Downloaded from YTS.LT
Official YIFY movies site: YTS.LT
Analog filmle fotoğraf çekmek…
…her zaman bir muammadır.
Ama neyi çekmediğini kesinlikle bilirsin.
8 HAZİRAN 1972
YER: TRẢNG BÀNG
SAYGON'UN 50 KİLOMETRE KUZEYBATISI
GÜNEY VİETNAMLI A1 SKYRAIDER UÇAKLARINA DÜŞMANI YOK ETME EMRİ VERİLMİŞTİ
İki bombardıman uçuşunun ardından yanlış hedef seçtikleri anlaşıldı.
Kendi mevzilerini bombalıyorlardı.
Uzakta can havliyle yola fırlayan Güney Vietnam askerleri görülebiliyordu.
Biz bakarken birkaç sivile el edip yanlarına çağırdılar.
O anda Skyraider üçüncü kez pike yaptı.
Oradaki sivillerin ve askerlerin üzerine dört adet napalm bombası bıraktı.
Olan biteni izleyen biz muhabirler
birkaç dakika sonra dikkatlice dumana doğru ilerledik.
Korkunç bir manzarayla karşılaştık.
Siyah dumanın ardından koşan bir kadın gördüm.
Sonra bebekli bir kadın geldi.
Şöyle seslendi, "Yardım edin. Torunum."
Muhabirler onu durdurdu.
Fotoğrafını çektiğim gibi küçük çocuk öldü.
Gördüğümüz ilk kişilerden biri yolda koşturan dokuz yaşında bir kızdı.
Üstünde giysi yoktu. Alev alınca hepsini yırtıp atmış olmalı.
Kameradan bakarken gördüğüm kız kollarını açmış, koşuyordu.
Fotoğrafını çektim.
Yanımdan geçerken derisinin soyulmuş olduğunu gördüm.
Vücudu çok fena yanmıştı.
Başka fotoğrafını çekmek istemedim. Birazdan öleceğini düşündüm.
Beş altı kişi toplanmış, o fotoğrafa bakıyorduk.
24 saat sonra aynı fotoğrafı herhâlde bir milyar insan görmüştü.
Tüm dünyada basılmıştı. Şoke edici bir görüntüydü.
Amerikan halkının kolektif bilincine kazınmıştı.
Nick'e Pulitzer kazandırdı.
Pulitzer Ödülü'nün yanı sıra 1973'te Yılın Dünya Basın Fotoğrafı.
Karşınızda Nick Út.
Çok ünlü bir AP fotoğrafçısı.
- Nick Út. - Nick Út.
Tarihin gördüğü en vurucu ve meşhur fotoğraflardan biri.
35 yıl önce çekildi.
Üstünden 40 yıl geçti.
İkonik imgenin 50'nci yıl dönümü.
Papa Francis, Napalm Kızı'yla bizzat görüştü.
İkiliyi barış simgesine dönüştüren eserin sahibi foto muhabiri de oradaydı.
Böyle bir trajedinin ün kazandırmasını neyle bağdaştırıyorsunuz?
Kolay gelsin.
Sevgili Gary, 50 yıldır taşıdığım bu yükü kamuoyuyla bir kez bile paylaşmadım.
1972 yılında AP'nin Saygon fotoğraf editörüydüm.
Nick Út'un ünlü Napalm Kızı fotoğrafını çektiği dönemde.
Uzun lafın kısası, o meşhur fotoğrafı Nick çekmedi.
Aslında bir serbest muhabir çekti.
Daha anlatılacak çok şey var.
Artık vicdanımı rahatlatmam lazım.
"NAPALM KIZI" FOTOĞRAFINI KİM ÇEKTİ?
20 yıl boyunca serbest fotoğrafçılık yaptım.
Hassas bir yaşam tarzıdır.
Tüm mal varlığımız fotoğrafın eser sahipliğidir.
Hem gelir kaynağımız hem mirasımızdır.
ARLES, FRANSA
Bazı fotoğraflar her şeyin ötesine geçer.
Bir şey yakalarlar.
Başka fotoğrafların aksine tarihî bir hikâyeyi, bir anı yansıtırlar.
Aslında tarif etmesi zor ama görünce anlarsınız.
2022'nin Aralık ayında Carl Robinson diye birinden e-posta aldım.
Bu yükü 50 yıldır taşıyorum.
Uzun lafın kısası, o meşhur fotoğrafı Nick çekmedi.
Bu çok büyük bir iddia.
Duyunca sersemledim.
AP'nin fotoğraf editörüymüş. Oradaymış.
Bitmeyen bir kâbus gibi.
Bildiklerini anlatmaya hazır olduğunu söyledi.
Dünyayla paylaşmaya hazırmış.
Ona yardım etmemi istedi.
En ikonik ve en bilinen savaş fotoğrafı Kim Phúc'unki olabilir.
Neredeyse kutsal kabul edilir.
Nick Út değil de başka biri çektiyse bu çok sarsıcı olurdu.
Böylesine bir suçlamayı araştırmanın şart olduğunu düşündüm.
Asılsız çıkabilirdi. Belki bir sonuca bağlanamazdı.
Ama bu soru kesinlikle bazı cevaplara muhtaç.
HO CHI MINH
Carl'la görüşmeliydim.
Bunlar ciddi iddialardı.
Ortak arkadaşlarımız olsa da Carl'ı pek tanımıyordum.
Ona inanır mıydım? Yoksa kin tuttuğu için mi öyle demişti?
Selam Carl.
- Nasılsın? - Seni görmek güzel.
- Tüm geçmişim karşımda duruyor. - Doğru diyorsun.
Carl, doğrudan Trảng Bàng'a, 8 Haziran 1972'ye dönelim.
O gün nasıl başlamıştı?
Mesaim genelde 07.30'da başlardı.
Gece gelmiş mesajların yanı sıra haberi yapılacak raporlara bakardım.
Trảng Bàng'daki olaydan AP ofisinde haberimiz yoktu.
Uzakta bir şeyler yaşandığını bilmiyorduk.
Hepiniz Saygon'daydınız. Öğle yemeğinden döndüğünüzde neler oldu?
Her zamankinden biraz geç gelmiştim. Saat üç civarıydı.
Horst Faas ve Peter Arnett hâlâ The Royale Hotel'de yemekteydi.
Jackson da fotoğrafları banyo etmişti.
Jackson şöyle dedi, "Şuna baksana."
Fotoğrafta yolda koşan çıplak bir kız çocuğu vardı.
Görür görmez bunu kullanamayız diye düşündük.
Çıplak çocukları ön cepheden göstermeyiz.
Filmi ben de inceledim.
Çekilen karelerdeki imzaları kontrol ettim.
Bir defterde tuttuğumuz çift aşamalı bir kayıt sistemimiz vardı.
Elimizde dört rulo film vardı.
Biri Nick Út'undu. Ötekiler de iki serbest muhabire aitti.
Ön cephe fotosu bir serbest muhabirindi. İsmine bakmıştım.
Nick Út'un yandan çektiği koşan bir kızın fotoğrafı vardı.
Onu seçmiştim çünkü ölçülü bir kareydi.
Tam o anda Horst Faas yemekten dönmüştü.
Efsanevi AP fotoğrafçısı Horst Faas.
Heybetli bir adamdı. Tam bir profesyoneldi.
Associated Press ofisinde dünya çapında bir laboratuvar kurmuştu.
Aynı zamanda sert bir yöneticiydi.
Horst'la ters düşmek istemezdin. Çok asabi biriydi.
Fotoğraf masanın üstünde duruyordu.
Görür görmez kararını verdi, "İşte bunu basacağız."
Tartışılacak bir şey yoktu. Onun kararıydı. Patron oydu.
Fotoğraf yazısını yazmaya başladım.
Bitirmek üzereydim. Dört satır yazmıştım.
Kadrolu fotoğrafçı için "STF/" ön eki konurdu.
Serbest muhabirin ismine "STR/" eklenirdi.
Deftere bir göz gezdirdim.
Tam yanımda duran Horst Faas şöyle dedi,
"Nick Út. Nick Út yaz.
Kadrolu olarak gir. Nick Út yaz." Tam olarak böyle dedi.
İşte bu sözlerin yükünü hayatım boyunca taşıdım.
Peki niye Horst'a dönüp hayır demedin?
Bunun acısını bir ömür boyu çektim.
Bir işim olmasını Horst Faas'a borçluydum.
Üç yıldır evliydim. İki çocuk yapmıştık. Mesleğim de buydu.
Geçim kaynağımdı.
Tartışmadım. Denileni yaptım.
Yeterli cesareti göstermediğim için hayatım boyunca kendimi kötü hissettim.
İçimi kemirip durdu. Haklısın, vicdan azabı çektim.
O akşam epey geç dönmüştü. Canı çok sıkkındı.
Sürekli küçük bir kızdan bahsediyordu.
Yanıkları falan varmış.
Ne dediğini hatırlıyorum.
Horst benden Nick Út'un ismini fotoğrafa yazmamı istemiş.
Ama fotoğrafı Nick Út değil başka biri çekmiş.
Canı çok sıkkındı.
Hatırladığım bu.
Ofise ne zaman uğrasam Vietnamlılar benimle konuşmaya gelirdi.
Ne dediler peki?
"O fotoğrafı Nick Út çekmedi."
"Vietnamlı fotoğrafçıların bildiği sır."
- Böyle diyebilir miyiz? - Evet.
Carl, bu fotoğraflara bakıp içlerinden çoğu kişiyi seçebildik.
NBC ekibi, Nick Út. Ama bu fotoğraflarda biri daha var.
Baktığım fotoğrafların hiçbirinde imza olarak…
- Bu kişiyi tanıyor musun? - Aradığımız adam o olabilir.
Yani Kim Phúc'u önden fotoğraflayan serbest muhabirin
bu adam olduğunu varsayıyorsun.
Evet, kesinlikle.
Yabancı bir serbest muhabir. Düzenli muhabir ekibimizden değildi.
İsmine aşina değildim, o yüzden de hatırlayamadım.
Aradan 50 yıl geçti. Yakında 80 yaşına gireceğim.
Göçüp gitmeden önce isteğim
gerçek fotoğrafçıyı bulup özür dilemek.
Biliyorum, özür dilemek yetmez
ama hiç değilse gerçeği açıklamış oluruz.
Yapabileceğim en iyi şey özür dilemek gibi görünüyor.
- Belki de yapabileceğin tek şey. - Kesinlikle.
Nick Út fotoğrafçılık dünyasında neredeyse o fotoğraf kadar meşhur.
Kollarını açmış, koşuyordu.
Hemen koştum ve…
Nick'in abisi Huỳnh Thanh Mỹ bir aktör ve fotoğrafçıydı.
1965'te AP için gönderildiği bir işte hayatını kaybetti.
Yetenekli abisinin gölgesinden sıyrılan köylü bir çocuk.
AP benim ailem oldu.
21 yaşında Pulitzer kazanıyor.
Efsaneler böyle doğar.
From Hell to Hollywood isimli kitap ve film de dâhil
AP tarafından 50 yıldır reklamı yapılan bir efsane.
Los Angeles'a 1977'de geldim.
Hollywood'u görünce nutkum tutuldu.
Vietnam ve Hollywood çok farklı.
Fotoğraf için en doğru yeri bulmada doğuştan yetenekli.
O efsaneyi altüst edersen tarihi baştan yazman gerekir.
O fotoğrafı Nick Út değilse kim çekti?
AP'nin ofisleri tam buradaydı.
Mümkün değil. O fotoğrafçıyı asla bulamayız.
Kim olduğuna dair bir bilgimiz yok. Yaşayıp yaşamadığı meçhul.
Vietnam'da mı, başka bir ülkede mi?
Yıllar sonra burada çalıştığım için o insanları tanımıyordum.
AP'de çalışan kimseyi tanımıyormuş.
Sadece fotoğrafçılık kulübünü biliyormuş.
SAVAŞ
SAVAŞ KALINTILARI MÜZESİ
Benim adım Lê Vân. Ho Chi Minh'de yaşayan bir gazeteciyim.
Bu hikâye bende merak uyandırdı ama doğruluğu konusunda şüpheliydim.
Doğru olup olmadığını öğrenmek istedim.
Doğruysa bunca yıl nasıl gizli kalabildi?
Bay Carl fotoğrafın gerçek sahibini bulup
özür dilemek istediğini söyledi.
Fotoğrafı çektiğini düşündüğü kişinin
birkaç fotoğrafını gönderdi.
Böylece o kişiyi aramaya başladım.
- Günaydın. Nasılsın? - Seni görmek güzel. İyi misin?
Bizim neslin hep hedeflediği seviye efsanevi Vietnam fotoğrafçıları oldu.
AP'nin Vietnam'a dair fotoğraf mirası orada kazandığı dört Pulitzer'a dayanıyor.
Malcolm Browne'ın çektiği kendini yakan keşiş.
Horst Faas'ın 1964 tarihli fotoğrafik denemesi.
Eddie Adams'ın çektiği Vietkong infazı.
Trảng Bàng'daki napalm saldırısından koşarak kaçan dokuz yaşındaki kız.
Tapınaktan koşarak yola fırladı.
KIM PHÚC'UN KUZENİ 1972'DE 12 YAŞINDAYDI
Sonra hep birlikte şu an durduğumuz yere koştular.
Önce bu bölgeyi bombaladılar, sonra başka yerlere geçtiler.
KIM PHÚC'UN KUZENİ 1972'DE 11 YAŞINDAYDI
- Bu ilk bombalamaydı. - Öyleyse çocukları yakan napalm bu muydu?
- Evet, napalm. - Doğru.
Şurada Kim Phúc'un ailesiyleyim. Bu da Kim Phúc. Tâm.
Tüm aile orada. Bunlar da aileden.
Buradaki sen misin? Neredesin? Şuradaki sensin.
- Şuradasın. - Evet, benim.
Ablam erkek kardeşimi götürüyor.
Her taraftan çığlıklar yükseliyordu. Sakinliğimi koruyordum.
Üstlerine yanık pirinç gibi yapışmış olan bomba parçalarını
elimle tek tek topluyordum.
Bomba düştüğünde neredeydiniz?
Koşuyordum. Tam o sırada oldu.
Bomba düştü.
25'inci Birlik'le koşuyordum. Kim Phúc büyükannesiyle olduğu için yandı.
Kim Phúc'la beraber mi dışarı çıktınız?
Birlikte koştuk. Köprünün iki yanında da koşan, düşen, çığlık atanlar vardı.
Gazetecilere mi koştunuz?
Gazeteci olduklarını anladınız mı? Gazeteci olduklarını biliyor muydunuz?
Hayır, fotoğraf çekenleri de bilmiyordum.
Son çekilen fotoğraflardan birkaçı burada.
Yaralı çocuklar hastaneye götürülmüş.
O sürece dair bir şeyler hatırlıyor musun? Çocuklar hastaneye nasıl gitti?
Özellikle de Kim Phúc nasıl gitti?
- Onu bir araca bindirdiklerini gördüm. - Kim bindirdi?
Çevredekiler yardımlaşıyordu. Onu bindirdiler.
- Kimdi onlar? - Bir sürü insan vardı.
- Sivil miydi, asker miydi? - Sivil. Onu araca bindirdiler.
Temiz giyimli, beyaz ve açık tenli her gördüğümüz insanı
Amerikalı zannederdik.
"Onu alsınlar da kurtulsun" dedik. Öyle de oldu. Hayatı kurtuldu.
Kim Phúc'u hastaneye götürdüğünü gördüğün adam bu mu Bach?
Hayır.
O adam sadece iyi giyimli bir sivildi.
Tüm hatırladığımız bu.
Geçmişte kaldı artık. Boş ver.
Peki, teşekkür ederim.
Karşınızda Nick Út.
İyi akşamlar hanımlar ve beyler.
Kurtulması imkânsızdı.
Nick kamerasını bırakıp onu hastaneye götürdü diye kurtuldu.
Onu şirketin verdiği minibüse bindirdim.
İçerideki tüm çocuklar aralıksız 40 dakika ağladılar.
Củ Chi hastanesinde durduk.
Basın kartımı göstermem işe yaradı. Kızı hemen içeri aldılar.
O fotoğrafın ülkemin tarihi üzerinde derin bir etkisi oldu.
"Napalm Kızı" fotoğrafı sayesinde Vietnam'daki savaş karşıtlığı güçlendi.
Vietnam halkı için son derece kıymetli bir durumdu.
Acı ve kayıpla dolu uzun süren bir savaştan çıkmışlardı.
Dolayısıyla bu anı ve görüntüyü dünyayla paylaşan kişi
Vietnam tarihinde bir kahraman olarak görülür.
SAYGON 1970
Vietnam Savaşı'nı 1968'den itibaren siyah beyaz filmlerden takip ettim.
Dışarıdan bakınca fark edilmemiştir.
Saygon'daki basın mensupları rekabet içindeydi.
Dünyanın her yerinden gelmiş akreditasyonlu 1.000'den fazla gazeteci.
Büyük bir çatışma çıktığı haberini alınca
sabah erkenden kalkıp helikoptere ilk binen olmaya çalışırdın.
AP veya Reuters'ten birileri gelmemişse keyfin yerine gelirdi.
Gazetecilerin fahri binbaşı rütbesi vardı.
Helikopter bekleyen yüzbaşı varsa onun sırasını alabilirdin.
Genç bir gazeteci için hakiki bir maceraydı.
İtiraf etmem gerek.
Savaşın insanlara etkisinden ziyade macera kısmı daha çok ilgimi çekiyordu.
Daha çok kaldıkça ne kadar korkunç olduğunu gördüm.
Operasyon sırasında 53 düşman askeri öldürüldü.
856 şüpheli gözaltına alındı.
Gündüzleri dışarı çıkan basın mensupları bir tür uyum içindeydi.
Çatışma ortamına girdikleri oluyordu.
Sonra gece vakti geri geliyorlardı.
Halkın savunmasız hâlinden tümden kopuk bir durumdu.
Gerçek dışıydı. Havada uçan mermiler görülebiliyordu.
Oysa sen oturduğun yerden izleyip cin toniğini yudumluyordun.
Carl benim arkadaşımdı ama farklı yapılarda insanlardık.
Yerel işçilerdik.
İkimiz de Vietnamlı kadınlarla evliydik.
Geceleri dışarı çıkar, bira içerdik.
Vietnamlı insanlarla takılırdık.
Halkın kırılganlığından doğan zengin Vietnam kültürüne karşı
ikimizin de büyük saygısı vardı.
Associated Press'in ofis ortamı harika bir okuldu.
Orada inanılmaz şeyler öğrendim.
1972'nin Mart ila Nisan aylarında başlayan Paskalya Taarruzu'ndan önce
ABD kara kuvvetleri büyük oranda geri çekilmişti.
Batılı haber ajansları da gerileme sürecinde personel çıkarıyordu.
O aşamada fotoğraf editörüydüm.
Taarruz başlayınca eleman sıkıntısı çektik.
Biraz sorun yaşadık.
Üstünlüğü UPI'a kaptırdık.
Horst Faas, Singapur'dan dönünce fotoğraf işini benim yerime üstlendi.
Onlar Saygon basınının önde gelen isimleriydi.
Horst Faas efsanevi bir şahsiyetti.
AP bürosunda onun sözü geçerdi.
Peter Arnett'le ve Pulitzer'lı isimlerle çalışmış olması fark yaratıyordu.
Horst müthiş bir Bavyera aksanı olan iri yarı bir adamdı.
Sağlam içer, iyi beslenirdi. Fevkalade bir fotoğrafçıydı.
İyi bir fotoğrafı her şeyden üstte tutardı.
Batılı ve birkaç Vietnamlıdan oluşan kadrolu fotoğrafçılarımızın yanı sıra
Faas'ın kurduğu serbest muhabir ordusu her yere yayılmıştı.
Vietnamlı fotoğrafçılara bel bağlamışlardı.
Film dolu çantalarıyla günlerce sahada kalan bu fotoğrafçıların
iki hafta dönmedikleri oluyordu.
Güney Vietnam Ordusu'nun fotoğrafçıları
genellikle para kazanmak için ellerindeki filmi bize verirlerdi.
Makbuz yazıp imzalattırırdın.
Makbuzu sekretere verirdin, o da onlara dolarla ödeme yapardı.
20 dolar.
Fotoğrafa dönelim Carl.
Bu fotoğrafın neyi temsil ettiği
AP ofisinde ne zaman idrak edildi?
Cevabı ertesi sabah hemen almıştık.
Gerçekten dünyayla paylaşıldığında tepkiler yağmaya başlamıştı.
Bunun çok ses getireceğini o zaman anladık.
Bu fotoğrafta görülen çocuklar
Güney Vietnam Hava Kuvvetleri'nin bugünkü kurbanları.
Bir, iki, üç, dört! Kahrolası savaşınızı istemiyoruz!
Bir, iki, üç, dört!
Acaba o fotoğraf düzmece miydi?
Olabilir çünkü o küçük kızı çırılçıplak hâlde çekmişler.
Büyük sükse yaptılar.
O dönemde bu fotoğrafın Vietnam'a bir etkisi olmadı.
Şimdi farz edelim.
Napalm bombasıyla yanmış bir kızın haberini almış olalım.
Tek satırlık bir haber olurdu.
Hemen unutulurdu.
Bir gün içerisinde öldürülen onlarca, yüzlerce, binlerce insana kıyasla
çok önemsiz bir haber olurdu.
Galiba Carl beni aradı.
Hastanede birini bulacakmış. Yardım etmem için AP ofisine çağırdı.
AP bir devam haberi istiyordu.
Yeri bilinmeyen Napalm Kızı'nı bulmak için dışarı çıkmam gerekiyordu.
Nick Út hiç oralı olmadı.
Kızın yerini ofiste bizimle paylaşmadı.
Ben, Tom Fox ve öbür kadrolu fotoğrafçı, hep birlikte motosikletlere atladık.
Kim Phúc'u bulduğumuz anı çok iyi hatırlıyorum.
Carl'la birlikte bulduğumuzda yatağında yatıyordu.
Her tarafı sargılıydı.
Etrafına bir tül gerilmişti ve bilinci yerindeydi.
Çok öfkelenmiştim.
Bu trajedi beni derinden sarsmıştı.
Koku da çok ağırdı.
Kızda yanmış et kokusu vardı.
Bana çok ağır geldi.
Çok zorlandım.
NAPALM BOMBASIYLA YANAN KIZ HASTANEDE İYİLEŞİYOR
Tom sayesinde kızın babasıyla görüşüp her şeyi öğrendim.
Vietnam gibisi yaşanmadı. Hepimizden bir şeyler kopardı.
O serbest muhabirin ismini nasıl öğrendin Carl?
2010'da Vietnam Old Hacks adında bir buluşma düzenledik.
Old Hacks sayesinde Carl'ın beklenmedik yönlerini keşfettik.
Eşim Kim-Dung'un yanındaki Saygon basınından bir savaş fotoğrafçısı
muhabirin ismini duymuştu.
Büyük çaplı bir buluşmaydı. Herkes hasret giderdi.
Nick Út bizi bir şey gösterirken uzaktan gördü.
Birisi bana haberimin olup olmadığını sordu.
"Adamın ismini artık biliyoruz" dedi.
O ismi tekrar söyler misin?
- Nghệ. - Nghệ.
Vietnam'da nadir rastlanan bir isimdir.
Bu hikâye çok eskiye dayandığı için o serbest muhabiri bulmak zor olacak.
Bilme ihtimali olan insanlar ya vefat etti ya başka ülkelere taşındı.
Nerede oldukları belli değil.
Facebook'a yüklediğimizde elimizdeki bilgi çok muğlaktı.
ADI NGHỆ
KENDİSİ NEREDE?
O yüzden pek umutlu değildim.
"Gary, dünkü sohbetimizden keyif aldım
ama avukatım bana filmde yer almamamı tavsiye etti.
Kusura bakma. Ben reddettikçe üsteliyorsun ama elimden daha fazlası gelmiyor."
Tam bir hayal kırıklığı.
Bize röportaj vermeyi kabul edip sonra cayan ikinci Batılı gazeteci.
Sizce o gün kimler yoldaydı?
AP'ye göre Nick Út'a ait olan bu fotoğrafta
NBC ekibini görüyoruz.
İngiliz ITN ekibi şurada.
New York Times muhabiri.
Chicago Tribune muhabiri.
Bize göre kalanlardan bir kısmı da serbest muhabir veya savaş fotoğrafçısı.
Aramıza yeni katıldıysanız
dünyaca ünlü foto muhabiri David Burnett bizimle.
David Burnett o gün hem Trảng Bàng'da
hem de öğleden sonra AP ofisinde bulunmuştu.
Herkes sağdakini ben zannediyor.
- Değil mi? Peki. - Yok, ben değilim.
David defalarca kesin bir dille fotoğrafı Nick'in çektiğini söyledi.
Dumanın içinden çıkıp bize doğru koşan insanları görebiliyorduk.
Nick ve başka bir gazeteci hemen yola fırladılar.
Kameramı ayarlamam 30 saniye sürmüştü.
İşte o 30 saniye içerisinde Nicky deklanşöre bastı.
Ama David'in lafına bakılırsa fotoğrafı kimin çektiğini görmemiş.
AP'nin fotoğraf departmanının ofis kısmındaydık.
Tekniker orta boy bir ıslak baskı getirdi.
Horst Faas baskıya bakıp şöyle dedi,
"Bugün iyi iş çıkardın Nick Út. Hadi gönder şunu."
Peter Arnett de böyle konuşuyor.
"AP ofisindeydim, olaya hâkimim" diyor
ama karanlık odada olan bitene bizzat şahit olmamış.
Karanlık odada olan bitenleri çok az kişi görmüş.
Vietnam'da AP'nin ve Horst Faas'ın itibarını zedelemek
büyük bir meseleye yol açar.
Bıraktıkları mirasın tamamı o hatıranın içinde saklı.
Peki, ya bize konuşmamış Vietnamlılar?
NBC'nin elemanları var.
Võ Suu ile Tran Van Thân.
- Võ Suu geri mi çevirdi? - İstemedi.
Bir gün arayıp ona bunu sordum.
"Carl'la konuş. Gerçeği anlatıyor. Tek söylediği bu" dedi.
- Tamam. - Başka bir şey diyemezmiş.
Olayın tamamı Nick'in fotoğraf çalmasıyla ilgili değil.
Nick'in başına gelen bir şeyle ilgili.
Carl'dan öğrendiğimiz kadarıyla ona hiç danışılmamış, değil mi?
Ona tebliğ edilmiş. Bu yük onun sırtına yüklenmiş.
Dönüşü olmayan bir yola sokulmuş. Birçok açıdan o da mağdur olmuş.
Ona hak ettiği üzere şerefli ve saygılı davranmalıyız.
SEVGİLİ NICK, RÖPORTAJ İÇİN BULUŞMAK İSTER MİSİN?
- Terri? - Geldim.
Skyraider uçakları napalm bombasını buraya attı.
Basın mensuplarını ve patlamaları şurada görebiliyoruz.
Kamera çantası ve yağmurluğuyla Nick Út da şurada görülüyor.
- Ve miğferiyle. - Çok net.
Hep söylediğine göre önce büyükanne çıkmış.
Bu adamın kucağında da ikinci bebek var.
Sonra malum fotoğraf. Bu da ardından çekilen kare.
Bu fotoğrafı Nick Út çekmiş.
Ama tuhaf bir şekilde Saygon yönünden çekilmiş.
Dumanı tam karşıdan görüyor.
Sonra birkaç fotoğrafçı arkaya dönüyor. Çocuklar koşarak yanlarından geçmiş.
Sonra bak burada kim var.
Nick Út'u görebiliyoruz
ama Kim Phúc'u koşarken fotoğraflayan basın mensuplarıyla birlikte değil.
Şimdi ilerlediği yön de…
- Tapınaktan Saygon'a doğru. - Evet.
- Bu sıralamayı verdik diyelim. - Tamam.
Adli tıp uzmanları…
Fotoğrafın çekildiği konumdaki kişinin kim olduğunu saptamada
bize yardım edebilmeleri lazım.
- Olasılık dâhilinde. - Doğru.
Paris'teki Index Investigation isimli öncü bir adli tıp grubuna inceletebiliriz.
Bir sonuca varılamasa bile tarafsızlığını kanıtlamış olursun.
Aradan dokuz ay, bir yıl geçmişti.
Pulitzer, Dünya Basın Fotoğrafı Ödülü, Uluslararası Basın Kulübü Ödülü alınmıştı.
Fotoğrafla ilgili gerçeği o an açıklaman gerekmez miydi?
O zamana kadar iş işten geçmişti.
Çoktan halı altına süpürmüştük.
- Hiç lafını etmedik. - Neden?
Horst Faas gibi bir adamla tartışmaya girmek istemezdin.
Ben de yaygara koparacak konumda değildim.
Niye Horst ölene dek bekledin?
Vefatını beklediğimi söylemek haksızlık olur.
Yıllar boyunca özel sohbetlerde insanlara bu durumdan bahsetmiştim.
Horst Faas. Eskiden müdürümdü.
Fotoğraf yazısını yazıyordum. "STF/" ön ekini takiben isim…
Vietnam Old Hacks sırasında Arnett'e söyledim.
"Haberin var mı, bilmiyorum ama gerçekte olan biten bu."
Ona âdeta içimi döküyordum.
Vietnam Savaşı'nda Pulitzer kazanmış olan
efsanevi AP muhabiri Peter Arnett'in bir mesajına ulaştım.
Kendisi Horst'un da yakın dostu.
Şöyle demiş, "Sevgili Carl, sözlerin şoke edici.
Şunu bilmelisin ki AP tüm kaynaklarını seferber edecek.
Horst ve birçok arkadaşı,
keza Nick Út'un yanı sıra Vietnamlı meslektaşları da
seni ve söylediklerini boşa çıkarıp iddialarını çürütmek için
ellerinden geleni yapacaklardır."
Çok sert çıkmış. Arnett'ten hatırı sayılır bir yorum.
Hangi tarihte yazmış?
5 Ağustos 2009.
Sonra 2015 yılında, halka açık bir ortamda
Arnett'ten bir mesaj daha almışsın.
"Robinson'ın son yıllarda sürdürdüğü
yanlışlığı bariz ithamların farkında olan AP yönetimi,
kamuoyuna açıklamak istemesi hâlinde,
tanık ifadelerine ve o döneme ait AP fotoğrafik kayıtlarına dayanarak
Nick'in itibarını savunacaktır."
Peter Arnett'e göre, AP'nin üst yönetimi yaptığın bu suçlamalardan haberdarmış.
- Seninle iletişim kurdular mı? - Hayır.
Benimle temasa geçmediler.
Nick'le iletişime geçip onunla konuşmayı hiç düşündün mü?
Nick, AP'den resmen emekli olduğunda ona bir e-posta attım.
"İşin aslını bildiğimi biliyorsun" dedim.
Artık sahneden inip emekliliğinin tadını çıkarmasını söyledim.
Ama o devam etti.
Bence Vietnam kültürüne özgü bir şekilde daha mütevazı davranmalıydı. Tevazulu.
Hangisi daha iyi? Hangisi doğru?
Adaletsizlikle birlikte gelen mit mi?
Yoksa hakikat uğruna o miti kurcalamak mı?
Hikâyenin öyle bir boyutu var ki
kayıtlara hiç geçmemiş.
O da fotoğrafı çeken kişi.
Fotoğrafı çektiği günden itibaren gerçekliğin dışında tutulmuş.
Bu nasıl bir şeydir?
Eşi ve çocukları için nasıl bir durumdur?
Bu hikâyede adalet sağlanmalı.
Arkadaşlarımdan biri o mesajı Facebook'ta paylaştı.
Öncelikle orada geçen ismi hemen tanıdım.
Sonuçta Nghệ hem yakın arkadaşım hem iş arkadaşım.
Hikâyeyi okudum ve fotoğrafı gördüm.
Hiç vakit kaybetmeden Nghệ'yi aradım.
"Nghệ, hikâyen gerçek oldu!" dedim.
"Gerçekten mi? Birileri beni mi arıyor?" dedi.
Çok heyecanlandı.
"İnanmıyorum!
İnsanlar gerçeği çok yakında öğrenecek."
Beklemekten başka çaremiz yoktu.
Facebook'taki mesajı yayınlamıştık.
Yaklaşık üç dört gün sonra bir kafede oturuyordum.
Telefonum çaldı. Birisi beni arıyordu.
O anı asla unutmayacağım. İki kez tekrarlamasını istedim.
"Bay Nghệ beni aradı" dedi.
"Ben Nghệ. Aradığın kişi benim."
Ardından gözlüğümü çıkarıp başımı eğdim ve hıçkıra hıçkıra ağladım.
Vietnam'da sadece bir ay daha kalacaktı.
Onunla buluşmak için hemen yola çıkmam gerektiğini düşündüm.
LĚ VÂN: FIONA, BAY NGHỆ'Yİ BULDUM. ONUNLA GÖRÜŞMEYE GİDİYORUM.
FIONA: ŞAKA YAPIYORSUN! ANLATSANA! YAŞIYOR MU?
LĚ VÂN: EVET
FIONA: FOTOĞRAFI O MU ÇEKMİŞ?
EVET
FIONA: ÇOK HEYECANLANDIM!
YALNIZCA SORU SORMAYA ÇALIŞ. BİLGİ PAYLAŞMA.
ONUN ÇEKTİĞİNİ TEYİT EDEBİLMEMİZ LAZIM.
Ziyaretine geleceğimizi öğrenince sabahtan beri bizi beklemiş.
Hiçbir şey yemeden oturup beklemiş.
O yaşlı adamı capcanlı bir şekilde
karşımda otururken gördüğüm anda
içimden geçen duyguları
tarif etmem çok zor.
Hangisi sizinki?
Giysileri yanmış olan çıplak kız fotoğrafı.
- Sonradan Pulitzer'ı kazanan mı? - Evet, o.
Nick Út benimle birlikte oradaydı ama fotoğrafı o çekmedi.
Uzaktan çekimler yaptı. O fotoğrafı ben çektim.
AP'deki adam fotoğrafı kabul edip bana bir baskısını verdi.
Bir de filmin kalanını.
Filmin kalanını Saygon'daki bir gazeteciye verdim.
Kime sattınız?
Patrona sattım. Ertesi gün tekrar gidince bana şu büyüklükte bir baskısını verdi.
20 dolar verip şöyle dedi, "Bu fotoğrafı alacağım."
20 doları alıp arkadaşları içmeye götürdüm.
Olan biten bu.
Genellikle bir haber ajansı sizden fotoğraf satın aldığında
o fotoğrafı yayınlarken isminizi geçirir miydi?
Hayır, bunu nadiren yaparlardı. Sadece bazı özel durumlarda.
Genellikle çekimden döndükten sonra filmin tamamını onlara verirdim.
İstediklerini yaparlardı, ben de hiç sormazdım.
Nghệ'yle buluştuktan sonra içimi inanılmaz bir sevinç kapladı.
Bir sabah uyandım WhatsApp'teki haberleri gördüm.
Elimizde Nghệ'nin iPhone'la alınmış bir kaydı vardı.
Fotoğrafı çeken kişi gerçekten oydu.
İnanılmaz bir haberdi.
Nghệ'yi arama sürecimizi kızıyla paylaştık.
SEVGİLİ JANNIE, KENDİMİ TANITAYIM.
JANNIE'DEN E-POSTA: NEREDEN BAŞLASAM BİLMİYORUM.
E-POSTANI DEFALARCA OKUDUM.
BABAMIN BUNU YAŞAMASI İNANILMAZ, GERÇEK SONUNDA AYDINLANACAK!
JANNIE NGUYỄN NGHỆ'NİN KIZI
Onu aradım. "Nasılsın baba?" dedim.
"Ne oldu dersin?" dedi.
"İnanamazsın, birileri beni arıyormuş. Fotoğrafımı biliyorlarmış.
Onlarla yemeğe çıktık. Bana anlattılar.
Haberini yapmak istiyorlar. Beni de olayları da biliyorlar.
İnanabiliyor musun?"
Sonrasında yaşananlar çok tuhaf ve inanılmazdı.
Hâl hatır sorup arayı açmamak için Bay Nghệ'ye mesaj attım
ama o gece ve ertesi sabah cevap alamadım.
Ertesi gün ona tekrar ulaşmaya çalıştım.
Hem gece hem sabah aradım ama bir türlü ulaşamadım.
Tekrar aradım ama açmadı.
Sürekli aradım.
Ertesi gün öğleden sonra tekrar aradım.
Telefonu arkadaşı açtı.
Bay Nghệ'nin felç geçirdiğini söyledi.
Komaya girebileceğini söyledi. Durumu ağırmış. Çok ciddiymiş.
Çok duygulandım.
Hastanede yattığını, ölüm kalım savaşı verdiğini düşününce
duygularıma hâkim olamadım.
Bana söylediği bir şeyi hatırladım.
"Elimde kanıt yoksa ben hiçbir şeyim demektir.
Diğer kişi ise kahramandır."
Benim babam.
Dedemin metresinden olma oğluymuş.
Onu istememişler.
Dedemlere çalışan bir ailenin yanına vermişler.
Onlar da babamı çok sevmişler.
Babam köyden ayrılıp Saygon'a gitmiş.
Fotoğraf okuluna yazılmış.
Annemle de orada tanışmış.
Annem bitişikteki binada kuaförlük yapıyormuş.
Böylece evlenip üç çocuk yapmışlar.
Orduya katılmış ama sadece fotoğraf çekiyormuş.
Ordu onu okuması için ABD'ye göndermiş.
Sertifikasını orada almış.
FOTOĞRAFÇILIK LABORATUVAR İŞLEMLERİ KURSU BİTİRME SERTİFİKASI
Terfi edilmiştim.
Psikolojik harekât bürosundan sertifikam olduğu için teğmen olmuştum.
Film bölüğünde haber toplama görevindeydim.
1975'te ne zaman Amerika'ya göç ettiniz?
Kuzey Vietnam ordusu gelmeden bir ay önce.
ABD Büyükelçiliği'nde çalışıyordum.
Önemli işlerde çalışan insanlara öncelik veriyorlardı.
Babamın söylediklerini çok net hatırlıyorum.
"Hazırlanmanız lazım. Gidiyoruz."
İzne ayrılmadığın, vatanını terk ettiğin söylenmişti.
Böylece buraya taşındık.
KALİFORNİYA NGHỆ'NİN FELÇ GEÇİRMESİNDEN 6 AY SONRA
- Selam. - Merhaba Gary.
- Nasılsın? - Ya sen?
- Çok memnun oldum. - Seni görmek güzel.
- Harika görünüyorsun. Nasılsın? - İyiyim. Seni sormalı.
- Çok iyiyim. Seni iyi görmek güzel. - Seni de.
- Şahane. - Evet.
- İçeri girelim mi? - Tabii. Gel.
Önden buyur.
- Müthiş görünüyorsun. - Sağ ol. Çok teşekkürler.
Hadi Gary.
Seni savaş yıllarına geri götürebilir miyiz?
8 Haziran 1972 günü.
O gün neler yaptığını sebepleriyle birlikte anlatır mısın?
Hangi kanaldı, bilmiyorum ama gidip çekim yapmamı istemişlerdi.
Dediklerine göre Vietkong, Trảng Bàng'a gelmişti.
Trảng Bàng'daki bir tapınaktaydılar.
Şoförleri yoktu. Araba kullanabildiğimi söyledim.
Sonra bir araba kiralayıp oraya gittim.
Oraya varır varmaz
başımızın üstünden geçen uçakları gördüm.
Bir sorun çıkacağı belliydi.
Birkaç kişiye seslendim.
"Size iş çıkacak" dedim.
Orada sivillerin saklandığını sanıyordum.
Sonra uçaklardan iki tane bomba atıldı.
Ana yol olduğu için o yöne koşmaya mecburlardı.
Kaçacak başka yer yoktu.
Tüm hazırlığımı önceden yapmıştım.
Fotoğraf anını görür görmez çekiverdim.
O anı yakalamayı başardım. Para kazandıracağını biliyordum.
Bir şey getirdim…
Nghệ, o gün kullandığın kamera bu model miydi?
Evet, kamera bu. Pentax markaydı.
Evet, 50 milimetre lens. Standart.
O fotoğrafı bir daha ne zaman gördün?
Fotoğrafı sattıktan altı yedi ay sonra.
AP'den biriyle konuşmuştum.
"Senin fotoğraf ABD'ye gitti" demişti.
"Bir sürü ödül kazandı.
Şikâyetçi olmak ister misin?"
Geçmişimi gözden geçirdim. Elimde kanıt yoktu.
Eve gidip bakmaya karar verdim.
Adamın bana verdiği baskıyı eşimin yırttığını gördüm.
Fotoğraftaki isim değişikliğini o dönemde bir hata olarak mı gördün?
- Sence bilerek mi yapılmıştı? - Kasten yapılmıştı.
- Hemen anladım. - Tamam.
Mesleğim bu. Biliyordum.
O gün AP'nin kadrolu personelinden bir tek Út vardı.
Bu yüzden AP'deki adam o fotoğrafı Út'a atfetti.
O günden sonra Út'la görüşüp bu konuyu hiç konuştun mu?
Onunla karşılaştım ama ikimiz de selam vermedik.
Bozulmuştum.
Çok emek vermiştim ama her şeyi o adam almıştı.
Şöhret kazandı. Ödüller aldı.
Vietnam'da göklere çıkarıldı.
Hatırlıyorum, o gün babam eve geldi.
Oturup cebinden filmi çıkardı.
Şu tarafa doğru atıp "Bugün bunu sattım" dedi.
O fotoğrafı buzdolabının üstüne fırlattı.
Babam gittikten sonra kardeşimle birlikte harekete geçtik.
Parmak ucumuzda gidip fotoğrafı ters çevirdik.
Kardeşim erken davranmıştı. Sonra hemen yerine koydu.
Fısıldayarak şöyle dedi, "Hiçbir şey söyleme."
Görmezsem olmaz diye düşündüm.
Ben de kardeşimle aynı şeyi yapıp hemen yerine koydum.
Birbirimize baktık.
Büyük bir şok geçiriyorduk. O kız çocuğu benim yaşlarımdaydı.
Peki neden çıplaktı? Neden çığlık atıyordu?
Sonra annem temizlik yaparken kendi kendine söylenmeye başladı.
"Babanız böyle bir fotoğrafı niye eve getirir ki?"
Yırtıp parçaladı ve hemen çöpe attı.
Unutulmasın ki annem geleneksel bir Vietnam kadınıydı.
Sonrasında babam panikledi.
"Gördün mü? Onu atmasaydın
elimde bir kanıt olurdu" derdi.
Tekrar tekrar.
Boşandıkları güne kadar.
- Gary, bir şeyler yemek ister misin? - Tabii, çok iyi olur. Teşekkürler.
Ne zaman doğdun Anthony?
- 1961'de doğdum. - 1961'de. Peki.
Çocukluk dönemin savaşla geçti, değil mi?
- Evet, öyle. - Doğru.
Nghệ'yle çok vakit geçirir miydin? Savaş yıllarında çalışıyormuş.
Öyle ama eve gelirdi. Arabasını yıkardım.
- Arabayı hep ben yıkardım. - Babanın arabasını yıkardın.
Babanın çektiği fotoğrafı konuşup durduk.
O fotoğrafı görünce ne hissediyorsun?
Onu ne zaman görsem "Bu fotoğrafı babam çekti" diyorum.
İşte o kadar.
Ama babam açısından durum farklı.
Hep şurasında bir şeyler hissediyor.
"O dönemde niye görmezden gelindim? O fotoğrafı ben çektim."
- İçinde taşıyor. - Pardon.
İyi misin?
Değilim.
Özür dilerim.
Aslında beyhude bir çaba.
Bunu düşünmemeye çalışıyor.
"Peki madem" diyor çünkü…
Destek yok, çare yok.
Nghệ'nin çektiği fotoğrafın bir baskısını
neden ona verdiklerini bir türlü aklım almıyor.
- Fotoğrafı onun çektiğinin kanıtı bu. - Evet.
Ondan bir şey aldıklarının kanıtını vermişler.
- Bu çok garip bir hareket. - Evet.
Bence bu olayın temelinde genel bir adaletsizlik mevcut.
Batılı, Fransız, İngiliz fotoğrafçı olsa Amerika'da bu muameleyi görmezdi.
Babanızı gerçekten sömürmüşler.
Küresel güneyli, gelişen ülkelerdeki birçok fotoğrafçı ve serbest gazetecinin
geçmişte ve hâlâ benzer biçimde sömürüldüğü gibi.
Bence bunun üzerine gidilmeli.
Evet. Bir şey diyeyim mi? Sürekli bunu düşünüyorum.
Fotoğrafı onun çektiğini birçok kişi biliyor.
Amcam, teyzem.
CBS'ten, NBC'den iş arkadaşları.
Herkes biliyor.
Niye kimse cesaret edip bir şey söylemiyor?
Sizi tatmin edecek çözüm ne?
AP gerçekte neler olduğunu anlatsın.
Babamın hikâyesini anlatsın.
Mutlu yıllar sevgili büyükbaba
Mutlu yıllar sana!
Babamla bu konuyu konuştuk.
Birçok kez konuştuk.
Herkesin gerçeği öğrenmesi için
keşke olayın faili çıkıp itirafta bulunsa.
Aksi takdirde
olacak gibi değil.
Mümkün değil.
Babam yaşlanıyor.
Sanki dünyaya inmiş bir melek babamın kapısını çalıp
"Zamanı geldi. Gerçeği senin için anlatacağım" diyor.
Nghệ'yle konuşunca gördük ki
kimse onunla iletişime geçmemiş.
Kimseyle konuşmamış.
Dışarıdan birileri onun hikâyesini dillendirmemiş.
Kaliforniya'da ailesiyle beraber
sessiz, mütevazı, dışarıya kapalı bir hayat sürmüş.
Bu adamın tüm hayatı fotoğraf ve film sektöründe geçmiş.
Görüntü yönetmenliği eğitimi almış.
Yani şu bir gerçek.
O gün o yoldaki en yetenekli, en eğitimli savaş fotoğrafçısı Nghệ'ymiş.
JANNIE: İYİ HABER, AMCAM RÖPORTAJI KABUL ETTİ.
BU ARADA AMCAM THÂN O GÜN SES TEKNİSYENİ OLARAK ORADAYDI!
- Merhaba Gary. Nasılsın? - Seni gördüğüme sevindim.
Amcamla tanışmanı istiyorum.
- Memnun oldum Thân. - Teşekkürler. Sağ ol.
Çok teşekkürler. Memnun oldum.
NBC News'te ses teknisyenliği yaptım.
- Doğru. - Yıllarca.
- Evet. Ne zaman emekli oldun? - 63 yaşında emekliye ayrıldım.
- Evet. - Şimdi 92 yaşındayım.
- İnanılmaz. - Evet, teşekkürler.
Bu olayı çekmişsiniz.
Meşhur fotoğraf. Yolda kimlerle birlikteydin?
- Evet, yolun ortasındaydık. - Evet.
- Kız bize doğru geliyordu. - Evet.
Tam ortadaydım, mikrofonu tutuyordum.
Sol yanımdaki Nguyễn Thành Nghệ kızın fotoğrafını çekmişti.
Nick Út da orada mıydı?
- Hayır. - Değildi. Peki.
Trảng Bàng'dan ayrıldıktan sonra Saygon'a geri döndün.
- Saygon'a. - Sonra ne yaptın?
Çekimden sonra Nguyễn Thành Nghệ'yle konuşup
AP ofisiyle bizim ofisin yan yana olduklarını söyledim.
Filmi Bay Horst Faas satın aldı.
İngilizce nasıl yazıldığını bilmiyorum ama herkes ona Horst Faas derdi.
Filmi tabettikten sonra yanmış kızın fotoğrafını ayırdı.
Kenara koyup "Bu filmi alacağım" dedi.
Bana da yanmış kızın 20'ye 25 santimlik bir baskısını verdi.
Fotoyu Nick Út'a atfettiklerini öğrenince
kimseye bir şey söyledin mi?
Söylemedim çünkü…
Kimsenin…
…umurunda değildi.
Sonuçta ben de maaşlı bir çalışandım. Paraya ihtiyacım vardı.
Ev geçindiriyordum.
Başıma iş almak istemedim.
Ama AP'nin ofis şefini anlayabiliyorum.
Keza kendi amirimle departman şefimi de. Hepsi yakın arkadaştı.
Sesimi çıkaramazdım.
Kovulsaydım ailem nasıl geçinirdi?
Ağzımı açmamalıydım.
- Anlıyorum. - 50 yıldan fazla süre.
Vicdanım rahat değil.
Ne zaman aklıma gelse ne yemek yiyebiliyorum ne uyuyabiliyorum.
50 yıl önceki o anı yeniden yaşıyorum.
O gün içimde tuttuğum gerçek,
kendimi kandırmış olmam beni huzursuz hissettiriyor.
HO CHI MINH
SAVAŞ KALINTILARI MÜZESİ
Savaşta hayatını kaybetmiş
Vietnamlı ve yabancı fotoğrafçılar onuruna düzenlenen Requiem isimli sergi
bir anma niteliğindeydi.
Horst bu projenin resmen lokomotifiydi.
Horst'u tanırdım. Karmaşık, çelişkili biriydi.
Katıydı, rekabetçiydi.
Yine de çok şefkatliydi.
Út'un abisi Huỳnh Thanh Mỹ AP için çalışırken öldürülen isimlerdendi.
Horst, ailenin cebine para girmesi için Nick'i işe alma görevini üstlenmişti.
Horst neden fotoğraf yazısına Nick Út'un ismini koymaya karar verdi?
Bu konuda bir bilgin var mı?
Mỹ'nin ölümü Horst'u yıkmıştı.
Bence onun ismini bu şekilde onurlandırmak istemişti.
Bu olayın vicdan azabını ömrü boyunca çekmesini anlıyorum.
Adamı oraya gönderen oydu.
AP'nin satın aldığı fotoğraflarda baskıların serbest muhabirlere verilmesi
standart bir prosedür müydü?
Evet, oldukça sık rastlanırdı.
Fazladan varsa verirdik. Bu olayda birkaç tane vardı.
AP ile ilgili aklıma yatmayan bir konu var.
Fotoğrafı serbest muhabirden alıp başkasının ismini yazdılarsa
ona neden fotoğrafın bir baskısını, yani kanıtını versinler?
Bunu yapsa yapsa Horst yapmıştır.
Özellikle imza değişikliğinin ardından bu cidden çok sıra dışı bir durumdu.
Belki de Nghệ'nin ağzını açmayacağına güvenmiştir.
Kesinlikle. Faas'ın en büyük özelliği kendine duyduğu güvendi.
Sonunda Võ Suu'dan haber aldık.
Abisi Huynh'le birlikte ABD'ye kameramanlık yapıp
savaştan bazı ikonik kareler çekmişler.
Võ Suu, Trảng Bàng'a gelmemiş ama serbest çalışma hayatını iyi bilirmiş.
Serbest çalışan bir savaş muhabiriysen
ve sahaya inip fotoğraf çektiysen
fotoğraflarını AP'ye teslim ederdin.
Özellikle orduda çalışanlar fakir insanlardı.
Biraz para kazanmak uğruna fotoğraflarını verirlerdi.
Şöhretin bir önemi yoktu.
Demek ki AP'ye gidip fotoğrafı sahiplenmiyorlardı.
Parasını aldıkları fotoğrafı AP'nin malı olarak mı görüyorlardı?
Evet, AP'nin şirket politikası böyledir.
Başkalarının sahiplendiği bir sürü fotoğraf olabilir.
Bunlar yaşandı.
Nick Út'un fotoğrafına gelince,
onun gerçek sahibini saptamak çok zor.
Sahiden çekip çekmediğini Nick Út biliyordur.
AP'ye ait bir iç yazışmayı ele geçirdik.
Horst'un anlattığına göre
fotoğraflara Vietnamlı isimleri eklemek New York ofisi için zormuş.
Şöyle demiş,
"Vietnamlı isimleri Amerikalılar için alay konusuydu.
Ancak 'çekik' diyerek ciddiye alırlardı çünkü isimlerini komik bulurlardı.
Vietnamlılara hak ettikleri değeri vermede bir isteksizlik vardı."
NICK ÚT'A MESAJ: SEVGİLİ NICK, ŞU ANDA SAYGON'DAYIM.
SOSYAL MEDYADAN GÖRDÜĞÜM KADARIYLA SEN DE BURADASIN.
SANA BİRKAÇ AY ÖNCE YAZMIŞTIM. ACABA BULUŞABİLİR MİYİZ?
OTELİN İÇİNDEKİ KAFEDE SAAT 13.00 UYGUN MUDUR?
14.00'E KADAR BEKLEYECEĞİM. SAYGILARIMLA, GARY.
Merhaba, açtığın için teşekkürler.
Pulitzer'lı meşhur fotoğraftaki eser sahibinin
Nick Út olmadığına yönelik iddiaları raporluyoruz.
AP ile iş birliği yapıp sizi bu soruşturmaya dâhil etmek isterim.
Arşivinize erişim iznimiz olursa bilgi paylaşımı yapabiliriz.
Evet.
Ama sakıncası yoksa AP'yi sıkıştıracağım.
Muhbir değil ama eski AP çalışanları
AP'nin adını kullanarak bu bilginin yayılmasını önlemişler.
AP yönetiminin bu iddiaları bildiğini söylemişler.
Muhbir karalanacakmış.
Evet.
Sağ ol, kendine iyi bak. Teşekkürler.
Ne bildiğimizi öğrenmeye çalıştı. Çok açık davrandı.
Bunu rapor edeceğini söyledi. Bizimle iletişimde olacaklarmış.
Savunmaya geçmediler. Çok açık davrandılar.
Evet, bekleyip görelim.
Carl sana bu hikâyeyi anlatmış.
Sonrasında yazdığı kitapta bu hikâyeden hiç bahsetmemiş.
Evet, çok net bir cevap vermiştim.
"Carl, olanları anlatmalısın.
Gerçeği söylemek zorundasın."
Sana karşı dürüst müydü? "Gücüm yok" dedi mi?
- Bak, tamam… - Sana ne dedi?
Kimsenin ona inanmayacağını söyledi.
Horst Faas ölmüştü. "Çok kolay olur" dedi.
"Neden bekledin? Fırsatçısın, derler" dedi.
Bir dolu sebep sıraladı.
Bence hiçbir sebep yeterli değildi. Bana yeterli gelmemişti.
Yapması için sürekli ısrar ettim.
Gerçek hikâyenin bir taslağını gönderip "Bunu görmeni istiyorum" dedi.
Anlatması gereken hikâyenin o olduğunu söyledim.
Sonra kitabın son hâlini aldım. Hikâyeye yer verilmemişti.
Yine dürüst davranmadığını, gerçeği hâlâ sakladığını söyledim.
O da 20 Ocak 2018 tarihinde bana şu e-postayı gönderdi.
"Sevgili Tom, lanet olsun.
Keşke Nick Út konusunu nasıl revize ettiğimi kabul etseydin.
Bu olay benim peşimi bırakmıyor. Resmen nefret ediyorum.
Daha kaç defa yapayım?
Ben ki sıradan bir yerel muhabir, basit bir fotoğraf editörüyüm.
Çoğuyla geçinemeyip bir türlü uyum sağlayamadığım
neredeyse tüm eski meslektaşlarımı kızdıracak şekilde
The New York Times'a tek seferlik manşet olacak bir haberi
daha kaç defa yapmam gerekiyor?
Güzelce linç mi edileyim? Onu mu istiyorsun?"
Carl eziyet çekiyordu.
İçindeki safrayı bir türlü atamıyordu.
Peşini bırakmadığım için de bana kızıyordu.
Gerçi denedim ama o benim arkadaşım.
Bu olayı anlatmak Carl'a hiçbir şey kazandırmaz.
Bilakis kaybedecek çok şeyi var. Bence bu…
Bu da demek oluyor ki
kendisi ciddi bir kaynak.
İnsan neden ömrünün geri kalanında
peşini bırakmayacak bir hikâye uydursun ki?
Gerçekle mücadele ederek bunu dışarı atmaya çalışıyor.
Bu güçlü iç sıkıntısı onun yakasını bırakmıyor.
Korkunç bir haberle Nghệ'nin felç geçirdiğini öğrendik.
Ne yapacağımızı bilemedik.
Onunla görüşüp özür dilemek istedim.
Bizzat yapmam gereken bir şeydi.
Merhaba Nghệ.
- Selam. - Nasılsın?
İsmini gasbettiğimiz için kendimi kötü hissediyorum.
Özür dilemek istiyorum.
Sen benim kanıtımsın.
Ben de senin kanıtınım.
Kısacık bir an içerisinde bu mağduriyete hapsoluverdik.
Bunca zaman yanımda olduğun için sağ ol.
Bu üzücü bir hikâye.
Ufacık eylemlerin bile çok büyük sonuçları olabiliyor.
Nick'in anlattıklarını gözden geçirelim mi?
Ondan alıntılayalım.
Sabahleyin bir şoförle birlikte bir AP minibüsüne binmiş.
Time dergisinden David Burnett de benimle birlikteydi.
Vietnamlı Hoàng Vǎn Doanh, AP ve UPI'ye çalışan bir serbest muhabir
ve NBC'nin şoförlüğünü yapan Nghệ adında bir adam daha vardı.
Basın mensubu değildi. Gazetecilerin şoförlüğünü yapıyordu.
Bombalamayı baştan sona çeken
kameraman dostum Lê Phúc Ðinh'in şoförüydü.
Olay yerinde olduğunu kimse inkâr etmiyor.
O gün fotoğraf çektiğini kimse inkâr etmiyor.
Kim Phúc hep şokta olduğunu, olay anını pek hatırlamadığını söyledi.
Beni çeken fotoğrafçı.
Ne yazık ki yüzünü hatırlamıyorum.
Dışarı koşan ilk kişi yaşlı bir kadındı.
En az 70 yaşında vardı. Önce o fırladı.
Sonra çocuklar koştu.
Büyükanne ile bebeği çektiğini kimse inkâr etmiyor.
Büyükanne ve can çekişen bebek.
Önce büyükanneyi fotoğrafladığını,
sonra meşhur fotoğrafı çektiğini kesin bir dille ifade ediyor mu?
- Evet. - Buradaki onun olay sırası.
- Onun sıralaması bu. - Tamam.
Daha yeni fotoğraf çekmiştim. Vizörden baktım ve bir kız gördüm.
Kollarını açmış hâlde koşuyordu.
Neden hiçbir şey giymediğini düşündüm.
Koşarak yanına gidip fotoğrafını çekmeliydim.
Nick'in anlattıklarından hareket edelim.
Leica marka kamerasıyla çekmiş. Elindeki 35 milimetre lensi kullanmış.
Sonra kızın üstüne su dökmüş.
- Herkes gitmiş. - Evet.
Birçok kez dediği üzere Kim'i ve kardeşini AP minibüsüne bindirip
en yakındaki Củ Chi hastanesine götürmüş.
Ondan sonra Kim Phúc'un amcası koşarak geldi
ve çocukları hastaneye götürmemi istedi.
Minibüsüm vardı. Kapısını açtım.
Kim Phúc'u kucaklayıp arabanın zeminine yatırdım.
Sırtı fena yandığı için arkaya yaslanamıyordu.
Sonra üç çocuk arabaya bindi.
Oysa 1984 tarihli bir belgeselde Kim Phúc'un annesinin anlattıkları farklı.
Fena hâlde yanmıştı. Onu nasıl kurtaracağımızı bilmiyorduk.
Amcanın biri onu sırtına alarak koştu.
Onu Bắc Hà, Củ Chi'ye götürdü.
Oradan da bir uçağa bindirilip çocuk hastanesine götürüldü.
- Evet. - Tamam.
Nick daha sonra AP'ye gittiğini söylüyor.
Tab işlemi için Jackson'la beraber karanlık odaya girmiş.
Carl da geldiği zaman Nick'in ofiste olmadığını söylüyor.
Daha sonra sivil kıyafetlerle gelmiş.
- Horst, "Aferin Nick" demiş. - "Eline sağlık." Evet.
"İyi iş çıkardın." David Burnett'in beyanı bu.
PARİS
- Şükür kavuşturana. - Memnun oldum.
- Selam. - Selam Fiona. Nasılsın?
- Memnun oldum. - Merhaba Gary.
- Merhaba. - Memnun oldum.
Sürecimizi ve metodolojimizi anlatalım.
Bizimle paylaştığınız görüntüleri analiz etme şeklimizi.
Farklı ipuçlarını bir araya getirerek işlediğimizde
bence ortaya tutarlı bir tablo çıkıyor.
Önce bize verdiğiniz fotoları ve film şeritlerini inceledik.
Hepsini o gün Trảng Bàng'da bulunan muhabirler çekmiş.
Bölgedeki yerleşimi anlamak için 1972 Kasım'ına ait uydu görüntüsüne baktık
ve her fotoğrafın nerede çekildiğini saptayabilmek için
uydu görüntüsüyle fotoğrafları eşleştirdik.
KONTROL NOKTASI
Odaklandığımız sekansın başlangıcında,
Trảng Bàng'daki Cao Dai tapınağı civarında havadan atılan napalm bombaları patlıyor.
Bir İngiliz ITN haber ekibi bu anı filme çekmiş.
CAO DAI TAPINAĞI
Kısa süre sonra çekilen bir fotoğrafta,
kontrol noktasıyla köprü arasında duran birkaç muhabir görülüyor.
Bu konumla uydu görüntüsü eşleşiyor.
Suratları yaklaşık 500 metre uzaktaki tapınağa doğru çevrilmiş.
Kim Phúc'un ilk görüldüğü fotoğraf bu. Başka çocuklarla beraber.
Bir tarladan ana yola çıkıyorlar. Yanlarında askerler var.
Arkalarında ana yolu dikine kesen bir toprak yol olduğu görülüyor.
Bu konum da uydu görüntüsüyle eşleşiyor.
Bir sonraki de Napalm Kızı olarak bilinen fotoğraf.
Kim Phúc ve diğer çocuklar ana yolda yürüyorlar.
Tapınaktan ve patlama yerinden uzaklaşıyorlar.
Çeşitli görsel eşlemelerden yararlanarak
yoldaki fotoğrafçının tahminî konumunu saptadık.
Üç boyutlu modelimize de yerleştirdik.
Fotoğrafın orijinal negatifinin doğruladığı üzere
sonraki kareyi fotoğraflayan da Napalm Kızı'nı çekenle aynı kişi.
Çocukların sonraki fotoğrafı ITN'e ait bir haber videosundan.
Yolda ilerlemeye devam ederlerken haber ekibini geçtikleri görülüyor.
Kameramanın odağı Kim Phúc'a kayıyor.
ITN çekiminden alınan bu karede
Kim Phúc'u ve başka bir çocuğu arkadan görüyoruz.
Önlerinde iki kişi var.
Sağdaki kişi karşı taraftan fotoğraf çekiyor.
Çocukların arkasındaki muhabir kümesini gösteriyor.
Aralarında seçebildiğimiz üç kameraman ve iki sesçi bulunuyor.
Sağ tarafta da fotoğraf makineli tek bir kişi var.
Onu serbest muhabir olarak tanımladık.
Napalm Kızı'nın saniyeler önce fotoğraflandığı yer
şu anda bu muhabirlerin durdukları yere çok kısa bir mesafede.
Aynı anı kaydetmiş olan ITN çekiminde arka planda başka biri daha var.
Uzaktan yaklaştığı ve teçhizatlı olduğu görülüyor.
ITN çekimindeki bir kesintinin ardından
yakın planda çekilen Kim Phúc gazetecilerden su alıyor.
Uzaktan gelen teçhizatlı kişi artık daha yakında.
Miğfer takıyor. Bir kamera tutuyor gibi görünüyor.
Uzaktan gelişini gördüğümüz fotoğrafçı da bu anı yakalamış.
AP bu fotoğrafı Nick Út'a atfetti.
Kısa süre sonra çekilen bir fotoğrafta
Kim Phúc hâlâ ITN kameramanlarının önünde.
Karenin sol tarafında bir kişinin onlara baktığı görülüyor.
Miğferinde kumaş etiketi bulunduğu, kısa kollu giydiği görülüyor.
Ceketini de sağına asmış.
Sahip olduğu özellikler, ITN çekiminde uzaktan gelen fotoğrafçıyla örtüşüyor.
Bir sonraki görüntüde aynı kişi fotoğraf çekerken görülüyor.
AP tarafından yine Nick Út'a atfedilmiş olan
bu Kim Phúc fotoğrafını çekmesi kuvvetle muhtemel.
Nihayet sıra aynı görüntünün ters açıyla çekiminde.
ITN çekimine uzaktan gelirken dâhil olan miğferli ve teçhizatlı fotoğrafçının
Nick Út olduğu kesinlikle seçilebiliyor.
Bu görüntüyü yeniden incelediğimizde,
Napalm Kızı fotoğrafından saniyeler sonra
Nick Út'un epey uzaktan ve ters yönden
koşan çocuklara doğru yürüdüğünü saptamış oluyoruz.
Dolayısıyla Napalm Kızı fotoğrafını
Nick Út'un çekmiş olma ihtimalini çok düşük görüyoruz.
Fotoğraf çekildikten birkaç saniye sonra
çok uzaktan gelmekte olması pek mantığa oturmuyor.
Tabii fotoğrafı onun çektiğini varsayarsak.
Fotoğrafı çektiğini iddia eden iki kişi var.
- Evet. - Sadece iki.
Biri Nick Út, diğeri de serbest muhabir Nghệ.
Senin sözüne bakılırsa
Nick Út fotoğrafı çekmek için doğru yerde değilmiş.
Öyleyse doğru yerde bulunan tek kişi
fotoğrafı çektiğini iddia eden serbest muhabir oluyor.
- Doğru. - Evet.
Modelimize, sanal kameralarımıza göre
Napalm Kızı fotoğrafının kamerasında muhtemelen 50 milimetrelik lens vardı.
En azından sanal kameraya, bizim modelimize göre öyle.
Evet, serbest muhabir Nghệ de 50 milimetrelik Pentax kullanıyormuş.
Fevkalade.
- Teşekkür ederiz. - Sağ olun.
Bebekli büyükannenin fotoğrafına geçelim.
Arka plandaki dumana bakalım.
Kim Phúc'un yürürken çekilen fotoğraflarındakine kıyasla daha az yoğun.
Demek ki büyükannenin fotoğrafı
Napalm Kızı fotoğrafından muhtemelen birkaç dakika sonra çekilmiş.
Kamera büyükanneyi izlerken ITN görüntülerinde bir ipucu daha bulduk.
Kontrol noktasındaki kalabalığın içinde çıplak bir kız figürü göze çarpıyor.
Muhtemelen Kim Phúc.
Sağda başka çocuklar da var.
Demek ki oraya büyükanneden önce gelmişler.
Napalm Kızı fotoğrafı çekildikten birkaç saniye sonra
koşan çocukların çok uzağında Nick Út görünüyor.
Nick Út şurada.
- Yani… - Çok uzakta diyorsun.
Ne yönden geldiğini izle.
Konumun çok uzağında.
Fotoğrafçılığın özü konumlandırmadır. Orada bulunmadan fotoğraf çekilmez.
Adamın orada olmadığını biliyoruz
çünkü orada bulunamayacak kadar uzakta olduğu görülüyor.
Nick Út'un fotoğraflarının yeri belli.
UPI muhabirinin fotoğraflarının yeri belli.
Peki ya şuradaki adam?
- Değil mi? - Onun fotoğrafları kimsede yok.
İnanılmaz.
O fotoğrafı Nick'in çektiğini savunmaya devam edenler olacaktır.
Ama diyelim ki bu görüştesin.
Carl'ın hiçbir lafına inanmamalısın.
Serbest muhabire inanmamalısın. Çocuklarına da inanmamalısın.
Neden Horst veya AP'den birileri ona dolaba asmalık bir baskı verdi ki?
Fotoğraflardaki, videolardaki kanıtlara inanmaman gerek.
Kimseye ve hiçbir şeye kulak asmayıp sadece Nick'e inanmalısın.
Ya da Horst öyle dedi diye
fotoğrafı Nick'in çektiğine inanan Arnett'e inanmalısın.
Ne kadar kanıt varsa Horst'un iki dudağının arasından çıkıyor.
AP'nin eski fotoğraf direktörüsün.
Buradaki manzarayı anlayabilecek en doğru insanlardan birisin.
Bu konuyu AP'ye taşımamızın imgeye, AP'ye etkisi ne olur?
- İmgenin gerçekliğini sorgulayan yok. - Doğru.
İmgenin gerçekliği ve gücü olduğu yerde duruyor.
AP'nin imgedeki mülkiyeti ve dağıtım hakkı olduğu yerde duruyor.
Çoğu kişi etkilenir.
Aksini savunan birçok kişi bu olay yüzünden saygınlığını yitirir.
Evet.
Fotoğrafın kime ait olduğu konusunda
Vietnamlılara empoze edilmiş bir anlatı mevcut.
Ülkelerindeki bir olayın anlatısını böylelikle geri alıyorlar.
Kolektif bilinçte yer etmiş bir anlatının çözümlenmesi kolay iş değil.
Nick Út nasıl itiraf edecek de
"Bir hata olmuş. Fotoğrafı ben çekmedim" diyecek?
Zaman geçtikçe ve anlatı kanıksandıkça bunu yapmak zorlaşıyor.
Ya o anda yaparsın ya da hiç yapmazsın, değil mi?
Nghệ açısından bu bir adalet meselesi.
Adalet meselesi. Çok güçlü bir neden.
Konuşulmayan esas mesele AP'nin kendisi.
Bu kanıt karşılarına geldiğinde
tepkisiz kalacaklarına hayatta inanmam.
AP, BULDUKLARIMIZI DEĞERLENDİRMEK ÜZERE BİR ARAYA GELMEYİ KABUL ETTİ.
Kayıt dışı bir görüşme olduğu için çok fazla şey açıklayamam
ama AP ile konuşarak doğru şeyi yaptığımızı düşünüyorum.
AP doğru olanı yapacak mı? Yaşayıp göreceğiz.
6 MAYIS 2025'TE KENDİ SORUŞTURMASINI BAŞLATAN AP,
İNTERNET SİTESİNDEKİ FOTOĞRAFIN ESER SAHİPLİĞİNİ ARAŞTIRDI.
52 yıl boyunca Napalm Kızı fotoğrafını çeken kişinin
Nick Út olduğuna inanılmıştı.
Ancak yeni bir gelişme yüzünden
kariyerinin en büyük başarısına gölge düştü.
Bu ikonik fotoğraf büyüyen bir tartışmanın odağında.
Bu fotoğrafı gerçekten o mu çekti?
Tam 50 yıl boyunca sürmüş olası bir gasp hikâyesi.
AP raporunda şöyle diyor,
"İtiraz edilen fotoğraftaki imzanın kaldırılması için
fotoğrafı çektiğini iddia eden kişinin aslında çekmediği kanıtlanmalıdır."
Şöyle bir sonuca vardılar.
"Gerçek eser sahibinin kim olduğunun mutlak şekilde kanıtlanmasına
aradan geçen zaman, olaydaki çoğu ismin vefatı
ve teknolojik sınırlar izin vermemektedir.
Dolayısıyla fotoğrafın isim hakkı olduğu gibi kalacaktır."
AP'NİN RAPORUNDA NICK ÚT'U DESTEKLEME GEREKÇELERİ ARASINDA
GÖRGÜ TANIĞI İFADELERİ DE VAR.
RÖPORTAJA YANAŞMAYAN PETER ARNETT VE DAVID BURNETT
HÂLÂ NICK ÚT'TAN YANA.
CARL ROBINSON'IN GÜVENİLİRLİĞİ DE AP TARAFINDAN SORGULANIYOR.
Yapılan film analizinde kusurlu bir görüntü kullanılmış.
AP SORUŞTURMASININ SONUCU:
"ÜNLÜ FOTOĞRAFIN LEICA KAMERAYLA ÇEKİLME İHTİMALİ DÜŞÜK."
Evet, kamera bu. Pentax markaydı.
RAPOR ŞÖYLE DEVAM EDİYOR, "KAMERANIN PENTAX OLMA İHTİMALİ YÜKSEK."
"NICK ÚT'UN ÇEKMEMİŞ OLMA İHTİMALİ AP TARAFINDAN GÖZ ARDI EDİLMİYOR."
AP'nin raporundaki bulguları kullanarak sonuçlarımızı netleştirebiliriz.
Öncelikle David Burnett'in çektiği bu fotoğrafı analiz ettik.
Nick Út ön planda görünüyor.
O esnada Kim Phúc ana yolun kenarındaki tarlada.
Perspektifi sıkıştıran uzun odaklı lens nesneleri olduğundan yakın gösterir.
Út'un yanındaki dikenli telden anlaşıldığı üzere
kendisi hâlâ kontrol noktasında.
Napalm Kızı fotoğrafının çekileceği yere yaklaşık 170 metre uzakta.
Kim Phúc'un o noktaya uzaklığı sadece 60 metre.
Burnett'in fotoğrafı gösteriyor ki Út o meşhur kareyi çekmek için
Kim Phúc'un katettiği mesafenin üç katını aynı sürede koşarak almalıydı.
Napalm Kızı'ndan hemen sonra çekilen
üç saniyelik NBC kaydına geçelim.
Farklı imgelerde göze çarpan yoldaki su izlerini dikkatlice inceleyerek
Kim Phúc'un nasıl ilerlediğini saptayabildik.
Napalm Kızı fotoğrafındaki konumundan
yaklaşık 40 metre ilerlemiş durumda.
O ana ait ITN kaydının bu karesinde kendisini arkadan görüyoruz.
Tahminî hızı ele alındığında,
meşhur fotoğrafın üstünden yaklaşık 15 saniye geçmiş.
Bu kareyi üç boyutlu olarak yeniden canlandırdığımızda
Nick Út'un ITN kameramanlarına mesafesi o anda yaklaşık 50 metre oluyor.
Başka bir deyişle, fotoğraftan yaklaşık 15 saniye sonra
Napalm Kızı'nın fotoğraflandığı yerin
Út'un bulunduğu noktaya 75 metre civarı mesafede olduğu
ve Út'un karşı taraftan yürümekte olduğu görülüyor.
Nick Út fotoğrafı çekebilmek için
kontrol noktasındaki konumundan fırlayıp 170 metreyi koşmalı,
sonra 75 metre geri koşmalı, arkasını dönmeli
ve akabinde tekrar görünüp olay yerine doğru sakince yürümeliydi.
Mantık sınırlarını aşırı zorlayan bir senaryo.
EN ÖNEMLİ ULUSLARARASI ÖDÜL ORGANİZATÖRÜ DÜNYA BASIN FOTOĞRAFLARI VAKFI
KENDİ SORUŞTURMASINI BAŞLATTI.
YILIN DÜNYA BASIN FOTOĞRAFI 1973
Yeni yapılan bir araştırmaya göre bu ikonik fotoğraf Nick Út'a ait değil.
Dünya Basın Fotoğrafları Vakfı bunun üzerine bir soruşturma başlattı.
Dünya Basın Fotoğrafları Vakfı Direktörü Joumana El Zein Khoury sahneye geliyor.
Lütfen kendisine kocaman bir alkış.
Değerlendirme prosedürlerimiz ve ilkelerimiz uyarınca hareket ettik.
Mevcut şüphelerin ışığında
fotoğrafın Nick Út'a ait olduğunu söylemeye devam edemeyiz.
Nick Út'a atfedilen eser sahipliğini askıya almış bulunmaktayız.
Eser sahipliğine, hakikate çok önem veriyoruz.
Kesinliğe çok önem veriyoruz.
Hele ki günümüz dünyasında halkımız ve toplumumuz bunu hak ediyor.
VAKFIN 70 YILLIK TARİHİNDE İLK KEZ
ÖDÜLLÜ BİR FOTOĞRAFIN SAHİPLİĞİ ASKIYA ALINDI.
Resmî kayıt olarak kabul ettiklerimiz
genellikle bakış açısından ziyade güçle şekillenir.
Ama en köklü tarihî bilgiler bile yeniden incelenmeyi hak eder.
Sayısız Vietnamlı fotoğrafçı ve muhabir Vietnam Savaşı sırasında anonim çalıştı.
Tercih ettiklerinden değil eserleri başkalarına atfedildiğinden.
Başka seçenekleri olmadığı için bunu kabul ettiler.
Kendi vatanlarında yabancıydılar. Kimsenin umursamayacağını biliyorlardı.
Annem dokuz yıl önce vefat etti.
Birkaç hafta önce onu düşünüyordum.
Sonra annemin dolabındaki kırmızı kutuyu açmaya karar verdim.
En dipte bir şey gördüm.
Eski bir gazete kupürü.
Dikkatlice kesilip katlanmış.
Annemin yıllar önce çöpe attığı ikonik bir fotoğraf.
Ama gazetedeki fotoğrafı atmamış.
Sessiz sedasız saklamış.
Sessizlik gerçeği yansıtmaz ve yıllar geçtikte etkisini artırır.
Zamana meydan okuyan hafıza kusursuz değildir.
Ama bırakılacak mirasın yanı sıra
hatırlanacak ve silinecek olan kişileri belirleme açısından
deklanşöre kimin bastığı önemlidir.
Gerçek göz ardı edildiğinde toplum çürümeye başlar.
Gerçek tektir.
Çarpıtılamaz veya parçalanamaz.
Aksi takdirde gerçek olmaktan çıkar ve vicdani yanımızı yitirmiş oluruz.
Umarım 50 yılın ardından Vietnamlı çocuklar o fotoğrafla değil
daha neşeli, mutlu imgelerle anılır.
Gerçeğe hak ettiği değerin verileceğini
ve Nick Út'un da rahatlayıp huzur bulacağını umuyorum.
NICK ÚT BİRÇOK RÖPORTAJ TALEBİNİ KARŞILIKSIZ BIRAKTI.
TÜM İDDİALARI REDDEDİYOR.
FOTOĞRAFI ÇEKİP KIM PHÚC'U HASTANEYE GÖTÜRENİN
KENDİSİ OLDUĞUNU ISRARLA BELİRTİYOR.
AYRICA AP'YE YAPTIĞI AÇIKLAMADA
ABİSİNİN PENTAX KAMERASINI YANINDAN AYIRMADIĞINI SÖYLEDİ.
AVUKATINA GÖRE ÚT, KIM PHÚC'TAN SONRA BÜYÜKANNEYİ FOTOĞRAFLAMIŞ.
"O GÜNKÜ KAOSTAN ŞAŞKINA DÖNMÜŞTÜ."
NICK ÚT'A GÖRE TANIK İFADELERİ ESER SAHİPLİĞİNİ DESTEKLİYOR.
AVUKATINA GÖRE "AP, BU FOTOĞRAFTAKİ İMZAYI DEĞİŞTİRMEDİ.
FOTOĞRAFI ÇEKTİĞİ ANDAN BERİ BUNUN DOĞRULUĞUNU BİLİYORDU."
PHAN THỊ KIM PHÚC O ANLARI HATIRLAMADIĞINI SÖYLÜYOR.
AMCASI DA DÂHİL TÜM GÖRGÜ TANIKLARINA GÖRE
FOTOĞRAFI ÇEKİP ONU HASTANEYE GÖTÜREN NICK ÚT'MUŞ.
KIM PHÚC HÂLÂ BUNA İNANIYOR.
UNESCO BARIŞ ELÇİLİĞİ GÖREVİNDEKİ KIM PHÚC SAVAŞ MAĞDURLARININ HAKLARINI SAVUNUYOR.
Dokuz yaşındaki Phan Thị Kim Phúc isimli kızın
yanındaki dört çocukla birlikte yanarak ve bağırarak
fotoğrafçıya doğru koştukları Haziran 1972 tarihli fotoğraf
tarihte çekilmiş en önemli fotoğraflardan biri oldu.
O anı ölümsüzleştiren kişinin Nguyễn Thành Nghệ olduğuna inanıyorum.
Bu gerçeğe 50 yıldan fazla tutundum.
O fotoğrafı ben çektim.
Sesim artık duyuldu.
VİETNAM'DAKİ AMERİKAN SAVAŞI'NIN VİETNAMLI FOTOĞRAFÇILARI
VE GÜNÜMÜZ SAVAŞLARININ YÜREKLİ SERBEST MUHABİRLERİ.
BU FİLM SİZE ADANMIŞTIR.
"NAPALM KIZI" FOTOĞRAFINI KİM ÇEKTİ?
Alt yazı çevirmeni: Melih Tu-men