Downloaded from YTS.LT
Official YIFY movies site: YTS.LT
Kiedy fotografujesz na kliszy…
zawsze jest jakaś tajemnica.
Natomiast wiesz o tym, czego nie uchwyciłeś.
8 CZERWCA 1972 ROKU
MIEJSCE: TRẢNG BÀNG
50 KM NA PÓŁNOCNY ZACHÓD OD SAJGONU
POŁUDNIOWOWIETNAMSKIE BOMBOWCE A1 SKYRAIDER OCZYSZCZAJĄ TEREN Z WROGA
Po dwóch nalotach stało się oczywistym, że szturmowce źle wybrały cel
i zbombardowały własne pozycje.
Zobaczyliśmy oddziały Wietnamu Południowego
pędzące drogą w bezpieczne miejsce.
Gestami nawoływali grupę cywilów, by do nich dołączyli.
To wtedy Skyrider wykonał trzeci nalot.
Zrzucił cztery ładunki napalmu na cywilów i żołnierzy.
Po kilku chwilach nasza grupa reporterów
zaczęła ostrożnie podchodzić w kierunku dymu.
Przywitał nas okropny widok.
Pośród dymu zobaczyłem kobietę.
GŁOS NICKA ÚT, FOTOREPORTERA
Inna niosła dziecko.
ASSOCIATED PRESS, SAJGON
Krzyknęła: „Pomóżcie mojemu wnukowi!”.
Stanęła przed reporterami,
a chłopiec umarł chwilę po tym, jak zrobiłem zdjęcie.
Jedną z pierwszych zobaczyliśmy biegnącą dziewczynkę w wieku około 9 lat.
Nie miała ubrania.
Zapewne zerwała je z siebie, gdy zapłonęło.
W kadrze zobaczyłem, jak uciekała z rozłożonymi ramionami.
FOTOREPORTER
Zrobiłem jej zdjęcie.
Gdy mnie minęła, spostrzegłem odpadającą skórę.
Była ciężko poparzona.
Mówię: „Już jej nie robię zdjęć. Ona umrze w ciągu kilku minut”.
Wtedy na to zdjęcie patrzyła nasza piątka czy szóstka.
A dobę później zobaczyło je chyba z miliard ludzi.
DLA NICH WOJNA TO CHOROBA
Szokujący obraz powielano na całym świecie.
Wbił się w zbiorową świadomość Amerykanów.
CO JEST NIE TAK?
Nick dostał nagrodę Pulitzera…
…oraz nagrodę World Press Photo za rok 1973.
Panie i panowie, Nick Út.
Znany fotograf Associated Press.
- Nick Út. - Nick Út.
Jedno z najbardziej wpływowych i rozpoznawalnych zdjęć w historii.
To było 35 lat temu.
Minęło 40 lat.
50. rocznica słynnego zdjęcia.
Papież Franciszek spotkał się z tak zwaną Napalm Girl
i fotoreporterem, którego praca przemieniła ich oboje w symbole pokoju.
Jak pogodzić ze sobą to, że coś tak tragicznego przyniosło taką sławę?
Powodzenia.
Drogi Gary, dźwigałem ten ciężar przez 50 lat i nigdy go nie upubliczniłem.
Byłem fotoedytorem AP w Sajgonie w 1972 roku,
gdy Nick Út wykonał słynne zdjęcie Napalm Girl.
Powiem to najprościej: Nick wcale nie wykonał tego zdjęcia.
Tak naprawdę zrobił to stringer, wolny strzelec.
Ta historia ma drugie dno.
Czas oczyścić swoje sumienie.
STRINGER: CZŁOWIEK, KTÓRY ZROBIŁ ZDJĘCIE
FOTOREPORTER
Byłem niezależnym fotografem przez 20 lat.
To krucha egzystencja.
Wszystko, co masz, to zdjęcia swojego autorstwa.
To twój zarobek i twoja spuścizna.
ARLES, FRANCJA
Pewne fotografie wznoszą się ponad inne.
Coś uchwytują.
Przedstawiają historię, chwilę w czasie,
w sposób, który w innych zdjęciach jest nieobecny.
To trudne do wyjaśnienia, ale łatwiej to po prostu zobaczyć.
Pewnego dnia w grudniu 2022 roku dostałem mail od niejakiego Carla Robinsona.
Dźwigałem ten ciężar przez 50 lat.
Powiem to najprościej:
Nick wcale nie wykonał tego zdjęcia.
To poważny zarzut!
Wpadłem w osłupienie.
To fotoedytor AP. Był na miejscu.
Jak powtarzający się koszmar.
Powiedział, że jest gotów opowiedzieć swoją historię.
„Jestem gotów podzielić się nią ze światem. Pomóż mi w tym”.
Zdjęcie Kim Phúc
to chyba najsłynniejsza fotografia wojenna wszech czasów.
To swego rodzaju świętość, a koncepcja, że mogła ona powstać
dzięki komuś innemu niż Nick Út, była naprawdę druzgocąca.
Pomyślałem, że takie oskarżenie na pewno trzeba wziąć pod lupę.
Może się okazać nieprawdziwe albo nigdy nie dowiemy się prawdy.
Ale pytanie już zadano i potrzebne są odpowiedzi.
Potrzebowałem spotkać się z Carlem.
To były poważne zarzuty.
Choć mamy wspólnych przyjaciół,
w zasadzie nie znałem Carla.
Uwierzę mu? A może to tylko długo skrywana uraza?
Cześć, Carl.
- Jak leci? - Miło cię widzieć.
Cała moja przeszłość jest tuż przede mną.
Serio.
Zajmijmy się od razu Trảng Bàng, 8 czerwca 1972 roku.
INSTRUKCJA PRZEKAZYWANIA WIEŚCI Z WIETNAMU
Jak zaczął się twój dzień?
FOTOEDYTOR, AP
Zwykle byłem w pracy około 7.30,
przeglądałem nocne depesze
i wstępne raporty o tym, co mieliśmy wypuścić.
W biurze AP nie słyszeliśmy, że coś się stało w Trảng Bàng.
Nawet nie wiedzieliśmy, że coś się działo za miastem.
Siedzieliście w Sajgonie.
Co się stało, gdy wróciłeś z lunchu?
Wróciłem trochę później niż zwykle, około trzeciej.
Horst Faas i Peter Arnett wciąż jedli w The Royale Hotel,
a Jackson zdążył już wywołać film.
Jackson powiedział: „Spójrz na to”.
Było tam zdjęcie tej nagiej dziewczyny biegnącej drogą.
Naszą pierwszą reakcją było: „Nie możemy tego użyć”.
Nigdy nie pokazujemy nagości dzieci.
Przejrzałem też cały film.
Sprawdziłem podpisy autorów zdjęć.
Mieliśmy system podwójnego rejestrowania w zeszycie.
Były cztery klisze: zdjęcia Nicka Út
i dwóch wolnych strzelców.
Frontalne ujęcie było wolnego strzelca. Sprawdziłem jego nazwisko.
Nick Út zrobił zdjęcie pokazujące przebiegającą dziewczynkę od boku.
Wybrałem je, bo było dyskretne.
I wtedy Horst Faas wrócił z lunchu.
Horst Faas, legenda AP.
GŁÓWNY FOTOGRAF AP NA AZJĘ POŁUDNIOWĄ, 1962-1974
Postawny facet. Prawdziwy zawodowiec.
Laboratorium, które zorganizował w biurze Associated Press, było światowej klasy.
Ale był też trudnym kierownikiem.
Nikt nie chciał wchodzić Horstowi w drogę. Był wybuchowy.
Zdjęcie leżało na biurku.
Zobaczył je i mówi: „Tak! Wypuszczamy je”.
Żadnych wątpliwości. To była jego decyzja. A on był szefem.
Zacząłem tworzyć opis.
Dobiegałem końca. Miałem cztery linijki.
Przed nazwiskiem fotografa agencyjnego wpisywaliśmy „STF/”,
a przed nazwiskiem wolnego strzelca „STR/”.
Spojrzałem do notatnika.
A Horst Faas, który stał tuż obok mnie, powiedział:
„Wpisz Nicka Út.
Zrób agencyjne”.
„Wpisz Nicka Út”. To były jego słowa.
To zdanie zostało ze mną przez resztę życia.
Ale dlaczego nie odmówiłeś Horstowi?
Zmagałem się z tym pytaniem przez całe życie.
Swoją pracę zawdzięczałem Horstowi Faasowi.
Byłem żonaty od trzech lat i mieliśmy dwójkę dzieci.
A to była moja praca.
Mój chleb.
Po prostu się nie przeciwstawiłem.
Czułem się z tym źle przez resztę życia -
że nie byłem wystarczająco odważny.
To jedna z tych rzeczy, które mnie nękały.
Masz rację, miałem poczucie winy.
Pamiętam, że wrócił wtedy bardzo późno.
Był bardzo zdenerwowany.
Ciągle mówił o tej dziewczynce…
ŻONA CARLA
…z oparzeniem i tamtych wydarzeniach.
Pamiętam, jak wspomniał,
że Horst chciał, żeby umieścił nazwisko Nicka Út pod tamtym zdjęciem.
Ale to nie Nick Út je wykonał.
Był bardzo zdenerwowany.
Tyle pamiętam.
Gdy przychodziłam do biura, Wietnamczycy zawsze ze mną rozmawiali.
Co mówili?
Że tego zdjęcia nie zrobił Nick Út.
Czyli wśród wietnamskich fotografów była to taka tajemnica poliszynela?
Carl, przejrzeliśmy te zdjęcia
i możemy rozpoznać na nich większość ludzi:
ekipę NBC, Nicka Út.
Ale jest na tych zdjęciach pewien człowiek.
Nigdy nie widziałem żadnych jego fotografii…
Wiesz, kto to jest?
Podejrzewam, że to może być człowiek, którego szukamy.
A więc, według twojej hipotezy, to jest wolny strzelec,
który sfotografował Kim Phúc od przodu.
Właśnie tak.
Nieznany wolny strzelec. Nie należał do naszej stałej ekipy wolnych strzelców.
Nie znałem dobrze jego nazwiska,
więc go nie pamiętam.
Minęło 50 lat, a ja wkrótce skończę 80.
Zanim odejdę, bardzo chciałbym znaleźć prawdziwego fotografa i…
go przeprosić.
Wiem, że przeprosiny nigdy nie wystarczą,
ale przynajmniej pozwolą właściwie naświetlić fakty.
Myślę, że na tym etapie przeprosiny są najlepszą rzeczą, jaką mogę zrobić.
- I może jedyną. - Właśnie.
Nick Út jest prawie tak znany jak samo to zdjęcie.
Dziewczynka biegła z rozłożonymi ramionami. Potem od razu uciekłem i…
Brat Nicka, Huỳnh Thanh Mỹ, był aktorem i fotografem,
którego zabito w czasie pracy dla AP w 1965 roku.
Opowieść o chłopcu z wioski,
który wychodzi z cienia starszego rodzeństwa…
AP to moja rodzina.
…i zdobywa nagrodę Pulitzera w wieku 21 lat
to opowieść legendarna.
Associated Press opowiadało tę legendę przez 50 lat,
również w książce i filmie From Hell to Hollywood.
Przybyłem do Los Angeles w 1977 roku.
Spojrzałem na Hollywood i powiedziałem: „O Boże”.
„Tu i tam - wielka różnica”.
Ma wrodzony talent do znajdowania się w dobrych okolicznościach
do zrobienia zdjęcia.
Podważenie tej legendy byłoby napisaniem historii na nowo.
Jeśli nie Nick Út - to kto zrobił to zdjęcie?
Tam były biura AP.
REPORTERKI
To się nie uda.
Nigdy nie odnajdziemy tego człowieka.
Nie mamy o nim żadnych informacji.
Nie wiemy, czy żyje,
czy nadal jest w Wietnamie, czy gdzieś indziej.
Pracowałem tu dużo później. Nie znałem tych ludzi.
Nie zna nikogo pracującego w AP.
Zna tylko klub fotografów.
WOJNA
MUZEUM ŚLADÓW WOJNY
Nazywam się Lê Vân,
jestem dziennikarką mieszkającą w Ho Chi Minh.
Ta historia wzbudziła moją ciekawość.
Ale nie miałam pewności, czy jest prawdziwa.
Chciałam wiedzieć: jeśli tak było,
to jakim cudem to nie wyszło na jaw przez tyle lat?
Pan Carl powiedział mi, że chce odnaleźć prawdziwego autora zdjęcia,
żeby go przeprosić,
i wysłał mi kilka zdjęć osoby,
którą podejrzewa o bycie autorem tamtej fotografii.
Wtedy rozpoczęłam poszukiwania.
- Dzień dobry, jak się masz? - Miło cię widzieć. Jak leci?
Moje pokolenie próbowało dorównać wręcz mitologicznemu statusowi
fotografów z Wietnamu.
Fotograficzne dziedzictwo AP w Wietnamie jest ufundowane na czterech Pulitzerach.
Samospaleniu mnicha w ujęciu Malcolma Browna,
eseju fotograficznym Horsta Faasa z 1964 roku,
egzekucji kapitana Wietkongu Eddiego Adamsa
oraz zdjęciu dziewięciolatki
uciekającej przed atakiem napalmem w Trảng Bàng.
TRẢNG BÀNG, WIETNAM
Wybiegła ze świątyni na środek drogi…
KUZYNKA KIM PHÚC 12-LATKA W 1972 ROKU
…a potem wszyscy uciekli tu, gdzie teraz stoimy.
Najpierw zbombardowali ten obszar, a potem kolejne.
KUZYN KIM PHÚC 11-LATEK W 1972 ROKU
To był pierwszy atak.
Więc to te ładunki napalmu poparzyły dzieci?
- Tak, napalm. - Jasne.
To ja z rodziną Kim Phúc.
To jest Kim Phúc. Tâm.
To wszystko rodzina, oni też.
Czy to pani?
Gdzie pani jest? Tutaj.
- I… tutaj. - Tak, to ja.
Moja siostra prowadziła mojego brata. Było dużo krzyku.
Zachowałem spokój
i pozdejmowałem fragmenty bomby,
które przykleiły się do nich jak przypalony ryż.
Gdzie pani się znajdowała, gdy spadła bomba?
Uciekałam.
A gdy biegłam,
spadła bomba.
Uciekałam z oddziałem 25, a Kim Phúc była z babcią i została poparzona.
Wybiegła pani z Kim Phúc?
Uciekaliśmy razem. Każda z grup po jednej stronie mostu -
biegliśmy, upadaliśmy, krzyczeliśmy.
Podbiegła pani do reporterów?
Rozumiała pani, kim byli,
czym się zajmowali? Wiedziała pani, że to reporterzy?
Nie, nie wiedziałam kto robił zdjęcia.
To wtedy wykonano jedne z ostatnich fotografii.
Ranne dzieci trafiły do szpitala.
Pamięta pani, jak do tego doszło? W jaki sposób dzieci trafiły do szpitala?
W szczególności jak Kim Phúc trafiła do szpitala?
Wsadzili je do pojazdu.
Kto ją wsadził?
Ludzie pomagali sobie wzajemnie i ją tam umieścili.
Kim oni byli?
Było tam sporo ludzi.
- Cywile czy żołnierze? - Cywile. Wsadzili ją do pojazdu.
Wtedy każdego schludnie wyglądającego człowieka o jasnej skórze
braliśmy za Amerykanina.
Powiedzieliśmy: „Niech ją zabiorą, uratują ją”. I została uratowana.
Panie Bach,
czy to ten człowiek, którego pan widział, zawiózł Kim Phúc do szpitala?
Nie.
Tą osobą był dobrze ubrany cywil.
To wszystko, co pamiętamy.
Przeszłość trzeba puszczać.
Dziękuję państwu.
Panie i panowie, Nick Út.
Dobry wieczór państwu.
Ona by tego nie przeżyła. Nick odłożył aparat i zawiózł ją do szpitala.
Podniosłem ją, wsadziłem do służbowego vana,
a wszystkie dzieci w środku, płakały przez całe 35-40 minut.
Zatrzymaliśmy się w szpitalu Củ Chi.
Pokazałem im legitymację prasową, od razu zabrali ją do środka.
To zdjęcie wywarło ogromny wpływ na historię mojego kraju.
Zdjęcie „Napalm Girl” pomogło ruchowi antywojennemu w Wietnamie.
To było bardzo znaczące dla Wietnamczyków,
którzy doświadczyli długiej wojny pełnej bólu i strat.
Z tego powodu człowiek, który uchwycił tamtą chwilę i pokazał ją światu
jest bohaterem wietnamskiej historii.
SAJGON, 1970 ROK
Widziałem całą wojnę w Wietnamie, od 1968 roku,
na czarno-białym filmie.
Ludzie z zewnątrz nie wiedzieli,
jaka była konkurencja wśród prasy w Sajgonie.
Było tam ponad tysiąc akredytowanych dziennikarzy
z całego świata.
Gdy słyszałeś o ważnej bitwie…
KORESPONDENT ZAGRANICZNY, AFP
…wstawałeś rano, by być pierwszym, który poleci tam helikopterem.
Byłeś zadowolony, jeśli zdążyłeś przed ludźmi z AP i Reutersa.
Dziennikarze nosili honorowy stopień majora…
REPORTER, AP
…więc mogliśmy spławić jakiegoś kapitana czekającego w kolejce do helikoptera.
Dla młodego dziennikarza to był prawdziwy park przygód.
Muszę przyznać, że bardziej interesowała mnie przygoda,
niż czynnik ludzki w kontekście wojny.
Z czasem coraz lepiej zaczynałem rozumieć jej horror.
Podczas operacji zabito 53 wrogów.
Zatrzymano 856 podejrzanych.
Wśród reporterów panowało poczucie koleżeństwa.
Wyjeżdżali w ciągu dnia, często w rejony walk…
DZIENNIKARZ NIEZALEŻNY, NEW YORK TIMES
…by wrócić wieczorem,
kompletnie odciętymi od tragicznej sytuacji ludności.
To było surrealistyczne.
W całym mieście latały pociski,
a my siedzieliśmy, patrzyliśmy na to
i sączyliśmy gin z tonikiem.
Carl i ja przyjaźniliśmy się, ale byliśmy bardzo różni.
Mieszkaliśmy tu na stałe.
Obaj mieliśmy wietnamskie żony.
Wieczorami wychodziliśmy napić się piwa,
spędzaliśmy czas wśród Wietnamczyków.
Obaj darzyliśmy szacunkiem bogactwo wietnamskiej kultury.
Ten naród wiele wycierpiał.
Biuro Associated Press było niesamowitą szkołą.
Ja wiele się tam nauczyłem.
Podczas ofensywy wielkanocnej na przełomie marca i kwietnia 1972 roku
spora część piechoty USA została już wycofana.
W ramach wygaszania zachodnie agencje zmniejszały też liczbę pracowników.
Byłem wtedy fotoedytorem.
Tak więc gdy ruszyła ofensywa, brakowało nam ludzi.
Byliśmy w tarapatach. Przegrywaliśmy z United Press International.
Horst Faas wrócił z Singapuru i przejął za mnie robienie zdjęć.
Sajgońska prasa miała swoje kluczowe postacie.
Horst Faas był legendą.
W biurze AP jego słowo było niepodważalne.
Pracował z Peterem Arnettem i innymi laureatami Pulitzera. To było ważne.
Horst był zadziornym gościem z cudownym bawarskim akcentem.
Lubił popić i pojeść, a przy tym był świetnym fotografem.
Miał zdolność robienia dobrych zdjęć.
Mieliśmy zespół złożony z zachodnich i kilku wietnamskich fotografów
oraz armię wolnych strzelców Faasa rozsianych po całym terenie.
Polegali na wietnamskich fotografach,
którzy, uzbrojeni w klisze, spędzali całe dnie na froncie
i wracali po tygodniu czy dwóch.
Fotografowie armii Wietnamu Południowego, którzy chcieli sobie dorobić.
Przekazywali nam filmy.
Wypisywało się kwit, podpisywali go.
Kwit trafiał do sekretariatu, który wypłacał im honorarium.
20 dolarów.
W którym momencie, w biurze, AP,
zorientowaliście się, jakie było znaczenie tamtego zdjęcia?
Od razu, następnego ranka, gdy zdjęcie poszło w świat, pojawiła się reakcja.
Wtedy zdaliśmy sobie sprawę, że to będzie duży temat.
Dzieci na tym zdjęciu są ofiarami Południowowietnamskich Sił Powietrznych.
CIĘŻKIE NALOTY USA BOMBARDUJE WIETNAM PÓŁNOCNY
Nie chcemy waszej jebanej wojny!
KONIEC Z PALENIEM DZIECI!
A może to była ustawka?
Mogło tak być.
Zrobili zdjęcie małej, nagiej dziewczynce.
I zrobiła się z tego piekielna burza.
Tamto zdjęcie wtedy nie zarezonowało w Wietnamie.
Jeśli w ogóle…
BYŁY AMBASADOR WIETNAMU PRZY ONZ
…dotarła do nas informacja o dziewczynce poparzonej napalmem,
to było to tylko mgnienie,
ulotna wiadomość,
o wiele mniejszej wagi niż wieści
dotyczące setki czy nawet tysiąca ludzi zabitych tamtego dnia.
Carl chyba do mnie zadzwonił, z prośbą o przyjście do biura AP,
bym pomógł mu znaleźć kogoś w szpitalu.
AP chciała kontynuacji tej historii,
a moim zadaniem było odnaleźć Napalm Girl,
gdziekolwiek była.
Nick Út nie powiedział: „Hej, pomogę ci”.
Nie przekazał nam informacji, gdzie była dziewczynka.
Ja, Tom Fox, i jeszcze jeden nasz fotograf,
wyruszyliśmy na motocyklach.
Dobrze pamiętam, jak znaleźliśmy Kim Phúc.
Staliśmy przy jej łóżku z Carlem.
Była cała w bandażach,
otoczona siatką
i przytomna.
Byłem oburzony
i głęboko poruszony tą tragedią.
Do tego ten zapach.
Cuchnęła spalonym mięsem.
To było bardzo trudne.
Bardzo.
DZIEWCZYNKA POPARZONA NAPALMEM W SZPITALU
Poprzez Toma porozmawiałam z jej ojcem i poznałem całą historię.
RODZICE BYLI PRZY JEJ ŁÓŻKU
Nie było drugiej takiej historii jak Wietnam. Coś z nas wyssał.
Skąd się dowiedziałeś, jak nazywa się ten wolny strzelec?
W 2010 roku było spotkanie pod hasłem „Stara Wietnamska Ekipa”.
To spotkanie ujawniło stronę Carla, której nie znaliśmy.
Moja żona, Kim-Dung, siedziała z fotografem z korpusu sajgońskiego,
który usłyszał jego nazwisko.
Spotkanie było duże. Mnożyły się opowieści.
W oddali Nick Út widział, że o czymś rozmawiamy,
a potem ktoś powiedział do mnie: „Słyszałaś tę nową historię?
Znamy już nazwisko tamtego człowieka”.
Możesz je teraz wypowiedzieć?
- Nghệ. - Nghệ.
To bardzo rzadkie wietnamskie imię.
Odnalezienie wolnego strzelca będzie trudne,
bo to historia sprzed wielu, wielu lat.
Ludzie, którzy mogli go znać, albo już odeszli,
albo osiedlili się w innym kraju i ich miejsce pobytu jest nieznane.
Gdy wrzuciliśmy post na Facebooka, informacje były szczątkowe.
NAZYWA SIĘ NGHỆ
GDZIE TERAZ JEST
Nie miałam wielkich nadziei.
„Gary, fajnie mi się z tobą wczoraj rozmawiało,
ale mój prawnik odradził mi pojawienie się w filmie.
Wybacz, że ciągle odmawiam. Naciskasz, a ja nie mogę zrobić już nic więcej”.
To takie rozczarowujące.
To drugi zachodni dziennikarz,
który zgodził się porozmawiać i się wycofał.
Kto tam był tamtego dnia?
Na zdjęciu, którego autorstwo AP
przypisuje Nickowi Út, widzimy ekipę NBC,
Brytyjczyków z ITN,
korespondenta New York Times,
korespondenta Chicago Tribune
oraz kilka innych osób,
zapewne wolnych strzelców albo fotografów wojskowych.
Jest z nami David Burnett, światowej sławy fotoreporter.
David Burnett był wtedy zarówno w Trảng Bàng…
FOTOREPORTER
…jak i później w biurze AP.
- Wszyscy sądzą, że po prawej to ja. - To nie ty? No dobra.
David wielokrotnie zapewniał, że zdjęcie zrobił Nick.
Widzieliśmy na drodze ludzi uciekających w naszą stronę od dymu.
Nick i jeszcze jeden reporter od razu wybiegli im naprzeciw.
Ja jeszcze przez pół minuty zmieniałem film.
W ciągu tych 30 sekund Nicky zrobił swoje zdjęcie.
Ale David stwierdził, że nie widział, kto zrobił to zdjęcie.
Pamiętam, jak byłem w dziale foto w biurze AP,
gdy pojawił się technik z małą odbitką 5x7.
Horst Faas na nią spojrzał i mówi:
„Dobra robota, Nick. Wyślijcie je”.
Więc Peter Arnett powtarzał:
„Byłem w biurze AP. Wiem, co się wydarzyło”.
Ale Peter nie był przy tym, co zaszło w fotolabie.
Było bardzo niewielu świadków tego zdarzenia.
Osłabić pozycję AP w Wietnamie
i osłabić Horsta Faasa to wielka sprawa.
Całe ich dziedzictwo jest zawarte w tym jednym wspomnieniu.
A co z Wietnamczykami, którzy z nami nie rozmawiali?
Mamy ludzi z NBC.
Võ Suu i Tran Van Thân.
- Võ Suu odmówił? - Tak, odmówił.
Pewnego dnia zadzwoniłem do *** i spytałem go o to.
GŁOS FREELANCERA
Mówił: „Pogadaj z Carlem, on mówi prawdę”.
- Dobrze. - Więcej już nie chciał powiedzieć.
W tej całej historii nie chodzi o to, że Nick ukradł zdjęcie.
To jest coś, co Nicka spotkało.
Nie rozmawiano z nim, prawda?
Z tego, co wiemy od Carla.
Przypisali mu je. To w niego walnęło.
Ktoś rzucił mu gorący kartofel.
Pod wieloma względami on też jest ofiarą.
Musimy go traktować z należytą godnością i szacunkiem, prawda?
DROGI NICKU,
ZWRACAM SIĘ DO CIEBIE Z PROŚBĄ O ROZMOWĘ
- Terri? - Tak.
Skyraidery zrzucają tu napalm.
Widzimy szereg reporterów, wybuchy.
To Nick Út ze swoimi torbami na sprzęt i peleryną.
I hełmem.
Oczywiście.
Zawsze mówił, że babcia przybiegła pierwsza,
a drugie dziecko przyniósł ten człowiek.
A tu jest to zdjęcie
i jeszcze jedno, następne ujęcie.
To jest zdjęcie Nicka Út.
Co ciekawe,
zostało zrobione od strony Sajgonu,
w kierunku dymu.
Potem rząd fotografów się odwrócił.
Dzieci przebiegły.
I kogo my tu widzimy?
Widzimy Nicka Út,
ale nie znajduje się w grupie reporterów,
którzy uchwycili obraz Kim Phúc biegnącej drogą,
teraz w stronę…
- …Sajgonu, od świątyni. - Tak.
Jeśli przekażemy ten ciąg obrazów…
Tak.
…ekspertom kryminalistyki…
powinni nam pomóc w ustaleniu, kto stał w miejscu,
z którego wykonano zdjęcie.
- Z pewnym prawdopodobieństwem. - Jasne.
W Paryżu jest świetna grupa kryminalistyczna, Index Investigation.
Mogliby na to spojrzeć.
SZUKAM FIRMY, KTÓRA…
Nawet bez rozstrzygnięcia
samo podjęcie próby będzie świadczyć o szczerych intencjach.
9-12 miesięcy później, gdy ta fotografia
zdobyła Pulitzera, World Press Photo, nagrodę Overseas Press Club -
nie był to odpowiedni moment na wyjawienie prawdy?
Ośmielę się powiedzieć, że było już za późno. Zamietliśmy sprawę pod dywan.
- Nigdy o tym nie gadaliśmy. - Dlaczego?
Horst Faas nie był gościem, z którym chciałoby się dyskutować.
Nie byłem na takiej pozycji, by móc zrobić z tego aferę.
Ale czekać aż Horst umrze?
Wiem, że to nie było w porządku, że czekałem aż do jego śmierci.
W ciągu lat rozmawiałem o tym z ludźmi prywatnie.
Horst Faas, który był moim przełożonym. Ja podpisałem zdjęcie.
„STF/nazwisko…”.
Na spotkaniu Wietnamskiej Ekipy zagadnąłem Arnetta:
„Nie wiem, czy wiesz, ale tak to było”.
Otworzyłem się przed nim.
Mam tu coś od Petera Arnetta,
legendarnego zdobywcy Pulitzera, korespondenta AP z wojny w Wietnamie,
bliskiego kumpla Horsta:
„Drogi Carlu, jestem zszokowany twoją historią.
Musisz wiedzieć, że AP wraz z całymi swoimi zasobami,
i Horst oraz jego przyjaciele
razem z Nickiem Út i jego wietnamskimi współpracownikami
zrobią wszystko, żeby zdyskredytować ciebie,
twoje dochodzenie i podważyć wszystko, co mówisz”.
Mocne.
Dość niezwykłe jak na Arnetta.
Jaka jest na tym data?
5 sierpnia 2009 roku.
A potem znów, w 2015 roku,
na forum publicznym,
Arnett przemówił.
„Kierownictwo AP jest świadome
ewidentnie fałszywych, prywatnych twierdzeń Robinsona
z ostatnich kilku lat
i będzie bronić reputacji Nicka na podstawie zeznań świadków
i zapisów fotograficznych AP, jeśli tamten upubliczni owe twierdzenia”.
Peter Arnett twierdzi, że kierownictwo wyższego szczebla AP
wie o twoich zarzutach.
- Kontaktowali się z tobą? - Nie.
Nigdy tego nie zrobili.
Myślałeś kiedyś o skontaktowaniu się z Nickiem
i porozmawianiu z nim o tym bezpośrednio?
Gdy Nick oficjalnie przeszedł na emeryturę,
wysłałem mu prywatny e-mail
ze słowami: „Słuchaj, wiesz, że znam prawdziwą wersję tej historii.
Dlaczego nie zejdziesz ze sceny, by cieszyć się emeryturą?”.
Ale on nie przestawał.
Wietnamska kultura nakazywałaby mu w tej kwestii większą pokorę.
Co jest lepsze?
GŁOS TOMA FOXA
Co jest właściwsze?
Mit, za którym idzie niesprawiedliwość
czy grzebanie w tym micie w poszukiwaniu prawdy?
Jest jeszcze jeden aspekt tej historii,
zupełnie poza rejestracją.
Chodzi o człowieka, który zrobił to zdjęcie
i od dnia jego wykonania
został wykluczony z rzeczywistości.
Jak to jest?
Jakie to jest dla jego żony i dzieci?
Ta historia zasługuje na sprawiedliwość.
Jeden z moich przyjaciół wrzucił to na Facebooka.
PRZYJACIEL I WSPÓŁPRACOWNIK NGHỆ
Od razu rozpoznałem imię,
bo Nghệ to mój bliski przyjaciel i współpracownik.
Przeczytałem tę historię
i zobaczyłem zdjęcie.
Od razu zadzwoniłem do Nghệ…
PRZYJACIEL I WSPÓŁPRACOWNIK NGHỆ
„Nghệ, twoja historia się spełniła!”
Powiedział: „Naprawdę? Ktoś mnie szuka?”.
Był bardzo podekscytowany.
„O mój Boże!”.
„Ludzie już niedługo poznają prawdę”.
Mogliśmy już tylko czekać.
Ale trzy czy cztery dni później
po opublikowaniu posta na Facebooku,
gdy byłam w kawiarni,
zadzwonił telefon i go odebrałam.
Zapamiętam to na zawsze.
Musiałam go prosić, by powtórzył.
Stwierdził: „Pan Nghệ właśnie do mnie dzwonił:
»Mówi Nghệ, to mnie szukacie«”.
Zdjęłam okulary, zwiesiłam głowę i zaczęłam szlochać.
Miał być w Wietnamie jeszcze tylko przez miesiąc.
Uznałam, że muszę pojechać się z nim spotkać od razu.
FIONA, ZNALEŹLIŚMY PANA NGHỆ
JADĘ SIĘ Z NIM SPOTKAĆ
ŻARTUJESZ?!
NAPISZ WIĘCEJ! ON ŻYJE?
TAK
I TO ON ZROBIŁ ZDJĘCIE?
TAK
TO EKSCYTUJĄCE!
TYLKO PYTAJ OSTROŻNIE. NICZEGO NIE UJAWNIAJ
MUSIMY MIEĆ DOWÓD, ŻE TO NAPRAWDĘ ON
Czekał na nas od samego rana,
gdy dowiedział się, że przyjedziemy.
Niczego nie zjadł, tylko siedział i czekał.
Gdy go zobaczyłam, jako rzeczywistą osobę,
stał przede mną starszy człowiek.
Ciężko opisać to,
co wtedy czułam.
Które było pańskie?
To zdjęcie nagiej dziewczynki, której ubrania spłonęły.
- Zdjęcie, które zdobyło Pulitzera? - Właśnie to.
Nick Út przyjechał ze mną na zlecenie. Ale nie on zrobił tamto zdjęcie.
Wykonał kilka z dalszej odległości.
Tamto zdjęcie było moje.
Człowiek z AP przyjął zdjęcie, dał mi odbitkę
i zwrócił resztę filmu.
Film oddałem dziennikarzowi w Sajgonie.
Komu je pan sprzedał?
Szefowi.
Następnego dnia wróciłem, dał mi odbitkę, taką dużą,
wypłacił 20 dolarów i powiedział: „Wezmę to zdjęcie”.
Wziąłem pieniądze i zaprosiłem resztę kolegów na drinka.
I tyle.
Zwykle, gdy agencja prasowa kupowała od pana zdjęcia,
oznaczali je pańskim nazwiskiem przy publikacji?
Rzadko. Tylko przy specjalnych okazjach.
Zwykle po powrocie ze zdjęć oddawałem im całą kliszę.
Robili z nią, co chcieli, ja tego nie kwestionowałem.
Po spotkaniu z Nghệ poczułam niesamowitą radość.
Pewnego ranka budzę się i widzę wiadomość na WhatsAppie.
Mamy nagranie Nghệ z iPhone’a
i to rzeczywiście on wykonał zdjęcie.
Niesamowite wieści.
Powiadomiliśmy córkę Nghệ o naszych poszukiwaniach.
DROGA JANNIE, CHCIAŁBYM SIĘ PRZEDSTAWIĆ…
ODPOWIEDŹ JANNIE: NIE WIEM, OD CZEGO ZACZĄĆ…
PRZECZYTAŁAM PAŃSKĄ WIADOMOŚĆ WIELOKROTNIE
NIE MOGĘ UWIERZYĆ, ŻE PRAWDA O MOIM TACIE WRESZCIE WYJDZIE NA JAW
CÓRKA NGHỆ
Zadzwoniłam do niego. „Co tam, tato?”.
Mówi: „Wiesz co?
Nie uwierzysz, ktoś mnie szuka.
Wiedzieli o moim zdjęciu”.
Powiedział: „Poszedłem z nimi na lunch. Powiedzieli mi.
Chcą zrobić film. Wiedzą o mnie i o tym wszystkim.
Dasz wiarę?”.
To, co stało się później było bardzo dziwne i niewiarygodne.
Napisałam do pana Nghệ, żeby sprawdzić, jak się ma i pozostać w kontakcie,
ale nie dostałam odpowiedzi przez cały wieczór i kolejny poranek.
Spróbowałam się z nim skontaktować ponownie.
Dzwoniłam cały wieczór i cały ranek, ale bez skutku.
Dzwoniłam znowu, ale nie odbierał.
Dzwoniłam i dzwoniłam.
Kolejnego popołudnia zadzwoniłam raz jeszcze.
Telefon odebrał przyjaciel pana Nghệ
i powiedział mi, że ten miał wylew.
Mógł zapaść w śpiączkę, a jego stan był bardzo ciężki.
Byłam bardzo poruszona.
Myślałam o tym, że leży w szpitalu
i znajduje się na granicy życia i śmierci.
Przypomniałam sobie, co mi powiedział.
„Jeśli nie mam żadnego dowodu, jestem nikim,
a bohaterem jest ten drugi człowiek”.
Mój ojciec
był synem kochanki mojego dziadka.
Nie chcieli go,
więc oddali go rodzinie, która pracowała dla moich dziadków.
Ta bardzo go pokochała.
Tata opuścił wioskę i pojechał do Sajgonu.
Zapisał się do szkoły fotografii.
Tam poznał moją mamę.
Była fryzjerką z sąsiedztwa.
Pobrali się, a potem pojawiło się nas troje.
Wstąpił do wojska, ale tylko robił dla nich zdjęcia.
Armia wysłała go do Stanów Zjednoczonych na naukę
i dali mu tam dyplom.
DYPLOM UKOŃCZENIA KURSU FOTOLABORATORYJNEGO
Awansowali mnie na porucznika,
bo miałem ten certyfikat z biura operacji psychologicznych.
Pracowałem w dziale filmu zajmującym się gromadzeniem wiadomości.
Kiedy w 1975 roku wyemigrował pan do Stanów?
Miesiąc przed nadejściem wojsk Północy.
Pracowałem dla ambasady USA.
Traktowali priorytetowo osoby pełniące istotne obowiązki.
Dobrze to pamiętam.
Mój tata powiedział:
„Szykujcie się. Wyjeżdżamy”.
Ogłosili, że to nie żaden urlop.
Opuszczaliśmy swój kraj.
I tak się tu znaleźliśmy.
KALIFORNIA SZEŚĆ MIESIĘCY PO WYLEWIE NGHỆ
- Hej. - Cześć, Gary.
- Jak się masz? - A ty?
- Miło cię zobaczyć. - Super! Świetnie wyglądasz.
- Jak się czujesz? - Dobrze. A ty?
Tak. Cieszę się, że jesteś w dobrej formie.
- Dobrze, że jesteś. Tak. - Wspaniale.
- Wejdziemy? - Tak, proszę.
Ty pierwszy.
- Wyglądasz wspaniale. - Dziękuję ci bardzo.
Chodź, Gary.
Zastanawiam się, czy moglibyśmy wrócić do czasów wojny.
Chodzi o 8. czerwca 1972 roku.
Opowiedziałbyś mi, co i dlaczego robiłeś tamtego dnia?
Była taka stacja, nie mam nazwy,
ale zlecili mi nagranie.
Stwierdzili, że Wietkong pojawił się już w Trảng Bàng.
Byli w świątyni w Trảng Bàng.
Nie mieli kierowcy. Powiedziałem im, że ja też prowadzę.
Wynająłem auto i tam pojechałem.
Gdy dotarłem na miejsce,
nad naszymi głowami przelatywały samoloty,
co zapowiadało nadejście kłopotów.
Zadzwoniłem do kilku ludzi i powiedziałem:
„Szykuje się wam robota”.
Pomyślałem, że ukrywają się tam cywile.
Potem samoloty zrzuciły dwie bomby.
To była główna droga, więc musieli nią uciekać.
Nie było innego kierunku.
Byłem przygotowany.
Zobaczyłem to w kadrze i zrobiłem zdjęcie.
Udało mi się uchwycić ten moment
i wiedziałem, że to będzie kasowa fotografia.
Mam tu…
Nghệ, czy to takiego aparatu używałeś tamtego dnia?
Tak, to ten model. To był Pentax.
Z obiektywem 50 mm.
Zwykłym.
Kiedy znowu zobaczyłeś tamto zdjęcie?
Po sprzedaniu fotografii, sześć, siedem miesięcy później.
Ktoś z AP powiedział mi:
„Twoje zdjęcie trafiło do Stanów.
Pozdobywało nagrody.
Chcesz złożyć zażalenie?”.
Zastanowiłem się. Nie miałem żadnego dowodu.
„Wrócę do domu i czegoś poszukam”.
Moja żona porwała odbitkę, którą dostałem od tamtego faceta
i ją wyrzuciła.
Czy wtedy sądziłeś,
że niewłaściwy podpis zdjęcia mógł być pomyłką?
A może uważałeś, że to było celowe?
Nie, celowe. Od razu to wiedziałem.
Tak.
To mój zawód. Wiedziałem.
Tamtego dnia tylko Út był etatowym fotografem AP.
Facet z agencji przypisał to zdjęcie jemu.
Widzieliście się jeszcze? Rozmawialiście o tym?
Spotkałem go, ale nie przywitałem się z nim, ani on ze mną.
Byłem zezłoszczony.
Ciężko na to pracowałem, a facet zgarnął wszystko dla siebie.
Zdobył uznanie. Dostał nagrody.
Był czczony w Wietnamie.
Pamiętam, jak tego dnia mój tata wrócił do domu,
usiadł, wyciągnął z kieszeni film,
rzucił go tutaj i powiedział: „To dzisiaj sprzedałem”.
Cisnął tamto zdjęcie na lodówkę.
Po wyjściu taty
ja i mój młodszy brat
podkradliśmy się i odwróciliśmy odbitkę.
Mój brat pierwszy wziął ją do ręki i od razu odłożył.
Wyszeptał: „Nic nie mów”.
Uznałam, że muszę je zobaczyć.
Więc zrobiłam to samo.
Od razu je odłożyłam.
Patrzyliśmy na siebie.
Byliśmy w szoku.
To była moja rówieśniczka.
Dlaczego była naga? I dlaczego krzyczała?
Podczas sprzątania mama wymamrotała do siebie:
„Dlaczego wasz tata przynosi do domu takie zdjęcia?”.
Od razu je podarła i wyrzuciła do kosza.
Pamiętajmy, że moja mama była tradycyjną Wietnamką.
Potem mój tata był bardzo poruszony.
Mówił: „Gdybyś go nie wyrzuciła,
miałbym jakiś dowód”.
I tak to trwało
i trwało,
dopóki się nie rozwiedli.
- Gary, zjesz coś? - Jasne. Super, dziękuję.
- Kiedy się urodziłeś, Anthony? - W 1961 roku.
SYN NGHỆ
Całe twoje dzieciństwo przypadło na okres wojny?
- Tak było. - Tak.
Spędzałeś z tatą dużo czasu podczas wojny? Wiem, że pracował.
Tak, ale gdy wracał, to myłem mu samochód.
- To ja zawsze wykonywałem to zadanie. - Myłeś tacie auto.
Rozmawialiśmy o zdjęciu, które zrobił twój ojciec.
Co czujesz, gdy na nie patrzysz?
Za każdym razem myślę sobie: „O, to zdjęcie mojego taty”.
To wszystko.
Ale dla niego to zupełnie inna historia.
Zawsze mu to ciążyło.
„Dlaczego nikt mnie wtedy nie zauważył? To ja zrobiłem to zdjęcie”.
- Tak miał. - Przepraszam.
W porządku?
Nie.
Przepraszam.
To przegrana bitwa.
Myślę, że on stara się to od siebie odsunąć, bo nie ma…
MĄŻ JANINE
do kogo się z tym zwrócić.
Zupełnie nie rozumiem tego,
dlaczego mieliby dać Nghệ odbitkę fotografii, którą wykonał.
- To dowód, że zdjęcie było jego. - Tak.
Dawać komuś dowód czegoś, co chce się mu odebrać, to bardzo dziwny czyn.
Tak.
Dla mnie jest tu po prostu jakaś fundamentalna niesprawiedliwość.
Nie sądzę, że zrobiliby to zachodniemu fotografowi z USA, Francji albo Anglii.
Uważam, że wasz ojciec został wykorzystany,
tak jak wielu innych fotografów i niezależnych dziennikarzy
w krajach globalnego południa
zostało wykorzystanych wcześniej i później.
I uważam, że należy się tym zająć.
Tak. Wiesz, ciągle wracam do tego myślami.
Wiele osób wie, że to on zrobił to zdjęcie.
Mój wujek,
moja ciocia,
wszyscy jego przyjaciele z CBS, NBC.
Oni wszyscy o tym wiedzą.
Dlaczego nikt nie ma odwagi zabrać głosu w tej sprawie?
Co byłoby dla was dobrym rozwiązaniem?
Chcę, by AP opowiedziało prawdziwą historię.
Historię mojego taty.
…sto lat, sto lat, drogi dziadku
Niech żyje, żyje nam!
Rozmawialiśmy o tym z tatą
wielokrotnie.
Gdyby tylko osoba, która zrobiła to, co zrobiła…
przyznałaby się do tego,
wtedy wszyscy by się dowiedzieli.
Ale w innym przypadku…
to się nie wydarzy.
To niemożliwe.
Mój tata się starzeje.
Jakby anioł zszedł na Ziemię i powiedział mojemu tacie:
„Nadszedł czas, że ogłoszę twoją prawdę”.
Kiedy rozmawialiśmy z Nghệ,
dowiedzieliśmy się, że nikt się do niego nie odezwał.
Z nikim nie rozmawiał.
Nikt z zewnątrz nie zajął się jego historią.
Wiódł spokojne, skromne życie,
w zupełnej izolacji,
w Kalifornii ze swoją rodziną.
Ten człowiek spędził całe swoje życie w branży filmowej i fotograficznej.
Z wykształcenia był operatorem.
OPERATOR KAMERY
Więc tamtego dnia
Nghệ był najlepiej przygotowanym fotografem wojennym
stojącym na tej drodze.
DOBRE WIEŚCI: MÓJ WUJEK ZGODZIŁ SIĘ NA WYWIAD
A MÓJ WUJEK THÂN BYŁ TAMTEGO DNIA NA MIEJSCU!
- Cześć, Gary. Jak się masz? - Miło cię widzieć.
Poznaj mojego wujka.
- Bardzo mi miło. - Dziękuję.
Bardzo dziękuję. Wzajemnie.
Byłem dźwiękowcem w NBC News.
DŹWIĘKOWIEC, NBC NEWS
- Tak. - Wiele lat.
A kiedy przeszedł pan na emeryturę?
Gdy miałem 63 lata.
- Tak. - Ale teraz mam 92.
- To niesamowite. - Tak, dziękuję.
Gdy kręciliście tę oto scenę,
to jest to słynne zdjęcie, kto był z wami na drodze?
- Na środku drogi. - Tak.
- Podbiegła do nas dziewczynka. - Tak.
Byłem w środku i trzymałem mikrofon.
A Nguyễn Thành Nghệ był po mojej lewej i robił jej zdjęcia.
Nie było tam wtedy Nicka?
- Nie. - Nie. Dobrze.
Gdy opuścił pan Trảng Bàng, wrócił pan do Sajgonu.
Tak.
Co pan potem zrobił?
Po nagraniu powiedziałem panu Nghệ,
że biuro AP było obok mojego.
Nabywcą kliszy był pan Horst Faas.
Nie wiem, jak to się pisze po angielsku, ale nazywali go Horst Faas.
Po wywołaniu filmu odciął zdjęcie z poparzoną dziewczynką,
odłożył na bok i powiedział: „Kupuję”.
Dał mi też powiększoną odbitkę. 8 na 10 cali.
Gdy dowiedział się pan, że autorstwo zdjęcia przypisano Nickowi Út,
powiedział pan wtedy o tym komuś?
Nic nie mówiłem, ponieważ…
nikogo to…
nie obchodziło.
Byłem też zatrudniony.
Potrzebowałem pieniędzy na życie dla swojej rodziny.
Nie chciałem żadnych kłopotów.
Wiedziałem, że szef biura AP
i szef mojego biura
byli bliskimi przyjaciółmi.
Nie mogłem otworzyć ust.
Gdybym został zwolniony, jak moja rodzina by przeżyła?
Musiałem trzymać gębę na kłódkę…
- Rozumiem. - …przez ponad 50 lat.
Nie znalazłem spokoju sumienia.
Zawsze, gdy o tym rozmyślam, nie mogę jeść ani spać.
Przeżywam na nowo chwilę sprzed 50 lat.
Tamtego dnia przez prawdę, którą w sobie stłamsiłem,
przez to, że oszukałem siebie, pozostał we mnie niepokój.
MUZEUM ŚLADÓW WOJNY
Requiem, wystawa honorująca wszystkich fotografów
z Wietnamu i zza oceanu, którzy zginęli podczas wojny,
była aktem upamiętniającym.
Horst był siłą napędową tego projektu.
Znałem Horsta.
Był skomplikowany, paradoksalny.
Twardy, ambitny.
Jednak zdolny do wielkiego współczucia.
Brat Nicka Út, Huỳnh Thanh Mỹ,
był jednym z tych, którzy zginęli podczas pracy dla AP.
Horst zatrudnił Nicka, żeby jego rodzina miała jakiś dochód.
Czy wiesz, dlaczego Horst podjął taką decyzję,
by umieścić nazwisko Nicka Út w podpisie zdjęcia?
Horst był poruszony śmiercią Mỹ.
Sądziłem, że w ten sposób chciał mu oddać szacunek.
Wyobrażam sobie, że Horstowi mogło to przez całe życie ciążyć.
To on wysłał go na to zlecenie.
Czy było zwykłą praktyką,
że wolni strzelcy otrzymywali odbitki zdjęć, które AP od nich kupiła?
To było powszechne. Jeśli mieliśmy dodatkową kopię.
Tego zdjęcia mieliśmy kilka sztuk.
Coś nie daje mi spokoju.
Jeśli AP miała…
wziąć sobie zdjęcie wolnego strzelca i opatrzyć je cudzym nazwiskiem,
dlaczego mieliby dawać mu odbitkę,
a więc dowód autorstwa, tej fotografii?
To wszystko zrobiłby Horst. To coś bardzo nietypowego, przyznaję.
Zwłaszcza w kontekście podmiany.
Może po prostu wiedział, że Nghệ nigdy nic nie powie?
Właśnie.
Pewności siebie Faasowi odmówić się nie dało.
W końcu odezwał się do nas Võ Suu.
On i jego brat, Huynh, byli operatorami dla stacji z USA,
którzy nakręcili jedne ze słynnych materiałów.
Võ Suu nie było w Trảng Bàng, ale dobrze znał świat wolnych strzelców.
OPERATOR, NBC NEWS
Gdybyś był niezależnym reporterem wojennym,
i wykonał jakieś zdjęcia,
przekazałbyś je AP.
Zwłaszcza ci z wojska byli w złej sytuacji finansowej.
Przekazywali im zdjęcia, żeby trochę zarobić.
Nie myśleli o sławie.
A więc nie starali się dochodzić w AP praw do zdjęć,
bo sądzili, że skoro im zapłacono, to zdjęcia były już własnością AP?
Tak. To była polityka Associated Press.
Wiele fotografii mogło zostać wykonanych przez innych ludzi.
To się działo.
A jeśli chodzi o zdjęcie Nicka Út,
wskazanie autora jest dużym wyzwaniem.
Nick musi wiedzieć, czy rzeczywiście je zrobił.
Otrzymaliśmy wewnętrzny dokument od AP.
Horst wyjaśniał, jak trudnym było zmuszenie nowojorskiego biura,
by umieścić pod ich zdjęciem wietnamskie nazwisko.
Mówił:
„Amerykanie wyszydzali wietnamskie nazwiska.
Jeśli nie nazywano ich skośnymi, to nie brano ich poważnie,
bo śmiesznie się nazywali.
Była więc niechęć,
by oddać Wietnamczykom to, co im się należało”.
DROGI NICKU, JESTEM TERAZ W SAJGONIE
WIDZĘ W MEDIACH SPOŁECZNOŚCIOWYCH, ŻE TY TEŻ
PISAŁEM KILKA MIESIĘCY TEMU CZY MOGLIBYŚMY SIĘ SPOTKAĆ?
CZY 13.00 NA DZIEDZIŃCU HOTELU *** CI ODPOWIADA?
BĘDĘ TAM DO 14.00. POZDRAWIAM, GARY
Dziękuję za odebranie połączenia.
Tworzymy reportaż dotyczący zarzutów mówiących, że Nick Út…
TELEFON DO ASSOCIATED PRESS
…nie jest autorem słynnego zdjęcia narodzonego Pulitzerem.
Chciałabym współpracować z AP.
Chciałbym państwa włączyć w to dochodzenie,
jeśli wpuszczono by nas do archiwów i wymienilibyśmy informacje.
Tak.
Chciałbym też zwrócić uwagę AP,
że jej inni byli pracownicy, raczej nie sygnaliści,
posługiwali się nazwą AP, by tuszować informacje
i powiedzieli, że zarząd agencji jest świadomy zarzutów
i zdyskredytuje sygnalistę.
Tak.
Dziękuję i pozdrawiam.
Dziękuję.
Chciała się dowiedzieć, co wiemy i jest dość otwarta.
Powiedziała, że musi to zgłosić w agencji i będzie z nami w kontakcie.
Nie wyczułem żadnego oporu. Byli bardzo otwarci.
Poczekamy, zobaczymy.
Carl najpierw opowiedział ci tę historię,
a potem napisał książkę, w której o niej nie wspomniał.
Tak. Moja odpowiedź była jasna:
„Carl, musisz opowiedzieć tę historię.
Musisz powiedzieć prawdę”.
Był z tobą szczery? Powiedział, że go na to nie stać?
- Wiesz… - Co ci powiedział?
Powiedział, że nikt mu nie uwierzy.
Horst Faas nie żyje. „To zbyt proste” - powiedział.
Będą go pytać, dlaczego zwlekał.
Nazwą go oportunistą.
Podał te wszystkie powody.
Nie wiem, czy któryś z nich był zasadny.
Dla mnie nie.
Wciąż naciskałem go, by to zrobił.
Wysyłał mi szkice prawdziwej historii.
Mówił: „Chcę, byś na to spojrzał”.
A ja: „To tę historię musisz opowiedzieć”.
A potem dostałem zamknięty tekst książki i tej historii tam nie było.
Powiedziałem mu, że znów nie jest szczery i nie mówi prawdy.
20 stycznia 2018 roku wysłał mi ten e-mail:
„Drogi Tomie, cholera jasna.
Byłoby lepiej, gdybyś zgodził się z tym, jak zredagowałem temat Nicka Út.
Ta jebana historia mnie prześladuje.
Nienawidzę jej.
Ile jeszcze razy mam to ciągnąć,
aż do jakiegoś apogeum w postaci publicznego finału,
który w New York Times będzie jednodniową sensacją,
co wkurzy niemal wszystkich moich dawnych kolegów?
Większością z nich pogardzałem, przyznaję, i nigdy do nich nie pasowałem
ja, tylko miejscowy do wynajęcia,
cholerny fotoedytor?
A więc mam się sam prosić o porządne lanie? O to chodzi?”.
Oto udręczony Carl.
Ma w sobie demona, którego chciałby uwolnić i nie może.
I wkurza się na mnie, że nie odpuszczam.
Próbowałem,
ale to mój przyjaciel.
Carl nic nie zyska, opowiadając tę historię.
Za to ma wszystko do stracenia.
Myślę, że to…
czyni go bardzo szczerym…
źródłem informacji.
Nie wyobrażam sobie, aby ktoś zmyślił historię,
która miałaby go dręczyć przez resztę życia.
Próbuje to z siebie wyrzucić, zmagając się z prawdą.
To silna, obezwładniająca ciemność.
Mamy okropne wieści, Nghệ miał wylew.
Nie wiedzieliśmy, co zrobić.
Chciałem się z nim spotkać i go przeprosić.
Musiałem to zrobić osobiście.
Cześć, Nghệ.
- Cześć. - Jak się masz?
Przykro mi, że ukradliśmy twoje nazwisko.
Chcę cię przeprosić.
Jesteś moim dowodem,
a ja jestem twoim dowodem.
Na tę jedną krótką chwilę wszyscy staliśmy się ofiarami.
Dziękuję, że cały czas byłaś przy mnie.
To bardzo smutna historia.
Najdrobniejszy czyn może mieć ogromne konsekwencje.
Czy możemy przegadać wersję Nicka?
Oto co mówi.
Pojechał tamtego ranka furgonetką AP razem z kierowcą.
Ja i jeszcze David Burnett z Time Magazine.
Ja i Wietnamczyk Hoàng Vǎn Doanh,
niezależny korespondent dla AP i UPI.
Był też inny mężczyzna, Nghệ, kierowca NBC.
Nie był reporterem.
Prowadził samochód z dziennikarzami.
Wiózł mojego przyjaciela, Lê Phúc Ðinh, operatora, który nakręcił cały nalot.
Nikt nie kwestionuje jego obecności. Ani tego, że robił zdjęcia.
WERSJA NICKA
Kim Phúc zawsze mówi, że była w szoku i nie pamięta całego zajścia.
Fotograf, który zrobił mi zdjęcie?
Niestety nie pamiętam jego twarzy.
Pierwszą osobą, która wybiegła, była starsza kobieta,
co najmniej siedemdziesięcioletnia.
Potem przybiegły dzieci.
Nikt nie podważa tego, że sfotografował babcię i dziecko.
Babcię i umierające dziecko.
Czy stwierdza jednoznacznie,
że to on zrobił słynne zdjęcie po tym, jak sfotografował babcię?
- Tak. - To jego wersja.
ROBI ZDJĘCIE
- To jego wersja. - Dobra.
Zrobiłem zdjęcie. Spojrzałem przez wizjer i nagle zobaczyłam dziewczynkę.
Biegła z rozpostartymi ramionami.
Pomyślałem: „Dlaczego ona nie ma na sobie ubrania?”.
Podbiegłem do niej i zrobiłem zdjęcie.
Według relacji Nicka
robił zdjęcia swoją Leicą.
Miał obiektyw 35 mm.
Potem oblał ją wodą.
- Wszyscy odjeżdżają. - Tak.
Furgonetką AP zabiera Kim, dziewczynkę, i jej brata do szpitala w Củ Chi,
który był najbliżej. Opowiadał to wielokrotnie.
Zjawił się wujek Kim Phúc
i spytał, czy mogę zabrać dzieci do szpitala.
Miałem vana. Otworzyłem drzwi.
Przeniosłem Kim Phúc i położyłem ją na podłodze w aucie,
bo była tak poparzona, że nie mogła się oprzeć.
Potem wsiadła trójka dzieciaków.
Jednak w filmie dokumentalnym z 1984 roku matka Kim Phúc opowiada inną historię.
Była bardzo poparzona. Nie wiedzieliśmy, jak jej pomóc.
Wujek pobiegł z nią na plecach.
Zabrał ją do Bắc Hà w Củ Chi.
Stamtąd samolot przetransportował ją do szpitala dziecięcego.
- Tak. - Jasne.
Nick twierdzi, że pojechał potem do AP
i udał się do ciemni, by wywołać film razem z Jacksonem.
Carl mówi, że kiedy przyjechał, Nicka tam nie było,
ale zjawił się później w cywilnym ubraniu.
- Horst powiedział: „Dobra robota, Nick”. - „Dobrze się spisałeś”. Tak.
„Zrobiłeś dobrą robotę”. Tak powiedział David Burnett.
PARYŻ
- Miło cię wreszcie poznać. - Wzajemnie.
- Cześć. - Jak się masz, Fiono?
- Miło mi. - Cześć, Gary.
- Gary. - Dobrze cię widzieć.
Aby omówić proces i metodologię, którą się posłużyliśmy
przy analizie nagrania, które nam przekazaliście -
z tych splatających się ze sobą różnych wątków i poszlak
wyłania się moim zdaniem spójny obraz całości.
Zaczęliśmy od analizy zdjęć i filmów, które nam dostarczyliście.
Wszystkie wykonali reporterzy w Trảng Bàng.
Użyliśmy zdjęcia satelitarnego z listopada 1972 roku, by poznać układ terenu
i dopasowywaliśmy punkty orientacyjne ze zdjęć do obrazu…
ŚWIĄTYNIA CAO DAI
…by określić, gdzie wykonano każde ze zdjęć.
GŁÓWNA DROGA
POSTERUNEK
Interesuje nas sekwencja zdarzeń po nalocie i wybuchu bomb z napalmem
wokół świątyni Cao Dai w Trảng Bàng.
Ta chwila została uchwycona na filmie przez brytyjską ekipę ITN.
ŚWIĄTYNIA CAO DAI
Na zdjęciu zrobionym niedługo potem
widać grupę reporterów w pobliżu posterunku i mostu,
co odpowiada temu punktowi na zdjęciu satelitarnym.
POSTERUNEK
Stali twarzami do świątyni, która znajdowała się 500 metrów od nich.
To pierwsze zdjęcie, na którym widzimy Kim Phúc pośród innych dzieci.
Wybiegają z pola na główną drogę.
Towarzyszą im żołnierze.
Za nimi widać drogę gruntową prostopadłą do głównej drogi,
co odpowiada temu punktowi na zdjęciu satelitarnym.
Kolejne dostępne zdjęcie to to znane jako Napalm Girl.
Kim Phúc i inne dzieci idą główną drogą,
oddalając się od świątyni i miejsca eksplozji.
Na podstawie wzajemnych odniesień wizualnych
ustaliliśmy przybliżoną pozycję fotografa na drodze,
co przedstawia nasz model 3D.
Oryginalny negatyw zdjęcia potwierdza, że kolejne ujęcie
wykonał ten sam fotograf, który zrobił zdjęcie Napalm Girl.
Kolejny dostępny obraz dzieci pochodzi z nagrania ITN.
Dalej są na drodze i na nagraniu widać, jak mijają ekipę reporterów.
Operator śledzi Kim Phúc.
Na tej klatce z filmu ITN
widzimy od tyłu Kim Phúc i jeszcze jedno dziecko.
Przed nimi stoją dwie postacie.
Osoba po prawej wykonuje odwrotne ujęcie
pokazujące grupkę dzieci przed szeregiem dziennikarzy.
Wśród nich możemy wyróżnić trzech operatorów, dwóch dźwiękowców,
a po prawej pojedynczego fotografa trzymającego aparat.
Zidentyfikowaliśmy go jako wolnego strzelca.
Ci reporterzy stoją niedaleko miejsca, z którego kilka sekund wcześniej
wykonano zdjęcie Napalm Girl.
Na klatce z nagrania ITN możemy wyróżnić kolejną postać w tle.
Wyłania się z oddali i wydaje się nieść ze sobą sprzęt.
Po cięciu nagranie ITN pokazuje zbliżenie na Kim Phúc,
która dostaje od dziennikarzy wodę.
Odległa postać niosąca sprzęt jest teraz bliżej.
Ma na sobie hełm i wygląda to, że trzyma aparat.
Ten moment też został uchwycony przez fotografa,
którego widzieliśmy w oddali.
To zdjęcie AP przypisuje Nickowi Út.
Kolejne zdjęcie ukazuje scenę chwilę później,
gdy Kim Phúc wciąż stała przed operatorami ITN.
Postać spoglądającą w ich stronę widać w lewej części kadru.
Widzimy, że ma na sobie hełm z materiałową metką, krótkie rękawy
i kurtkę wiszącą po prawej stronie.
Te detale pasują do fotografa,
którego widzieliśmy w oddali na nagraniu ITN.
Na następnym dostępnym zdjęciu widać tę samą postać robiącą zdjęcie.
Zapewne to zdjęcie Kim Phúc,
które AP także przypisuje Nickowi Út.
Wreszcie mamy odwrotne ujęcie tej samej sytuacji,
na którym możemy zidentyfikować Nicka Út
jako fotografa w hełmie niosącego sprzęt,
którego widzieliśmy z oddali na nagraniu ITN.
Możemy teraz ustalić, że sekundy po tym, jak zrobiono zdjęcie Napalm Girl,
pojawia się Nick Út
w znacznej odległości od biegnących dzieci.
Idzie w ich kierunku z naprzeciwka.
Dlatego możemy wywnioskować, że to mało prawdopodobne,
aby Nick Út zrobił zdjęcie Napalm Girl.
A więc to się nie składa,
żeby kilka sekund po zrobieniu zdjęcia
był tak daleko i wracał,
jeśli to on miałby być autorem tamtego zdjęcia.
Mamy dwie osoby, które twierdzą, że są autorami zdjęcia.
Tylko dwie.
Jedna z nich to Nick Út, a druga to Nghệ, wolny strzelec.
A wy mówicie mi, że Nick Út
nie był w miejscu umożliwiającym wykonanie zdjęcia,
co oznaczałoby, że jedyną osobą, która mogłaby je zrobić,
i która twierdzi, że je wykonała, byłby wolny strzelec.
Zgadza się.
W naszym modelu kamer wirtualnych
zdjęcie Napalm Girl zrobiono najprawdopodobniej
z użyciem obiektywu 50 mm.
A przynajmniej nasz model kamery wirtualnej na to wskazuje.
Tak.
A wolny strzelec, Nghệ, używał obiektywu 50 mm w Pentaksie.
Niesamowite.
- Dziękujemy. - Dziękuję.
Jeśli chodzi o zdjęcie babci trzymającej dziecko,
jeśli spojrzymy na dym w tle,
widzimy, że nie jest już tak gęsty
jak w serii zdjęć Kim Phúc idącej drogą.
To sugeruje, że zdjęcie babci
zostało wykonane kilka minut po zdjęciu Napalm Girl.
Znaleźliśmy kolejną wskazówkę na nagraniu ITN,
gdy kamera śledziła babcię.
W tłumie przy posterunku widzimy postać nagiej dziewczynki,
najprawdopodobniej samą Kim Phúc,
oraz inne dzieci po prawej stronie.
Co oznacza, że przybyły tam przed babcią.
Sekundy po tym, jak zrobiono zdjęcie Napalm Girl,
pojawia się Nick Út w znacznej odległości od biegnących dzieci.
To jest Nick Út.
- I… - Mówisz, że jest za daleko.
Zobacz, z której strony nadchodzi.
Jest daleko poza pozycją.
W fotografii liczy się pozycja. Jak cię tam nie ma, nie zrobisz zdjęcia.
A jego tam nie ma i my to wiemy,
bo widzimy, że znajdował się zbyt daleko od pozycji.
Wiemy, skąd zrobił zdjęcia Nick Út.
Wiemy, skąd zrobił zdjęcia facet z UPI.
A co z tym człowiekiem?
Prawda?
Nikt nie ma jego zdjęć.
Niesamowite.
Będą ludzie utrzymujący, że to Nick musiał zrobić to zdjęcie.
Ale żeby to przyjmować,
nie można wierzyć w nic, co powiedział Carl,
nie można wierzyć wolnemu strzelcowi ani jego dzieciom.
Ciekawe, czemu Horst, czy ktoś z AP, dał mu odbitkę na lodówkę.
Trzeba by odrzucić dowody ze zdjęć i nagrań.
Nie wierzyć nikomu i niczemu, tylko Nickowi.
Albo Arnettowi, który uważa, że to Nick zrobił zdjęcie,
bo Horst mu tak powiedział.
- Tak. - Wszystkie dowody pochodzą z ust Horsta.
Jako były operator filmowy
jesteś przygotowany dobrze jak nikt do rozumienia tego, na co patrzymy.
Jeśli pójdziemy z tym do AP, co to będzie znaczyć dla zdjęcia i dla agencji?
Nikt nie kwestionuje prawdziwości tego obrazu.
- Tak. - Prawda?
Autentyczność samego zdjęcia pozostanie w mocy.
Tak samo jak własność tego zdjęcia względem AP.
Ale konsekwencje będą.
Konsekwencje dla wielu ludzi.
Tych, którzy szli w zaparte.
Tak.
W jakimś sensie to odzyskiwanie przez Wietnamczyków narracji
o czymś, co wydarzyło się w ich kraju,
w kontrze do sytuacji,
w której coś im się narzuca - tak jak autorstwo tego zdjęcia.
Niełatwo rozmontować narrację,
która trafiła do zbiorowej świadomości na tak długo.
Nick Út miałby powiedzieć: „Chyba zaszła pomyłka i to nie ja zrobiłem zdjęcie”?
Wraz z upływem czasu i osiadaniem tej opowieści, to jeszcze trudniejsze.
Albo robi się coś takiego od razu, albo nigdy.
Dla Nghệ
to sprawiedliwość.
Sprawiedliwość.
Mocne.
Uważam, że AP jest tutaj niczym słoń w menażerii
i trudno byłoby mi uwierzyć,
że po przedstawieniu im dowodów, nie zaangażują się w tę sprawę.
LONDYN
AP ZGODZIŁA SIĘ NA SPOTKANIE CELEM OMÓWIENIA TEGO, CO USTALILIŚMY
To nieoficjalne, więc oczywiście nie mogę zdradzać szczegółów,
ale uważam, że rozmowa z AP była słusznym posunięciem.
A czy AP postąpi słusznie? To się okaże.
6 MAJA 2025 ROKU AP OPUBLIKOWAŁA WYNIKI WŁASNEGO DOCHODZENIA
DOTYCZĄCEGO AUTORSTWA ZDJĘCIA NA ICH STRONIE INTERNETOWEJ
Przez 52 lata Nick Út był uważany za autora fotografii Napalm Girl.
Ostatnie doniesienia podważają jednak największe osiągnięcie w jego karierze.
Słynne zdjęcie stało się przedmiotem rosnącej kontrowersji.
Ale czy to jego zdjęcie?
Historia możliwej uzurpacji trwała pół wieku.
ŚLEDZTWO W TOKU
W raporcie AP czytamy:
„Zakwestionowane autorstwo zostanie wycofane tylko wobec ostatecznego dowodu
na to, że człowiek, który podaje się za autora zdjęcia, go nie wykonał”.
Doszli do wniosku, że autorstwa
„nie da się ostatecznie dowieść z powodu upływu czasu,
śmierci wielu kluczowych postaci
i ograniczeń technologicznych.
Stąd autorstwo zdjęcia nie zmieni się”.
RAPORT AP PODAJE POWODY, DLA KTÓRYCH WSPIERA NICKA ÚT JAKO FOTOGRAFA,
W TYM ZEZNANIA NAOCZNYCH ŚWIADKÓW, PETERA ARNETTA I DAVIDA BURNETTA,
KTÓRZY JEDNAK ODMÓWILI ROZMOWY
AP PODAJE TEŻ W WĄTPLIWOŚĆ RZETELNOŚĆ CARLA ROBINSONA
ANALIZA NAGRANIA Z MIEJSCA ZDARZENIA JEST BŁĘDNĄ ANIMACJĄ 3D
CO WAŻNE, DOCHODZENIE AP WSKAZUJE:
„MAŁO PRAWDOPODOBNE, BY SŁYNNE ZDJĘCIE ZROBIONO LEICĄ”
Tak, to ten model. To był Pentax.
RAPORT MÓWI DALEJ: „PRAWDOPODOBNIE WYKONANO JE PENTAXEM”
„AP JEST OTWARTA NA MOŻLIWOŚĆ, ŻE NICK ÚT NIE ZROBIŁ TEGO ZDJĘCIA”
GŁOS FRANCESCA SEBREGONDIEGO
Wykorzystując materiał z raportu AP, możemy doprecyzować nasze wnioski.
Najpierw przeanalizowaliśmy to zdjęcie Davida Burnetta.
Nick Út jest na pierwszym planie,
a Kim Phúc wciąż znajduje się na polu przy głównej drodze.
Długi obiektyw skraca perspektywę,
sprawiając, że dziewczynka wydaje się być bliżej.
Ogrodzenie z drutu kolczastego, widoczne obok Nicka Út,
wskazuje, że ten wciąż znajduje się przy posterunku.
Około 170 metrów od miejsca,
w którym później zostanie sfotografowana Napalm Girl.
W tej chwili Kim Phúc jest tylko 60 metrów od tamtego miejsca.
Fotografia Burnetta pokazuje, że by zrobić słynne zdjęcie,
Út musiałby pokonać trzykrotnie większy dystans niż Kim Phúc
w tym samym krótkim czasie.
Następnie zbadaliśmy trzysekundowy fragment nagrania NBC,
wykonanego zaraz po zrobieniu zdjęcia Napalm Girl.
Skrupulatna analiza kałuż widocznych na różnych obrazach
pozwala nam określić ruch Kim Phúc.
Od jej pozycji na zdjęciu Napalm Girl,
posunęła się drogą naprzód na odległość około 40 metrów
i pojawiła się, widoczna od tyłu, na nagraniu ITN.
Jej szacowana prędkość wskazuje, że od słynnego zdjęcia minęło 15 sekund.
Nasza rekonstrukcja 3D tego ujęcia umiejscawia Nicka Út
w odległości około 50 metrów od operatorów ITN.
Innymi słowy, około 15 sekund po wykonaniu zdjęcia
Út jest widoczny około 75 metrów od miejsca,
w którym zrobiono zdjęcie Napalm Girl.
Wciąż nadchodził drogą z przeciwnej strony.
Żeby Nick Út zrobił to zdjęcie, musiałby przebiec sprintem 170 metrów
od miejsca posterunku,
a potem 75 metrów z powrotem,
odwrócić się i wreszcie pojawić się chwilę później,
spokojnie idąc w stronę miejsca wydarzenia.
Taki scenariusz wygląda na zupełnie nieprawdopodobny.
WORLD PRESS PHOTO,
ORGANIZATOR NAJWAŻNIEJSZEJ MIĘDZYNARODOWEJ NAGRODY FOTOGRAFICZNEJ
PRZEPROWADZIŁ SWOJE WŁASNE DOCHODZENIE
WORLD PRESS PHOTO 1973 ROKU
Nowe badania wykazały, że Nick Út nie jest autorem tej słynnej fotografii,
co skłoniło World Press Photo do głębokiej refleksji
i wszczęcia kolejnego dochodzenia.
Zapraszam na scenę dyrektorkę fundacji World Press Photo,
Joumanę El Zein Khoury.
Proszę o wielkie brawa.
Zgodnie z naszymi procedurami oceniającymi i wartościami,
wobec takiej liczby zaistniałych wątpliwości,
nie możemy dalej twierdzić, że autorem tego zdjęcia jest Nick Út.
Zawiesiliśmy przypisywanie autorstwa tego zdjęcia Nickowi Út.
Uważamy, że kwestia autorstwa jest bardzo istotna.
Prawda jest bardzo istotna.
Tak samo jak ścisłość twierdzeń.
Uważamy też, że nasza publiczność i społeczność
zasługuje na to, zwłaszcza w dzisiejszym świecie…
TO PIERWSZY RAZ W 70-LETNIEJ HISTORII ORGANIZACJI,
GDY UZNANIE AUTORSTWA ZWYCIĘSKIEGO ZDJĘCIA ZOSTAŁO ZAWIESZONE
To, co przyjmujemy za oficjalny zapis,
często jest kształtowane bardziej władzą niż perspektywą.
Nawet najbardziej utrwalone historie zasługują na ponowne zbadanie.
Mnóstwo wietnamskich fotografów i dziennikarzy
pracowało anonimowo w czasie wojny w Wietnamie.
Nie z wyboru, ale dlatego, że ich praca była przypisywana innym.
Akceptowali to, bo nie mieli innego wyboru.
Byli obcymi we własnym kraju i wiedzieli, że nikt ich nie wysłucha.
Moja mama zmarła dziewięć lat temu.
Kilka tygodni temu myślałem o niej
i postanowiłem przejrzeć zawartość czerwonej walizki z jej szafy.
Ostatnie, co znalazłam, to był…
kawałek starej gazety,
starannie wycięty i poskładany.
Słynne zdjęcie, które mama lata temu wyrzuciła do kosza.
Zachowała jednak wydruk z gazety
i trzymała go w sekrecie,
po cichu.
Cisza nie jest prawdą, a z biegiem lat ta cisza brzmiała coraz głośniej.
W obliczu czasu pamięć bywa niedoskonała. To, czyj palec nacisnął spust migawki,
nie jest sprawą kariery jednego człowieka, ale decyduje, kto zostanie zapamiętany,
a kto zupełnie zapomniany.
Gdy lekceważy się prawdę, społeczeństwo ulega zepsuciu.
Prawda jest prawdą.
Nie da się jej przeinaczyć ani wymazać.
Inaczej nie będzie już żadną prawdą,
tylko zakłóceniem dla naszego kompasu moralnego.
Mam nadzieję, że po 50 latach ludzie widzą wietnamskie dzieci
już o wiele szczęśliwsze niż na tamtym zdjęciu.
Mam nadzieję, że prawda znajdzie swoje właściwe miejsce
i że sam Nick Út dozna poczucia ulgi i spokoju.
NICK ÚT NIE ODPOWIEDZIAŁ NA WIELOKROTNE PROŚBY WYWIADU
ZAPRZECZA WSZYSTKIM ZARZUTOM PODKREŚLA, ŻE JEST AUTOREM ZDJĘCIA
I ŻE ZAWIÓZŁ PHAN THI KIM PHÚC DO SZPITALA
POINFORMOWAŁ RÓWNIEŻ AP, ŻE ZAWSZE NOSIŁ ZE SOBĄ APARAT PENTAX SWOJEGO BRATA
WEDŁUG JEGO PRAWNIKA ZDJĘCIA BABCI ZROBIŁ PO KIM PHÚC
„BYŁ ZDEZORIENTOWANY PRZEZ PANUJĄCY WTEDY CHAOS”
NICK ÚT MÓWI, ŻE NAOCZNI ŚWIADKOWIE WSPIERAJĄ JEGO WERSJĘ WYDARZEŃ
JEGO PRAWNIK POWIEDZIAŁ AP, ŻE AUTORSTWO JEST W MOCY
„WIEDZIAŁ, ŻE MA RACJĘ OD CHWILI, GDY ZROBIŁ TO ZDJĘCIE”
PHAN THI KIM PHÚC MÓWI, ŻE NIE POSIADA ŻADNYCH WSPOMNIEŃ
OŚWIADCZA, ŻE ŚWIADKOWIE, W TYM JEJ WUJ,
POWIEDZIELI JEJ, ŻE TO NICK ÚT ZROBIŁ ZDJĘCIE
I ZABRAŁ JĄ DO SZPITALA, W CO WCIĄŻ WIERZY
OBECNIE KIM PHÚC KONTYNUUJE PRACĘ JAKO AMBASADORKA POKOJU UNESCO
I RZECZNICZKA OFIAR WOJNY
Zdjęcie dziewięcioletniej dziewczynki Phan Thi Kim Phúc
oraz czworga innych dzieci biegnących w stronę fotografa,
poparzonych i krzyczących w czerwcu 1972 roku,
które stało się jednym z najważniejszych zdjęć w historii,
zostało stworzone, jak sądzę,
przez człowieka nazywającego się Nguyễn Thành Nghệ.
DO: REDAKTOR@ WYŚLIJ
Trzymałem się tej prawdy przez ponad 50 lat.
To ja zrobiłem to zdjęcie.
Odzyskałem głos.
WIETNAMSKIM FOTOGRAFOM AMERYKAŃSKIEJ WOJNY W WIETNAMIE
I DZIELNYM WOLNYM STRZELCOM OBECNYCH KONFLIKTÓW
TEN FILM JEST ZADEDYKOWANY WAM
STRINGER: CZŁOWIEK, KTÓRY ZROBIŁ ZDJĘCIE
Napisy: Błażej Bierzgalski