photography school.
691
00:46:36,752 --> 00:46:38,962
Doon niya nakilala ang mama ko.
692
00:46:39,880 --> 00:46:43,133
Hairdresser siya sa katabing puwesto.
693
00:46:43,801 --> 00:46:47,137
Kaya nagpakasal sila,
at tatlo kaming anak nila.
694
00:46:49,807 --> 00:46:53,936
Sumali siya sa army,
pero tagakuha lang siya ng litrato.
695
00:46:54,019 --> 00:46:57,689
Ipinadala siya ng army sa US
para mag-aral,
696
00:46:57,773 --> 00:47:01,026
at doon niya nakuha ang sertipiko niya.
697
00:47:03,821 --> 00:47:06,907
Bale na-promote akong lieutenant noon,
698
00:47:07,574 --> 00:47:12,955
dahil may sertipiko ako
mula sa psyops bureau.
699
00:47:14,081 --> 00:47:18,210
Nagtrabaho ako sa film department
para sa pangangalap ng balita.
700
00:47:21,046 --> 00:47:25,092
Kailan noong 1975 kayo lumipat sa US?
701
00:47:26,552 --> 00:47:29,805
Isang buwan bago dumating ang North.
702
00:47:30,681 --> 00:47:33,016
Dahil nagtrabaho ako sa embahada ng US,
703
00:47:33,517 --> 00:47:37,271
inuuna nila 'yong mga tao
na humawak ng mahahalagang trabaho.
704
00:47:38,689 --> 00:47:40,774
Tandang-tanda ko talaga,
705
00:47:40,858 --> 00:47:43,986
basta sabi ng tatay ko noon,
706
00:47:44,736 --> 00:47:47,698
"Maghanda na kayo. Aalis na tayo."
707
00:47:48,991 --> 00:47:52,828
Inanunsiyo nila
na hindi kayo magbabakasyon.
708
00:47:52,911 --> 00:47:54,872
Aalis na kayo ng bansa n'yo.
709
00:48:04,798 --> 00:48:07,175
Gano'n kami nakarating dito.
710
00:48:08,343 --> 00:48:13,765
{\an8}CALIFORNIA
ANIM NA BUWAN PAGKATAPOS MA-TROKE SI NGHỆ
711
00:48:21,732 --> 00:48:22,900
- Uy.
- Hi, Gary.
712
00:48:23,400 --> 00:48:24,610
- Kumusta?
- Kumusta?
713
00:48:24,693 --> 00:48:26,904
- Masayang makilala ka.
- Masaya akong makita ka.
714
00:48:26,987 --> 00:48:28,822
Ang sigla mo. Kumusta ka?
715
00:48:28,906 --> 00:48:30,574
Ayos lang ako. Kumusta ka?
716
00:48:30,657 --> 00:48:33,368
Ayos lang. Masaya ako
na mabuti ang lagay mo.
717
00:48:33,452 --> 00:48:34,369
Masayang makita ka.
718
00:48:34,453 --> 00:48:35,746
- Ayos.
- Oo.
719
00:48:35,829 --> 00:48:37,873
- Pasok na tayo?
- Sige. Oo, pasok.
720
00:48:37,956 --> 00:48:39,207
Sige, susunod ako.
721
00:48:39,958 --> 00:48:42,920
- Napakalusog mo.
- Salamat. Maraming salamat.
722
00:48:43,003 --> 00:48:44,254
Halika, Gary.
723
00:48:45,631 --> 00:48:50,552
Iniisip ko kung pwede nating balikan
'yong panahon ng giyera.
724
00:48:51,053 --> 00:48:54,473
Noong June 8, 1972,
725
00:48:54,556 --> 00:49:00,103
pwede mo bang ikuwento sa akin
'yong ginawa mo sa araw na 'yon at bakit?
726
00:49:00,687 --> 00:49:04,316
May isang channel noon,
di ko alam kung alin,
727
00:49:04,399 --> 00:49:06,610
pero tinawag nila ako para mag-film.
728
00:49:07,110 --> 00:49:11,698
Dahil sabi nila,
dumating na ang Viet Cong sa Trang Bang.
729
00:49:11,782 --> 00:49:14,409
Nasa templo sila sa Trang Bang.
730
00:49:14,910 --> 00:49:21,458
Wala silang drayber.
Kaya sabi ko, "Drayber din ako."
731
00:49:22,042 --> 00:49:24,544
Nagrenta ako ng sasakyan,
at nagmaneho papunta doon.
732
00:49:25,045 --> 00:49:28,340
Pagdating ko doon,
733
00:49:28,423 --> 00:49:32,386
may mga eroplanong nagliliparan sa itaas,
734
00:49:32,886 --> 00:49:35,597
na nagpapahiwatig na magkakaroon ng gulo.
735
00:49:36,181 --> 00:49:38,725
Tumawag ko ng ilang kasama at sabi ko,
736
00:49:39,226 --> 00:49:41,353
"Mapapasabak tayo ngayon, a."
737
00:49:41,436 --> 00:49:45,732
Naisip kong baka may nagtatago
na mga sibilyan doon.
738
00:49:45,816 --> 00:49:48,944
Tapos naghulog ng dalawang bomba
ang mga eroplano.
739
00:49:49,027 --> 00:49:51,905
Dahil iyon ang main road,
doon sila tumakbo palabas.
740
00:49:51,989 --> 00:49:54,700
Wala nang ibang matatakbuhan, e.
741
00:49:55,242 --> 00:49:57,285
Naihanda ko na ang lahat nang maaga.
742
00:49:57,369 --> 00:50:04,126
Nakita ko ang eksena sa sandaling iyon
at kinunan ko 'yon.
743
00:50:04,209 --> 00:50:07,587
At nakunan ko ang sandaling iyon,
744
00:50:07,671 --> 00:50:10,382
at alam kong nakuha ko 'yong money shot.
745
00:50:11,675 --> 00:50:13,635
Kaya mayroon ako dito…
746
00:50:13,719 --> 00:50:17,139
Nghệ, ganito ba 'yong camera
na ginamit mo sa araw na iyon?
747
00:50:17,556 --> 00:50:21,268
Oo, ganito 'yong camera. Pentax 'yon.
748
00:50:21,351 --> 00:50:23,020
Oo, 50mm lens.
749
00:50:23,103 --> 00:50:24,062
Pangkaraniwan.
750
00:50:26,606 --> 00:50:29,651
Kailan mo ulit nakita ang litratong 'yon?
751
00:50:30,152 --> 00:50:34,823
Pagkatapos kong ibenta 'yong litrato,
makalipas ang anim o pitong buwan.
752
00:50:34,906 --> 00:50:38,201
May nagsabi sa akin sa AP,
753
00:50:39,119 --> 00:50:42,205
"Napunta ang litrato mo sa US.
754
00:50:42,706 --> 00:50:45,375
"Nanalo ito ng mga parangal.
755
00:50:45,459 --> 00:50:49,921
"Gusto mo bang magsampa ng reklamo?"
756
00:50:50,714 --> 00:50:56,136
Lumingon ako at naisip ko,
"Wala naman akong patunay, e.
757
00:50:56,720 --> 00:51:00,932
"Uuwi ako at titingnan ko."
758
00:51:01,725 --> 00:51:06,313
Tapos pinunit na pala ng asawa ko
'yong print na binigay sa akin noon
759
00:51:06,396 --> 00:51:08,148
at itinapon na ito.
760
00:51:08,648 --> 00:51:11,693
Nghệ, naisip mo ba
na pagkakamali iyon noon,
761
00:51:11,777 --> 00:51:14,738
kung paano binago ang mga pangalan
sa litrato?
762
00:51:14,821 --> 00:51:17,365
Naisip mo bang sinadya 'yon?
763
00:51:17,449 --> 00:51:19,242
Sinadya talaga.
764
00:51:19,326 --> 00:51:20,494
Alam ko na agad.
765
00:51:20,577 --> 00:51:21,495
Oo.
766
00:51:21,578 --> 00:51:23,330
Propesyon ko ito, e. Alam ko.
767
00:51:23,830 --> 00:51:29,753
Noong araw na 'yon,
si Út lang ang nag-iisang tauhan ng AP.
768
00:51:30,253 --> 00:51:33,381
Kaya kinredito ng taga-AP
ang litratong 'yon kay Út.
769
00:51:34,591 --> 00:51:38,178
Nakita mo pa ba siya mula noon
at napag-usapan n'yo ba ito?
770
00:51:38,762 --> 00:51:42,557
Nakita ko siya pero di ko siya binati,
at di niya rin ako binati.
771
00:51:43,683 --> 00:51:45,602
Nalungkot ako.
772
00:51:45,685 --> 00:51:51,483
Pinaghirapan ko 'yon,
pero napunta ang lahat sa taong 'yon.
773
00:51:51,983 --> 00:51:54,820
Nakilala siya.
Nakatanggap siya ng mga parangal.
774
00:51:55,403 --> 00:51:58,115
Ipinagdiriwang siya sa Vietnam.
775
00:52:03,286 --> 00:52:07,707
Naalala ko noong araw na iyon
pag-uwi ng tatay ko,
776
00:52:08,333 --> 00:52:13,463
umupo siya, tapos nilabas niya
sa bulsa niya 'yong film,
777
00:52:14,047 --> 00:52:18,552
at hinagis niya dito
tapos sabi, "Oh, nabenta ko ito ngayon."
778
00:52:19,469 --> 00:52:24,141
Tapos hinagis lang niya 'yong litrato
sa ibabaw ng ref.
779
00:52:26,476 --> 00:52:28,186
Pagkaalis ng tatay ko,
780
00:52:28,270 --> 00:52:30,564
kami ng nakababata kong kapatid,
781
00:52:30,647 --> 00:52:34,651
pinuntahan namin 'yon nang dahan-dahan
at binaktad namin.
782
00:52:34,734 --> 00:52:37,612
'Yong kapatid ko na mas bata,
siya ang nauna,
783
00:52:37,696 --> 00:52:38,905
tapos ibinalik niya.
784
00:52:39,865 --> 00:52:42,784
Natahimik siya at sabi,
"Wag kang magsasalita."
785
00:52:44,286 --> 00:52:47,038
Ako naman, "Kailangan kong makita," di ba?
786
00:52:47,664 --> 00:52:49,791
Kaya ganoon din ang ginawa ko,
787
00:52:49,875 --> 00:52:51,835
tapos ibinalik ko din agad.
788
00:52:52,544 --> 00:52:54,129
Tapos nagtinginan kami.
789
00:52:55,172 --> 00:52:57,799
Talagang nabigla kami.
790
00:52:57,883 --> 00:53:00,594
Babae na halos kaedad ko.
791
00:53:01,720 --> 00:53:05,765
At bakit siya nakahubad?
At bakit siya sumisigaw?
792
00:53:07,726 --> 00:53:11,229
Tapos no'ng naglilinis ang nanay ko,
793
00:53:11,313 --> 00:53:14,107
bumubulong siya sa sarili,
794
00:53:14,191 --> 00:53:18,778
"Bakit dinala ng tatay n'yo
ang ganitong larawan sa bahay?"
795
00:53:19,362 --> 00:53:24,492
Pinunit niya 'yon
at itinapon sa basurahan agad-agad.
796
00:53:26,661 --> 00:53:31,958
Alam mo kasi 'yong nanay ko,
tradisyonal na babaeng Vietnamese.
797
00:53:34,127 --> 00:53:37,756
Pagkatapos no'n, nataranta ang tatay ko.
798
00:53:38,465 --> 00:53:43,303
Sasabihin niya, "Kita mo na,
kung di mo sana itinapon 'yon,
799
00:53:43,803 --> 00:53:47,390
"may hawak sana akong patunay."
800
00:53:50,894 --> 00:53:51,937
Paulit-ulit,
801
00:53:52,437 --> 00:53:53,647
tuloy-tuloy,
802
00:53:54,147 --> 00:53:56,858
hanggang sa nag-divorce na sila.
803
00:54:01,321 --> 00:54:06,368
- Gary, gusto mo ba ng makakain?
- Sige. Ayos. Salamat.
804
00:54:07,244 --> 00:54:08,662
Kailan ka ipinanganak, Anthony?
805
00:54:08,745 --> 00:54:11,456
{\an8}- Ipinanganak ako noong 1961. Oo.
- '61 pala.
806
00:54:11,539 --> 00:54:14,751
Ang buong kabataan mo,
noong panahon ng giyera, 'no?
807
00:54:14,834 --> 00:54:16,127
- Oo, ganoon.
- Oo.
808
00:54:16,711 --> 00:54:20,507
Nakakasama mo ba si Nghệ noong giyera?
Nagtatrabaho siya no'n.
809
00:54:20,590 --> 00:54:23,093
Oo, bumabalik siya
para malinis ko ang kotse niya.
810
00:54:23,176 --> 00:54:26,680
- Ako ang tagahugas ng kotse.
- Tagahugas ka ng kotse ng papa mo.
811
00:54:26,763 --> 00:54:32,185
Anthony, pinag-uusapan namin
'yong litratong kinunan ng tatay mo.
812
00:54:32,269 --> 00:54:34,938
Ano'ng pakiramdam mo
pag nakikita mo 'yong litrato?
813
00:54:35,605 --> 00:54:39,651
Tuwing nakikita ko 'yong litrato,
"Ang tatay ko ang kumuha niyan."
814
00:54:39,734 --> 00:54:40,860
'Yon lang naman.
815
00:54:40,944 --> 00:54:43,738
Pero sa kanya, ibang usapan na 'yan.
816
00:54:44,447 --> 00:54:46,950
Lagi siyang may kinikimkim dito, e.
817
00:54:47,033 --> 00:54:51,079
"Bakit walang nakapansin sa akin noon?
Ako 'yong kumukuha ng litrato."
818
00:54:51,162 --> 00:54:52,580
- Dala niya 'yan.
- Sorry.
819
00:54:53,873 --> 00:54:54,874
Ayos ka lang?
820
00:54:55,750 --> 00:54:56,584
Hindi.
821
00:54:58,753 --> 00:54:59,754
Pasensiya na.
822
00:54:59,838 --> 00:55:01,548
Parang talo na sa laban, e.
823
00:55:01,631 --> 00:55:04,426
{\an8}Kaya pinipilit niya
na wag nang masyadong isipin
824
00:55:04,509 --> 00:55:05,593
{\an8}na parang, "Okay."
825
00:55:06,094 --> 00:55:07,595
{\an8}Kasi walang…
826
00:55:08,722 --> 00:55:10,432
{\an8}walang tulong, walang malalapitan.
827
00:55:10,932 --> 00:55:14,144
Hindi ko lang talaga maintindihan
828
00:55:14,227 --> 00:55:21,026
bakit nila bibigyan si Nghệ
ng print ng litratong kuha niya.
829
00:55:21,109 --> 00:55:24,571
- Ang patunay na kuha niya ito.
- Oo.
830
00:55:24,654 --> 00:55:28,158
'Yong bigyan mo siya ng patunay
sa bagay na kinuha mo sa kanya,
831
00:55:28,241 --> 00:55:29,534
kakaibang kilos ito.
832
00:55:29,617 --> 00:55:30,493
Oo.
833
00:55:31,077 --> 00:55:33,621
Para sa akin, ang mahalagang punto dito,
834
00:55:33,705 --> 00:55:37,625
may kawalan ng katarungan,
kawalan ng katarungan sa kabuoan.
835
00:55:37,709 --> 00:55:38,877
Baka di nila gagawin iyon
836
00:55:38,960 --> 00:55:42,339
sa Western photographer sa America
o isang French o Englishman.
837
00:55:42,964 --> 00:55:46,926
Kaya sa tingin ko, ang tatay n'yo
ay talagang sinamantala,
838
00:55:47,427 --> 00:55:51,890
tulad ng maraming photographer
at maraming freelance journalists
839
00:55:51,973 --> 00:55:55,226
mula sa mga bansang majority world
sa global south
840
00:55:55,310 --> 00:55:58,563
na sinasamantala mula noon
hanggang ngayon.
841
00:55:59,064 --> 00:56:03,401
At sa tingin ko,
dapat mabigyan ito nang pansin.
842
00:56:03,485 --> 00:56:07,030
Oo. Pero alam mo, lagi kong iniisip.
843
00:56:07,113 --> 00:56:10,241
Alam ng marami na siya
ang kumuha no'ng litrato, e.
844
00:56:10,950 --> 00:56:12,619
'Yong tito ko,
845
00:56:12,702 --> 00:56:14,079
'yong tita ko,
846
00:56:14,579 --> 00:56:17,415
lahat ng mga kaibigan niya
na nagtatrabaho sa CBS, NBC,
847
00:56:17,499 --> 00:56:19,125
alam nilang lahat.
848
00:56:19,834 --> 00:56:23,254
Bakit walang may tapang
para magsalita tungkol dito?
849
00:56:24,255 --> 00:56:26,925
Ano'ng magandang resolusyon para sa 'yo?
850
00:56:27,008 --> 00:56:31,638
Gusto kong sabihin ng AP
ang totoong kuwento,
851
00:56:31,721 --> 00:56:33,681
ang kuwento ng tatay ko.
852
00:56:54,244 --> 00:57:00,417
…to you
Happy birthday, dear Lolo
853
00:57:00,500 --> 00:57:06,131
Happy birthday to you!
854
00:57:12,137 --> 00:57:14,222
Pinag-uusapan namin ni Papa ito
855
00:57:15,014 --> 00:57:16,558
nang maraming beses.
856
00:57:17,559 --> 00:57:22,147
Sana 'yong taong gumawa no'n,
857
00:57:23,189 --> 00:57:25,442
umamin na lang,
858
00:57:26,025 --> 00:57:28,278
para malaman na ng lahat.
859
00:57:30,655 --> 00:57:32,449
Pero maliban diyan,
860
00:57:34,075 --> 00:57:35,577
hindi mangyayari 'yon.
861
00:57:36,619 --> 00:57:38,204
Imposible.
862
00:57:41,249 --> 00:57:44,169
Tumatanda na ang tatay ko, e.
863
00:57:45,503 --> 00:57:50,091
Parang may anghel sa lupa
na kumakatok sa pinto ng tatay ko
864
00:57:50,175 --> 00:57:55,263
at sabi sa kanya, "Ito na ang oras
para sabihin ko ang totoo para sa 'yo."
865
00:58:01,895 --> 00:58:04,606
Noong nakausap namin si Nghệ,
866
00:58:05,190 --> 00:58:10,111
ang natuklasan namin,
wala palang kumontak sa kanya.
867
00:58:10,195 --> 00:58:12,405
Wala pa siyang nakakausap.
868
00:58:13,072 --> 00:58:16,784
Walang impluwensiya ang kuwento niya
mula sa sinuman sa labas.
869
00:58:17,285 --> 00:58:19,329
Namuhay siyang tahimik at simple
870
00:58:20,121 --> 00:58:24,167
na talagang nakahiwalay sa California
kasama ang pamilya niya.
871
00:58:28,004 --> 00:58:33,009
Ito ang taong inilaan ang buong buhay niya
sa photographic and film industry.
872
00:58:35,345 --> 00:58:37,555
Nagsanay siya bilang cinematographer.
873
00:58:39,807 --> 00:58:41,601
Kaya sa araw na iyon,
874
00:58:42,352 --> 00:58:47,690
si Nghệ ang pinakamatagumpay,
pinakabihasa na photographer ng digmaan
875
00:58:47,774 --> 00:58:49,234
na nakatayo sa kalsadang iyon.
876
00:59:00,245 --> 00:59:03,623
JANNIE: MAGANDANG BALITA,
PUMAYAG MAGPA-INTERVIEW ANG TITO KO.
877
00:59:03,706 --> 00:59:08,628
SI TITO THÂN KO NGA PALA ANG SOUND MAN
SA ARAW NA IYON.NANDOON SIYA!
878
00:59:11,089 --> 00:59:14,717
- Hi, Gary. Kumusta ka?
- Masaya akong makita ka.
879
00:59:14,801 --> 00:59:17,303
Ipinakikilala ko ang tito ko.
880
00:59:17,387 --> 00:59:20,306
- Masayang makilala ka, Thân.
- Salamat, sir. Salamat.
881
00:59:20,390 --> 00:59:22,350
{\an8}Salamat. Masayang makilala ka.
882
00:59:22,433 --> 00:59:25,853
{\an8}Dati akong soundman ng NBC News.
883
00:59:25,937 --> 00:59:27,313
{\an8}- Tama.
- Maraming taon.
884
00:59:27,397 --> 00:59:30,066
{\an8}Oo. At kailan ka pala nagretiro?
885
00:59:30,149 --> 00:59:32,360
Nagretiro ako noong 63 ako.
886
00:59:32,443 --> 00:59:34,904
- Oo.
- Pero ngayon, 92 na ako.
887
00:59:35,405 --> 00:59:38,116
- Ang galing.
- Oo, salamat.
888
00:59:38,199 --> 00:59:41,411
Noong kinukunan mo ang eksena dito,
889
00:59:41,494 --> 00:59:45,331
Ito 'yong sikat na litrato dito,
sino'ng kasama mo sa kalsada?
890
00:59:45,415 --> 00:59:47,875
- Oo, nasa gitna ako ng kalsada no'n.
- Oo.
891
00:59:47,959 --> 00:59:50,878
- At papalapit sa amin 'yong batang babae.
- Oo.
892
00:59:50,962 --> 00:59:53,423
Nasa gitna ako at may hawak na mikropono.
893
00:59:53,506 --> 00:59:56,926
Si Nguyễn Thành Nghệ, nasa kaliwa ko
at kinukunan ng litrato 'yong bata.
894
00:59:57,677 --> 01:00:00,346
Nandoon ba si Nick Út no'n?
895
01:00:00,430 --> 01:00:02,390
- Wala.
- Wala, okay.
896
01:00:02,473 --> 01:00:06,185
Noong umalis kayo sa Trang Bang,
bumalik kayo sa Saigon.
897
01:00:06,269 --> 01:00:07,437
Saigon.
898
01:00:07,520 --> 01:00:09,147
Ano'ng sunod na ginawa mo?
899
01:00:09,230 --> 01:00:12,442
Pagkatapos mag-film,
sinabi ko kay Mr. Nguyễn Thân Nghệ
900
01:00:13,067 --> 01:00:17,947
na 'yong opisina ko
ay katabi lang ng opisina ng AP.
901
01:00:18,031 --> 01:00:21,409
'Yong bumili ng film ay si Mr. Horst Faas.
902
01:00:21,492 --> 01:00:23,995
Di ko alam baybayin
ang pangalan niya sa English,
903
01:00:24,078 --> 01:00:25,747
pero Horst Faas ang tawag sa kanya.
904
01:00:26,414 --> 01:00:32,712
Pagka-develop niya no'ng film,
ginupit niya 'yong sa sunog na babae,
905
01:00:32,795 --> 01:00:35,048
itinabi at sinabing, "Bibilhin ko ito."
906
01:00:35,131 --> 01:00:39,093
Binigyan niya rin ako ng malaking kopya
ng sunog na batang babae.
907
01:00:39,218 --> 01:00:40,845
Nasa 8 x 10 inch 'yon.
908
01:00:41,346 --> 01:00:47,894
Kaya, Thân, noong nalaman mo
na kinredito nila ang litrato kay Nick Út,
909
01:00:48,394 --> 01:00:51,189
may sinabi ka ba sa kahit sino
sa panahong iyon?
910
01:00:51,272 --> 01:00:54,442
Wala akong sinabi kasi…
911
01:00:58,196 --> 01:00:59,322
walang…
912
01:01:01,574 --> 01:01:02,533
may pakialam.
913
01:01:03,785 --> 01:01:07,080
- At saka, isa akong empleyado.
- Mm-hmm.
914
01:01:07,163 --> 01:01:09,540
Kailangan ko ng pera
915
01:01:10,333 --> 01:01:12,251
para buhayin ang pamilya ko.
916
01:01:13,544 --> 01:01:16,547
At ayaw ko ng gulo.
917
01:01:17,048 --> 01:01:21,928
Pero naiintindihan ko
na ang bureau chief ng AP
918
01:01:22,428 --> 01:01:25,515
at ang bureau chief ko
at ang senior bureau chief ko,
919
01:01:25,598 --> 01:01:27,183
magkakaibigan sila, e.
920
01:01:27,684 --> 01:01:29,769
Di ako pwedeng magsalita.
921
01:01:30,436 --> 01:01:34,565
Kung masesante ako,
paano mabubuhay ang pamilya ko?
922
01:01:35,066 --> 01:01:37,068
Kailangan kong manahimik…
923
01:01:37,694 --> 01:01:40,530
- Naiintindihan ko.
- … nang mahigit 50 taon.
924
01:01:40,613 --> 01:01:42,490
Di matahimik ang konsensiya ko.
925
01:01:42,990 --> 01:01:47,203
Sa tuwing naiisip ko ito,
di ako makakain at makatulog.
926
01:01:47,286 --> 01:01:49,789
Naaalala ko iyon
kahit 50 taon na ang nakaraan.
927
01:01:49,872 --> 01:01:51,165
Sa araw na iyon,
928
01:01:51,249 --> 01:01:54,794
'yong katotohanang itinago ko sa loob ko,
929
01:01:55,503 --> 01:01:57,755
ipinagkaila ko sa sarili ko,
930
01:01:57,839 --> 01:01:59,424
di ako pinatatahimik.
931
01:02:21,154 --> 01:02:23,156
Ang Requiem ay exhibition na nagpaparangal
932
01:02:23,239 --> 01:02:25,575
sa lahat ng photographer
mula Vietnam at ibang bansa
933
01:02:25,658 --> 01:02:27,452
na namatay sa digmaan,
934
01:02:27,994 --> 01:02:29,787
bilang paraan ng pag-alala.
935
01:02:32,457 --> 01:02:35,752
Si Horst talaga
ang nasa likod ng proyektong 'yon.
936
01:02:37,128 --> 01:02:38,463
Kilala ko si Horst.
937
01:02:38,546 --> 01:02:40,757
Komplikado siya, mahirap intindihin.
938
01:02:41,758 --> 01:02:43,342
Mahigpit, palaban.
939
01:02:43,843 --> 01:02:46,053
Pero kaya niyang gumawa ng kabutihan.
940
01:02:48,306 --> 01:02:50,391
Ang kapatid ni Út na si Huỳnh Thanh Mỹ,
941
01:02:50,475 --> 01:02:53,561
isa sa mga napatay
habang nagtatrabaho para sa AP.
942
01:02:54,061 --> 01:02:58,649
Si Horst ang nagpasok kay Nick
para masigurong may kita ang pamilya.
943
01:03:05,990 --> 01:03:09,786
Alam mo ba kung bakit nagdesisyon si Horst
944
01:03:09,869 --> 01:03:13,331
na ilagay ang pangalan ni Nick Út
sa caption?
945
01:03:13,915 --> 01:03:15,917
Apektado si Horst sa pagkamatay ni Mỹ,
946
01:03:16,000 --> 01:03:19,921
at baka ito ang paraan niya
ng pagbibigay-pugay sa kanya.
947
01:03:20,004 --> 01:03:24,759
Nauunawaan ko kung bakit dala-dala
ni Horst ang bigat ng nangyari.
948
01:03:24,842 --> 01:03:26,803
Siya ang nagpapunta sa kanya doon, e.
949
01:03:30,723 --> 01:03:36,145
Normal lang ba sa mga stringer
na bigyan sila ng kopya ng mga litrato
950
01:03:36,229 --> 01:03:38,189
na binili ng AP sa kanila?
951
01:03:38,689 --> 01:03:40,483
Oo, karaniwan 'yon, oo,
952
01:03:40,566 --> 01:03:43,694
kung may sobrang isa o dalawang kopya.
Sa kasong ito, marami.
953
01:03:43,778 --> 01:03:45,404
Medyo naguguluhan lang ako.
954
01:03:45,488 --> 01:03:51,077
Kung kinuha ng AP ang litrato
955
01:03:51,160 --> 01:03:52,620
mula sa stringer,
956
01:03:52,703 --> 01:03:54,413
tapos ipapangalan sa iba,
957
01:03:54,497 --> 01:03:57,208
bakit nila siya bibigyan ng kopya,
958
01:03:57,291 --> 01:04:00,086
na katibayan ng parehong litrato?
959
01:04:00,169 --> 01:04:02,380
Si Horst lang ang makakagawa niyan.
960
01:04:02,463 --> 01:04:05,758
Pero kakaiba nga 'yan, sa totoo lang,
961
01:04:05,842 --> 01:04:08,177
lalo na matapos baguhin ang byline.
962
01:04:08,261 --> 01:04:11,639
Kakaiba, o kumpiyansa lang siya
na di magsasalita si Nghệ?
963
01:04:11,722 --> 01:04:12,807
Mismo.
964
01:04:12,890 --> 01:04:15,810
Alam mo, kumpiyansa lang naman
ang meron si Faas.
965
01:04:21,023 --> 01:04:23,734
Nakatanggap din kami ng sagot
mula kay Võ Suu.
966
01:04:24,235 --> 01:04:27,113
Sila ng kapatid niyang si Huynh,
mga cameraman ng US networks
967
01:04:27,697 --> 01:04:30,199
na kumuha ng ilang sikat na footage
sa giyera.
968
01:04:31,284 --> 01:04:32,994
Wala si Võ Suu sa Trang Bang,
969
01:04:33,077 --> 01:04:35,955
{\an8}pero naintindihan niya
ang mundo ng freelancer.
970
01:04:37,123 --> 01:04:39,667
{\an8}Kung isa kang freelance military reporter
971
01:04:39,750 --> 01:04:44,755
tapos lumabas ka at kumuha ng mga litrato,
972
01:04:44,839 --> 01:04:48,384
isusumite mo ang mga 'yon sa AP.
973
01:04:48,467 --> 01:04:53,890
Lalo na 'yong mga nasa militar,
mga mahihirap sila, kaya alam mo na.
974
01:04:54,390 --> 01:04:58,686
Ibibigay lang nila ang mga litrato
para kumita nang kaunti.
975
01:04:58,769 --> 01:05:02,356
Hindi mahalaga sa kanila ang kasikatan.
976
01:05:02,440 --> 01:05:07,570
Ibig sabihin, hindi sila pumunta sa AP
para angkinin ang litratong iyon,
977
01:05:07,653 --> 01:05:12,533
dahil inisip nila, pag nabayaran na sila,
sa AP na ang litrato na 'yon?
978
01:05:12,617 --> 01:05:17,997
Oo, patakaran ng AP 'yan.
979
01:05:18,581 --> 01:05:24,879
Kaya maaaring marami pang litrato
na kuha ng ibang tao.
980
01:05:26,297 --> 01:05:27,465
Ayun ang nangyari.
981
01:05:28,466 --> 01:05:34,388
Sa tingin ko,
pagdating sa litrato ni Nick Út,
982
01:05:35,181 --> 01:05:37,934
napakahirap tukuyin ang tunay na may kuha.
983
01:05:38,017 --> 01:05:40,603
Dapat alam ni Nick Út
kung kuha niya 'yon o hindi.
984
01:05:45,441 --> 01:05:48,319
May nakuha kaming internal document sa AP.
985
01:05:48,945 --> 01:05:51,238
Ipinaliwanag ni Horst kung gaano kahirap
986
01:05:51,322 --> 01:05:55,201
kumbinsihin ang opisina sa New York
na ilagay ang Vietnamese name sa litrato.
987
01:05:55,743 --> 01:05:56,661
Sabi niya,
988
01:05:57,161 --> 01:06:00,081
"Pinagtatawanan ng mga Amerikano
ang mga pangalang Vietnamese.
989
01:06:00,164 --> 01:06:03,626
"Kung di sila tinatawag na singkit,
hindi sila sineseryoso,
990
01:06:03,709 --> 01:06:05,586
dahil nakakatawa ang mga pangalan nila.
991
01:06:06,087 --> 01:06:07,421
"Nag-aalangan sila
992
01:06:07,505 --> 01:06:10,383
na ibigay sa mga Vietnamese
ang nararapat na credit."
993
01:06:20,351 --> 01:06:23,521
MESSAGE TO NICK ÚT:
DEAR NICK, NASA SAIGON AKO NGAYON
994
01:06:23,604 --> 01:06:29,026
AT NAKITA KO SA SOCIAL MEDIA
NA NANDITO KA RIN.
995
01:06:29,110 --> 01:06:34,782
SINULATAN KITA ILANG BUWAN NA
ANG NAKALIPAS… PWEDE BA TAYONG MAGKITA?
996
01:06:34,865 --> 01:06:40,871
AYOS BA SA 'YO ANG 1:00 PM
SA COURTYARD CAFE NG - HOTEL?
997
01:06:43,582 --> 01:06:47,128
NANDOON AKO HANGGANG 2PM.
MAINIT NA PAGBATI, GARY.
998
01:07:07,148 --> 01:07:09,233
Hi, salamat sa pagsagot ng tawag.
999
01:07:09,316 --> 01:07:11,652
{\an8}Magre-report kami ng mga alegasyon
1000
01:07:11,736 --> 01:07:15,990
{\an8}na hindi si Nick Út ang author
1001
01:07:16,073 --> 01:07:19,285
ng sikat na litratong nanalo
ng Pulitzer Prize.
1002
01:07:19,368 --> 01:07:21,787
Gusto ko sanang makipagtulungan sa AP.
1003
01:07:21,871 --> 01:07:24,331
Gusto ko kayong isali
sa imbestigasyong ito,
1004
01:07:24,415 --> 01:07:28,044
kung papayagan kami sa archive,
at ibahagi sa inyo ang impormasyon.
1005
01:07:30,546 --> 01:07:31,505
Oo.
1006
01:07:33,466 --> 01:07:36,052
Pero gusto ko ring iparating sa AP,
kung maaari,
1007
01:07:36,135 --> 01:07:39,221
na ang mga dating empleyado ng AP,
hindi 'yong whistleblower,
1008
01:07:39,305 --> 01:07:44,685
ginamit daw ang pangalan ng AP
para pigilang makalabas ang impormasyon,
1009
01:07:44,769 --> 01:07:48,397
at sinabi nila na alam daw
ng AP management ang mga paratang
1010
01:07:48,481 --> 01:07:50,274
at papabulaanan ang whistleblower.
1011
01:07:51,442 --> 01:07:52,276
Oo.
1012
01:07:55,196 --> 01:07:57,740
Salamat at ingat. Salamat.
1013
01:07:59,909 --> 01:08:02,536
Inaalam lang niya
kung ano na ang alam natin,
1014
01:08:02,620 --> 01:08:03,662
at medyo open siya.
1015
01:08:03,746 --> 01:08:06,874
Sabi niya,
"Kailangan kong bumalik at i-report ito,
1016
01:08:06,957 --> 01:08:08,334
tapos usap tayo ulit."
1017
01:08:08,417 --> 01:08:11,670
Di naman siya dumedepensa.
Bukas silang makipag-usap.
1018
01:08:12,171 --> 01:08:13,881
Oo, hintayin na lang natin.
1019
01:08:20,638 --> 01:08:23,307
Mula nang sinabi ni Carl sa 'yo
ang kwentong ito,
1020
01:08:23,390 --> 01:08:27,728
nagsulat siya ng libro
kung saan hindi niya binanggit ito.
1021
01:08:27,812 --> 01:08:31,148
Oo. Malinaw ang sagot ko.
1022
01:08:31,232 --> 01:08:34,527
"Carl, kailangan mong ikuwento ito."
1023
01:08:34,610 --> 01:08:37,029
"Kailangan mong sabihin ang totoo."
1024
01:08:37,113 --> 01:08:40,491
Naging tapat ba siya sa 'yo?
Sinabi ba niyang, "Wala akong lakas"?
1025
01:08:40,574 --> 01:08:42,326
- Okay…
- Ano'ng sabi niya?
1026
01:08:42,409 --> 01:08:44,620
Una, sabi niya, "Di ako paniniwalaan."
1027
01:08:44,703 --> 01:08:48,124
Patay na si Horst Faas.
Sabi niya, "Ang dali, e."
1028
01:08:48,207 --> 01:08:50,501
Sasabihin nila, "Bakit ka naghintay?"
1029
01:08:51,001 --> 01:08:52,545
"Oportunista ka."
1030
01:08:52,628 --> 01:08:57,341
Nilista niya lahat ng dahilan,
at ewan ko kung sapat ba ang alinman doon.
1031
01:08:57,424 --> 01:08:58,717
Kulang 'yon sa akin.
1032
01:08:58,801 --> 01:09:01,053
Pinipilit ko siyang gawin 'yon.
1033
01:09:01,137 --> 01:09:04,431
At papadalhan niya ako
ng mga draft ng totoong kuwento
1034
01:09:04,515 --> 01:09:06,767
at sabihing, "Tingnan mo nga ito."
1035
01:09:06,851 --> 01:09:09,770
Sabi ko, "Ito ang kuwento
na dapat mong sabihin."
1036
01:09:09,854 --> 01:09:12,648
Tapos nakuha ko 'yong final na libro,
1037
01:09:12,731 --> 01:09:14,358
tapos wala naman doon.
1038
01:09:14,441 --> 01:09:18,237
Sabi ko, "Di ka na naman nagpapakatotoo.
Di ka pa rin nagsasabi ng totoo."
1039
01:09:18,320 --> 01:09:21,991
Kaya pinadalhan niya ako ng email
noong January 20, 2018.
1040
01:09:22,074 --> 01:09:25,411
"Dear Tom, lintik, pare.
1041
01:09:26,078 --> 01:09:27,288
"Mas maganda sana
1042
01:09:27,371 --> 01:09:31,417
kung sumang-ayon ka sa binago ko
na kuwento tungkol kay Nick Út.
1043
01:09:31,500 --> 01:09:35,838
"Minumulto ako ng lintik na kuwentong ito.
1044
01:09:35,921 --> 01:09:37,298
"Ayoko nito.
1045
01:09:37,798 --> 01:09:39,258
"Ilang beses,
1046
01:09:39,341 --> 01:09:42,761
ilang ulit ko pa bang gagawin ito
1047
01:09:42,845 --> 01:09:49,185
para lang sa isang araw na kasikatan
sa The New York Times,
1048
01:09:49,268 --> 01:09:53,772
habang iniinis ko ang halos lahat
ng mga kasamahan ko dati,
1049
01:09:53,856 --> 01:09:58,485
na karamihan sa kanila, aminin na natin,
kinamuhian ko at di ko mapakisamahan?
1050
01:09:58,569 --> 01:10:01,906
"Ako, na isang lokal
na parang dinampot lang sa kalsada,
1051
01:10:01,989 --> 01:10:04,200
at isang hamak na photo editor lang?
1052
01:10:04,283 --> 01:10:09,288
"Para lang akong humihingi
ng pambabatikos dito, iyon ba 'yon?"
1053
01:10:09,371 --> 01:10:11,916
Ito 'yong nagdurusang Carl
1054
01:10:11,999 --> 01:10:16,253
na may demonyo sa loob niya
na gusto niyang pakawalan pero di magawa.
1055
01:10:16,337 --> 01:10:19,256
At inis siya sa akin
kasi di ko siya tinatantanan.
1056
01:10:19,840 --> 01:10:21,008
At sinubukan ko,
1057
01:10:21,508 --> 01:10:23,636
pero kaibigan siya, e.
1058
01:10:23,719 --> 01:10:26,680
Walang mapapala si Carl
mula sa pagkukuwento nito.
1059
01:10:26,764 --> 01:10:29,308
Malaki pa nga ang mawawala sa kanya, e.
1060
01:10:29,391 --> 01:10:30,601
Dahil diyan…
1061
01:10:31,602 --> 01:10:33,229
mapagkakatiwalaan siya
1062
01:10:34,230 --> 01:10:35,981
na source, sa totoo lang.
1063
01:10:39,235 --> 01:10:42,780
Di ko maisip na may gagawa-gawa ng kuwento
1064
01:10:42,863 --> 01:10:48,702
na magmumulto sa kanya habambuhay.
1065
01:10:51,664 --> 01:10:57,378
Sinisikap niyang itaboy ito sa pamamagitan
ng pakikipaglaban sa katotohanan.
1066
01:11:00,714 --> 01:11:04,426
Isa itong malakas
at nakakatakot na kadiliman.
1067
01:11:12,643 --> 01:11:16,272
Nakatanggap kami ng masamang balita
na na-stroke si Nghệ.
1068
01:11:16,355 --> 01:11:18,232
Hindi namin alam ang gagawin.
1069
01:11:20,442 --> 01:11:24,446
Gusto ko lang siyang makilala
at sabihing, "Patawad."
1070
01:11:25,864 --> 01:11:28,242
Kailangan ko talagang gawin 'yon.
1071
01:11:34,039 --> 01:11:34,957
Hello, Nghệ.
1072
01:11:35,457 --> 01:11:37,334
- Hi.
- Kumusta ka?
1073
01:11:39,128 --> 01:11:43,882
Nakokonsensiya ako na ninakaw namin
ang pangalan mo, di ba?
1074
01:11:44,383 --> 01:11:46,593
Kaya gusto kong humingi ng tawad.
1075
01:11:48,053 --> 01:11:49,596
Ikaw ang patunay ko,
1076
01:11:50,264 --> 01:11:51,849
at ako ang patunay mo.
1077
01:11:56,478 --> 01:12:02,901
Isang iglap ang bumihag sa ating lahat
sa ganitong klase ng pagkabiktima.
1078
01:12:03,402 --> 01:12:07,197
Salamat sa pagsuporta mo sa akin
hanggang ngayon.
1079
01:12:13,287 --> 01:12:15,622
Ito'y napakalungkot na kuwento.
1080
01:12:17,958 --> 01:12:22,713
Ang pinakamaliliit na mga gawa,
maaaring magdulot ng malubhang pinsala.
1081
01:12:29,136 --> 01:12:30,804
Pwede bang i-review natin
1082
01:12:30,888 --> 01:12:33,640
kung ano ang salaysay ni Nick?
1083
01:12:34,224 --> 01:12:35,476
Ito ang sabi niya.
1084
01:12:35,559 --> 01:12:41,190
Sa umaga daw na 'yon,
sumakay siya sa AP van kasama ang driver.
1085
01:12:41,273 --> 01:12:46,278
Ako at isa pang nagngangalang
David Burnett mula sa Time Magazine.
1086
01:12:46,362 --> 01:12:48,781
Ako at Vietnamese
na nagngangalang Hoàng Vǎn Doanh,
1087
01:12:48,864 --> 01:12:51,950
freelance reporter para sa AP at UPI,
1088
01:12:52,034 --> 01:12:56,497
at may isa pang lalaki, si Nghệ,
na driver ng NBC.
1089
01:12:56,580 --> 01:12:57,915
Hindi siya media.
1090
01:12:57,998 --> 01:13:00,250
Ipinagmamaneho niya ang mga journalist.
1091
01:13:00,334 --> 01:13:02,169
Ipinagmaneho niya si Lê Phúc Ðinh,
1092
01:13:02,252 --> 01:13:04,797
cameraman na kumuha
ng buong eksena ng pambobomba.
1093
01:13:04,880 --> 01:13:07,383
Walang tumututol na naroon siya.
1094
01:13:07,466 --> 01:13:10,803
Walang tumututol na kumuha siya
ng litrato noong araw na iyon.
1095
01:13:11,387 --> 01:13:15,349
Sinasabi ni Kim Phúc na na-shock siya
at di maalala ang pangyayari.
1096
01:13:15,432 --> 01:13:17,810
Ang photographer na kumuha ng litrato ko,
1097
01:13:17,893 --> 01:13:21,313
{\an8}sa kasamaang palad,
hindi ko maalala ang mukha niya.
1098
01:13:21,397 --> 01:13:24,775
Ang unang taong tumakbo palabas
ay matandang babae,
1099
01:13:24,858 --> 01:13:28,278
hindi bababa sa 70 taong gulang.
Nauna siyang tumakbo.
1100
01:13:28,779 --> 01:13:30,823
Tapos lumabas na ang mga bata.
1101
01:13:31,323 --> 01:13:34,660
Walang tumututol na nakunan niya
ang lola at ang sanggol.
1102
01:13:34,743 --> 01:13:36,495
…at sanggol na namatay.
1103
01:13:36,578 --> 01:13:39,123
Sinasabi ba niya, nang walang alinlangan,
1104
01:13:39,206 --> 01:13:43,877
na kinunan niya 'yong sikat na litrato
matapos niyang kunan ng litrato ang lola?
1105
01:13:43,961 --> 01:13:46,422
- Oo.
- Tama, 'yan ang sequence niya.
1106
01:13:46,505 --> 01:13:48,298
- 'Yan ang sequence niya.
- Okay.
1107
01:13:48,382 --> 01:13:52,594
Kakakuha ko lang ng litrato.
Tumingin ako sa viewfinder
1108
01:13:52,678 --> 01:13:54,263
at biglang may batang babae,
1109
01:13:54,346 --> 01:13:58,434
nakadipa habang tumatakbo,
at tinanong ko sa sarili ko,
1110
01:13:58,517 --> 01:14:00,018
"Bakit wala siyang suot?"
1111
01:14:00,602 --> 01:14:03,522
Tumakbo ako palapit sa kanya
at kumuha ng litrato.
1112
01:14:05,315 --> 01:14:09,778
Tapos ayon sa salaysay ni Nick,
1113
01:14:09,862 --> 01:14:11,822
pinang-shoot niya ang Leica niya.
1114
01:14:11,905 --> 01:14:14,700
Ang gamit niya ay 35mm lens.
Iyon ang meron siya.
1115
01:14:15,200 --> 01:14:19,121
Tapos binuhusan niya daw
ng tubig 'yong bata.
1116
01:14:19,204 --> 01:14:20,831
- Umalis na ang lahat.
- Oo.
1117
01:14:21,331 --> 01:14:27,880
At dinala niya si Kim, 'yong batang babae,
at kapatid nito sa Củ Chi Hospital,
1118
01:14:27,963 --> 01:14:33,469
na pinakamalapit na ospital,
sakay ng AP van, ilang beses niya sinabi.
1119
01:14:33,552 --> 01:14:38,515
Doon na tumakbo palabas
ang tiyuhin ni Kim Phúc
1120
01:14:38,599 --> 01:14:42,478
at tinanong kung pwede kong dalhin
ang mga bata sa ospital.
1121
01:14:42,561 --> 01:14:45,022
May van ako. Binuksan ko 'yong pinto.
1122
01:14:45,105 --> 01:14:48,317
Binuhat ko si Kim Phúc
at inilapag siya sa sahig ng sasakyan.
1123
01:14:48,400 --> 01:14:51,153
Dahil sunog ang likod niya,
di siya makasandal.
1124
01:14:51,236 --> 01:14:53,322
Tapos may tatlong batang sumakay.
1125
01:14:55,491 --> 01:14:58,452
Pero sa isang dokumentaryo noong 1984,
1126
01:14:58,535 --> 01:15:01,538
Iba ang kuwento ng ina ni Kim Phúc.
1127
01:15:02,039 --> 01:15:08,170
Nasunog siya nang husto.
Di namin alam kung paano siya ililigtas.
1128
01:15:08,253 --> 01:15:12,591
May tiyuhin na pumasan sa kanya
tapos itinakbo siya.
1129
01:15:12,674 --> 01:15:14,635
Dinala niya si Kim sa Bắc Hà, Củ Chi.
1130
01:15:15,135 --> 01:15:20,182
Mula doon, dinala siya ng eroplano
sa ospital ng mga bata.
1131
01:15:20,766 --> 01:15:22,476
- Oo.
- Tama.
1132
01:15:22,559 --> 01:15:26,146
Tapos sabi ni Nick, pumunta siya sa AP,
1133
01:15:26,730 --> 01:15:30,067
na pumunta siya sa darkroom
para i-develop ang film kasama si Jackson.
1134
01:15:30,150 --> 01:15:33,904
Oo, sabi ni Carl na wala si Nick doon
pagdating niya
1135
01:15:33,987 --> 01:15:36,448
at dumating si Nick kalaunan
na nakasibilyan.
1136
01:15:36,532 --> 01:15:40,869
- Sabi ni Horst, "Magaling, Nick."
- "Ang galing mo." Oo.
1137
01:15:40,953 --> 01:15:44,206
"Magaling ang ginawa mo."
Iyan ang sabi ni David Burnett.
1138
01:15:53,799 --> 01:15:56,009
- Masayang makilala ka.
- Masayang makilala ka.
1139
01:15:56,093 --> 01:15:57,970
- Uy, guys.
- Hello, Fiona. Kumusta?
1140
01:15:58,053 --> 01:15:59,930
- Masayang makilala ka.
- Hello, Gary.
1141
01:16:00,013 --> 01:16:01,557
- Hello, Gary.
- Masayang makita ka.
1142
01:16:01,640 --> 01:16:06,562
{\an8}Bale ipapaliwanag ko 'yong proseso
at ang pamamaraang ginamit namin
1143
01:16:06,645 --> 01:16:10,232
para suriin ang footage
na ibinahagi n'yo sa amin,
1144
01:16:10,315 --> 01:16:15,404
mula doon sa pagtatagpi-tagpi
ng iba't ibang mga bagay at pahiwatig,
1145
01:16:15,487 --> 01:16:19,908
sa tingin ko lumilitaw ang malinaw
na pangkalahatang larawan.
1146
01:16:23,579 --> 01:16:27,708
Una, sinuri namin ang mga litrato
at mga video clip na ibinigay ninyo.
1147
01:16:27,791 --> 01:16:30,669
Lahat ay kuha ng mga reporter
sa Trang Bang sa araw na iyon.
1148
01:16:33,297 --> 01:16:37,968
Gumamit kami ng satellite image
ng Nobyembre 1972 para sa layout ng lugar
1149
01:16:38,051 --> 01:16:42,347
at pinagtugma namin ang mga landmark
sa mga larawan at sa satellite image
1150
01:16:42,431 --> 01:16:45,267
para matukoy kung saan kinunan
ang bawat litrato.
1151
01:16:51,940 --> 01:16:53,400
Ang sequence na focus natin,
1152
01:16:53,483 --> 01:16:56,820
nagsisimula sa paghulog
at pagsabog ng napalm bomb
1153
01:16:56,903 --> 01:16:59,406
sa paligid ng Cao Dai temple
sa Trang Bang.
1154
01:17:00,365 --> 01:17:04,786
Ang sandaling ito ay nakunan sa footage
ng isang British ITN news crew.
1155
01:17:16,715 --> 01:17:19,051
Sa isang larawang kuha pagkatapos,
1156
01:17:19,134 --> 01:17:22,971
may grupo ng mga reporter
na makikita malapit sa checkpoint at tulay
1157
01:17:23,055 --> 01:17:25,932
na tumutugma sa lokasyong ito
sa satellite image.
1158
01:17:28,143 --> 01:17:29,394
Nakaharap sila sa templo,
1159
01:17:29,478 --> 01:17:33,190
na mga 500 metro,
o sangkatlo ng isang milya ang layo.
1160
01:17:35,984 --> 01:17:38,445
Ito ang unang larawan
na makikita si Kim Phúc,
1161
01:17:38,528 --> 01:17:40,405
sa grupo ng iba pang mga bata.
1162
01:17:40,906 --> 01:17:43,659
Palabas sila mula sa isang field
papunta sa main road,
1163
01:17:43,742 --> 01:17:45,577
at may kasamang mga sundalo.
1164
01:17:46,244 --> 01:17:50,666
Sa likod nila, may daang lupa
na pa-krus sa main road,
1165
01:17:50,749 --> 01:17:54,086
na tumutugma sa lokasyong ito
sa satellite image.
1166
01:18:00,884 --> 01:18:04,513
Ang susunod na litrato
ay ang tinatawag na Napalm Girl.
1167
01:18:07,057 --> 01:18:10,310
Si Kim Phúc at iba pang mga bata
ay naglalakad sa main road,
1168
01:18:10,394 --> 01:18:13,605
palayo mula sa templo
at sa lugar ng pagsabog.
1169
01:18:15,190 --> 01:18:17,734
Gamit ang iba't ibang visual na batayan,
1170
01:18:17,818 --> 01:18:21,571
natantiya namin ang posisyon
no'ng photographer sa kalsada,
1171
01:18:21,655 --> 01:18:23,907
gaya ng nasa 3D model.
1172
01:18:32,916 --> 01:18:37,212
Ang orihinal na negative ng litrato
ay kumukumpirma na ang kasunod na image
1173
01:18:37,295 --> 01:18:41,508
ay kinuha ng parehong photographer
na kumuha ng litratong Napalm Girl.
1174
01:18:45,429 --> 01:18:49,307
Ang susunod na kuha ng mga bata
ay mula sa isang news clip ng ITN.
1175
01:18:49,391 --> 01:18:50,767
Habang patuloy sila,
1176
01:18:50,851 --> 01:18:53,937
nakunan sila ng footage
habang padaan sa news crew.
1177
01:18:55,063 --> 01:18:57,774
Nag-pan ang cameraman para
sundan si Kim Phúc.
1178
01:19:02,571 --> 01:19:04,948
Sa frame na ito mula sa kuha ng ITN,
1179
01:19:05,031 --> 01:19:08,201
makikita natin si Kim Phúc
at isa pang bata mula sa likod.
1180
01:19:08,702 --> 01:19:10,370
May dalawang nakaharap sa kanila.
1181
01:19:11,663 --> 01:19:14,791
'Yong nasa kanan,
kinukunan ang reverse shot
1182
01:19:15,333 --> 01:19:19,087
na nagpapakita ng grupo ng mga bata
sa harap ng mga reporter.
1183
01:19:21,923 --> 01:19:26,428
Sa kanila, makikilala natin
ang tatlong cameraman, dalawang soundman,
1184
01:19:26,511 --> 01:19:29,973
at sa kanan,
isang photographer na may still camera,
1185
01:19:30,056 --> 01:19:32,350
na natukoy namin na stringer.
1186
01:19:35,103 --> 01:19:38,690
Nakatayo ang mga reporter na ito
sa di kalayuan mula sa lugar
1187
01:19:38,774 --> 01:19:42,694
kung saan, ilang segundo lang
ay nakunan ang litratong Napalm Girl.
1188
01:19:50,243 --> 01:19:52,996
Sa kuha ng ITN
sa mismong pagkakataong 'yon,
1189
01:19:53,079 --> 01:19:55,624
makikitang may isa pang tao sa likod,
1190
01:19:55,707 --> 01:19:57,584
parating mula sa malayo,
1191
01:19:57,667 --> 01:19:59,503
na mukhang may dalang gamit.
1192
01:20:02,964 --> 01:20:03,882
Pagkatapos ng cut,
1193
01:20:03,965 --> 01:20:05,509
pinapakita ng ITN footage
1194
01:20:05,592 --> 01:20:09,304
ang close-up ni Kim Phúc na tumatanggap
ng tubig mula sa mga journalist.
1195
01:20:11,056 --> 01:20:14,351
Ang nasa malayong pigura
na may dalang gamit ay mas malapit na.
1196
01:20:14,851 --> 01:20:18,271
May suot siyang helmet
at mukhang may hawak na camera.
1197
01:20:22,484 --> 01:20:24,611
Ang mismong sandaling ito ay nakunan din
1198
01:20:24,694 --> 01:20:27,531
ng photographer na paparating
mula sa malayo.
1199
01:20:34,162 --> 01:20:37,666
Ang litratong ito
ay iniuugnay kay Nick Út ng AP.
1200
01:20:39,125 --> 01:20:42,712
Isa pang larawan
ang nakakuha ng eksena pagkatapos,
1201
01:20:42,796 --> 01:20:46,299
habang si Kim Phúc ay nasa harap pa rin
ng mga cameraman ng ITN.
1202
01:20:48,343 --> 01:20:52,013
Isang pigurang nakatingin sa kanila
ang makikita sa kaliwa ng frame.
1203
01:20:52,514 --> 01:20:56,309
Napansin naming nakasuot siya ng helmet
na may telang tag, maikling manggas,
1204
01:20:56,393 --> 01:20:58,728
at jacket na nakasabit sa kanan.
1205
01:21:00,939 --> 01:21:03,775
Pareho ang mga detalye niya
sa photographer na nakita natin
1206
01:21:03,859 --> 01:21:06,695
na parating mula sa malayo sa ITN footage.
1207
01:21:08,780 --> 01:21:10,156
Sa susunod na larawan,
1208
01:21:10,240 --> 01:21:13,535
ang parehong pigura ay makikita
habang kumukuha siya ng litrato.
1209
01:21:14,119 --> 01:21:16,663
Malamang ang larawang ito ni Kim Phúc,
1210
01:21:16,746 --> 01:21:19,583
na iniuugnay din kay Nick Út ng AP.
1211
01:21:21,543 --> 01:21:24,546
Panghuli, may reverse shot
ang parehong eksena
1212
01:21:24,629 --> 01:21:27,257
kung saan makikilala natin si Nick Út
1213
01:21:27,340 --> 01:21:30,385
bilang ang photographer
na nakasuot ng helmet at may mga gamit,
1214
01:21:30,468 --> 01:21:33,263
na unang nakita sa malayo sa ITN footage.
1215
01:21:35,223 --> 01:21:37,809
Kung titingnan muli ang footage na ito,
masasabi natin
1216
01:21:37,893 --> 01:21:41,646
na ilang segundo lang
matapos kunan ang litratong Napalm Girl,
1217
01:21:41,730 --> 01:21:45,901
si Nick Út ay masyado pang malayo
mula sa mga batang tumatakbo,
1218
01:21:45,984 --> 01:21:49,237
at naglalakad papunta sa kanila
mula sa kabilang direksiyon.
1219
01:21:55,493 --> 01:21:58,580
Kaya maaari na nating sabihin
na malabong mangyari
1220
01:21:58,663 --> 01:22:01,917
na kinunan ni Nick Út
ang litratong Napalm Girl.
1221
01:22:07,297 --> 01:22:10,091
Kaya malabo talaga
1222
01:22:10,592 --> 01:22:13,219
na ilang segundo
matapos kunan 'yong litrato,
1223
01:22:13,303 --> 01:22:16,181
nakalayo siya agad tapos pabalik ulit
1224
01:22:16,264 --> 01:22:19,142
kung siya ang taong kumuha
ng litratong 'yon.
1225
01:22:19,225 --> 01:22:20,602
Ang mayroon tayo dito,
1226
01:22:20,685 --> 01:22:24,314
may dalawang tao na nagsasabing sila
ang kumuha no'ng litrato.
1227
01:22:24,397 --> 01:22:25,941
- Mm-hmm.
- Dalawa lang.
1228
01:22:26,024 --> 01:22:27,359
Ang isa ay si Nick Út,
1229
01:22:27,442 --> 01:22:30,195
at ang isa ay si Nghệ, ang stringer.
1230
01:22:30,695 --> 01:22:32,906
Tapos ang sinasabi mo dito
1231
01:22:32,989 --> 01:22:37,827
ay wala sa tamang lugar si Nick Út
para kunan 'yong litrato,
1232
01:22:37,911 --> 01:22:41,748
kaya ang tanging tao na nasa tamang lugar
para kumuha ng litrato,
1233
01:22:41,831 --> 01:22:45,377
na nagsasabing siya ang kumuha ng litrato,
ay ang stringer.
1234
01:22:45,460 --> 01:22:46,795
- Tama.
- Mm-hmm.
1235
01:22:46,878 --> 01:22:49,464
Sa model namin,
sa aming mga virtual camera,
1236
01:22:49,547 --> 01:22:52,717
ang litratong Napalm Girl
ay posibleng nakunan
1237
01:22:52,801 --> 01:22:54,844
gamit ang camera na may 50mm lens.
1238
01:22:54,928 --> 01:22:58,723
Ayon sa virtual camera, sa model namin.
1239
01:22:58,807 --> 01:22:59,641
Oo.
1240
01:22:59,724 --> 01:23:04,145
At ang stringer na si Nghệ,
gumagamit ng 50mm lens sa Pentax.
1241
01:23:06,523 --> 01:23:07,857
Ang galing nito.
1242
01:23:07,941 --> 01:23:09,776
- Salamat.
- Salamat.
1243
01:23:10,527 --> 01:23:13,446
Dito sa litrato ng lola
na may kargang sanggol,
1244
01:23:14,030 --> 01:23:16,116
kung titingnan ang usok sa likod,
1245
01:23:16,199 --> 01:23:18,702
mapapansin natin na di ito gaanong makapal
1246
01:23:18,785 --> 01:23:22,747
tulad sa mga serye ng litrato
ni Kim Phúc na naglalakad sa kalsada.
1247
01:23:23,456 --> 01:23:25,667
Sinasabi nito na ang litrato ng lola,
1248
01:23:25,750 --> 01:23:29,671
nakunan ilang minuto
matapos kunan ang litratong Napalm Girl.
1249
01:23:31,756 --> 01:23:36,761
May nakita pa kaming clue sa ITN footage
noong sinusundan ng camera ang lola.
1250
01:23:37,429 --> 01:23:42,600
Makikita natin sa mga tao sa checkpoint
ang pigura ng isang hubad na babae,
1251
01:23:42,684 --> 01:23:44,894
na posibleng si Kim Phúc mismo,
1252
01:23:45,395 --> 01:23:47,605
pati ang ibang mga bata sa kanan,
1253
01:23:48,106 --> 01:23:50,775
na nagsasabing nauna silang dumating
kaysa sa lola.
1254
01:23:53,695 --> 01:23:56,781
{\an8}Ilang segundo lang
matapos kunan ang litratong Napalm Girl,
1255
01:23:56,865 --> 01:24:00,577
{\an8}si Nick ay makikita sa malayo
mula sa mga batang tumatakbo.
1256
01:24:00,660 --> 01:24:03,038
{\an8}Ayan si Nick Út.
1257
01:24:03,538 --> 01:24:05,415
- Kaya…
- Sinasabi mong ang layo niya.
1258
01:24:05,498 --> 01:24:09,127
Basta tingnan mo 'yong direksiyon
kung saan siya nanggaling.
1259
01:24:11,212 --> 01:24:13,131
Kaya wala siya sa posisyon.
1260
01:24:14,340 --> 01:24:16,593
Sa photography, posisyon ang sikreto.
1261
01:24:16,676 --> 01:24:18,845
Di mo makukuha ang litrato
kung wala ka doon.
1262
01:24:18,928 --> 01:24:21,473
At wala siya doon, at alam natin iyon
1263
01:24:21,556 --> 01:24:25,852
dahil nakikita nating malayo siya
kaya imposibleng nandoon siya.
1264
01:24:25,935 --> 01:24:28,480
Si Nick Út, alam natin
kung nasaan ang mga kuha niya.
1265
01:24:28,563 --> 01:24:31,357
'Yong taga-UPI,
alam natin kung nasaan ang mga kuha niya.
1266
01:24:31,441 --> 01:24:32,859
Paano ang lalaking ito?
1267
01:24:32,942 --> 01:24:34,027
Di ba?
1268
01:24:34,110 --> 01:24:37,447
- Walang may hawak ng litrato niya.
- Grabe ito.
1269
01:24:39,115 --> 01:24:43,161
May mga taong maniniwala pa rin
na si Nick ang kumuha no'ng litrato.
1270
01:24:43,244 --> 01:24:45,914
Pero para maniwala ka doon,
1271
01:24:46,414 --> 01:24:50,001
dapat huwag kang maniwala
sa lahat ng sinabi ni Carl,
1272
01:24:50,085 --> 01:24:52,212
huwag kang maniwala sa stringer,
1273
01:24:52,295 --> 01:24:55,048
huwag kang maniwala sa mga anak niya.
1274
01:24:55,673 --> 01:25:01,262
Bakit kaya siya binigyan ni Horst
o taga-AP ng kopya para ilagay sa ref?
1275
01:25:01,763 --> 01:25:05,850
Dapat huwag kang maniwala
sa ebidensiya ng mga litrato, ng video.
1276
01:25:05,934 --> 01:25:09,687
Dapat wag kang maniwala sa lahat
at si Nick lang ang paniniwalaan mo.
1277
01:25:10,271 --> 01:25:13,566
O si Arnett, na naniniwalang si Nick
ang kumuha ng litrato
1278
01:25:13,650 --> 01:25:16,653
dahil sinabi ni Horst
na kuha ni Nick ang litrato.
1279
01:25:16,736 --> 01:25:21,157
Lahat ng ebidensiya,
galing talaga sa bibig ni Horst.
1280
01:25:21,241 --> 01:25:24,452
Bilang dating DOP ng AP, alam mo na,
1281
01:25:24,536 --> 01:25:29,415
ikaw ang nasa tamang posisyon
para makaintindi sa tinitingnan natin.
1282
01:25:30,291 --> 01:25:33,253
Kung dadalhin natin ito sa AP,
ano'ng mangyayari sa litrato?
1283
01:25:33,336 --> 01:25:34,754
Ano'ng idudulot nito sa AP?
1284
01:25:34,838 --> 01:25:37,590
Walang duda sa pagiging totoo
no'ng litrato.
1285
01:25:37,674 --> 01:25:38,550
- Oo.
- Di ba?
1286
01:25:38,633 --> 01:25:41,678
Nandoon pa rin
ang pagiging totoo at kapangyarihan nito.
1287
01:25:41,761 --> 01:25:46,141
Tuloy pa rin ang pagmamay-ari
at pamamahagi ng AP sa litrato.
1288
01:25:46,641 --> 01:25:48,184
Marami lang masasabit.
1289
01:25:49,018 --> 01:25:51,396
Maraming tao ang masasabit dito,
1290
01:25:51,479 --> 01:25:54,899
'yong mga taong ipinagtanggol ito
hanggang kamatayan.
1291
01:25:55,525 --> 01:25:56,359
Oo.
1292
01:25:56,442 --> 01:25:59,863
Sa ibang banda, mga Vietnamese na mismo
ang nagkukuwento
1293
01:25:59,946 --> 01:26:02,407
tungkol sa nangyari sa bansa nila,
1294
01:26:02,490 --> 01:26:04,242
at hindi parang…
1295
01:26:05,535 --> 01:26:09,164
kung sa pag-credit no'ng litrato,
na dinikta lang sa kanila.
1296
01:26:09,247 --> 01:26:11,833
Hindi madaling maglabas ng salaysay
1297
01:26:11,916 --> 01:26:15,795
na nakatanim sa konsensiya ng mga tao
nang matagal.
1298
01:26:16,296 --> 01:26:18,089
Paano aamin si Nick
1299
01:26:18,173 --> 01:26:21,134
at sabihing, "Parang may mali.
Hindi ko kuha 'yon"?
1300
01:26:21,217 --> 01:26:24,762
Alam mo, habang tumatagal
at lumalalim ang kuwentong iyan,
1301
01:26:24,846 --> 01:26:25,930
mas humihirap.
1302
01:26:26,014 --> 01:26:29,976
Kumbaga, gawin mo na 'yan ngayon
o di mo na talaga magagawa, di ba?
1303
01:26:30,727 --> 01:26:32,270
Para kay Nghệ naman,
1304
01:26:33,062 --> 01:26:34,314
hustisya ito.
1305
01:26:35,356 --> 01:26:36,482
Hustisya ito.
1306
01:26:36,566 --> 01:26:37,942
Matindi iyon.
1307
01:26:40,361 --> 01:26:43,198
Ang AP talaga ang malaking isyu
na di napag-uusapan dito,
1308
01:26:43,281 --> 01:26:46,075
at hindi ko talaga maintindihan
1309
01:26:46,159 --> 01:26:50,872
{\an8}na noong iniharap ang ebidensiyang ito,
ayaw nilang makipag-ugnayan.
1310
01:26:54,959 --> 01:27:01,549
{\an8}PUMAYAG NA MAKIPAGKITA ANG AP
PARA PAG-USAPAN ANG AMING NATUKLASAN.
1311
01:27:09,307 --> 01:27:13,895
Hindi ito official, kaya siyempre,
di ko pwedeng sabihin ang napag-usapan,
1312
01:27:13,978 --> 01:27:17,440
pero sa tingin ko, tama ang ginawa natin
1313
01:27:17,523 --> 01:27:19,609
na pakikipag-usap sa AP.
1314
01:27:20,860 --> 01:27:23,529
Kung tama ang ginawa ng AP,
malalaman natin.
1315
01:27:31,621 --> 01:27:34,958
NOONG IKA-6 NG MAYO 2025,
NAGLABAS ANG AP NG IMBESTIGASYON
1316
01:27:35,041 --> 01:27:38,753
SA AUTHORSHIP NG LITRATO
SA KANILANG WEBSITE.
1317
01:27:39,462 --> 01:27:43,508
{\an8}Sa loob ng 52 taon, si Nick Út
ang pinaniniwalaang photographer
1318
01:27:43,591 --> 01:27:46,261
na kumuha ng litratong Napalm Girl.
1319
01:27:46,344 --> 01:27:48,263
Pero may rebelasyon kamakailan
1320
01:27:48,346 --> 01:27:51,349
na humamon sa pinakamalaking tagumpay
ng kanyang karera.
1321
01:27:51,432 --> 01:27:54,936
{\an8}Ang litratong ito ay nasa gitna
ng lumalaking kontrobersiya.
1322
01:27:58,356 --> 01:28:00,483
Pero sa kanya ba talaga ito?
1323
01:28:00,566 --> 01:28:03,611
Ang kuwento ng posibleng pang-aagaw
na tumagal ng 50 taon.
1324
01:28:04,445 --> 01:28:06,322
Sa ulat ng AP, sinabi nila,
1325
01:28:06,406 --> 01:28:11,077
"ang kinuwestiyon na credit ay aalisin
kung may matibay na ebidensiya
1326
01:28:11,160 --> 01:28:15,665
na ang taong umangkin sa litrato
ay hindi siya ang may kuha nito."
1327
01:28:17,542 --> 01:28:19,377
Sa huli, ang tunay na authorship daw,
1328
01:28:20,044 --> 01:28:23,506
"hindi mapapatunayan
dahil matagal na ang lumipas,
1329
01:28:24,007 --> 01:28:26,759
ang pagkamatay ng marami
sa mga pangunahing sangkot,
1330
01:28:26,843 --> 01:28:29,220
at ang limitasyon ng teknolohiya."
1331
01:28:30,513 --> 01:28:34,058
"Kaya ang pag-aari ng litrato
ay hindi magbabago."
1332
01:28:39,939 --> 01:28:41,190
MAY MGA DAHILAN SA REPORT
1333
01:28:41,274 --> 01:28:43,860
KUNG BAKIT SUPORTADO NG AP
NA SI NICK ÚT ANG PHOTOGRAPHER
1334
01:28:43,943 --> 01:28:45,778
AT MAY ILANG TESTIMONYA NG MGA SAKSI.
1335
01:28:45,862 --> 01:28:48,823
SINA PETER ARNETTE AT DAVID BURNETT,
NA HINDI NAGPA-INTERVIEW,
1336
01:28:48,906 --> 01:28:50,825
NANINDIGAN NA KUHA NI NICK ÚT ANG LITRATO.
1337
01:28:50,908 --> 01:28:56,122
KINUWESTIYON DIN NG AP
KUNG MAPAGKAKATIWALAAN SI CARL ROBINSON.
1338
01:29:00,752 --> 01:29:05,465
ANG PAGSUSURI SA FILM NG EKSENA,
GUMAMIT NG DEPEKTIBONG GRAPHIC
1339
01:29:08,885 --> 01:29:10,928
ANG MAHALAGANG KONGKLUSYON NG AP:
1340
01:29:11,012 --> 01:29:14,349
"MALABO NA ANG NASABING LITRATO
AY KUHA NG LEICA CAMERA."
1341
01:29:17,727 --> 01:29:21,314
Oo, 'yan ang Camera. Pentax 'yon, oo.
1342
01:29:25,401 --> 01:29:30,990
NASA REPORT DIN, "POSIBLENG KINUNAN ITO
GAMIT ANG PENTAX CAMERA."
1343
01:29:32,492 --> 01:29:37,872
"BUKAS PA RIN ANG AP SA POSIBILIDAD
NA HINDI KUHA NI NICK ÚT ANG LITRATO."
1344
01:29:41,667 --> 01:29:46,589
{\an8}Gamit ang material na nasa ulat ng AP,
mapupulido na natin ang mga kongklusyon.
1345
01:29:47,673 --> 01:29:51,552
Una, sinuri namin ang litratong ito
na kuha ni David Burnett.
1346
01:29:52,220 --> 01:29:54,472
Makikita si Nick Út sa harapan,
1347
01:29:54,555 --> 01:29:58,518
habang nasa parang pa rin si Kim Phúc
sa tabi ng main road.
1348
01:29:59,185 --> 01:30:01,604
Pinaliliit ng mahabang lente
ang mga bagay-bagay,
1349
01:30:01,687 --> 01:30:04,524
kaya mas malapit sila
kaysa sa totoong layo nila.
1350
01:30:06,567 --> 01:30:09,779
May barbed wire na bakod
na makikita sa tabi ng Út,
1351
01:30:09,862 --> 01:30:12,824
na nagpapakitang nasa checkpoint pa siya.
1352
01:30:15,868 --> 01:30:19,038
Mga 170 metro mula sa lugar
1353
01:30:19,122 --> 01:30:22,458
kung saan ang litratong Napalm Girl
ay makukunan.
1354
01:30:23,251 --> 01:30:24,210
Sa sandaling ito,
1355
01:30:24,293 --> 01:30:28,089
si Kim Phúc ay nasa 60 metro ang layo
mula sa lugar na iyon.
1356
01:30:29,632 --> 01:30:33,845
Makikita sa litrato ni Burnett
na para makunan ni Út 'yong litrato,
1357
01:30:33,928 --> 01:30:36,347
kailangan niyang tumakbo
ng tatlong beses na layo
1358
01:30:36,431 --> 01:30:39,642
ng nilakbay ni Kim Phúc
sa parehong maikling sandali.
1359
01:30:42,478 --> 01:30:47,108
Susunod, sinuri namin
ang tatlong segundong kuha ng NBC footage,
1360
01:30:47,191 --> 01:30:50,027
kuha pagkatapos makunan ang Napalm Girl.
1361
01:30:51,279 --> 01:30:56,576
Sa maingat na pagsusuri sa mga watermark
na kita sa kalsada sa iba't ibang larawan,
1362
01:30:56,659 --> 01:30:59,454
matutukoy natin ang galaw ni Kim Phúc.
1363
01:31:03,958 --> 01:31:07,003
Mula sa posisyon niya
sa litratong Napalm Girl,
1364
01:31:07,086 --> 01:31:10,465
nakaabante na siya
ng mga 40 metro sa kalsada
1365
01:31:10,548 --> 01:31:15,011
noong makunan siya mula sa likod
sa frame na ito na kuha ng ITN.
1366
01:31:16,262 --> 01:31:18,306
Batay sa tinantiyang bilis niya,
1367
01:31:18,389 --> 01:31:21,976
mga 15 segundo na ang lumipas
mula sa sikat na kuha.
1368
01:31:24,353 --> 01:31:27,899
Sa 3D reconstruction ng frame na ito,
tinataya na si Nick Út,
1369
01:31:27,982 --> 01:31:32,820
mga 50 metro ang layo mula sa cameramen
ng ITN sa sandaling 'yon.
1370
01:31:34,280 --> 01:31:38,493
Sa madaling salita,
mga 15 segundo matapos kunan ang litrato,
1371
01:31:38,576 --> 01:31:41,537
makikita si Út sa 75 metrong layo,
1372
01:31:41,621 --> 01:31:46,626
o 250 talampakan ang layo sa lugar
kung saan kinunan ang Napalm Girl,
1373
01:31:46,709 --> 01:31:50,046
naglalakad pa rin sa kalsada
mula sa kabilang direksiyon.
1374
01:31:50,671 --> 01:31:53,007
Para makunan ni Nick Út 'yong litrato,
1375
01:31:53,090 --> 01:31:56,427
kailangan niyang tumakbo
ng 170 metro sa kalsada
1376
01:31:56,511 --> 01:31:58,679
mula sa posisyon niya sa checkpoint,
1377
01:31:59,764 --> 01:32:02,725
tapos tumakbo pabalik ng 75 metro,
1378
01:32:02,808 --> 01:32:03,976
umikot,
1379
01:32:04,060 --> 01:32:06,270
tapos lilitaw ulit sa ilang sandali,
1380
01:32:06,354 --> 01:32:09,190
at kalmadong naglalakad pabalik
sa pinangyarihan.
1381
01:32:10,066 --> 01:32:13,778
Lumalabas na malabong mangyari
ang eksenang ito.
1382
01:32:20,952 --> 01:32:22,078
ANG WORLD PRESS PHOTO,
1383
01:32:22,161 --> 01:32:25,831
NA ORGANIZER NG PINAKAIMPORTANTE
NA INTERNATIONAL PRIZE SA PHOTOGRAPHY,
1384
01:32:25,915 --> 01:32:28,584
KUMUHA NG SARILING FORENSIC INVESTIGATION.
1385
01:32:34,465 --> 01:32:38,844
{\an8}Sabi ng bagong research na hindi
si Nick Út ang author ng sikat na litrato,
1386
01:32:38,928 --> 01:32:41,806
kaya naman napaisip ang World Press Photo
1387
01:32:41,889 --> 01:32:43,933
at nagsagawa ng imbestigasyon.
1388
01:32:44,517 --> 01:32:48,354
Gusto kong imbitahan ang director
ng World Press Photo Foundation,
1389
01:32:48,437 --> 01:32:50,523
Joumana El Zein Khoury, sa entablado.
1390
01:32:51,107 --> 01:32:53,025
Palakpakan natin siya.
1391
01:32:59,365 --> 01:33:05,121
Alinsunod sa aming pamamaraan ng paghusga
at sa aming mga prinsipyo,
1392
01:33:05,204 --> 01:33:08,332
{\an8}hindi na puwede, sa dami ng pagdududa,
1393
01:33:08,416 --> 01:33:12,503
{\an8}na patuloy naming sabihin
na kay Nick Út ang larawan 'yon.
1394
01:33:13,212 --> 01:33:17,508
Ang ginawa namin, sinuspende namin
ang pagkilala ng authorship
1395
01:33:17,592 --> 01:33:18,801
kay Nick Út.
1396
01:33:19,385 --> 01:33:25,224
Para sa amin, napakahalaga ng authorship.
Tingin namin, napakahalaga ng katotohanan.
1397
01:33:25,308 --> 01:33:27,727
Para sa amin, napakahalaga ng kawastuan.
1398
01:33:27,810 --> 01:33:30,563
Para sa amin,
ang publiko at komunidad natin,
1399
01:33:30,646 --> 01:33:33,733
deserve nila iyan,
lalo na sa panahon ngayon…
1400
01:33:34,609 --> 01:33:40,364
ITO ANG UNANG BESES
SA 70 TAON NA KASAYSAYAN NG ORGANISASYON
1401
01:33:40,448 --> 01:33:44,118
NA NASUSPENDE ANG AUTHORSHIP
NG ISANG NANALONG LITRATO.
1402
01:34:06,015 --> 01:34:08,392
Ang tinatanggap natin
bilang official record,
1403
01:34:08,476 --> 01:34:11,562
madalas mas hinuhubog
ng kapangyarihan kaysa pananaw.
1404
01:34:12,938 --> 01:34:16,776
Pero kahit mga matatagal nang kasaysayan,
dapat balikan at suriin.
1405
01:34:18,194 --> 01:34:21,739
Napakaraming mga Vietnamese photographer
at reporter ang di nakilala
1406
01:34:21,822 --> 01:34:23,532
noong panahon ng Vietnam War.
1407
01:34:23,616 --> 01:34:25,034
Hindi dahil gusto nila,
1408
01:34:25,117 --> 01:34:27,995
pero dahil sa iba napapangalan
ang trabaho nila.
1409
01:34:28,496 --> 01:34:31,540
Tinanggap nila iyon
dahil wala silang pagpipilian.
1410
01:34:32,667 --> 01:34:37,254
Mga tagalabas sila sa sarili nilang bansa,
at alam nilang walang makikinig.
1411
01:34:46,514 --> 01:34:50,810
Namatay ang nanay ko siyam na taon na.
1412
01:34:53,312 --> 01:34:57,108
Noong nakaraang ilang linggo,
naisip ko siya,
1413
01:34:57,191 --> 01:35:04,031
kaya nagdesisyon akong tingnan
'yong pulang kahon sa aparador ni Mama.
1414
01:35:05,741 --> 01:35:09,870
At ang huli kong nakita ay isang…
1415
01:35:11,122 --> 01:35:15,042
piraso ng lumang diyaryo,
1416
01:35:15,543 --> 01:35:20,214
maingat na ginupit at itinupi nang maayos.
1417
01:35:21,257 --> 01:35:28,097
'Yong sikat na larawan na itinapon
ni Mama maraming taon na ang nakalipas.
1418
01:35:28,180 --> 01:35:31,976
Pero itinago niya ang litrato sa diyaryo,
1419
01:35:32,059 --> 01:35:35,604
at itinago niya ito nang palihim,
1420
01:35:35,688 --> 01:35:37,815
nang tahimik.
1421
01:35:44,864 --> 01:35:46,365
Ang katahimikan, di katotohanan.
1422
01:35:46,449 --> 01:35:48,743
Sa paglipas ng mga taon,
umiingay ang katahimikan.
1423
01:35:49,452 --> 01:35:52,455
Sa paglipas ng panahon,
di na perpekto ang memorya.
1424
01:35:52,538 --> 01:35:56,417
Pero mahalaga kung sino'ng pumindot
ng shutter, di lang para sa legacy,
1425
01:35:56,500 --> 01:35:59,420
kundi dahil sinasabi nito
kung sino ang maaalala
1426
01:35:59,503 --> 01:36:01,255
at sino ang mabubura.
1427
01:36:07,678 --> 01:36:13,768
Kapag binalewala ang katotohanan,
doon nagiging tiwali ang lipunan.
1428
01:36:13,851 --> 01:36:16,562
Ang katotohanan ay katotohanan.
1429
01:36:16,645 --> 01:36:21,400
Hindi ito maaaring baluktutin o sirain.
1430
01:36:21,484 --> 01:36:27,156
Dahil kung oo, hindi na ito katotohanan,
at mawawala ang pamantayan ng moralidad.
1431
01:36:37,500 --> 01:36:38,417
Paglipas ng 50 taon,
1432
01:36:38,501 --> 01:36:42,338
sana di na makita sa ganyang litrato
ang mga batang Vietnamese
1433
01:36:42,421 --> 01:36:44,590
kundi sa mas maaliwalas,
mas masayang larawan.
1434
01:36:49,303 --> 01:36:55,100
Umaasa ako na ang katotohanan
ay manumbalik sa nararapat na kalagyan
1435
01:36:55,184 --> 01:36:58,771
at mararamdaman mismo ni Nick Út
ang ginhawa at kapayapaan.
1436
01:37:04,318 --> 01:37:07,905
HINDI SUMAGOT SI NICK ÚT
SA MARAMING HILING NA PANAYAM.
1437
01:37:07,988 --> 01:37:09,573
ITINANGGI NIYA ANG MGA PARATANG.
1438
01:37:09,657 --> 01:37:11,826
NANININDIGAN SIYA NA SIYA
ANG KUMUHA NG LITRATO
1439
01:37:11,909 --> 01:37:14,578
AT SIYA ANG NAGDALA
KAY PHAN THI KIM PHÚC SA OSPITAL.
1440
01:37:14,662 --> 01:37:19,542
SINABI RIN NIYA SA AP NA DALA NIYA NOON
ANG PENTAX NG KANYANG KAPATID
1441
01:37:19,625 --> 01:37:21,126
KAHIT SAAN SIYA MAGPUNTA.
1442
01:37:21,836 --> 01:37:25,130
SABI NG ABOGADO NIYA NA KINUNAN NI ÚT
ANG LOLA MATAPOS KUNAN SI KIM PHÚC.
1443
01:37:25,214 --> 01:37:27,967
"NALITO SIYA SA KAGULUHAN
NA NANGYARI SA ARAW NA IYON."
1444
01:37:28,050 --> 01:37:31,720
SUPORTADO RAW NG TESTIMONYA
ANG AUTHORSHIP NIYA AT MGA KILOS NIYA.
1445
01:37:31,804 --> 01:37:35,099
SABI NG ABOGADO NIYA, "KINUMPIRMA NG AP
NA DI MAGBABAGO ANG CREDIT."
1446
01:37:35,182 --> 01:37:38,644
"ALAM NIYANG TAMA IYON
MULA SA SANDALING KUNAN NIYA ANG LITRATO."
1447
01:37:40,229 --> 01:37:43,774
SABI NI PHAN THI KIM PHÚC
NA "WALANG ALAALA NG MGA SANDALING IYON."
1448
01:37:43,858 --> 01:37:46,277
SINABI NIYA NA ANG MGA SAKSI
PATI ANG KANYANG TIYO,
1449
01:37:46,360 --> 01:37:48,654
SINABI NA SI NICK ÚT
ANG KUMUHA NG LITRATO,
1450
01:37:48,737 --> 01:37:51,532
AT NAGDALA SA KANYA SA OSPITAL.
NANINIWALA PA RIN SIYA DIYAN.
1451
01:37:51,615 --> 01:37:53,492
NAGTATRABAHO PA RIN SI KIM PHÚC
1452
01:37:53,576 --> 01:37:56,829
BILANG UNESCO AMBASSADOR OF PEACE
AT ADVOCATE NG MGA BIKTIMA NG DIGMAAN.
1453
01:37:56,912 --> 01:38:00,541
Ang litrato ng 9-anyos
na batang si Phan Thi Kim Phúc
1454
01:38:00,624 --> 01:38:03,878
at apat pang bata
na tumatakbo palapit sa photographer,
1455
01:38:03,961 --> 01:38:07,423
nasusunog at sumisigaw noong Hunyo 1972,
1456
01:38:08,173 --> 01:38:11,468
na naging isa sa pinakamahahalaga
na litratong nakunan,
1457
01:38:11,552 --> 01:38:13,721
ay kuha, sa paniniwala ko,
1458
01:38:13,804 --> 01:38:17,766
ng isang nagngangalang Nguyễn Thành Nghệ.
1459
01:38:39,163 --> 01:38:43,000
Pinanghawakan ko ang katotohanang ito
sa loob ng higit 50 taon.
1460
01:38:48,797 --> 01:38:51,133
Ako ang kumuha ng litratong 'yon.
1461
01:38:53,260 --> 01:38:55,095
Ngayon may boses na ako.
1462
01:39:08,651 --> 01:39:12,363
SA MGA VIETNAMESE PHOTOGRAPHER
NG AMERICAN WAR SA VIETNAM
1463
01:39:12,446 --> 01:39:15,199
AT SA MGA MATATAPANG NA STRINGER
SA MGA DIGMAAN NGAYON,
1464
01:39:15,282 --> 01:39:21,038
ANG FILM NA ITO AY PARA SA INYO.
1465
01:42:23,595 --> 01:42:27,432
Nagsalin ng Subtitle: Jewel T