Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
MUZEUM AUSCHWITZ-BIRKENAU
PRACA CZYNI WOLNYM
Auschwitz mnie przeraża.
Dobrze.
Nie.
Nie jestem gotowy. Wybacz.
Dlaczego brakuje mi odwagi?
GARY JEST JEDYNYM SYNEM LALIEGO SOKOLOVA, "TATUAŻYSTY Z AUSCHWITZ".
Żyjesz w nietypowej rzeczywistości,
bo wszyscy znają historię twoich rodziców.
Panie Sokolov...
Mów mi Lali.
Szuka pan kogoś, kto spisałby pańską historię?
Rodzice jakby utknęli w szufladce.
Ojciec przez wiele lat ukrywał przeszłość, aż wyjawił ją pisarce Heather Morris.
To opowieść związana z Holokaustem, ale nie o nim.
Nadal nie znam odpowiedzi.
Dlaczego ojciec był twardzielem,
a matka miała depresję?
Czytelnicy wiedzieli o moich rodzicach więcej ode mnie.
Przekroczenie tej bramy napawa mnie strachem.
Zrobiłem cztery podejścia, ale się nie odważyłem
i czuję się jak tchórz.
To historia moich rodziców.
Ojciec byłby dumny.
Nieprawdopodobne.
Czuję obecność twojej matki.
Pozwoliła mi opowiedzieć tę historię.
To drobny mężczyzna w ogromnym obozie,
przeczuwający zbliżający się koszmar.
To mnie dobija.
To luka...
coś, czego nie doświadczyłem.
I muszę to zrobić.
Uśmiechnij się.
To urocza ptaszyna,
gdy mnie nie dziobie.
Do klatki.
MELBOURNE 15 601 KM OD AUSCHWITZ
Nazywam się Gary Sokolov.
Jestem jedynym dzieckiem Laliego i Gity Sokolovów.
Rodzice byli szczęśliwi.
Niemal zapomnieli o przeszłości,
bo najważniejsza była dla nich przyszłość.
Mama była piękna.
Spójrz na ojca. Pamiętam ten uśmiech.
Byli dumni z narodzin syna.
Starali się szesnaście lat
i doczekali się syna.
Są tacy promienni.
GITA SOKOLOV ZMARŁA W 2003 ROKU.
LALI ZMARŁ TRZY LATA PÓŹNIEJ.
Mam 63 lata.
Nadeszła ta pora.
Muszę poznać ich lepiej.
TATUAŻYSTA Z AUSCHWITZ
Zasługują na to, żebym zrozumiał, co przeżyli.
Chcę podążyć śladami ich życia
i poczuć oraz zrozumieć, co wtedy myśleli,
bo te wydarzenia wpłynęły na ich życie.
Kiedy przybyli państwo do Australii?
We wrześniu 1949 roku.
Pokazać ci zdjęcie?
To fotka z naszego przyjazdu do Australii,
do Sydney.
Mieliście dzieci?
Syna. Bogu dzięki.
Jest duży i bardzo go kochamy.
Czasami bywał nawet grzeczny.
- Jak ma na imię? - Gary. Bardzo go kochamy.
Pomóc ci?
- Podasz majonez? - Jasne.
I sól.
- Dobrze. - Co to?
Ojcostwo było dla mnie bardzo ważne.
Miałbym ogromne poczucie winy,
gdyby po tym wszystkim, co przeżyli rodzice,
nasz ród nie był kontynuowany.
- Cześć. Udanego szabasu. - Nawzajem.
- Cześć, mamo. - Pięknie wyglądasz, Mali!
Jak się masz? Udanego szabasu.
Cenię sobie zarówno wesołe jak i smutne chwile.
Ojcostwo jest czymś niezwykłym.
- Udanego szabasu! - Dobrego szabasu!
- Na zdrowie. - Zdrówko.
Jedzcie.
Kto podwędził sos?
Ja.
PO ŚMIERCI GITY, LALI OPOWIEDZIAŁ ICH HISTORIĘ PISARCE HEATHER MORRIS.
- Gotowy? - Tak.
Już pierwszego dnia powiedział mi,
że był tatuażystą w Auschwitz.
PISARKA
Spędzałam dużo czasu z mężczyzną, który przeżył
najgorsze wydarzenia we współczesnej historii.
Nie tylko był ich świadkiem, ale ich doświadczył.
Zawsze pocierał swój tatuaż.
HARVEY KEITEL WCIELAJĄCY SIĘ W POSTAĆ LALIEGO
Czasami po powrocie z pracy
zastawałem go, wpatrzonego w okno.
Nie słyszał, że wszedłem do domu
i się witałem.
Reagował dopiero po chwili.
Jestem tutaj.
Wiesz o tym.
Wiele razy mówił,
że otaczały go duchy.
Że od czasu opuszczenia obozu nieustannie mu towarzyszyły.
Dostrzegałam to
i wiedziałam, że powracał wspomnieniami do 1942 roku.
Miałem około dwunastu lat, gdy nakręcono film dokumentalny
Świat w ogniu wojny.
Rodzice kazali mi go obejrzeć.
ŚWIAT W OGNIU WOJNY
Obejrzałem go w samotności.
To, co przeżyliśmy będzie niezrozumiałe
dla naszych pokoleń
i jeszcze bardziej niepojęte dla tych,
którzy niczego takiego nie doświadczyli.
Widziałem koparki,
upychające na stosie martwe nagie ciała.
Tylko ludzką
skórę i kości.
Wtedy po raz pierwszy zobaczyłem wojnę.
A potem...
zjadłem kolację i poszedłem spać.
Czy przeżycia rodziców wywołały w tobie traumę?
Ciekawe pytanie.
Rodzice mieli
wszystko zaszufladkowane.
Przeszłość to przeszłość,
teraz jesteśmy tutaj, w Australii.
Dlaczego wybrali państwo Australię?
Uciekaliśmy jak najdalej od wszelkich "izmów".
Faszyzmu i komunizmu. Nie chciałam nawet o tym słyszeć.
Uciekaliśmy jak najdalej.
AUSTRALIA SPRAWIEDLIWY KRAJ
Australia otworzyła drzwi dla ofiar drugiej wojny światowej.
Miliony imigrantów oznaczają powiew świeżości.
To nauka języka, szukanie pracy, zakładanie rodzin,
ale i pewne żale.
Australia to jasne światło
w naszym
zmieniającym się świecie.
PONAD 35 000 ŻYDÓW
WYEMIGROWAŁO Z EUROPY DO AUSTRALII W LATACH CZTERDZIESTYCH.
NAJWIĘCEJ OCALAŁYCH Z HOLOKAUSTU WYEMIGROWAŁO DO MELBOURNE,
NIE LICZĄC IZRAELA.
Nigdy nie spotkałem osoby, która ocalała i chciałaby
rozmawiać o swoich przeżyciach.
Jedziemy właśnie do Abrama Goldberga.
Jest współzałożycielem Muzeum Holokaustu w Melbourne.
Za dziesięć dni będzie obchodził setne urodziny.
29 SIERPNIA 1944 ROKU
ABRAM GOLDBERG WRAZ Z MATKĄ ZOSTAŁ WYWIEZIONY Z ŁODZI
DO OBOZU W AUSCHWITZ II-BIRKENAU.
ABRAM MIAŁ WTEDY 19 LAT.
Gdy się tam znalazłeś...
Pamiętasz, o czym wtedy myślałeś?
Tylko o tym, jak ocalić mamę.
Jasne.
Gdy wysiedliśmy z pociągu nie wiedzieliśmy, czym są
płomienie, które zobaczyliśmy.
- Tak. - Nikt nic nie wiedział.
Ale wszyscy czuli, że to piekło.
Gdy zobaczyła, jak traktowani są ludzie,
wiedziała, że umrze.
Rozumiem.
Dlatego powiedziała mi:
"Abram, zrób wszystko, co w ludzkiej mocy, żeby przeżyć".
Wiedziałem, czemu poświęcę życie
i właśnie to robię.
Ludzie nie powinni zapominać, co się wydarzyło.
Jestem zaszczycony, że mogę z tobą porozmawiać.
Rodzice nie chcieli o tym mówić.
Nikt nie chciał.
Chciałem, żeby moje dzieci wiedziały.
ZAPAMIĘTAJ
Młodzi australijscy Żydzi wychowali się
w cieniu doświadczeń rodziców.
BADANIA POKAZUJĄ,
ŻE TRAUMA HOLOKAUSTU DOTYKA POKOLEŃ.
Nazywam się George Halasz.
Od dwudziestu pięciu lat
badam traumę międzypokoleniową
na podstawie doświadczeń swojej matki, Alice,
która przeżyła Holokaust.
Obaj jesteśmy drugim pokoleniem.
Ciekawiły cię historie rodziców?
Przestałem zadawać im pytania,
bo nigdy nie odpowiadali.
Chcieli zachować to w tajemnicy.
Tak.
Myślisz, że się przez te wydarzenia znieczulili?
Twoi rodzice?
Matka na pewno nie, ale ojciec chyba tak.
Nie okazywał żadnych emocji.
Właśnie.
Coś musiało być tego powodem.
Doświadczył czegoś,
co sprawiło, że myślał tylko o przyszłości.
Nigdy nie odnosił się do przeszłości.
Wiele widziałem...
Zabójstwa...
Tortury, pobicia.
Chłopcy zabijali chłopców, więźniowie zabijali się nawzajem.
Z tego, co słyszę,
twój ojciec mimo tego, co przeżył w Auschwitz-Birkenau,
żył swoim życiem.
Gdy jeszcze żyjesz, gdy inni dookoła umierają
dochodzisz do wniosku, że kolejny dzień też przeżyjesz.
To instynkt przetrwania.
To ma sens.
Tak.
Trauma Holokaustu to przeżyte doświadczenia, tak przytłaczające,
że zmieniły umysły i ciała tych, którzy przetrwali.
A nieustanny tryb przetrwania stanowi traumatyczne doświadczenie.
Dlaczego tata był twardzielem,
a mama miała depresję?
Co czuli, budząc się każdego ranka?
Zastanawiali się, czy przeżyją kolejne dziesięć minut?
Czy może ktoś przechodzący ich zastrzeli?
Chcę to zrozumieć i poczuć.
Chciałbym tam pojechać.
MELANIE LYNSKEY WCIELAJĄCA SIĘ W POSTAĆ HEATHER
Do Birkenau.
Myślałam, że nie chcesz wracać do Europy.
Najbardziej żałuję tego,
że go tam nie zabrałem.
Auschwitz mnie przeraża.
Słyszałem rozmaite historie, czytałem książkę, widziałem serial,
ale znalezienie się w tym miejscu...
to coś innego.
Dotąd tego unikałem.
Mam 63 lata...
i co noc budzę się zlany potem.
Dlaczego brakuje mi odwagi? To historia moich rodziców.
Muszę to zrobić.
Kluczyki, telefon, portfel i paszport.
Jestem gotowy.
Naprawdę to robię. Lecę.
PRZED WIZYTĄ W AUSCHWITZ,
GARY ODWIEDZI MIEJSCA, W KTÓRYCH DORASTALI JEGO RODZICE.
SŁOWACJA
Gdzie pan się urodził?
W małej mieścinie o nazwie Krompachy.
Na Słowacji.
220 KM OD AUSCHWITZ
Ależ tu pięknie.
Wzgórza i dolina.
Wyobraź sobie ten widok po przebudzeniu.
Sielsko, anielsko.
Ciekawe, jak było tu wtedy.
Nic nie wiem o Krompachach.
Wiem tylko, że mój ojciec mieszkał tu z rodzicami.
To szokujące, bo właśnie
zbliżała się wojna.
Niemcy wkroczyli do Słowacji w 1942 roku.
Tak.
Wiedział pan, że dotrą w pańskie strony?
Nie...
Mówiąc szczerze...
Nie wierzyłem w to.
Nigdy w to nie wierzyłem,
bo żyliśmy w innym świecie.
Gary nie ma pojęcia,
co zobaczy, poczuje i czego się dowie podczas pobytu tutaj.
Dopiero teraz, w wieku ponad 60 lat, poznaje tę historię.
Podejrzewam, że to będzie okres niepozbawiony emocji.
Ale będę mu towarzyszyć.
W 2020 ROKU HEATHER ZLECIŁA BUDOWĘ POMNIKA UPAMIĘTNIAJĄCEGO HOLOKAUST,
ZE SZCZEGÓLNĄ DEDYKACJĄ DLA LALIEGO.
Heather.
To niezwykle wyjątkowe miejsce w Krompachach.
Właśnie to, w którym jesteśmy.
POMNIK KU PAMIĘCI HOLOKAUSTU
To prezent dla twoich rodziców, dla ciebie i twoich córek.
- Moich córek. - Tak.
Podejdź, Lenko.
Witaj, Lenko.
- Miło mi. - Nawzajem.
- Możesz to przetłumaczyć? - Tak.
Z przyjemnością.
"Ku pamięci Ludwiga Eisenberga Sokolova...
BADACZKA I TŁUMACZKA
...który tu mieszkał i uczęszczał do synagogi.
Pomnik dedykowany jest
wszystkim, którym odebrano wolność,
godność, dom
i nazwisko.
Wszystkim ofiarom Holokaustu".
- Ojciec byłby dumny. - Tak.
Niesamowite.
Jesteśmy dumni z tego pomnika.
Cały czas
widzę rodziców,
trzymających się za ręce.
Byli bardzo zakochani.
- Chodził pan do szkoły w Krompachach? - Tak.
Owszem.
Osiem lat podstawówki,
jak należy.
- Witam. - Cześć. Gary?
- Tak. Mam na imię Gary. - Anna.
Miło mi, Anno.
- Dobrý den. - Dobrý den.
Mogę usiąść na tym krześle?
- Nie jest oryginalne. - Nieważne.
- To ta klasa. - Usiądź.
W ostatnim rzędzie.
- Nigdy nie usiadłby z przodu. - Nie.
Wspomniał mi o szkole.
O tym, gdzie siedział, że patrzył przez okno i marzył.
Patrz, tato.
Siedzę na twoim krześle i patrzę przez okno...
W twoim miasteczku. Cudownie!
Gdy wydano książkę Tatuażysta z Auschwitz
uświadomiłam sobie, że Lali urodził się w 1916 roku.
Jak mój ojciec.
Wskaż swojego tatę.
Ten lub ten.
Raczej ten. To na pewno on.
Jaki elegancki.
Zatrzymaj to zdjęcie na pamiątkę.
Mogę?
Na pamiątkę.
Zatrzymaj je.
Bardzo dziękuję.
Nigdy nie widziałem zdjęć ojca sprzed wojny.
Zatrzymaj je.
Dziękuję.
- Dziękuję bardzo. - Nie ma za co.
To był cudowny dzień.
Znalazłam coś, co chętnie zobaczysz.
Zlokalizowaliśmy dom,
w którym w 1930 roku mieszkał twój tata.
- To mój kolega, Miro. - Witaj, Miro.
- Miło mi. - Nawzajem.
Niezwykłe odkrycie.
- Dziękuję. - Brawo.
Budynki są przeznaczone do rozbiórki.
W tej części trzymano zwierzęta.
- Stajnie. - Tak.
Trzymano tu zapewne króliki
albo kury.
I z pewnością konie.
Mieliśmy konie,
bo przewoziliśmy bagaże
i pasażerów z dworca
na miejsce przeznaczenia.
Pomagał pan w firmie rodziców?
Nie za bardzo.
To dom pańskiego dziadka,
gdzie mieszkał pański ojciec.
Do środka prowadzą schody,
po których stąpali członkowie rodziny.
Dobrze, że byli niscy.
Budynek jest w złym stanie
i to chyba ostatnia szansa, żeby zobaczyć wnętrze.
Miałem nadzieję, że poczuję
coś duchowego.
Szukam kamieni, które mógłbym położyć na grobie ojca.
Z jego domu.
Spójrz.
Wystarczy na oba nagrobki.
Cudownie.
Gdy odwiedzamy groby zmarłych zostawiamy na nagrobkach kamienie,
żeby wiedzieli, że ich odwiedziliśmy.
To właśnie jest kawałek historii.
Teraz wiem, jak mieszkali i żyli.
To niewiarygodne.
Witaj, Lali z Krompachy.
Muszę iść.
Zaczekaj!
Nie znam twojego imienia.
Gita.
- Gdzie pani się urodziła? - We Vranovie nad Topl'ou na Słowacji.
Mieszkało tam dwieście rodzin.
289 KM OD AUSCHWITZ
Wszyscy byli zżyci.
Dwieście żydowskich rodzin?
Tak, żydowskich.
Ile osób liczyła pani rodzina?
To rodzice i sześcioro dzieci.
Pokażę panu akt urodzenia pańskiej matki.
Jest w Urzędzie Stanu Cywilnego.
Przeszły mnie ciarki.
- Na spokojnie. - Małymi krokami,
bo mnie to przytłoczy.
Nigdy nie widziałem tego zdjęcia.
To...
Modniacha z mojej mamy.
I ten uśmiech.
Na tym zdjęciu nie widać żadnej traumy.
To naprawdę szczęśliwy człowiek, cieszący się życiem.
Świetne zdjęcie. Kochana mamusia.
W tym urzędzie
we Vranowie rejestrowane są wszystkie narodziny.
Wyjątkową osobą jest...
- Mama. - Twoja matka.
Tak.
A to świadectwo jej narodzin we Vranovie
11 marca 1925 roku.
Są tu też świadectwa narodzin jej sióstr.
Rachel, Goldy i Franny.
Nie wróciły do domu.
Nie wróciły...
Cóż...
Dranie.
RODZICÓW I SIOSTRY GITY WYWIEZIONO DO OBOZU ZAGŁADY
W LUBLINIE, W POLSCE.
Dlaczego mama nie wspomniała o siostrach?
Co mam powiedzieć?
Jak bardzo była skryta
i zamknięta w sobie, skoro nawet mi o nich nie powiedziała?
Kocham ojca,
ale serce mam po mamie.
Teraz wszystko rozumiem.
Pogrzebała przeszłość.
Pogrzebała ją, ale miała depresję.
Choć pogrzebała ją bardzo głęboko, wciąż o niej myślała.
To tłumaczyłoby koszmary nocne.
Z 1700 ŻYDÓW WYWIEZIONYCH Z VRANOVA NAD TOPL'OU
WOJNĘ PRZEŻYŁO TYLKO 120.
W tym miejscu znajdowało się serce żydowskiej społeczności
i stanowi symbol tego, co wydarzyło się w Europie.
Powiem to w ten sposób...
Tutaj była synagoga...
ale zniknęła.
Tutaj były łaźnie
zwane mykwami, ale zniknęły.
Żyli tu Żydzi, ale zniknęli.
Została tylko tablica.
To wszystko. Nic więcej.
A to ściana synagogi, do której uczęszczała moja mama.
Pozostało tylko kilka kamieni.
Po synagodze ani śladu.
To fragmenty zapisów dotyczących Holokaustu.
Bardzo ciekawy projekt,
zawierający wyznania wszystkich,
którzy przeżyli.
Chciałbym przeczytać ci to...
co zapamiętała mama.
"Poszłam do szkoły..."
...ale mnie wyrzucono.
"Jak każda młoda osoba
chciałam się uczyć".
W wieku 17 lat człowiek nie wie, co chciałby robić w życiu.
Wszyscy czuli, że czasy są trudne.
"Że coś się dzieje,
ale nikt nie wiedział co,
więc zapytałam".
Pani ojciec pracował?
Nie. Odebrano mu piekarnię i zaczęły się kłopoty.
"Kilka dni później wszystko zamknięto i nas zabrano".
W ciągu jednego dnia to nieskomplikowane życie
się skończyło.
Straciła dzieciństwo,
rodzinę...
Wszystko...
zniknęło.
Wszystko...
po prostu...
się skończyło.
W 1942 ROKU SŁOWACJA DEPORTOWAŁA ŻYDÓW DO OKUPOWANEJ POLSKI.
TO PIERWSZY KRAJ, KTÓRY POSTĄPIŁ W TEN SPOSÓB.
Słowacy zawsze byli antysemitami.
Rozmawiali z Żydami, wiedzieli, kto jest Żydem,
ale w głębi duszy ich nienawidzili.
PREZYDENT TISO 17 SIERPNIA 1942
Zadaje się mi pytania, czy to, co stało się z Żydami jest chrześcijańskie.
Czy to ludzkie? Czy to nie rabunek?
A czy to chrześcijańskie, gdy naród chce uwolnić się
od odwiecznego wroga, Żyda?
Słowaku, pozbądź się pasożyta.
PREZYDENT SŁOWACJI, JOZEF TISO, BYŁ ZAGORZAŁYM NAZISTOWSKIM KOLABORANTEM.
313 KM OD AUSCHWITZ
STAŁA EKSPOZYCJA DOTYCZĄCA HOLOKAUSTU
HISTORYK MADELINE VADKERTY
BADA HISTORIE SŁOWACKICH ŻYDÓW Z OKRESU HOLOKAUSTU.
To list napisany przez sześciolatka.
Napisał go do Jozefa Tiso.
Mam siedmioletnią córkę
i usiłuję wyobrazić ją sobie w tej sytuacji.
To oszałamiające.
To najmłodszy autor listów, o jakim słyszałam.
Ten mały chłopiec pisze:
"Panie prezydencie, co noc modlę się o pańskie zdrowie.
Mama mówi, że jeśli będę grzeczny,
Jezus podaruje mi piękny prezent
od pana prezydenta".
To tylko fragment.
DO PREZYDENTA TISO WPŁYNĘŁO 20 000 APELACJI, DOTYCZĄCYCH DEPORTACJI.
PONAD 95% ODRZUCONO.
Porozmawiajmy nieco o propagandzie,
która widnieje za nami.
Tu jest napisane: "Rozpoznasz go po gwieździe.
To on chce wszystko zagarnąć.
To on działa przeciwko państwu i przyjaciołom".
Noszenie żółtej gwiazdy Dawida było nakazane przez Kodeks Żydowski.
Słowacka prasa pisała,
że to najsurowsze prawo rasowe w całej Europie,
nawet surowsze niż nazistowskie.
Nie mogłeś uczestniczyć w wydarzeniach sportowych, chodzić do parku,
restauracji, kina.
Ani nawet wejść do sklepu, gdy byli tam inni.
Co to za ludzie?
To widzieli twoi rodzice.
Uważano, że Żydzi są przyczyną
wszystkich problemów w kraju.
To jednak niemożliwe, bo stanowili zaledwie 3,6% populacji.
To szokujące, prawda?
Nie przyszli do naszego domu.
Rozwiesili ogłoszenie,
że najstarsze dzieci ze wszystkich rodzin
mają stawić się w określonym miejscu danego wieczoru.
Inaczej zabiorą rodziców.
Nie miałam wyjścia.
Dlatego tam poszłam.
Był 17 marca,
a w kwietniu nas deportowano.
Słowacki rząd deportował pańskich rodziców?
Tak. Deportowano nie tylko moich rodziców, lecz wszystkich Żydów.
Zabrali kogo się dało.
Słowacki rząd płacił 500 marek niemieckich za każdego deportowanego Żyda.
- Wiedziałeś o tym? - Nie.
Opłacał też transport.
Nie czuję się w tym kraju dobrze.
Na pewno nie.
Mieszkali tu moi rodzice,
ich bracia i siostry.
A rząd z przyjemnością zapłacił za ich wywiezienie.
Muszę podkreślić, że nie wszyscy nienawidzili Żydów.
Jasne.
Istniała jednak ogromna presja społeczna
nakazująca, żeby nie mieć kontaktów z Żydami i im nie pomagać.
W 1942 ROKU SŁOWACJA WYSŁAŁA DO OBOZÓW ZAGŁADY 58 000 ŻYDÓW.
PRZEŻYŁO OŚMIUSET.
Jak zareagowała na te działania żydowska społeczność?
Nie zareagowała.
Nikt nie mógł nic zrobić.
Nikt nie był w stanie nic zrobić.
Czuję się uprzywilejowany.
Każdy, kto przetrwał, potrzebował trochę szczęścia,
a ja jestem tego świadectwem.
Po kolei!
Ruszać się!
Dokąd jedziemy?
Do Polski.
Ruszać się! Żwawo!
Wyszkolą cię tam na mechanika samochodowego.
BRATYSŁAWA 217 KM OD AUSCHWITZ
Dziwnie znaleźć się tu ponownie.
Tutaj kręciliśmy scenę wsiadania do pociągu.
To był bardzo dziwny dzień.
Prywatnie, jako Jonah...
WCIELAJĄCY SIĘ W POSTAĆ LALIEGO
...usiłowałem sobie wyobrazić, co czuł twój ojciec,
wsiadając do pociągu, ale to niemożliwe.
Akcja!
Co wydarzyło się po zamknięciu drzwi?
Gdy się zatrzasnęły, zapanowała cisza.
To musiało wywrzeć na niego ogromny wpływ.
Nikt nie wiedział, co się stanie...
ani dokąd jedziemy.
To drobny mężczyzna
w ogromnym obozie, przeczuwający zbliżający się koszmar.
Widzę swojego ojca w twoich oczach
i w sposobie, w jaki patrzyłeś na Annę.
To był wzrok pełen miłości.
Twoje oczy...
Są niebieskie?
Czasami.
Jakiś problem?
Nie.
Muszę dolać tusz.
WCIELAJĄCA SIĘ W POSTAĆ GITY
Czy trudno było
wcielić się w postać mojej matki
i zagrać obozowe sceny?
To było przerażające.
Początkowo się bałam,
bo czułam ogromną odpowiedzialność.
I obecność
twojej matki.
Nadal czasami czuję jej obecność.
- Naprawdę? - Tak.
Co czułeś, oglądając serial?
Powiem ci, co zrobiło na mnie wrażenie.
Powiedziałaś, że Bóg nie pomoże.
Mówi to ultraortodoksyjna kobieta,
dla której wszystko istniało dzięki Bogu.
Tak.
Taka była moja mama.
Lali...
Gdzie jest Bóg?
On nam nie pomoże, ale pomóżmy jemu.
Udowodnijmy, że miłość istnieje nawet tutaj.
Wychowano mnie w świeckim duchu.
Mama chyba zwątpiła,
może z powodu rozczarowania Bogiem
i z powodu wojny.
Jesteś gotowy odwiedzić Auschwitz?
- Jesteś na to gotowy? - Nie.
Absolutnie nie.
Cały się trzęsę.
Patrz. Nie trzęsę się z zimna,
lecz na myśl o wizycie w Birkenau.
Rzeczywistość dotarła do mnie
dopiero teraz.
Dzięki informacjom o rodzicach.
Jeśli ich dusze nie spoczywają w spokoju,
może teraz tak się stanie.
To ten pociąg? Wsiadamy?
WIOSNĄ 1942 ROKU
W PIERWSZEJ KOLEJNOŚCI DO OBOZÓW WYSŁANO SŁOWACKIE ŻYDÓWKI.
Tak mama opisywała przyjazd
do Auschwitz.
"Przez małe okienko wagonu
ujrzeliśmy ludzi w pasiastych ubraniach, pracujących w polu.
Byliśmy przekonani,
że to przestępcy i że nie jest to zajęcie dla nas.
Ale po dotarciu na miejsce
czekało nas coś przerażającego.
Zjawił się esesman i zaczął krzyczeć.
Nie wydostaniecie się stąd.
Umrzecie tutaj".
GITA PRZYBYŁA W KWIETNIU 1942 ROKU.
Stać!
Kobiety tu, mężczyźni tam. Ruszać się.
Chcę wiedzieć,
co wtedy czuli i dlatego zamierzam
podążyć ich śladami.
Zrobiłem czterokrotne podejście
i nie chcę, żeby za piątym razem też się nie powiodło.
Tym razem tam jadę.
POLSKA
GODZINA SZÓSTA RANO 16 WRZEŚNIA 2024 ROKU
Jestem zaskoczony swoimi odczuciami.
Chcę zobaczyć, co tam się wydarzyło.
Chcę poczuć z rodzicami bliskość.
Jestem gotowy.
OBÓZ AUSCHWITZ DZIAŁAŁ OD 1940 DO 1945 ROKU.
BYŁ NAJWIĘKSZYM I NAJSTRASZLIWSZYM OBOZEM ZAGŁADY.
ZGINĘŁO TU MILION ŻYDÓW,
100 000 POLAKÓW, ROMÓW, SINTI, SOWIETÓW I INNYCH NARODOWOŚCI.
Cały się trzęsę.
Dobra...
Podejdź.
Podaj mi rękę.
Wszystko w porządku.
- Cześć, Paweł. - Witaj, Gary.
- Miło mi. - Nawzajem.
DYDAKTYK
Wiem, że to będzie wyzwanie,
ale dziękuję bardzo,
że pan przyjechał.
Zaczniemy? Chodźmy.
Nogi mi się trzęsą.
- Rozumiem. - Dobrze...
Auschwitz był obozem zagłady od 1942 roku.
To, co widać przed nami, to ikoniczna brama
z napisem "Arbeit Macht Frei", czyli "praca czyni wolnym".
Zawieziono nas do Auschwitz.
Spojrzałem w górę
i zobaczyłem napis po niemiecku "Arbeit Macht Frei".
I zaczęło się piekło.
Nie jestem gotowy. Wybacz.
Nogi wciąż się trzęsą.
Dobra...
Nie.
Dobra, chodźmy.
Na widok esesmanów,
psów i bitych ludzi,
wiedzieliśmy, co nas czeka.
W tych budynkach spali więźniowie.
Ich liczba w jednym baraku
przekraczała tysiąc osób.
Wiemy, gdzie przebywała moja mama?
Nie.
Nie mamy dokumentów dotyczących pańskiej matki.
Przed ewakuacją, Niemcy
kazali więźniom spalić wszystkie dokumenty.
Szacujemy, że zniszczono 95% dokumentacji.
Tutaj...
To dziecięce obuwie.
Niektóre dzieci nie miały nawet roku.
Usiłuję wyobrazić sobie stopy Avivy.
To szokujące.
W MUZEUM ZNAJDUJE SIĘ PONAD 100 000 BUTÓW
I 3800 WALIZEK OFIAR.
Każdy widoczny tu obiekt
oznacza jedną osobę.
Tak.
Jeden przedmiot to jedna historia.
Ten człowiek miał na imię Ludwig, jak mój ojciec.
Skala tego...
Miał pan numer?
Tak.
32407.
AUSCHWITZ BYŁ JEDYNYM OBOZEM,
W KTÓRYM JAKO IDENTYFIKATORA UŻYWANO TATUAŻY.
Myśląc o tych, którzy przetrwali...
- Przychodzą mi na myśl tatuaże. - To bardzo ważne.
Miały je nawet dzieci,
choć ich nie rozumiały, bo nikt im niczego nie wyjaśnił.
W tej całej biurokracji Niemcy nie wiedzieli...
- Kto kim jest. - Zgadza się.
Dlatego uznali, że numer powinien być wytatuowany.
Potrzebowali więc tatuażystów. Pański ojciec był jednym z nich.
Na drewienku znajdowały się dwie igły.
Jedna długa, druga nieco krótsza.
Tym narzędziem wykonywaliśmy tatuaże.
Mama...
Pamiętam, że wróciła kiedyś do domu z bandażem na ramieniu.
Usunęła obozowy tatuaż,
bo nie mogła dłużej na niego patrzeć.
BUDYNEK JEDENASTY BYŁ OBOZOWYM WIĘZIENIEM
ZWANYM "BUDYNKIEM ŚMIERCI".
Esesmani zaprowadzili mnie kiedyś
do budynku jedenastego.
Wprowadzili mnie do środka.
Torturowano mnie
i pobito.
Nie wiemy,
co doprowadziło do jego uwięzienia,
ale prawdopodobnie przebywał tutaj.
Najpierw mijamy cele stojące,
które stanowiły niezwykle surową karę.
Cztery osoby na przestrzeni jednego metra,
stojące przez całą noc.
Tak wyglądały te cele.
Były zamurowane.
Ludzie wpełzali do środka
i stali tam całą noc.
A to jedyny dostęp do powietrza.
Mała dziurka, zakryta z zewnątrz.
To była jedna z najbardziej surowych kar.
Były tam cele stojące,
głodowe...
Dusili się.
A to plac egzekucyjny
przylegający do więzienia.
Zabijano tu więźniów, oddając strzał w tył głowy.
To miejsce pamięci.
Proszę spojrzeć.
Zawsze powiewa tu pasiasta flaga.
- Jak ich ubrania. - Tak.
Symbolizuje więźniów.
Tutaj znajdował się piasek i trociny, w które wsiąkała krew
i spływała kilka metrów w głąb ziemi.
DZIAŁAJĄCE PRZEZ TRZY LATA
KREMATORIUM I BYŁO PIERWSZĄ KOMORĄ GAZOWĄ W AUSCHWITZ.
Gazowanie
i palenie ludzi to dwie różne sprawy.
Niemcy nie nadążali z paleniem zwłok.
W komorze gazowej była taśma
prowadząca do krematorium.
Pracowała nieustannie, całą dobę,
transportując zagazowane nagie ciała.
W KWIETNIU 1942 ROKU
LALIEGO PRZEWIEZIONO DO OBOZU AUSCHWITZ II-BIRKENAU.
TRZY MIESIĄCE PÓŹNIEJ PRZEWIEZIONO TAM RÓWNIEŻ GITĘ.
W lipcu zawieziono nas do Birkenau.
Tu zaczęły się prawdziwe kłopoty.
Zabójstwa oraz znikanie ludzi.
SYN LALIEGO I GITY
To tutaj. To ten budynek.
I tory.
Serce wali jak szalone.
Proszę spojrzeć...
Ogromny teren.
To większa część obozu Birkenau.
Nie całość?
Druga część znajduje się w lesie, ale jej nie widać.
To obszar około pięciuset akrów.
Gdy Niemcy postanowili dokonywać mordów,
przede wszystkim w Birkenau, trzy kilometry od Auschwitz,
stworzyli morderczy przemysł.
W Auschwitz zamordowano około miliona Żydów.
W Birkenau
znajdowało się sześć komór gazowych i cztery krematoria.
Czekających na moich rodziców.
Kwaterą główną był Auschwitz,
ale zabójstw dokonywano w Birkenau.
Cały świat kojarzy Auschwitz,
ale obozem zagłady tak naprawdę był Birkenau.
To zabytkowy wagon towarowy.
W takich wagonach przewożono Żydów.
Ludzie wspominali o wagonach bydlęcych, ale bydło miałoby więcej powietrza.
Ludziom go brakowało.
Poza tym w takim wagonie znajdowało się osiemdziesiąt osób.
Chryste.
Mieli tylko to okienko?
Tak. Jedno z każdej strony.
Większość tych, którzy przeżyli, znajdowało się przy takim oknie...
- Ratującym życie. - ...i miało dostęp do powietrza.
Tak.
Tutaj przeprowadzano selekcję przywożonych Żydów.
Osoby pochodzenia nieżydowskiego jej nie przechodziły.
Około 75% Żydów zabito od razu.
Nie wszyscy trafiali do obozu.
Tylko ci najsilniejsi.
Pozostałych natychmiast zabijano lub przewożono do komór gazowych.
Jeśli miałaś na ręce krostę, kierowano cię na lewo.
Większość dziewcząt z mojego miasteczka
tak zginęła.
Ludzie nie wiedzieli, że już się nie zobaczą.
Więźniowie byli
najpierw tatuowani.
Dopiero potem kierowano ich do obozu.
A tam dowiadywali się,
że pozostałych zaprowadzono do komór gazowych.
Więźniowie nie owijali w bawełnę,
mówili szczerą prawdę.
Niektórzy nie mogli w to uwierzyć.
Początkowo ludzie nie potrafili się z tym pogodzić.
Rzucali się...
na druciane ogrodzenie pod napięciem czterech tysięcy woltów.
Chwytali je
i od razu umierali.
Z powodu porażenia prądem.
Zdarzało się to codziennie
w początkowych dniach w Birkenau.
Ogromny teren.
Nie widać końca.
Rząd za rzędem.
Ileż włożono w to wysiłku.
Co za logistyka.
Budynki, mordy, transport.
Brak mi słów, Stephen.
Nie da się zmyć krwi z kamienia.
Czuję się...
Tak.
AUSCHWITZ II-BIRKENAU KREMATORIUM III
Ojciec przepraszał, że nie zdołał
wszystkich ocalić.
Ale był ciekaw pewnej komory gazowej,
Krematorium III.
W KREMATORIUM III JEDNOCZEŚNIE MORDOWANO DWA TYSIĄCE OSÓB.
Tędy zmierzały setki tysięcy ludzi.
Wiem, że chciałbyś tu zmówić modlitwę.
Niech przyjdzie Jego Królestwo, przyniesie odkupienie
i przyspieszy nadejście Mesjasza
za życia twojego
i istnienia Izraela.
Oby nadeszło jak najszybciej. Amen.
PRZED UCIECZKĄ NAZIŚCI USIŁOWALI ZNISZCZYĆ DOWODY
POPEŁNIONYCH W OBOZIE ZBRODNI.
ZNALEZIONO W NIM 370 000 GARNITURÓW,
837 000 DAMSKICH UBRAŃ
I PONAD 7 TON LUDZKICH WŁOSÓW.
Co to za miejsce?
To niewielka część obozu
zwana Zigeunerlager,
czyli obóz dla Romów i Sinti.
To obóz rodzinny.
Twój ojciec przebywał w jednym z tych drewnianych baraków.
Tutaj.
Mówił, że mieszkał sam.
Tak.
Ale sądzimy, że mieszkał z innymi.
Być może mieli lepsze warunki
i dlatego miał poczucie samotności.
To nie ma sensu.
Być może wspomnienia się zatarły,
bo miał 89 lat,
ale pamiętałby chyba,
czy był w pomieszczeniu sam czy nie.
To...
Dobrze pamiętam, że matka krzyczała na niego,
gdy opisywał swój pokój.
Wrzeszczała, że to nie był sześciogwiazdkowy hotel.
Może było tu więcej miejsca
i każdy miał własny kąt do spania.
Może tak da się to wyjaśnić.
Albo miał własne pomieszczenie.
- Być może. - Tak.
W każdym przebywało raczej kilka osób.
Część na samym końcu Birkenau nosi niemiecką nazwę
Effektenlager.
Tutaj pracowała twoja matka.
Miała uprzywilejowaną pozycję.
Zgadza się.
Jest tu coś ciekawego.
Widzisz czerwoną linię po drugiej stronie ogrodzenia?
- Tak. - To pozostałość komory gazowej 4.
Tutejsi pracownicy byli świadkami procesu mordowania.
Słyszeliśmy krzyki osób zmierzających
do komory gazowej.
Zabrano wszystkich moich przyjaciół.
Ogrom tego miejsca jest przytłaczający.
27 STYCZNIA 1945 ROKU OBÓZ WYZWOLIŁA ARMIA CZERWONA.
URATOWANO SIEDEM TYSIĘCY OSÓB.
700 Z NICH NIE MIAŁO NAWET OSIEMNASTU LAT.
Podążanie śladami życia rodziców jest czymś wyjątkowym.
Nigdy nie byłem tak blisko nich jak teraz.
Biorąc pod uwagę to, że wielu członków rodziny nie przeżyło,
czuję się wyróżniony,
że z jakiegoś powodu moi rodzice mieli szczęście i przetrwali.
Wracam do Melbourne i porozmawiam z dziećmi
z zupełnie innej perspektywy o rodzinie.
Pamiętam, że rodzice
chcieli jak najbardziej oddalić się od Europy.
Chcieli być daleko od niej.
Nie mogli chyba wybrać bardziej odległego miejsca od Australii.
- Witaj. - Miło mi.
- Nawzajem. - Dziękuję bardzo.
To Mali, młodsza córka.
Tak.
Zapraszam.
- Chodźmy. - Idziemy.
Puściłem tę muzykę, bo tańczę tango.
Lubisz wywijać.
Często tu tańczymy.
Wspaniale.
- Zgłodnieliście? - Tak.
To dobrze, bo mamy mnóstwo jedzenia. Zapraszam.
- Chodźcie. - Zapomnieliśmy o ogórkach.
Jak to możliwe?
Usiądź obok mamy.
Rodzice nie rozmawiali o Holokauście?
- Mówili niewiele. - Rozumiem.
Nam ojciec powiedział wszystko.
Gdy byliśmy jeszcze dziećmi.
Wiele przeszedłem, żeby przetrwać, ale uważam, że 99% to szczęście.
Każdego dnia mogli mnie zastrzelić,
pobić na śmierć lub wysłać do komory gazowej.
Zawsze odpowiadał na nasze pytania.
- Wspaniale. - Zawsze.
Gdy miałem dziesięć lat
zapytałem go, czy nienawidzi Niemców.
Odparł, że nigdy mam nie używać tego słowa.
Bo jeśli zacznę kogoś nienawidzić, to kim się stanę?
- Będziesz taki, jak oni. - Właśnie.
To była nie tylko lekcja przetrwania,
ale także przetrwania z godnością.
To właściwy przekaz.
To wspaniały człowiek.
Ta podróż musiała być niezwykła.
Niesamowita.
Opowiesz o wszystkim dzieciom?
Nie chcę, żeby czuły taką samą pustkę jak ja.
To bardzo ciekawe,
jak opowiadasz historie, których nigdy nie słyszałeś.
I ważne.
Co teraz czujesz,
po powrocie z Auschwitz?
Czuję ulgę.
Jestem innym człowiekiem.
W jakim sensie?
Nie czuję już tej pustki.
Może nie znam odpowiedniego określenia,
ale czuję spokój duszy.
- Dobrze... - Rozumiesz?
- Tak. - Bardzo się cieszę,
że dowiedziałem się tak wiele i mam poczucie spełnienia.
Tak.
Jak radziłeś sobie dotąd z tą pustką?
Chyba ją ignorowałem.
Traumę można postrzegać nie tylko jako stan umysłu,
lecz także ciała.
Mówisz, że czujesz spokój duszy.
Wiele osób uznałoby to za paradoks,
że po wizycie w Auschwitz poczułeś spokój.
Nie sądzisz?
Nie znam wytłumaczenia. Po prostu przepełnia mnie takie uczucie.
- Jest prawdziwe. - Owszem.
- Bardzo prawdziwe. - Tak.
Będę miał teraz zupełnie inne relacje z dziećmi.
Będę ich ojcem i przyjacielem.
I chyba bardziej polubię siebie.
Właśnie dzięki tej wizycie.
- To ważne. - Tak.
Jestem zaszczycony twoją obecnością.
Dziękuję, to bardzo miłe uczucie.
- Wybacz. - Nie przepraszaj.
- Daj upust emocjom. - Dobrze.
To nic złego.
CÓRKI GARY'EGO PO RAZ PIERWSZY
ODWIEDZĄ GROBY DZIADKÓW.
Są ustawione alfabetycznie?
- Nie. - Nie?
Grób jest tam, gdzie go wykupiłaś.
To groby moich rodziców.
Spójrzcie.
Bardzo za wami tęsknię.
Po raz pierwszy przyprowadziłem tu wasze wnuczki.
To Mali i Aviva.
A to kamienie z waszych miasteczek.
Dajmy im znać, że tu byliśmy.
Patrz, tato. Z twojego domu.
Przywiozłem ci kawałek domu.
Szkoda, że ich nie poznałyście.
Tata by się wami opiekował,
a mama uczyłaby was w kuchni piosenek.
Byłaby w siódmym niebie.
W porządku?
Tak.
Jak po wyzwoleniu odnalazł pan Gitę?
Nie mogłem jechać pociągiem,
bo wszystko zbombardowano
i mosty były zniszczone.
Kupiłem więc konia.
Rozumie pani?
I przemierzyłem bryczką
setki kilometrów,
szukając jej.
Pewnego dnia zauważyłam
zaprzężony powóz.
I zorientowałam się, że to mój mąż.
Lali!
Odnalazł mnie i byliśmy bardzo szczęśliwi.
- Wiesz, kto to? - To...
Twój tata.
- A to? - Twoja mama.
- A to? - Ty.
Tak. To pięćdziesiąta rocznica ich ślubu.
Urządziłem im huczne przyjęcie.
Wasz tata nieźle się prezentował, co?
On wygląda lepiej.
Naprawdę?
Dzięki.
I tak cię kocham.
Patrzcie!
Gdy rodzice się odnaleźli,
pobrali się w Krompachach.
To świadczy o ich wielkiej miłości.
To zdjęcie z Tatr,
gdzie udali się w podróż poślubną.
Patrz,
powojenne zdjęcia z włosami.
Byli szczęśliwi i zakochani.
Jestem owocem
nieprawdopodobnej miłości
w wyjątkowo okrutnych czasach.
To, że żyję, świadczy o szczęściu.
Cudownie!
Super!
Mam dwie piękne córki,
które będą kontynuować naszą historię.
I to cieszy mnie najbardziej.
- Biegnij. - Ruszaj się! Poćwicz!
FILM DEDYKOWANY JEST SOKOLOVOM I WSZYSTKIM OCALAŁYM Z HOLOKAUSTU.
KU PAMIĘCI 1,1 MILIONA LUDZI ZAMORDOWANYCH W AUSCHWITZ
W LATACH 1940-1945.
Tłumaczenie: Aleksandra Gerards-Bierkowska