Downloaded from YTS.LT
Official YIFY movies site: YTS.LT
[tiếng bật đèn]
[Gary, tiếng Anh] Khi chụp ảnh bằng máy phim…
ta không bao giờ biết mình thực sự chụp được gì.
Mà chỉ biết cái mình không chụp được.
[tiếng máy bay]
NGÀY 8 THÁNG 6 NĂM 1972
ĐỊA ĐIỂM: TRẢNG BÀNG
50 KM VỀ PHÍA TÂY BẮC SÀI GÒN
[tiếng bom nổ]
MÁY BAY NÉM BOM A1 SKYRAIDER CỦA VIỆT NAM CỘNG HOÀ
ĐƯỢC CHỈ THỊ TIÊU DIỆT KẺ THÙ
[tiếng huyên náo]
[phóng viên] Sau hai lượt bay, những chiếc Skyraider nhận ra
chúng đã chọn sai mục tiêu
và ném bom vào quân mình.
Phía xa, chúng tôi thấy lính Việt Nam Cộng Hoà
chạy tán loạn trên quốc lộ để tìm nơi trú ẩn.
Chúng tôi thấy họ ra hiệu cho một nhóm dân thường đi cùng họ.
Đó là lúc chiếc Skyraider thực hiện lượt bay thứ ba.
Nó thả bốn thùng napalm xuống nhóm lính và dân thường đó.
Sau vài phút, một nhóm phóng viên vốn nãy giờ quan sát
cẩn thận đi dọc con đường vào nơi khói lửa.
Cảnh tượng trước mắt chúng tôi thật kinh hoàng.
[Nick] Sau khói đen, tôi thấy một phụ nữ chạy ra trước.
GIỌNG CỦA NICK ÚT NHIẾP ẢNH GIA AP
Rồi một phụ nữ khác bế đứa trẻ.
Bà ấy la lớn: "Cứu tôi, cứu tôi. Cháu tôi."
Bị đám phóng viên cản lại,
tôi vừa chụp xong, là cậu bé tắt thở ngay sau đó.
[phóng viên] Người đầu tiên chúng tôi thấy là một cô bé
khoảng chín tuổi chạy trên đường. Cô bé không mặc quần áo.
Có vẻ cô bé đã xé nó ra khi nó bắt lửa.
Khi nhìn vào máy, tôi thấy cô bé giơ tay lên như thế này và chạy.
Tôi đã chụp ảnh cô bé.
Khi cô bé đi qua, tôi thấy da cô bé bong ra,
người bị bỏng rất nặng.
Tôi nói: "Không, mình không muốn chụp cô bé nữa.
Chắc cô bé sắp chết rồi".
[David Burnett] Đây là ảnh mà năm, sáu người chúng tôi
cùng xem trong một khoảnh khắc.
Và 24 giờ sau, có lẽ cả tỷ người đã xem bức ảnh đó.
[David Ono] Phổ biến khắp thế giới.
[Santiago] Hình ảnh này gây sốc đến mức đã hằn sâu vào tâm trí người Mỹ.
[nam] Nó giúp Nick đạt Giải Pulitzer.
[nữ] Giải Pulitzer và Giải Ảnh Báo chí Thế giới năm 1973.
Kính thưa quý vị, Nick Út.
[nữ] Một phóng viên ảnh rất nổi tiếng của AP.
- Nick Út. - [nam] Nick Út.
[nữ] Một trong những bức ảnh
có sức ảnh hưởng và độ nhận diện cao nhất lịch sử.
[phóng viên] Đã 35 năm.
Đã 40 năm trôi qua.
Kỷ niệm 50 năm của một hình ảnh biểu tượng.
[phóng viên] Giáo hoàng Francis đã gặp trực tiếp "Em Bé Napalm",
và phóng viên đã chụp bức ảnh biến cả hai thành biểu tượng của hòa bình.
[nữ] Làm sao ông dung hòa
việc một sự kiện bi thảm như vậy lại giúp ông nổi tiếng?
Chúc may mắn. [cười to]
[Carl] Gary thân mến, tôi đã mang gánh nặng này
suốt 50 năm qua và chưa bao giờ nói lên sự thật.
Tôi là biên tập viên ảnh của AP Sài Gòn vào năm 1972,
thời điểm Nick Út chụp bức ảnh nổi tiếng "Em Bé Napalm".
Nói ngắn gọn, Nick không phải người chụp bức ảnh nổi tiếng đó.
Mà đó là một phóng viên tự do, một cộng tác viên.
Câu chuyện này còn nhiều uẩn khúc.
Đã đến lúc để lương tâm tôi được thanh thản.
CUỘC TÌM KIẾM NHIẾP ẢNH GIA
[Gary] Hai mươi năm qua, tôi làm nhiếp ảnh gia tự do.
Một nghề rất mong manh.
Quyền tác giả là cái duy nhất mình có trong tay.
Nó đem về thu nhập, và là thứ mình để lại cho đời.
ARLES, PHÁP
Có những bức ảnh ở cái tầm khác những bức ảnh còn lại.
Nó ghi lại một điều gì đó. Một câu chuyện, một khoảnh khắc,
theo cách những bức ảnh khác không vươn tới được.
Thực sự rất khó giải thích. Nhưng khi thấy, bạn sẽ hiểu.
Một ngày tháng 12/2022,
tôi nhận được một email của một người tên là Carl Robinson.
[Carl] Tôi đã mang gánh nặng này suốt 50 năm qua.
Nói ngắn gọn, Nick không phải người chụp bức ảnh nổi tiếng đó.
[Gary] Đó là một cáo buộc động trời. Và tôi rất bàng hoàng.
Ông ấy là biên tập viên ảnh của AP. Ông ấy có mặt lúc đó.
[Carl] Như cơn ác mộng lặp đi lặp lại.
[Gary] Và ông ấy nói: "Tôi đã sẵn sàng kể câu chuyện của mình.
Tôi đã sẵn sàng chia sẻ nó với thế giới. Và tôi muốn ông giúp tôi".
Bức ảnh của Kim Phúc
có lẽ là ảnh chiến tranh nổi tiếng nhất, có tính biểu tượng nhất từng được chụp.
Nó có ý nghĩa rất thiêng liêng,
và nếu một ai khác ngoài Nick Út đã chụp tấm ảnh đó thì thật tệ hại.
Vì vậy, tôi nghĩ,
chắc chắn cáo buộc này cần phải được điều tra.
Và có thể nó không chính xác. Có thể ta sẽ không bao giờ biết rõ.
Nhưng chắc chắn đó là câu hỏi cần được giải đáp.
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Tôi cần đi gặp Carl.
Đây là cáo buộc nghiêm trọng.
Dù chúng tôi có bạn chung, tôi không biết rõ lắm về Carl.
Liệu tôi có tin ông không? Hay đó chỉ là thù dai?
Chào Carl.
- Khỏe không? - Rất vui được gặp ông.
Cả quá khứ như đang ở trước mắt tôi.
Còn phải nói.
Carl, hãy đi thẳng vào câu chuyện về Trảng Bàng, ngày 8 tháng 6 năm 1972.
Ngày hôm đó bắt đầu như thế nào?
[Carl] Tôi thường đến văn phòng lúc 7:30 sáng,
nhìn qua các tin tức từ đêm trước
và báo cáo ban đầu về các tin cần đưa.
Ở trụ sở AP, chúng tôi không biết gì về sự việc ở Trảng Bàng.
Chúng tôi còn không biết có gì đang xảy ra ở đó.
[Gary] Các anh đang ở trụ sở Sài Gòn.
Sau giờ nghỉ trưa, chuyện gì đã xảy ra?
[Carl] Tôi quay lại hơi trễ hơn thường lệ, khoảng 3:00 chiều.
Horst Faas và Peter Arnett vẫn đang ăn trưa tại khách sạn Royale,
Jackson thì đã rửa xong phim.
Jackson nói: "Xem cái này đi".
Và đó là bức ảnh một cô bé không mặc gì đang chạy trên đường.
Và phản ứng đầu tiên của chúng tôi là: "Không dùng ảnh này được".
Chúng tôi không bao giờ đăng ảnh khỏa thân phía trước của trẻ em.
Tôi kiểm tra tên tác giả của từng bức ảnh trong cuộn phim.
Chúng tôi có hệ thống lưu trữ kép vào một quyển vở học sinh.
Chúng tôi có bốn cuộn phim,
của Nick Út và hai phóng viên tự do khác, theo tôi nhớ.
Ảnh chụp trực diện là của một phóng viên tự do, tôi đã kiểm tra tên.
Có một ảnh của Nick Út chụp cô bé từ phía bên hông,
và đó là ảnh tôi chọn vì nó kín đáo.
Và lúc đó, ông Horst Faas đi ăn trưa về.
Ông Horst Faas, nhiếp ảnh gia huyền thoại của AP.
Có thể nói ông ấy là người rất vạm vỡ.
Và cực kỳ chuyên nghiệp.
Phòng rửa ảnh của ông ở trụ sở Associated Press ở đẳng cấp thế giới.
Nhưng ông cũng rất nghiêm khắc.
Không bao giờ được làm mích lòng Horst. Ông nóng tính lắm.
Bức ảnh nằm ngay trên bàn.
Ông xem nó và kêu: "Đúng rồi! Hãy dùng bức này".
Không hề có sự đắn đo. Ông quyết định thế. Và ông là sếp.
Sau đó, tôi bắt đầu viết chú thích.
Tôi đang viết đến cuối, đã được bốn dòng.
Và nếu là nhiếp ảnh gia của tòa soạn thì ghi là "STF gạch chéo",
còn nếu là phóng viên tự do thì sẽ ghi là "STR gạch chéo".
Tôi nhìn lướt qua quyển vở.
Ông Horst Faas đứng ngay bên cạnh tôi và nói:
"Nick Út. Ghi là Nick Út. Ghi là người của tòa soạn".
"Ghi là Nick Út". Ông nói nguyên văn như thế.
Và những lời đó đã theo tôi suốt cuộc đời.
Nhưng tại sao ông không quay lại và phản đối?
Đó là điều tôi đã trăn trở từ đó đến tận bây giờ.
Tôi mang ơn ông Horst Faas cho công việc của mình.
Tôi đã kết hôn được ba năm và chúng tôi có hai đứa con.
Đây là công việc của tôi. Đây là cần câu cơm của tôi.
Tôi không tranh cãi. Tôi chỉ làm theo.
Từ đó, tôi luôn cảm thấy áy náy,
vì đã không đủ can đảm để từ chối.
Đó là một trong những điều khiến tôi bị giày vò.
Đúng, cảm giác tội lỗi.
[Kim Dung] Tôi nhớ đêm đó, anh ấy về nhà rất trễ, và anh ấy rất buồn bực.
Anh ấy cứ nói hoài về cô bé đó,
bị bỏng và nhiều thứ nữa.
Và tôi nhớ là anh ấy đã nói ông Horst muốn để tên Nick Út vào bức ảnh này.
Nhưng Nick Út không chụp. Mà là người khác.
Và anh ấy rất buồn bực.
Tôi chỉ nhớ có thế.
Mỗi khi tôi đến trụ sở, những người Việt luôn đến nói chuyện với tôi.
[Gary] Họ nói gì?
Họ nói: "Ảnh đó không phải của Nick Út".
Có thể nói đó là bí mật mà nhiếp ảnh gia
- người Việt nào cũng biết không? - Có.
Carl, chúng ta đã xem qua những bức ảnh này
và có thể nhận diện hầu hết số người trong đó, đội của NBC, Nick Út.
Nhưng có một người xuất hiện trong những bức ảnh này
mà không có tên trong bất cứ bức ảnh nào…
Ông có biết đó là ai không?
Tôi nghĩ đó là người mà chúng ta đang tìm.
Vậy giả thuyết của ông là người này là phóng viên tự do
đã chụp Kim Phúc từ phía trước.
[Carl] Đúng, chính xác. Một phóng viên tự do không quen mặt,
không có trong đội ngũ phóng viên tự do thường trực.
Tên người đó không quen với tôi, nên tôi không nhớ.
Đã 50 năm rồi và tôi sắp 80 tuổi.
Đó là điều tôi muốn làm trước khi chết,
là tìm ra người nhiếp ảnh gia thật sự để nói lời xin lỗi.
Tôi biết là xin lỗi cũng không bao giờ đủ.
Ít nhất là phải làm rõ sự thật, nhỉ?
Tôi nghĩ lời xin lỗi là điều tốt nhất tôi có thể làm ở thời điểm này.
- Điều duy nhất ông có thể làm. - Chính xác.
[Gary] Vai trò nhiếp ảnh gia của Nick Út cũng nổi tiếng gần bằng chính bức ảnh.
Tôi thấy cô bé giơ tay lên như thế này và chạy.
Rồi tôi chạy ngay và…
[Gary] Anh trai của Nick, Huỳnh Thành Mỹ, là một diễn viên và nhiếp ảnh gia
đã chết khi làm nhiệm vụ cho AP vào năm 1965.
Câu chuyện về cậu bé nông thôn
bước ra khỏi cái bóng của người anh tài năng…
[nam] Giờ AP là gia đình của tôi.
[Gary] …được giải Pulitzer khi mới 21 tuổi,
tất cả là chất liệu tạo nên huyền thoại.
Một huyền thoại mà AP đã quảng bá suốt 50 năm,
trong đó có cuốn sách và bộ phim của họ, From Hell to Hollywood.
[Nick] Tôi đến LA vào năm 1977.
Tôi nhìn vào Hollywood và nghĩ: "Trời ơi,
Việt Nam và Hollywood khác một trời một vực".
[nam] Anh ấy có năng khiếu bẩm sinh
là đưa mình vào vị trí đẹp để chụp bức ảnh đó.
[Gary] Lật ngược lại huyền thoại đó nghĩa là viết lại lịch sử.
Nếu Nick Út không phải là người chụp, thì ai chụp?
Đây là nơi trụ sở AP hồi xưa. Ngay tại đây.
[Terri] Việc đó sẽ là bất khả thi.
Chúng ta sẽ không bao giờ tìm được người này.
Không có thông tin gì của người đó, cũng không biết còn sống hay không,
vẫn còn ở Việt Nam hay đã sang nước khác.
[tiếng Việt] Lúc sau này em mới ra đây em làm thôi.
Em không có quen mấy người đó.
[tiếng Anh] Anh ấy không biết ai làm việc ở AP.
Anh ấy chỉ biết câu lạc bộ nhiếp ảnh thôi.
CHIẾN TRANH
[tiếng Việt] Tôi là Lê Vân,
hiện nay đang là nhà báo và sống tại thành phố Hồ Chí Minh.
Đấy là… Ban đầu đó chỉ là sự tò mò của cá nhân thôi,
mà tôi cũng chưa hẳn là đã tin câu chuyện đấy là có thật hay không.
Tôi cũng rất là tò mò là tại sao nếu như cái câu chuyện đó là sự thật,
thì tại sao mà nó lại có thể giấu kín được trong từng đấy năm.
Khi mà chú Carl nói là chú muốn tìm lại cái người thật sự đã chụp bức ảnh đấy
để nói với họ một lời xin lỗi…
thì chú cũng gửi cho tôi một vài bức hình về
cái người mà chú nghĩ là tác giả của bức ảnh ngày hôm đấy.
Và tôi đã bắt đầu từ những bức ảnh đấy để đi tìm.
[tiếng Anh] Chào buổi sáng. Ông khỏe không?
Rất hân hạnh. Cô khỏe không?
[Gary] Thế hệ của tôi luôn muốn sống sao cho xứng với hào quang huyền thoại
mà các nhiếp ảnh gia ở Việt Nam đã tạo ra.
Di sản nhiếp ảnh của AP tại Việt Nam
được dựa trên bốn giải Pulitzer họ đạt được tại đó.
Ảnh hòa thượng tự thiêu của Malcolm Browne,
bộ ảnh phóng sự năm 1964 của Horst Faas,
ảnh hành quyết của Eddie Adams,
và ảnh cô bé chín tuổi chạy trốn khỏi vụ tấn công napalm ở Trảng Bàng.
TRẢNG BÀNG VIỆT NAM
Nó chạy từ trong chùa kia ra,
thấy cái hẻm đó mới vô chỗ này, mới ra ngay cái đường…
…mới băng qua đây. Mới chạy chung với dì và ông Lâm này.
[Bạch] Lúc thả cái khu này là coi như là… [lắp bắp]
…đầu tiên này, khu này là đầu tiên, còn về sau mới tiến tới được.
Cái này là cái vòng đầu.
[Gary, tiếng Anh] Đây chính là napalm đã đốt những đứa trẻ?
[tiếng Việt] Napalm.
[Hiền] Đây là cô nè, với dòng họ Kim Phúc đây nè.
Kim Phúc nè. Tâm.
Dòng họ. Dòng họ không à. Mấy cái này nữa nè.
[Gary, tiếng Anh] Đây có phải là bà không? Vậy bà đang ở đâu? Bà ở đây.
[tiếng Việt] Đây, thấy không?
[Gary, tiếng Anh] Và đây?
[Bạch, tiếng Việt] Nè, bà chị với thằng em nè.
Bà dẫn thằng em. Nghe la làng quá trời đi.
Mà mình thì mình bình tĩnh, mình biết. Rồi sau mình mới gỡ,
cũng như là bom napalm mà táp vô, mà nó hổng có lửa,
hổng có táp theo, hổng có cháy ấy, gỡ ra cũng cháy vậy.
- Khúc có bom, cô Hiền đang ở đâu? - [Hiền] Cô Hiền đang chạy.
Cô chạy ra là bom nó dội xuống.
Cô chạy bên chung với binh đoàn 25,
còn bên Kim Phúc chạy chung với mấy bà già đó, mới bị cháy.
[Gary, tiếng Anh] Vậy bà đã chạy với Kim Phúc?
[Hiền, tiếng Việt] Chung. Nó chạy một bên, mình chạy một bên, xuống dưới cầu chung,
chị em lúc ấy quýnh lộn, mạnh ai nấy la.
[tiếng Anh] Và chạy tới chỗ các nhà báo?
Bà có hiểu họ là ai hay họ đang làm gì không?
Bà có biết họ là nhà báo không?
[tiếng Việt] Tôi đâu có biết. Tôi cũng không biết ai chụp hình nữa.
[Gary, tiếng Anh] Đây là lúc những bức ảnh cuối cùng được chụp.
Những trẻ bị thương đến hoặc được đưa đến bệnh viện.
Bà có nhớ chuyện đó diễn ra thế nào không?
Bọn trẻ đến bệnh viện bằng cách nào? Đặc biệt là Kim Phúc?
- [tiếng Việt] Thấy đẩy lên xe, mà… - [Vân] Ai đẩy lên xe ạ?
- Người với người phụ nhau á, đẩy lên xe. - [Vân] Người đấy là ai? Ý là ai?
Hồi đó hằng hà sa số người lận.
- [Vân] Nhưng mà người dân hay người lính? - Dân, dân, dân. Đẩy lên xe.
Hồi đó, cứ thấy người lịch sự, đẹp như vầy nè,
trắng, đỏ, da hồng hào là người Mỹ không à.
Gia đình nói: "Thôi cho người ta đi, người ta cứu cho nó sống".
Mà thiệt cho người ta cứu sống.
[Gary, tiếng Anh] Bạch, đây có phải là người mà ông đã thấy
chở Kim Phúc bằng xe đến bệnh viện không?
- [Vân] Đồ giống thế này đưa lên không? - [Bạch] Không.
Của người dân bình thường nhà mình, lịch sự lắm.
[Hiền] Bây giờ cô kể cũng như đó thôi à.
Thời chiến qua rồi, thôi.
[nam, tiếng Anh] Thưa quý vị, Nick Út.
[tiếng vỗ tay]
[nam] Chào buổi tối, thưa quý vị.
[nam] Lẽ ra cô bé đã không qua khỏi. Chỉ nhờ Nick đã bỏ máy ảnh xuống
và đưa cô bé đến bệnh viện.
[Nick] Tôi bế cô bé lên, đưa vào xe van của công ty
và tất cả bọn trẻ bên trong xe cứ khóc suốt trong 35, 40 phút.
Chúng tôi dừng lại ở bệnh viện Củ Chi.
Khi tôi trình thẻ phóng viên, họ đồng ý và cho cô bé vào ngay.
[Vân, tiếng Việt] Bức ảnh rúng động đó đã tác động rất lớn
đến lịch sử của đất nước tôi.
Bức ảnh "cô gái Napalm" đã giúp cho phong trào phản chiến ở Việt Nam.
Cực kỳ có ý nghĩa với những người Việt Nam đã từng trải qua
một thời gian dài chiến tranh, đau thương, mất mát.
Bởi vì như vậy, cho nên là
người đã đưa những khoảnh khắc và hình ảnh đấy ra thế giới
thì cũng giống như người hùng với lịch sử Việt Nam.
SÀI GÒN 1970
[Carl] Tôi đã chứng kiến toàn bộ cuộc chiến
từ năm 1968 trở đi qua phim đen trắng.
Một điều tôi nghĩ người ngoài không nhận ra
là giới báo chí ở Sài Gòn có sự cạnh tranh lớn thế nào.
Có hơn 1.000 phóng viên chính thức từ khắp nơi trên thế giới.
[Jon] Nếu nghe tin có một trận chiến quan trọng,
bạn phải dậy rất sớm để là người đầu tiên đáp trực thăng đến đó.
Bạn sẽ rất mừng nếu không có phóng viên AP hay Reuters ở đó.
[bài hát "Sầu Đông"]
[Mort] Các phóng viên có cấp bậc danh dự là thiếu tá,
nếu bạn muốn lên trực thăng mà có một đại úy đang xếp hàng chờ,
bạn có thể bảo hắn biến đi chỗ khác.
[Jon] Với một phóng viên trẻ tuổi, đó là một sân chơi đầy phiêu lưu.
Tôi phải thừa nhận rằng tôi quan tâm đến khía cạnh phiêu lưu
hơn là ảnh hưởng của chiến tranh với con người.
Càng ở đó lâu, tôi càng nhận ra nó khủng khiếp đến mức nào.
[bài hát nhỏ dần]
Trong chiến dịch, có 53 kẻ địch bị tiêu diệt.
Có 856 nghi phạm bị bắt giữ.
[Tom] Các phóng viên có một tình thân ái dành cho nhau.
Ban ngày thì tiếp xúc với cảnh tượng của chiến tranh
nhưng khi về thì họ tách rời hẳn với sự nguy nan của người dân.
Thật là kỳ lạ.
Bạn có thể ngồi một chỗ chứng kiến nổ súng diễn ra khắp thành phố,
và uống một ly gin và tonic.
Carl và tôi là bạn nhưng chúng tôi rất khác với họ.
Chúng tôi đã sống ở đó từ trước. Cả hai đều có vợ người Việt.
Buổi tối, chúng tôi ra ngoài, uống bia
và giao lưu với người Việt.
Và cả hai rất tôn trọng văn hoá phong phú của người Việt Nam,
từ cuộc sống mong manh của họ.
[Carl] Trụ sở của Associated Press là ngôi trường tuyệt vời,
là nơi tôi đã học hỏi được nhiều điều.
Chiến dịch Xuân Hè bắt đầu vào tháng 3, tháng 4 năm 1972.
Nhiều bộ binh Mỹ đã được rút về nước.
Trong quá trình thu nhỏ quy mô,
các hãng tin phương Tây cũng cắt giảm nhân sự.
Lúc đó, tôi là biên tập viên ảnh.
Khi chiến dịch Xuân Hè nổ ra,
chúng tôi gặp chút khó khăn… [cười to] …vì thiếu nhân sự để làm việc. [cười to]
Chúng tôi mất vị thế vào tay UPI.
Ông Horst Faas từ Singapore quay lại, thay thế tôi làm biên tập viên ảnh.
[Jon] Có những nhân vật quan trọng trong giới báo chí Sài Gòn.
Horst Faas là một nhân vật huyền thoại.
Mọi người ở AP phải tuân theo lời ông vì ông từng làm với Peter Arnett
và những người thắng giải Pulitzer.
[Mort] Horst là người đô con với giọng Bavaria rất hay,
tửu lượng cao, ăn khỏe. một nhiếp ảnh gia rất giỏi.
Vì một bức ảnh đẹp, ông ấy chẳng ngại điều gì.
[Carl] Nòng cốt của chúng tôi là
các nhiếp ảnh gia người Tây và một số ít người Việt.
Ngoài ra, Horst còn có một đội phóng viên tự do, trên khắp các địa bàn.
[Jon] Họ dựa rất nhiều vào các phóng viên người Việt,
những người đi chiến trường dài ngày, mang theo cả đống phim,
một, hai tuần sau mới quay lại.
[Carl] Đa số nhiếp ảnh gia của Việt Nam Cộng Hòa,
khi muốn kiếm thêm chút tiền, họ bán cuộn phim cho chúng tôi.
Bạn gõ một cái biên lai, bảo họ ký
thư ký sẽ trả họ bằng đồng bạc xanh. Tiền mặt, 20 đô.
[Gary] Carl, khi xem bức ảnh này,
ở trụ sở AP lúc đó, đến lúc nào thì ông nhận ra
thông điệp mà bức ảnh gửi đi?
Phản ứng ngay lập tức là sáng hôm sau,
khi bức ảnh đi khắp thế giới và phản ứng bắt đầu gửi về.
Đó là lúc chúng tôi nhận ra: "Đây sẽ là một tin tức quan trọng".
Những đứa trẻ trong ảnh này là nạn nhân của không quân Việt Nam Cộng Hòa hôm nay.
Một, hai, ba, bốn! Chúng tôi không muốn cuộc chiến của các người!
Một, hai, ba, bốn!
[Nixon] Không biết cách đó có khắc phục không.
[cố vấn] Có thể…
Vì họ chụp được cô bé không mặc quần áo.
Họ đã gây được sự chú ý lớn của thế giới.
[Giang] Bức ảnh này không có tác động gì ở Việt Nam vào thời điểm đó.
Nếu, cái nếu rất lớn nhé,
ĐẠI SỨ BÙI THẾ GIANG CỰU ĐẠI SỨ VIỆT NAM Ở LHQ
có tin tức về một cô bé bị bỏng do bom napalm
đó chỉ là một tin bình thường, lướt qua rất nhanh.
Tầm quan trọng sẽ nhỏ hơn rất nhiều so với tin
về một, mười, 100, thậm chí 1.000 người bị giết mỗi ngày.
[Tom] Tôi nghĩ Carl gọi điện cho tôi,
nhờ tôi đến trụ sở AP để giúp anh ấy tìm một người ở bệnh viện.
AP yêu cầu viết bài theo dõi diễn biến,
và có phải đi đâu, tôi cũng phải tìm em bé Napalm này.
Và Nick Út không nói: "Này, tôi sẽ đi cùng anh."
Anh ấy không cho chúng tôi biết cô bé ở đâu.
Tom Fox cùng một nhiếp ảnh gia và tôi chạy xe gắn máy đi tìm cô bé.
[Tom] Tôi còn nhớ rõ việc đi tìm Kim Phúc
và đứng bên giường cô bé với Carl.
Cô bé nằm trong màn, nguyên người bị băng bó,
và vẫn còn tỉnh táo.
Tôi cảm thấy vừa phẫn nộ
và cực kỳ thương tâm
trước thảm cảnh này và cái mùi tỏa ra.
Từ cô bé tỏa ra mùi thịt cháy,
đó là cái mùi rất, rất khó ngửi.
Rất khó ngửi.
CÔ BÉ BỊ BỎNG NAPALM ĐANG HỒI PHỤC TRONG BỆNH VIỆN
[Carl] Qua Tom, tôi phỏng vấn bố cô bé và nắm được toàn bộ câu chuyện.
BỐ MẸ CÔ BÉ TÚC TRỰC BÊN GIƯỜNG BỆNH.
[nam] Chưa từng có câu chuyện nào như Việt Nam.
Nó đã lấy đi một phần hồn của chúng tôi.
[Gary] Carl, từ đâu mà ông biết tên của phóng viên tự do đó?
[Carl] Năm 2010, chúng tôi tổ chức một cuộc hội ngộ tên là Vietnam Old Hacks.
[nam] Họ đã tiết lộ những khía cạnh của Carl mà chúng tôi không hề biết.
[Carl] Vợ tôi, Kim Dung, ngồi với một nhiếp ảnh gia chiến trường
trong giới báo chí Sài Gòn, người biết tên phóng viên đó.
[Kim Dung] Cuộc hội ngộ khá lớn, mọi người thăm hỏi nhau rất nhiều.
Ở phía xa, Nick Út thấy chúng tôi trình bày cái gì đó,
rồi một người khác nói với tôi:
"Biết chuyện mới này chưa? Giờ chúng ta biết tên người đó rồi".
[Gary] Bà nhắc lại cái tên đó được không?
- Nghệ. Nghệ. - [Gary] Nghệ.
[Kim Dung] Một cái tên rất hiếm ở Việt Nam.
[Vân, tiếng Việt] Việc tìm kiếm đấy, nó cũng khá là khó khăn,
bởi vì câu chuyện đã diễn ra quá lâu rồi.
Những người có thể biết về câu chuyện đấy, khi tôi tìm được, hoặc là đã chết,
hoặc là đã đi định cư ở nước ngoài và không rõ là đang ở đâu.
Thông tin đấy, khi tụi tôi đăng lên Facebook, thực sự rất mơ hồ.
ANH NGHỆ ĐANG Ở ĐÂU
Chứ cũng không hy vọng nhiều lắm.
[tiếng Anh] "Gary, hôm qua tôi rất vui khi trò chuyện với ông,
nhưng cố vấn pháp lý khuyên tôi không nên xuất hiện trong phim.
Xin lỗi, tôi cứ từ chối, ông cứ nài ép, nhưng tôi không thể làm gì hơn".
Thật sự rất thất vọng.
Đó là nhà báo phương Tây thứ hai mà ta tiếp cận,
đồng ý phỏng vấn rồi lại rút.
Vậy đã có những ai đứng trên con đường đó?
[Gary] Trong bức ảnh mà AP ghi là của Nick Út,
chúng tôi xác định có đội của NBC,
đội của ITN Anh,
phóng viên New York Times,
phóng viên Chicago Tribune
và một số người chúng tôi cho rằng
là nhiếp ảnh gia tự do hoặc của quân đội.
[nam] Với những ai mới vào xem,
đây là David Burnett, phóng viên ảnh nổi tiếng thế giới.
[Fiona] David Burnett đã có mặt ở Trảng Bàng vào thời điểm đó,
rồi chiều hôm đó, ở trụ sở AP.
Mọi người nghĩ tôi ở bên phải.
- [người phỏng vấn] Không phải ông? Được. - [David] Không.
[Gary] David nhiều lần khẳng định Nick là người chụp bức ảnh đó.
[David] Chúng tôi thấy người dân chạy ra khỏi khói
và chạy trên đường về phía chúng tôi,
và Nick cùng một phóng viên khác ngay lập tức chạy về phía họ.
Tôi mất thêm 30 giây để lắp phim vào máy ảnh.
Và chắc trong 30 giây đó, Nicky đã chụp được bức ảnh.
Nhưng trong lời kể của mình, David không thấy người chụp.
Và tôi nhớ lúc mình ở văn phòng của bộ phận nhiếp ảnh AP
thì kỹ thuật viên mang ra một bức ảnh ướt khổ 13x18 cm,
và Horst Faas xem nó và nói: "Làm tốt lắm, Nick Út. Đem gửi đi".
[Gary] Tức là cũng như cách Peter Arnett hay nói:
"Này, lúc đó tôi ở trụ sở AP và tôi biết rõ sự việc",
Peter không chứng kiến những gì đã xảy ra trong phòng ảnh.
Có rất ít người chứng kiến.
Việc làm lung lay uy tín của AP ở Việt Nam,
làm lung lay uy tín của Horst Faas là chuyện không nên xem nhẹ.
Và tất cả di sản của họ đều gắn liền với ký ức đó.
Còn những người Việt Nam chưa nói chuyện với chúng ta thì sao?
[Gary] Có những người của NBC.
[Fiona] Võ Sửu và Trần Văn Thân.
[Terri] Võ Sửu đã từ chối rồi.
[nhiếp ảnh gia tự do] Hôm trước tôi gọi hỏi ông ấy về chuyện này,
ông ấy nói: "Hỏi Carl. Carl nói thật. Carl chỉ nói thật thôi".
- Được. - Ông ấy không dám nói quá đâu.
[Fiona] Mục đích của chuyện này
không phải chứng minh Nick đã cướp công trong một bức ảnh.
Mà là tìm hiểu chuyện xảy ra với Nick.
Ông ấy không được hỏi ý kiến, nhỉ? Theo như Carl nói.
Mà người khác gán tên ông ấy vào. Như kiểu chuyền cho ông ấy đường bóng khó.
Ai đó đá bóng sang chân ông ấy.
Xét trên nhiều mặt, ông ấy cũng là nạn nhân.
Ta phải ứng xử với ông ấy một cách tôn trọng và đúng mực, nhỉ?
NICK THÂN MẾN,
CHÚNG TÔI MUỐN MỜI ÔNG PHỎNG VẤN
- [Fiona] Terri? - [Terri] Ừ.
Những chiếc Skyraider thả napalm ở đây.
Đây là nhóm phóng viên, còn đây là những vụ nổ.
Còn Nick Út thì đứng ở đây, với túi máy ảnh và áo poncho.
Mũ anh ấy.
Rất dễ nhận ra.
Và anh ấy luôn nói là người bà chạy ra trước,
còn người đàn ông này bế đứa bé thứ hai.
Sau đó là bức ảnh này.
Đây là hình ảnh tiếp theo.
Đây là một bức ảnh của Nick Út,
nhưng điều thú vị là nó được chụp từ phía đội Sài Gòn,
hướng về nơi khói lửa.
Sau đó, nhóm phóng viên quay vòng lại và những đứa trẻ chạy ngang qua.
Sau đó thì thấy ai đây không?
Ta thấy Nick Út,
nhưng anh ấy không đi cùng nhóm phóng viên
chụp ảnh Kim Phúc chạy trên đường và giờ… đang chạy về phía…
- [Terri] Sài Gòn, xa khỏi ngôi chùa. - Đúng.
- [Fiona] Nếu ta đưa chuỗi hành động này… - Ừ.
…cho các chuyên gia pháp y…
họ có thể giúp ta xác định được
ai là người đã ở vị trí để chụp bức ảnh đó.
- [Terri] Cùng với xác suất. - [Fiona] Đúng vậy.
[Gary] Có một nhóm pháp y hàng đầu ở Paris có tên INDEX Investigation,
có thể nhận việc này.
Dù có thể không có kết luận rõ ràng,
việc ta thử làm thế chứng minh ta đã công tâm, nhỉ?
Khi chín tháng, một năm sau,
bức ảnh đoạt giải Pulitzer, Ảnh Báo chí Thế giới, CLB Báo chí Nước ngoài,
ông không cảm thấy đó là lúc nên nói sự thật sao?
Lúc đó thì đã quá muộn rồi. Chúng tôi đã giấu nhẹm nó đi
- và không bao giờ đề cập về nó nữa. - Vì sao?
Horst Faas không phải người mà ta muốn cãi lại.
Tôi không có chỗ đứng để làm rùm beng chuyện này.
Nhưng sao đợi đến khi Horst qua đời?
Tôi nghĩ nói tôi đợi đến khi ông ấy qua đời thì không đúng lắm.
Có nhiều lần, tôi đã đề cập chuyện này khi nói chuyện riêng.
Horst Faas là cấp trên của tôi.
Tôi đã viết chú thích "STF gạch chéo tên…"
Ở Vietnam Old Hacks.
Tôi nói với ông Arnett:
"Không biết ông biết chuyện này chưa, nhưng nó là thế này".
Tôi đã dốc hết nỗi lòng với ông ấy.
[Gary] Tôi có thư từ ông Peter Arnett,
phóng viên AP huyền thoại, đoạt giải Pulitzer từ cuộc chiến,
là bạn thân của ông Horst.
Ông viết, "Carl thân mến, tôi bị sốc trước câu chuyện của ông.
Ông phải biết rằng AP, với mối quan hệ rộng rãi,
và ông Horst cùng nhiều bạn bè,
cùng với Nick Út và các đồng nghiệp người Việt,
họ sẽ làm mọi cách để bôi nhọ ông, phủ nhận lập luận của ông
và phản bác mọi lời ông nói".
Lời lẽ khá nặng nề. Và cũng khá đáng chú ý từ Arnett.
Vậy lá thư này gửi đến từ bao giờ?
Ngày 5 tháng 8, 2009.
Và một lần nữa, vào năm 2015,
trên một diễn đàn công khai, Arnett tiếp tục nói.
[Carl] "Ban giám đốc AP đã nắm rõ
những cáo buộc hoàn toàn sai sự thật mà ông Robinson đưa ra trong vài năm qua
và sẽ quyết liệt bảo vệ thanh danh của Nick
dựa trên lời khai của nhân chứng và dữ liệu ảnh của AP trong giai đoạn đó
nếu ông ấy quyết định công khai".
Peter Arnett nói rằng ban lãnh đạo cấp cao của AP
đã biết về những cáo buộc của ông.
- Họ đã liên lạc với ông chưa? - Chưa.
Họ chưa bao giờ tiếp cận tôi.
Ông có bao giờ nghĩ đến việc liên lạc với Nick
để giải quyết chuyện này trực tiếp không?
Khi Nick chính thức nghỉ hưu khỏi AP, tôi đã gửi cho ông ấy một email cá nhân
và nói: "Ông biết là tôi biết sự thật của câu chuyện này.
Sao ông không kết thúc màn kịch này và dưỡng già đi?"
Nhưng ông ấy vẫn tiếp tục.
Theo cách nói của người Việt thì ông ấy nên khiêm tốn hơn. Khiêm tốn.
[Tom] Thế nào là tốt hơn? Thế nào là hợp lẽ phải?
GIỌNG CỦA TOM FOX
Một huyền thoại đẹp nhưng đi kèm với sự bất công
hay vạch trần huyền thoại đó để tìm ra sự thật?
Có một phần quan trọng của câu chuyện
mà chưa hề được ghi lại,
đó là người thật sự chụp bức ảnh đó,
Kể từ ngày chụp ảnh, ông đã bị loại ra khỏi câu chuyện.
Ông ấy cảm thấy thế nào?
Và vợ con ông ấy cảm thấy thế nào?
Câu chuyện đó xứng đáng được trả lại sự công bằng.
[Chinh Đào] Một người bạn của tôi…
CHINH ĐÀO BẠN, ĐỒNG NGHIỆP CỦA NGHỆ
Anh ấy đăng tin trên Facebook.
Tôi nhận ra cái tên ngay lập tức,
vì Nghệ là bạn thân và đồng nghiệp của tôi.
Tôi đọc câu chuyện và thấy bức ảnh.
[Thăng Đào] Tôi gọi cho Nghệ ngay lập tức và nói…
THĂNG ĐÀO BẠN, ĐỒNG NGHIỆP CỦA NGHỆ
“Nghệ, chuyện anh kể đã thành sự thật rồi!”
Anh ấy nói: “Thật sao? Có người đang tìm tôi à?”
Và anh trở nên rất phấn khởi.
"Trời ơi! Mọi người sẽ sớm biết sự thật thôi".
[Vân, tiếng Việt] Chúng tôi cũng chỉ biết chờ thôi.
Nhưng mà đến khoảng ba ngày sau, ba hay bốn ngày sau khi
chúng tôi đăng lên Facebook, thì khi đó tôi đang ngồi uống cà phê,
thì tự nhiên điện thoại kêu và tôi nhận được cuộc gọi.
Tôi nhớ hoài lúc đó luôn, và tôi phải hỏi lại đến hai lần.
Anh ấy nói là ông Nghệ vừa mới gọi cho anh.
"Tôi là Nghệ đây. Tôi là người anh đang đi tìm đây".
Sau đó, tôi thấy chú Carl gỡ cái kính ra và gục mặt xuống,
khóc nức nở luôn.
Chú cũng chỉ ở lại Việt Nam cỡ khoảng một tháng thôi.
Đó là lý do mà tôi nghĩ tôi cần phải đi ngay để mà gặp chú.
FIONA, EM TÌM ĐƯỢC CHÚ NGHỆ RỒI. GIỜ EM SẼ ĐI GẶP CHÚ.
EM ĐÙA CHẮC!! NÓI THÊM ĐI!! CHÚ VẪN CÒN SỐNG HẢ??
CÒN
VÀ CHÚ LÀ NGƯỜI CHỤP ẢNH???
ĐÚNG VẬY
HÁO HỨC QUÁ!
HÃY NHỚ CHỈ HỎI THÔI, ĐỪNG CUNG CẤP THÔNG TIN.
TA CẦN PHẢI XÁC NHẬN ĐÓ LÀ CHÚ ẤY.
Chú đã chờ chúng tôi từ sáng sớm, khi biết là chúng tôi sẽ đến thăm.
Chú không ăn gì cả, chú cứ ngồi đợi thôi.
Cho nên khi nhìn thấy chú,
một hình dung thật sự, một con người thật sự,
hiện trước mắt chúng tôi là một người lớn tuổi…
Nói chung, cảm xúc lúc đấy của tôi… rất là khó tả.
[Vinh Râu] Cái tấm ảnh đó là tấm nào?
Đó là cái tấm con nhỏ nó chạy ở truồng, nó bị cháy, quần áo cháy hết luôn.
[Vinh Râu] Có phải tấm ảnh
- sau này đạt giải Pulizer không? - Nó đó.
Nó có đi với tôi trong vụ đó, nhưng nó không làm được cái ảnh mà tôi chụp.
Nó chụp tầm bậy tầm bạ gì đâu ở ngoài không thôi.
Cái hình đó là cái hình của tôi.
AP mới lấy hình đó, nó mới đưa cái hình là nó lấy hình đó
rồi nó mới đưa tôi phim.
[Nghệ] Bán phần còn lại cho một thằng cha làm nhà báo ở Sài Gòn.
[Vinh Râu] Anh bán cho ai?
- Anh đưa nó cho ai, anh nhớ không? - Cho cái thằng cha nó làm sếp.
Cái bữa thằng cha người Anh đó
nó đưa một tấm hình to vậy nè…
rồi nó đưa tôi 20 đô-la và nói: "Tao lấy cái hình này".
Lúc đó xong rồi tôi mới lấy 20 đô-la đó tôi dẫn mấy thằng đi chung đi nhậu.
Xong hết.
[Vân] Thông thường khi các hãng thông tấn mà hồi đó chú bán ảnh cho họ,
sau khi họ mua ảnh của chú thì họ có để tên chú lên tấm ảnh không?
Không, ít để lắm. Chỉ khi nào có gì đó nó mới để.
Chứ còn bình thường nó ít để lắm,
mà thường thường khi quay phim về, chú đưa cho nó hết.
Nó làm gì nó làm, chú không có thắc mắc gì.
[Vân] Sau đó, chúng tôi trở về với một niềm vui khó tả vô cùng.
[Gary, tiếng Anh] Một buổi sáng, tôi thức dậy và nhận được tin
trên WhatsApp.
Có một đoạn ghi hình ông Nghệ bằng iPhone,
và đúng thật là ông ấy đã chụp bức ảnh đó.
Một tin chấn động.
Chúng tôi chia sẻ việc tìm kiếm ông Nghệ với con gái ông.
JANNIE THÂN MẾN, TÔI XIN PHÉP TỰ GIỚI THIỆU…
EMAIL PHÚC ĐÁP CỦA JANNIE: TÔI THẬT SỰ KHÔNG BIẾT BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU…
TÔI ĐÃ ĐỌC ĐI ĐỌC LẠI EMAIL CỦA ANH NHIỀU LẦN.
KHÔNG THỂ TIN NGÀY NÀY ĐÃ ĐẾN VỚI BA TÔI, CUỐI CÙNG SỰ THẬT ĐÃ ĐƯỢC KỂ!
JANNIE NGUYỄN CON GÁI ÔNG NGHỆ
[Jannie] Tôi gọi và nói: "Bố khỏe không?"
Ba nói, "Biết gì không?
Không thể tin được. Người ta đang tìm ba.
Họ biết về bức ảnh ba chụp".
Ba nói: "Ba đã đi ăn trưa với họ.
Họ bảo thế. Họ muốn nói về câu chuyện này. Họ biết mọi thứ về ba.
Con có tin được không?"
[Vân, tiếng Việt] Những diễn biến tiếp theo sau đấy
rất lạ lùng và không thể tin được.
Tôi liên lạc lại với chú.
Sau khi tôi nhắn tin cho chú để hỏi thăm
coi chú có khỏe không hay thế nào đấy để giữ liên lạc với chú,
thì nguyên một đêm hôm đó và một nửa ngày hôm sau,
tôi không thấy chú trả lời.
Khi tôi liên lạc lại với chú sau khi tôi nhắn tin cho chú để hỏi thăm
nguyên một đêm hôm đó và một nửa ngày hôm sau,
tôi không thấy chú trả lời.
[Jannie, tiếng Anh] Tôi gọi lại nhưng ba không nghe máy.
Tôi cứ gọi, gọi, gọi mãi.
[tiếng Việt] Chính vì vậy mà trưa hôm sau, tôi mới bốc máy lên và gọi.
Thì lúc đấy người bạn của chú nghe điện thoại
và thông báo cho chúng tôi một tin là chú vừa bị đột quỵ.
Người bạn đó nói là
có thể chú sẽ bị hôn mê và tình trạng khá là nghiêm trọng.
Thực sự lúc đấy nó làm tôi… [sụt sịt] …rất xúc động
khi chú đang nằm ở phòng cấp cứu của bệnh viện,
với cái sự sống chết quá là ngặt nghèo. [sụt sịt]
Mà tôi lại nhớ đến câu nói của chú…
[sụt sịt]
…là: "Mình không có bằng chứng gì cả, mình là zero thôi,
còn người ta có, người ta là hero".
[Jannie, tiếng Anh] Ba tôi,
là con của nhân tình của ông nội tôi.
Họ không muốn nhận ông, nên đưa ông cho gia đình giúp việc nuôi.
Gia đình này rất thương yêu ông.
Ba tôi rời quê để lên Sài Gòn.
Ở đó, ông đã ghi danh vào trường nhiếp ảnh.
Và ông đã gặp mẹ tôi ở đó.
Bà là một thợ làm tóc ở ngay bên cạnh trường.
Thế là họ kết hôn, rồi đẻ ra ba đứa chúng tôi.
Ông nhập ngũ, nhưng chỉ chụp ảnh.
Quân đội gửi ông đi học ở Hoa Kỳ,
đó là nơi ông nhận được chứng chỉ.
CHỨNG CHỈ HOÀN THÀNH KHÓA HỌC VẬN HÀNH PHÒNG NHIẾP ẢNH
[Nghệ, tiếng Việt] Nó cho mình lên được thiếu úy.
Và tại vì mình có nghề nghiệp của Cục Tâm lý chiến.
Làm về vấn đề điện ảnh, để nó làm news.
[Vân, tiếng Việt] Thế lúc chú sang Mỹ sau năm 1975 là vào thời điểm nào?
[Nghệ] Chú đi trước một tháng, trước khi mấy ông ấy vô.
Tại vì hồi đó chú làm cho tòa đại sứ Mỹ,
nó lựa những thằng làm những việc quan trọng, nó cho đi trước.
[Jannie, tiếng Anh] Tôi nhớ rất rõ lúc đó ba nói:
"Cả nhà hãy chuẩn bị sẵn sàng để lên đường".
Họ tuyên bố đây không phải chuyến du lịch, mà là rời khỏi đất nước.
Thế là chúng tôi đến đây.
CALIFORNIA SÁU THÁNG SAU KHI ÔNG NGHỆ BỊ ĐỘT QUỴ
[tiếng gõ cửa]
- Chào. - Chào Gary.
- Khỏe không? - Khỏe không?
- Rất hân hạnh. - Rất vui được gặp ông.
- Trông ông rất khỏe! Ông thế nào? - Tôi ổn. Còn ông?
Rất khỏe. Rất vui khi thấy ông khỏe mạnh.
Rất hân hạnh.
- Tuyệt quá. Ta vào nhé? - Vâng. Được. Mời vào.
Mời ông.
- Trông ông thật sự rất khỏe. - Cảm ơn. Cảm ơn nhiều.
- Nào, Gary. - [cười to]
[Gary] Không biết ta có thể quay về thời chiến tranh được không.
Vào ngày 8 tháng 6 năm 1972,
ông có thể kể cho tôi một chút về những gì ông đã làm ngày hôm đó và tại sao không?
[tiếng Việt] Thì… Không biết có đài nào nó kêu tôi đi quay.
Vì nó nói là có quân địch về tới Trảng Bàng rồi.
Nó ở trong cái chùa đó tại Trảng Bàng.
Nó không có lái xe. Tôi mới nói:
[tiếng Anh] "Được. Tôi cũng biết lái xe".
[tiếng Việt] Xong rồi mướn xe ra, tôi mới lái luôn.
Lên tới đó thì gặp sự thật là
máy bay bay ở trên coi có gì không.
Rồi cuối cùng cũng có tai nạn rồi.
Tôi mới kêu những thằng đi theo:
"Tụi bay sắp có việc làm rồi đó".
Vì tôi nghĩ dân chúng đang ở trong cái chùa để trốn.
Mà bây giờ nó thả hai trái bom vào trong đó.
Mà bây giờ, như vậy, dân chúng ở trong đó và lính
phải chạy ra đó thôi chứ đâu có chạy đâu được.
Nhưng mà đã chuẩn bị sẵn hết.
Khi đó chưa thấy cái hình nó gần, tôi chụp đại cái vậy thôi.
Mình mới chụp được cái đó rồi thôi, mình thấy ăn tiền là đủ rồi.
[tiếng Anh] Nghệ, đây có phải là loại máy ảnh ông đã dùng vào ngày hôm đó không?
[tiếng Việt] Đúng nó rồi nè. Pentax à? Đúng là Pentax.
Vâng, ống kính 50mm, đúng rồi. [tiếng Anh] Bình thường.
Ông thấy lại bức ảnh này lúc nào?
[tiếng Việt] Sau khi bán hình, khoảng chừng sáu, bảy tháng.
Có người ở trong AP nói với tôi là:
"Cái hình mà mày chụp, tụi nó đem về Mỹ.
Nó được giải thưởng tùm lum á.
Mày có cần khiếu nại gì không thì khiếu nại?"
Tôi mời nhìn lại là mình đâu có cái gì để làm bằng chứng đâu.
Lúc đó tôi nói: "OK, để tao về tao coi lại coi sao".
Đi về coi lại thì cái hình
cái ông kia đưa cho mình, bà xã lại xé và liệng rồi.
[tiếng Anh] Nghệ, lúc đó ông có nghĩ
tên trên ảnh bị thay đổi là do sơ sót không?
Ông có nghĩ đó là cố ý không?
[tiếng Việt] Không, nó cố tình. Tôi biết liền mà.
Nghề nghiệp là tôi biết mà.
Bữa đó chỉ có thằng Út là… Nó làm cho thằng AP.
Thì thằng AP đưa cái hình đó cho thằng Út.
[tiếng Anh] Kể từ đó, ông có gặp lại ông ấy và thảo luận việc này không?
[tiếng Việt] Gặp nó nhưng tôi không chào nó,
nó cũng không chào tôi nữa.
Rồi mình cũng bức xúc chứ.
Mình nói: "Công mình làm vậy mà giờ thằng này hưởng hết".
Nó vừa có tiếng, nó được giải thưởng.
Nó được… Nó được bao nhiêu giải thưởng ở Việt Nam nữa mà.
[Jannie, tiếng Anh] Tôi nhớ vào ngày hôm đó, ba tôi trở về nhà.
Ông ngồi xuống và rút từ trong túi ra cuộn phim,
ném qua một bên và nói: "Ba vừa bán nó xong".
Rồi ông quăng bức ảnh đó lên tủ lạnh.
Ba tôi vừa đi, tôi và em trai tôi
nhón chân lấy bức ảnh và lật ngược lại,
Em tôi, nó làm thế trước, rồi nó để trả lại.
Rồi nó nói khẽ: "Đừng nói gì nhé".
Còn tôi thì nghĩ: "Mình phải xem", nhỉ?
Thế là tôi cũng làm tương tự, và tôi để lại ngay.
Hai chị em nhìn nhau.
Chúng tôi thật sự quá sốc.
Cô bé ấy trạc tuổi tôi.
Sao lại trần truồng? Sao lại gào khóc?
Khi mẹ tôi dọn dẹp nhà, bà lẩm bẩm một mình:
“Sao ba bọn mày lại mang ảnh này về nhà?"
Rồi bà xé nó và vứt ngay vào thùng rác.
Hãy nhớ rằng mẹ tôi là một phụ nữ Việt Nam truyền thống.
Sau đó, ba tôi hoảng hốt.
Ông nói: “Thấy chưa, nếu bà không vứt nó đi
thì tôi đã có bằng chứng rồi”.
Cứ thế, lặp đi lặp lại.
Cho đến khi họ ly hôn.
- [Jannie] Gary, ông có muốn ăn gì không? - [Gary] Có chứ. [cười to] Tuyệt. Cảm ơn.
Anh sinh năm nào, Anthony?
- Tôi sinh năm 1961. - Năm 1961, đúng rồi.
[Gary] Vậy là toàn bộ tuổi thơ của anh
- ở trong thời chiến? - Đúng vậy.
[Gary] Anh có được ở bên bố nhiều trong chiến tranh không?
- Ông bận đi làm, nhỉ? - Vâng, nhưng ông luôn về để tôi rửa xe.
- Tôi luôn là người rửa xe. - [Gary] Anh rửa xe cho bố.
Anthony, chúng tôi đang bàn về bức ảnh mà ba anh đã chụp.
Anh cảm thấy thế nào khi xem bức ảnh đó?
Mỗi lần xem nó, tôi nói: "Đó là ba chụp".
Thế thôi.
Nhưng với ông thì là câu chuyện khác.
Ông luôn trăn trở trong lòng.
“Sao lúc đó, không ai để ý đến mình? Mình là người chụp bức ảnh".
- Với ông là thế. - [Jannie] Xin lỗi. [khóc]
Chị ổn chứ?
Không.
Xin lỗi.
[Michael] Như kiểu chỉ là vô vọng thôi.
Tôi nghĩ ông đang cố chấp nhận điều đó, kiểu: "Thôi được".
MICHAEL QUINTANILLA CHỒNG JANNIE
Vì không có ai giúp đỡ, không có ai nhờ cậy.
Tôi không tài nào hiểu nổi tại sao họ lại đưa cho ông Nghệ
một bức ảnh mà chính ông đã chụp.
- Bằng chứng là ông đã chụp. - Vâng.
[Gary] Cho ông bằng chứng
của thứ họ đã cướp đi của ông, đó là hành động rất kỳ lạ.
Về căn bản, đối với tôi,
đây là một sự bất công, một sự bất công nói chung.
Tôi nghĩ họ sẽ không dám làm thế
với một nhiếp ảnh gia phương Tây, người Mỹ, người Pháp hay người Anh.
Vì vậy, tôi nghĩ, ba của các bạn đã bị lợi dụng,
giống như rất nhiều nhiếp ảnh gia và nhiều nhà báo tự do,
từ các nước Nam Bán cầu, đã từng và vẫn đang bị lợi dụng.
Và tôi nghĩ điều đó thật sự cần phải được giải quyết.
[Anthony] Ông biết không? Tôi cứ nghĩ mãi về điều đó.
Nhiều người biết ba tôi đã chụp bức ảnh đó.
Bác tôi, dì tôi, tất cả bạn bè của ông làm cho CBS, NBC đều biết.
Ai cũng biết, tại sao không ai có đủ can đảm để nói ra điều đó?
Với cô, giải quyết thỏa đáng phải thế nào?
Tôi muốn AP phải kể lại sự thật, câu chuyện về ba tôi.
…chúc mừng sinh nhật ông thân mến
Chúc mừng sinh nhật ông!
[Jannie] Ba và tôi đã nói về chuyện này
rất nhiều lần.
Chỉ cần người đã làm điều đó
chịu thú nhận,
thì mọi người sẽ biết sự thật.
Nhưng điều đó
sẽ không bao giờ xảy ra.
Không thể nào.
Ba tôi ngày càng già đi.
Như kiểu một thiên thần dưới hạ giới đến gõ cửa nhà ba tôi
và nói rằng: "Đã đến lúc để tôi nói hộ sự thật cho ông".
[Gary] Khi chúng tôi nói chuyện với ông Nghệ,
chúng tôi phát hiện rằng
chưa từng có ai liên lạc với ông. Ông chưa từng nói chuyện với bất kỳ ai.
Câu chuyện của ông chưa hề bị ảnh hưởng bởi người ngoài nào.
Ông đã sống một cuộc đời lặng lẽ, khiêm nhường,
hoàn toàn tách biệt tại California cùng với gia đình.
Đây là người đã dành trọn đời mình cho ngành nhiếp ảnh và điện ảnh.
Được đào tạo thành nhà quay phim.
Vì vậy, vào ngày hôm đó
ông Nghệ là nhiếp ảnh gia chiến trường lão luyện và được đào tạo bài bản nhất
ở trên con đường đó.
TIN TỐT ĐÂY, CẬU TÔI ĐÃ ĐỒNG Ý PHỎNG VẤN.
CẬU THÂN CỦA TÔI LÀ NGƯỜI THU ÂM THANH NGÀY HÔM ĐÓ!
CẬU ĐÃ Ở ĐÓ!!
[tiếng gõ cửa]
- Chào Gary, ông khỏe không? - Rất vui được gặp cô.
Xin giới thiệu với ông, đây là cậu tôi.
- Rất vui được gặp ông Thân. - Cảm ơn.
Cảm ơn nhiều. Rất vui được gặp ông.
Tôi từng là người thu âm thanh cho NBC News.
- [Gary] Vâng. - Trong nhiều năm.
Ông nghỉ hưu khi nào?
Tôi nghỉ hưu năm 63 tuổi.
- Vâng. - Nhưng giờ tôi đã 92.
- Thật tuyệt vời. - Cảm ơn ông.
Vậy khi ông đang quay cảnh này, chính là bức ảnh nổi tiếng này.
- Ai ở cùng ông lúc đó? - [Thân] Tôi ở giữa đường.
- Ừ. - Và cô bé đang chạy về phía chúng tôi.
[tiếng Việt] Tôi ở giữa, tôi cầm cái microphone.
Nguyễn Thành Nghệ đứng bên tay trái tôi chụp hình cô gái đó.
[Gary, tiếng Anh] Ông có thấy Nick Út ở đó không?
- Không. - Được.
Lúc rời Trảng Bàng,
- ông lái xe về lại Sài Gòn. - Sài Gòn.
Rồi sau đó ông làm gì?
[tiếng Việt] Khi quay xong, tôi mới nói anh Nguyễn Thành Nghệ
văn phòng của tôi kế bên văn phòng hãng thông tấn AP.
Người mua phim đó là ông Horst Faas.
Tôi không biết tiếng Anh viết ra sao,
nhưng mọi người kêu ông ấy là ông Horst Faas.
Để chờ ông rửa phim. Ông rửa phim ra, ông coi và cắt cái phim cô gái bị cháy,
ông để qua một bên và nói: "Tôi mua cái phim này".
Cái nữa là ông cho tấm hình cô gái bị cháy rửa thành cỡ lớn, 8 x 10 inch.
[tiếng Anh] Khi ông biết rằng họ nói ảnh này là của Nick Út,
lúc đó ông có nói với ai không?
Tôi không nói gì vì…
không ai…
quan tâm.
Và tôi cũng là nhân viên.
Tôi cần tiền
để nuôi sống gia đình tôi.
Và tôi không muốn có rắc rối.
Nhưng tôi hiểu trưởng đại diện của AP
và trưởng đại diện của tôi, trưởng đại diện cấp cao,
họ là bạn thân với nhau.
Tôi không thể lên tiếng.
Nếu tôi bị đuổi việc, gia đình tôi biết sống sao?
Tôi phải giữ im lặng…
- [Gary] Tôi hiểu. - …trong hơn 50 năm.
[tiếng Việt] Lương tâm mình không yên.
Mỗi lần mình nhớ tới chuyện đó là ăn không ngon, ngủ không ngon.
Tôi sống lại thời buổi đó 50 năm về trước.
Ngày hôm đó,
sự thật mà mình đè nén trong lòng mình
mình tự mình dối mình,
sống không yên.
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
[Gary, tiếng Anh] Requiem là triển lãm tưởng nhớ các nhiếp ảnh gia
người Việt Nam và nước ngoài đã thiệt mạng trong cuộc chiến.
Ông Horst là động lực thúc đẩy thực hiện dự án này.
Tôi có quen biết ông.
Một người phức tạp, mâu thuẫn, cứng rắn, thích ganh đua,
nhưng cũng có khả năng cảm thông sâu sắc.
Anh trai của Nick Út, Huỳnh Thanh Mỹ, đã thiệt mạng khi làm việc cho AP.
Ông Horst thuê Nick để đảm bảo là gia đình đó có thu nhập.
Ông có biết tại sao ông Horst lại quyết định
điền tên Nick Út vào phần chú thích của bức ảnh không?
[Carl] Horst rất đau lòng trước cái chết của Mỹ,
và tôi nghĩ đó là cách ông ấy tưởng niệm đến anh ấy.
Tôi hiểu được Horst thấy có lỗi thế nào về chuyện đó.
Ông ấy giao cho Mỹ việc đó.
[Gary] Bình thường thì phóng viên tự do có được nhận lại ảnh rửa
sau khi bán ảnh cho AP không?
[Carl] Khá thường thấy, nếu có ảnh dư. Trường hợp này chúng tôi có vài tấm dư.
[Gary] Điều này làm tôi hơi băn khoăn. Nếu AP mua bức ảnh
từ một phóng viên tự do và đề tên người khác,
tại sao họ vẫn đưa cho ông Nghệ một bản,
tức là bằng chứng, của bức ảnh đó?
[Carl] Điều đó là Horst làm,
tôi nghĩ chuyện đó rất bất thường,
nhất là sau khi đổi tên tác giả.
[Gary] Bất thường, hay ông ấy tự tin Nghệ sẽ không bao giờ lên tiếng?
[Carl] Chính xác, ông Horst là người rất tự tin.
[Gary] Cuối cùng cũng có phản hồi từ Võ Sửu.
Ông và em trai Huỳnh làm quay phim cho các đài Mỹ,
ghi lại những hình ảnh biểu tượng của chiến tranh.
Võ Sửu không có mặt ở Trảng Bàng,
nhưng ông rất hiểu thế giới của phóng viên tự do.
VÕ SỬU QUAY PHIM, NBC NEWS
[Sửu, tiếng Việt] Cháu là freelance, cháu là phóng viên quân đội,
cháu đi, cháu chụp được, nhưng rồi cháu đưa hình, đưa phim cho AP.
Đặc biệt là phóng viên trong quân đội, thì nhà nghèo, cháu hiểu không, không có.
Mình đưa phim cho họ, bán cho họ, kiếm được tí tiền, thế thôi.
Còn tiếng tăm thì không quan trọng.
[Vân] Nghĩa là họ không đến AP để đòi lại bức ảnh đấy vì…
Mặc dù đó là họ chụp, bởi vì họ nghĩ là
họ đã được trả tiền rồi, thì bức ảnh đó thuộc về AP?
Vâng. [lắp bắp] Cái policy của AP là như vậy.
Thành ra có thể có nhiều cái hình mà người khác chụp,
cái đó có.
Bác nghĩ nói về bức ảnh của Nick Út,
ai là tác giả thực thì khó để mà định lượng được lắm.
Nick Út phải biết là Nick Út có chụp được hay không.
[Gary, tiếng Anh] Chúng tôi lấy được một tài liệu nội bộ từ AP.
Horst giải thích rằng rất khó thuyết phục văn phòng ở New York
ghi tên người Việt Nam vào ảnh của họ.
Ông ấy nói: “Tên người Việt Nam bị người Mỹ chế giễu.
Không bị gọi là dân mắt xếch
thì cũng không được coi trọng vì tên nghe có vẻ buồn cười.
Nên họ ngại ghi tên Việt Nam vào ảnh dù họ là tác giả".
TIN NHẮN GỬI NICK ÚT NICK THÂN MẾN, HIỆN TÔI ĐANG Ở SÀI GÒN
VÀ TÔI THẤY TRÊN MẠNG XÃ HỘI LÀ ÔNG CŨNG ĐANG Ở ĐÂY.
TÔI ĐÃ VIẾT THƯ CHO ÔNG VÀI THÁNG TRƯỚC…
KHÔNG BIẾT TA CÓ THỂ GẶP NHAU KHÔNG?
1 GIỜ CHIỀU TẠI QUÁN CÀ PHÊ TRONG SÂN KHÁCH SẠN ĐƯỢC KHÔNG?
TÔI SẼ Ở ĐÓ ĐẾN 2 GIỜ CHIỀU. TRÂN TRỌNG, GARY.
[tiếng tút]
[Gary] Chào, cảm ơn đã nhận cuộc gọi.
Chúng tôi đang đưa tin về các cáo buộc là Nick Út
không phải là tác giả của bức ảnh nổi tiếng đoạt giải Pulitzer.
Tôi rất muốn hợp tác với AP. Tôi muốn AP tham gia vào cuộc điều tra này
nếu chúng tôi được vào kho lưu trữ và chia sẻ thông tin với AP.
Vâng.
Tôi cũng muốn chất vấn AP,
một số cựu nhân viên AP, không phải người tố giác, dĩ nhiên,
đã mượn danh AP để lấp liếm thông tin.
Họ nói rằng ban giám đốc AP đã biết về các cáo buộc này
và sẽ bôi nhọ người tố giác.
Vâng.
Cảm ơn và giữ gìn sức khỏe. Cảm ơn.
Bà ấy muốn tìm hiểu về những gì ta biết, và bà ấy khá cởi mở.
Bà ấy nói rằng: “Tôi phải báo cáo lại và chúng tôi sẽ liên lạc”.
Hoàn toàn không có sự phòng thủ nào. Họ rất cởi mở.
Và hãy chờ xem.
Sau khi Carl kể cho ông câu chuyện này,
ông ấy đã viết một cuốn sách mà trong đó hoàn toàn không đề cập đến chuyện này.
[Tom] Ừ. Phản ứng của tôi rất rõ ràng.
"Carl, ông phải kể câu chuyện này.
Ông phải nói sự thật".
Ông ấy có nói thật không? Cuối cùng có nói: "Tôi không đủ sức" không?
- Được… - Carl nói gì với ông?
Trước hết, ông ấy nói: "Họ sẽ không tin tôi. Horst Faas đã mất".
Ông ấy nói: "Quá dễ để gạt đi".
Họ sẽ nói: "Sao ông lại chờ đến lúc đó? Ông là kẻ cơ hội".
Và ông ấy liệt kê các lý do, tôi không biết có cái nào là đủ không.
Với tôi thì không. Tôi tiếp tục thúc giục ông ấy.
Ông ấy gửi cho tôi bản nháp và nói: "Tôi muốn ông xem cái này".
Rồi tôi nói: "Đây là câu chuyện ông cần phải kể".
Rồi khi bản hoàn chỉnh đến tay tôi, chuyện đó lại không có.
Tôi nói: "Ông lại không thành thật. Ông vẫn chưa nói sự thật".
Thế là ông ấy gửi cho tôi email này vào ngày 20 tháng 1, 2018.
“Tom thân mến, khỉ gió.
Lẽ ra đã tốt hơn nếu anh đồng ý với cách tôi sửa lại vụ Nick Út.
Tôi bị ám ảnh bởi toàn bộ câu chuyện này.
Tôi ghét nó.
Tôi còn phải kéo dài chuyện này bao nhiêu lâu nữa
để đến cao trào là hồi kết gây ồn ào
như một thứ lóe sáng rồi vụt tắt trên New York Times,
làm phật lòng tất cả đồng nghiệp ngày xưa, mà nhìn thẳng sự thật đi,
đa số họ tôi không ưa và chưa bao giờ hòa nhập được.
Tôi, một người địa phương được tuyển vội, một biên tập viên ảnh quèn?
Tôi cảm thấy như mình tự rước họa vào thân. Đúng thế không?
Đây là Carl đang mang trong mình
một nỗi dằn vặt lớn mà anh ấy cố buông bỏ mà không được,
và anh ấy cáu tôi vì không chịu buông tha.
Và tôi đã cố, nhưng anh ấy là một người bạn.
Carl không được lợi gì khi nói ra sự thật. Thật ra, nói chỉ có thiệt thôi.
Tôi nghĩ điều đó khiến ông ấy là một nguồn tin rất xác thực.
[Tom] Tôi không hình dung nổi một người lại bịa ra một câu chuyện
khiến mình bị ám ảnh suốt đời.
Ông ấy đang cố dứt bỏ nó qua việc giằng xé với sự thật.
Đó là góc tối mãnh liệt và khó cưỡng.
[Carl] Chúng tôi nhận được tin dữ rằng ông Nghệ bị đột quỵ.
Chúng tôi không biết làm gì.
Tôi chỉ muốn gặp ông ấy và nói: "Tôi xin lỗi".
Đó là điều cá nhân tôi phải làm.
Chào ông Nghệ.
- Chào. - Ông khỏe không?
Tôi cảm thấy dằn vặt vì chúng tôi đã cướp công của ông.
Vì vậy, tôi muốn nói lời xin lỗi.
Ông là bằng chứng của tôi, và tôi là bằng chứng của ông.
[Tom] Trong một khoảnh khắc ngắn,
tất cả chúng tôi cùng rơi vào tâm thế của nạn nhân.
Cảm ơn vì đã sát cánh bên anh suốt thời gian qua.
[Tom] Đây là một câu chuyện buồn.
Chỉ một hành động rất nhỏ cũng có thể gây nên hậu quả cực lớn.
NICK ÚT - NHIẾP ẢNH GIA AP NHIẾP ẢNH GIA TỰ DO
[Terri] Hãy xem lại câu chuyện qua góc nhìn của Nick.
Ông ấy nói thế này.
Ông ấy nói sáng hôm đó, ông ấy đi xe van của AP với tài xế.
[tiếng Việt] Tôi và một anh nữa tên David Burnett của Time Magazine
và một người Việt Nam tên Hoàng Văn Doanh,
phóng viên freelance cho AP và UPI.
Còn một anh nữa, anh đó là anh Nghệ, làm tài xế cho NBC chứ không phải báo chí.
Anh ấy lấy xe chở những nhà báo.
Anh ấy chở một người bạn tôi là Lê Phúc Đình, là cameraman,
người đó đã quay được tất cả…
[Terri, tiếng Anh] Không ai bàn cãi việc ông ấy có mặt ở đó.
Không ai bàn cãi việc ông ấy đã chụp ảnh hôm đó.
[Fiona] Kim Phúc luôn nói rằng cô ấy bị sốc và không nhớ rõ sự việc.
[Kim Phúc] Có một nhiếp ảnh gia đã chụp ảnh tôi,
tiếc là tôi không nhớ mặt người đó.
[tiếng Việt] Người đầu tiên, một bà mới chạy ra,
Một phụ nữ. Bà đó cũng ít nhất là 70 tuổi, chạy ra trước.
Rồi sau đó trẻ em chạy ra.
[Gary, tiếng Anh] Không ai bàn cãi việc ông ấy chụp
- hai bà cháu. - [Terri] Người bà và em bé đang hấp hối.
Ông ấy có khẳng định rõ ràng
là ông ấy đã chụp bức ảnh nổi tiếng sau khi đã chụp hai bà cháu không?
- [Terri] Có. - Vậy đó là trình tự của ông ấy.
- [Terri] Trình tự là thế. - [Gary] Được.
[tiếng Việt] Mắt tôi á…
Con mắt tôi vừa chụp thì cái máy hình lúc nào cũng viewfinder,
thì tôi thấy tự nhiên một cô gái đưa tay chạy ra
và lúc đó tôi nói: "Tại sao cô không có quần áo gì á?"
Tôi mới chạy nhào vô gần đó hơn nữa để tôi chụp.
[Fiona, tiếng Anh] Và theo câu chuyện mà Nick kể lại,
ông ấy chụp bằng máy Leica của mình, ống kính 35mm, đó là máy ông ấy có.
[Terri] Sau đó ông ấy dội nước cho cô bé.
- Tất cả rời đi. - Ừ.
[Terri] Sau đó ông ấy đưa cô bé, Kim Phúc, và anh trai đến bệnh viện Củ Chi,
bệnh viện gần nhất, bằng xe của AP.
Ông ấy đã kể như thế nhiều lần.
[Nick, trên băng, tiếng Việt] Lúc đó ông bác Kim Phúc chạy ra
hỏi ông ơi, ông có thể chở mấy em bé này vô bệnh viện được không.
Thì tôi có xe van. Tôi mở cửa ra.
Tôi ẵm Kim Phúc, và Kim Phúc ngồi dưới thùng xe thôi.
Vì cái lưng cháy quá, ngồi dựa hổng được.
Ba đứa nhỏ theo, nó nhào lên.
[Terri, tiếng Anh] Tuy nhiên, trong một bộ phim tài liệu năm 1984,
mẹ của Kim Phúc kể một câu chuyện khác.
[tiếng Việt] Lúc đó thì đang cháy quá, không biết làm sao để có cấp cứu.
Có một người cậu, ông ấy cõng chạy đi.
Chạy đi đem xuống Bắc Hà, Củ Chi.
Xuống dưới đó thì máy bay mới đưa xuống bệnh viện Nhi đồng.
- [Gary] Ừ. - [Terri] Rồi.
Sau đó Nick nói ông ấy đến AP,
vào phòng tối để rửa ảnh với Jackson.
Carl nói lúc ông ấy đến thì Nick không có ở đó,
sau đó Nick mới đến, mặc thường phục.
- Ông Horst nói: “Làm tốt lắm, Nick.” - [Gary] "Làm tốt lắm". Ừ.
"Anh đã làm rất tốt”. David Burnett nói thế.
- [Terri] Mãi mới được gặp. - [nam] Rất hân hạnh.
- [Gary] Chào. - Chào Fiona. Khỏe không?
- Rất hân hạnh. - Chào Gary.
- Chào Gary. Chào. - Rất hân hạnh.
Vậy để tôi giải thích về quá trình và phương pháp mà chúng tôi đã sử dụng
để phân tích các tư liệu mà ông đã chia sẻ với chúng tôi,
xâu chuỗi lại các thông tin và manh mối khác nhau,
tôi nghĩ đã dựng nên một bức tranh toàn cảnh mạch lạc.
[Francesco] Chúng tôi bắt đầu
bằng việc nghiên cứu các bức ảnh và đoạn phim mà ông cung cấp,
tất cả được các phóng viên ở Trảng Bàng ghi lại ngày hôm đó.
Chúng tôi dùng hình ảnh vệ tinh tháng 11 năm 1972 để hiểu sơ đồ khu vực
và bắt đầu đối chiếu các địa danh giữa ảnh chụp và ảnh vệ tinh
để xác định vị trí từng ảnh được chụp.
ĐƯỜNG LỚN
CHỐT KIỂM SOÁT
Chuỗi sự kiện chúng tôi tập trung vào
bắt đầu bằng việc thả bom napalm và vụ nổ quanh chùa Cao Đài ở Trảng Bàng.
Khoảnh khắc này được ghi lại bởi đội quay phim của đài ITN của Anh.
CHÙA CAO ĐÀI
Trong một ảnh chụp không lâu sau đó,
một nhóm phóng viên xuất hiện gần chốt kiểm soát và cây cầu,
Tương ứng với vị trí này trong ảnh vệ tinh.
Họ quay mặt về phía chùa, nơi cách họ khoảng 500 mét.
Đây là bức ảnh đầu tiên ta thấy Kim Phúc trong một nhóm trẻ khác.
Nhóm trẻ từ đồng chạy lên đường lớn,
đi cùng với các binh sĩ.
Sau các em là một con đường đất vuông góc với đường lớn,
tương ứng với vị trí này trong hình ảnh vệ tinh.
Bức ảnh tiếp theo là bức nổi tiếng “Em Bé Napalm”.
Kim Phúc và các em khác đang đi trên đường lớn,
ngược hướng chùa và nơi diễn ra vụ nổ.
Dựa trên đối chiếu chéo hình ảnh,
chúng tôi xác định vị trí của nhiếp ảnh gia trên đường,
như thể hiện trên mô hình 3D này.
Phim âm bản gốc của bức ảnh xác nhận rằng bức ảnh kế tiếp
được chụp bởi chính nhiếp ảnh gia đã chụp bức ảnh “Em Bé Napalm".
Sau đó, các em xuất hiện trong đoạn phim của ITN.
Khi các em tiếp tục đi trên đường,
đoạn phim ghi lại cảnh các em chạy ngang qua đội quay.
Người quay phim quay theo Kim Phúc.
Trong hình này của đoạn phim, ta thấy Kim Phúc và một trẻ khác từ phía sau.
Có hai người đứng trước mặt các em.
Người bên phải chụp hình theo hướng ngược lại
cho thấy các em ở phía trước một nhóm phóng viên.
Trong đó, chúng tôi xác định được có ba người quay phim, hai người thu âm,
và ở bên phải, một nhiếp ảnh gia đứng tách ra với máy ảnh tĩnh,
mà chúng tôi xác định là phóng viên tự do.
Những phóng viên này đứng không xa vị trí
mà chỉ vài giây trước, bức ảnh “Em Bé Napalm” được chụp.
Trong đoạn phim ITN ở cùng thời điểm,
chúng tôi nhận thấy có một người nữa đang từ phía xa tiến đến,
có vẻ như có đeo thiết bị.
Sau khi cắt cảnh,
đoạn phim ITN quay cận cảnh Kim Phúc nhận nước từ các nhà báo.
Người mang thiết bị phía xa giờ đã tiến gần hơn.
Anh ta đội mũ bộ đội và dường như đang cầm máy ảnh.
Khoảnh khắc này cũng được chụp lại
bởi nhiếp ảnh gia mà ta thấy từ xa tiến đến.
Bức ảnh này AP để tên là của Nick Út.
Một bức ảnh khác ghi lại cảnh tượng không lâu sau đó,
khi Kim Phúc vẫn đứng trước người quay phim của ITN.
Có một người nhìn về phía họ bên trái khung hình.
Chúng tôi thấy anh ta đội mũ bộ đội có thẻ vải,
áo ngắn tay, và áo khoác treo bên phải.
Những chi tiết này trùng khớp với nhiếp ảnh gia
mà chúng ta thấy từ xa tiến lại trong đoạn phim ITN.
Trong bức ảnh kế tiếp, người đó đang chụp ảnh.
Rất có thể là chụp ảnh này của Kim Phúc,
và cũng được AP để tên là của Nick Út.
Cuối cùng, cũng cảnh đó, chụp từ hướng ngược lại
mà chúng ta có thể thấy rõ là Nick Út,
nhiếp ảnh gia đội mũ bộ đội và đeo thiết bị,
xuất hiện lần đầu từ phía xa trong đoạn phim ITN.
Khi xem lại đoạn phim này, chúng ta có thể xác định
chỉ vài giây sau khi bức ảnh “Em Bé Napalm” được chụp,
Nick Út xuất hiện ở vị trí khá xa với các em đang chạy,
đi về phía các em từ hướng ngược lại.
Vì vậy, chúng tôi có thể kết luận là rất khó có khả năng
Nick Út là người chụp bức ảnh “Em Bé Napalm".
Rất khó giải thích chuyện chỉ vài giây sau khi bức ảnh được chụp,
ông ấy đã ở xa như vậy và đang quay lại, nếu ông ấy là người chụp bức ảnh đó.
Có hai người tự nhận là đã chụp bức ảnh. Hai người thôi.
Nick Út và phóng viên tự do tên Nghệ.
Và điều anh nói với tôi ở đây
là Nick Út không ở vị trí thích hợp để chụp bức ảnh đó,
nghĩa là người duy nhất ở vị trí thích hợp để chụp bức ảnh,
người tự nhận đã chụp nó,
- là phóng viên tự do. - Đúng vậy.
Trên mô hình 3D, trên các camera ảo,
bức ảnh “Em Bé Napalm” có khả năng cao được chụp bằng ống kính 50mm,
ít nhất là camera ảo, mô hình của chúng tôi nói vậy.
Phóng viên tự do, ông Nghệ, cũng dùng ống kính 50mm trên máy Pentax.
Rất ấn tượng.
- [Fiona] Cảm ơn. - [Gary] Cảm ơn.
[Francesco, trên băng] Về bức ảnh người bà bế đứa trẻ,
nếu nhìn vào khói ở phía sau,
chúng tôi nhận thấy khói thưa hơn đáng kể
so với chuỗi ảnh chụp Kim Phúc đi trên đường.
Điều này cho thấy có khả năng cao ảnh chụp người bà được chụp
vài phút sau bức ảnh “Em Bé Napalm”.
Chúng tôi tìm thấy một manh mối khác trong đoạn phim ITN
khi máy quay đi theo người bà.
Trong đám đông ở chốt kiểm soát, có một cô bé dường như không mặc quần áo,
có khả năng cao là Kim Phúc,
cùng các em khác ở bên phải,
cho thấy các em đã đến trước người bà.
Vài giây sau khi bức ảnh "Em Bé Napalm" được chụp,
Nick Út xuất hiện ở vị trí khá xa so với nơi các em đang chạy.
Đó là Nick Út.
Ý ông là anh ấy ở quá xa.
Xem anh ấy đến từ hướng nào đi.
[Santiago] Vậy là ở quá xa.
Trong nhiếp ảnh, vị trí rất quan trọng.
Không ở đúng vị trí thì không chụp được. Và anh ấy không ở vị trí đó.
Ta biết điều đó vì ta thấy anh ấy đứng ở quá xa vị trí đó.
Ta biết ảnh nào là của Nick Út.
Ta biết ảnh nào là của người của UPI.
Còn anh này thì sao?
Không ai có ảnh của anh ấy.
[Santiago] Ấn tượng thật.
[Gary] Sẽ có những người vẫn cho rằng Nick là người đã chụp bức ảnh đó.
Nhưng nếu tin như thế, tức là không tin bất cứ điều gì Carl nói,
không tin phóng viên tự do, không tin các con của ông ấy.
Tự hỏi tại sao ông Horst hay ai đó ở AP lại đưa cho ông ấy bức ảnh đó đem về.
Còn phải không tin bằng chứng của những bức ảnh và đoạn phim.
Phải không tin mọi thứ và mọi người, và chỉ tin Nick.
Hoặc Arnett, người tin rằng Nick đã chụp bức ảnh
vì nghe Horst bảo thế.
Tất cả bằng chứng đều từ miệng ông Horst ra mà thôi.
Là cựu Giám đốc Nhiếp ảnh của AP,
chắc ông hiểu rõ hơn ai hết những gì ta đang thấy ở đây.
Nếu ta đưa cái này cho AP,
tác động đến bức ảnh, đến AP sẽ thế nào?
Không ai nghi ngờ tính chân thực của bức ảnh.
- Ừ. - [Santiago] Nhỉ?
Nên tính chân thực và thông điệp mạnh mẽ nó gửi đi vẫn còn.
Quyền sở hữu và phân phối bức ảnh của AP vẫn còn.
Sẽ dậy sóng. Sẽ có nhiều người bị vạ lây.
Những người đã bảo vệ điều này đến cùng.
Vâng.
[Santiago] Về mặt nào đó,
đây là cách người Việt giành lại quyền kể câu chuyện đã xảy ra trên đất nước họ,
thay vì chịu,
qua quyền tác giả bức ảnh này,
áp đặt từ người khác.
Không dễ để thay đổi một suy nghĩ
đã ăn sâu vào nhận thức chung của mọi người suốt bao năm qua.
Làm sao Nick Út dám giơ tay lên và nói:
"Tôi nghĩ đã có nhầm lẫn. Tôi không chụp bức ảnh"?
Khi thời gian trôi qua và nhận thức này dần ăn sâu, việc đó lại càng khó.
Hoặc là nói thật ngay lúc đó hoặc không bao giờ, nhỉ?
Đối với Nghệ, đây là sự công bằng.
Là sự công bằng. Điều đó có ý nghĩa rất lớn.
Tôi nghĩ AP vẫn đang đứng ngoài câu chuyện.
Rất khó có chuyện
khi được trao bằng chứng này mà họ lại khoanh tay đứng nhìn.
AP ĐÃ ĐỒNG Ý GẶP ĐỂ THẢO LUẬN VỀ NHỮNG PHÁT HIỆN CỦA CHÚNG TÔI.
[Gary] Đây là cuộc gặp không chính thức, nên
dĩ nhiên tôi không được tiết lộ nhiều lắm,
nhưng tôi nghĩ chúng tôi đã làm đúng khi nói chuyện với AP.
AP có chịu làm theo lẽ phải không thì còn phải chờ xem.
NGÀY 6 THÁNG 5 NĂM 2025, AP ĐÃ CÔNG BỐ MỘT CUỘC ĐIỀU TRA NỘI BỘ
VỀ QUYỀN TÁC GIẢ CỦA BỨC ẢNH TRÊN TRANG WEB CỦA HỌ.
[tiếng Việt] Trong suốt 52 năm qua, Nick Út luôn được ghi nhận
là người chụp bức ảnh biểu tượng thời chiến "Em Bé Napalm".
Tuy nhiên, một công bố gần đây đã thách thức
thành tựu lớn nhất trong sự nghiệp nhiếp ảnh của ông.
[tiếng Anh] Bức ảnh biểu tượng này là tâm điểm
của một cuộc tranh cãi đang dâng cao.
[nam, tiếng Pháp] Nhưng có thật ông ấy chụp nó không?
Câu chuyện về một vụ có khả năng là cướp công, đã kéo dài 50 năm.
[Gary, tiếng Anh] Trong báo cáo của AP, họ nói:
"phần tên tác giả bị khiếu nại chỉ được gỡ bỏ
nếu có bằng chứng xác thực
cho thấy người tự nhận là tác giả bức ảnh thật ra không chụp".
Họ kết luận là tác giả thật sự
"không thể chứng minh một cách chắc chắn do thời gian đã quá lâu,
nhiều nhân vật chủ chốt có liên quan đã qua đời,
và giới hạn của công nghệ".
"Do đó, việc ghi nhận tác giả bức ảnh vẫn sẽ được giữ nguyên".
BÁO CÁO LIỆT KÊ CÁC LÝ DO KHIẾN AP CHO RẰNG NICK ÚT LÀ TÁC GIẢ,
TRONG ĐÓ CÓ LỜI KHAI CỦA MỘT SỐ NHÂN CHỨNG.
PETER ARNETT VÀ DAVID BURNETT, NHỮNG NGƯỜI TỪ CHỐI PHỎNG VẤN,
VẪN KHẲNG ĐỊNH NICK ÚT LÀ NGƯỜI CHỤP BỨC ẢNH.
AP CŨNG NGHI NGỜ ĐỘ TIN CẬY CỦA CARL ROBINSON.
BẢN PHÂN TÍCH HIỆN TRƯỜNG TRONG PHIM
CÓ VẺ ĐÃ CÓ SAI SÓT TRONG ĐỒ HỌA
ĐÁNG CHÚ Ý, CUỘC ĐIỀU TRA CỦA AP KẾT LUẬN:
"KHÓ CÓ KHẢ NĂNG LÀ BỨC ẢNH NỔI TIẾNG ĐƯỢC CHỤP BẰNG MÁY LEICA".
[tiếng Việt] Pentax à? Đúng là Pentax.
BÁO CÁO NÓI TIẾP: "KHẢ NĂNG CAO LÀ NÓ ĐƯỢC CHỤP BẰNG MÁY PENTAX".
"AP VẪN ĐỂ NGỎ KHẢ NĂNG NICK ÚT KHÔNG PHẢI NGƯỜI CHỤP BỨC ẢNH".
GIỌNG CỦA FRANCESCO SEBREGONDI
[Francesco] Sử dụng tài liệu của AP trong báo cáo của họ,
chúng tôi đã có thể đưa ra kết luận chính xác hơn.
Đầu tiên, chúng tôi phân tích bức ảnh này của David Burnett.
Nick Út xuất hiện ở phía gần,
trong khi Kim Phúc vẫn còn ở cánh đồng cạnh đường lớn.
Ống kính tiêu cự dài làm nén phối cảnh,
khiến họ trông gần nhau hơn thực tế.
Có hàng rào thép gai bên cạnh Út cho thấy ông ấy vẫn ở chốt kiểm soát,
Cách vị trí mà bức ảnh “Em Bé Napalm” sắp được chụp khoảng 170 mét.
Vào thời điểm này, Kim Phúc chỉ cách vị trí đó khoảng 60 mét.
Ảnh của Burnett cho thấy để chụp được bức ảnh nổi tiếng này,
Út phải chạy quãng đường gấp ba lần quãng đường Kim Phúc phải chạy
trong cùng một thời gian ngắn.
Tiếp theo, chúng tôi phân tích một đoạn phim dài ba giây của NBC
quay ngay sau bức ảnh “Em Bé Napalm”.
Qua việc phân tích cẩn thận các vết nước trên đường trong các hình ảnh khác nhau
chúng tôi đã xác định được chuyển động của Kim Phúc.
Từ vị trí trong bức ảnh “Em Bé Napalm”,
Kim Phúc đã tiến được khoảng 40 mét trên đường
vào thời điểm bị quay từ phía sau trong khung hình này của đoạn phim ITN.
Dựa trên tốc độ ước tính,
15 giây đã trôi qua kể từ khi bức ảnh nổi tiếng được chụp.
Mô hình 3D tái dựng của chúng tôi đặt Nick Út
ở vị trí cách người quay phim ITN khoảng 50 mét vào thời điểm này.
Nói cách khác, khoảng 15 giây sau khi bức ảnh được chụp,
Út xuất hiện ở vị trí
cách nơi “Em Bé Napalm” được chụp khoảng 75 mét,
vẫn đi trên đường từ hướng ngược lại.
Để Nick Út có thể chụp bức ảnh,
ông ấy phải chạy nước rút 170 mét từ vị trí tại chốt kiểm soát
rồi chạy ngược lại 75 mét,
quay đầu, và không lâu sau, xuất hiện trở lại trên hình,
đi bộ bình tĩnh về phía hiện trường.
Đây là kịch bản cực kỳ không hợp lý.
WORLD PRESS PHOTO, NHÀ TỔ CHỨC GIẢI THƯỞNG QUỐC TẾ QUAN TRỌNG NHẤT
TRONG LĨNH VỰC NHIẾP ẢNH, ĐÃ TỰ THUÊ ĐIỀU TRA RIÊNG.
ẢNH BÁO CHÍ THẾ GIỚI CỦA NĂM 1973
[nữ] Nghiên cứu mới khẳng định Nick Út không phải tác giả bức ảnh biểu tượng này,
và khiến World Press Photo phải suy ngẫm sâu sắc
và sau đó mở cuộc điều tra.
Giờ tôi xin mời giám đốc Tổ chức World Press Photo,
Joumana El Zein Khoury, lên sân khấu.
Xin hãy cho bà một tràng vỗ tay lớn.
[tiếng vỗ tay]
[Joumana] Theo quy trình chấm giải và những giá trị chúng tôi đề cao,
với mối nghi ngờ lớn hiện có,
chúng tôi không thể tiếp tục công nhận Nick Út là tác giả của bức ảnh.
Chúng tôi đã đình chỉ quyền tác giả của Nick Út.
Chúng tôi cho rằng quyền tác giả rất quan trọng,
sự thật rất quan trọng,
Và sự chính xác rất quan trọng.
Chúng tôi cho rằng công chúng và cộng đồng của chúng tôi
xứng đáng có điều đó, đặc biệt trong thế giới ngày nay.
ĐÂY LÀ LẦN ĐẦU TIÊN TRONG LỊCH SỬ 70 NĂM CỦA TỔ CHỨC
MÀ QUYỀN TÁC GIẢ CỦA MỘT BỨC ẢNH ĐOẠT GIẢI BỊ ĐÌNH CHỈ.
[Gary] Những gì ta chấp nhận là thông tin chính thức
thường bị chi phối bởi quyền lực chứ không có tính khách quan.
Nhưng cả những câu chuyện lịch sử
ăn sâu nhất vào nhận thức cũng nên được xét lại.
Vô số nhiếp ảnh gia và phóng viên Việt Nam đã làm việc ẩn danh trong chiến tranh,
không phải vì họ muốn như vậy, mà vì họ bị người khác cướp công.
Họ phải chấp nhận vì không còn lựa chọn nào khác.
Họ là những kẻ ngoài cuộc trên chính đất nước mình,
và họ biết sẽ không ai lắng nghe.
[Jannie] Mẹ tôi mất cách đây chín năm.
Vài tuần trước, tôi nhớ mẹ
và quyết định mở cái vali đỏ trong tủ của mẹ.
Thứ cuối cùng tôi thấy là…
một mảnh báo cũ,
được cắt cẩn thận và gấp gọn gàng.
Một bức ảnh biểu tượng mà mẹ đã vứt bỏ nhiều năm trước.
Nhưng bà đã giữ lại tấm ảnh trên báo,
bà lặng lẽ, âm thầm giữ lại nó.
[sụt sịt]
[Gary] Im lặng không phải là sự thật,
và theo năm tháng, sự im lặng lên tiếng mạnh mẽ hơn.
Bị thách thức bởi thời gian, ký ức không còn nguyên vẹn.
Nhưng việc ai bấm máy thật sự rất quan trọng,
không chỉ vì di sản của cá nhân,
mà còn vì nó nói lên người nào được nhớ đến, người nào bị lãng quên.
[tiếng Việt] Bởi vì nếu mà sự thật bị coi thường,
thì xã hội sẽ rất là tệ bạc.
Rõ ràng sự thật là sự thật,
sự thật không thể méo mó được, không thể xé mẻ ra được.
Bởi vì như vậy không còn là sự thật, không còn lương tâm của con người nữa.
[Vân] Và sau 50 năm, mọi người sẽ không nhìn…
nhìn trẻ em Việt Nam bằng bức ảnh đấy nữa.
Phải bằng những bức ảnh khác tươi vui hơn.
Tôi chỉ mong muốn là sự thật sẽ được trả lại đúng vị trí của nó
và bản thân Nick Út cũng sẽ cảm thấy nhẹ nhàng hơn, cảm thấy bình an hơn.
Nick Út không đáp lại dù được mời phỏng vấn nhiều lần.
Ông phủ nhận mọi cáo buộc.
Ông quả quyết rằng ông đã chụp bức ảnh và đã đưa Phan Thị Kim Phúc đến bệnh viện.
Ông cũng nói với AP rằng
đi đâu ông cũng mang máy Pentax của anh trai bên mình.
Luật sư của ông sau đó nói Nick Út đã chụp người bà sau khi chụp Kim Phúc.
"Ông cho rằng những sự kiện hỗn loạn diễn ra hôm đó
đã khiến ông bị nhầm về trình tự hành động".
Nick Út nói lời khai của nhân chứng
đã củng cố quyền tác giả và những hành động hôm đó của ông.
Luật sư của ông nói AP
"xác nhận ông vẫn là tác giả. Ông đã biết điều đó từ khoảnh khắc chụp ảnh".
Phan Thị Kim Phúc nói "không nhớ gì về những giây phút đó".
Cô nói các nhân chứng, trong đó có cậu cô,
nói Nick Út là người chụp ảnh và đưa cô đến bệnh viện.
Cô vẫn tin như thế.
Hiện nay, Kim Phúc tiếp tục làm đại sứ hòa bình cho UNESCO
và đấu tranh cho các nạn nhân chiến tranh.
[Gary, tiếng Anh] Bức ảnh của cô bé chín tuổi tên Phan Thị Kim Phúc
và bốn đứa trẻ khác chạy về phía một nhiếp ảnh gia,
trong lúc bị bỏng và la hét, vào tháng Sáu năm 1972,
trở thành một trong những bức ảnh quan trọng nhất từng được chụp,
mà tôi tin rằng, được chụp bởi một người đàn ông tên Nguyễn Thành Nghệ.
GỬI
[Nghệ, tiếng Việt] Tôi đã giữ sự thật này hơn 50 năm.
Tôi là người chụp tấm hình đó.
Bây giờ, tôi mới có tiếng nói.
GỬI TỚI NHỮNG NHIẾP ẢNH GIA NGƯỜI VIỆT TRONG CUỘC CHIẾN TRANH CỦA MỸ Ở VIỆT NAM
VÀ NHỮNG PHÓNG VIÊN TỰ DO DŨNG CẢM TRONG CHIẾN TRANH NGÀY NAY,
BỘ PHIM NÀY DÀNH TẶNG CHO CÁC BẠN.
CUỘC TÌM KIẾM NHIẾP ẢNH GIA