Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Πάμε τώρα στην Πολωνία.
Μια ανακάλυψη που εξετάζεται ως μια πρώτη ματιά
σε ένα σημαντικό κεφάλαιο του Ολοκαυτώματος.
Είναι έγγραφα μεγάλης ιστορικής αξίας
που βγήκαν στο φως μετά από 80 χρόνια.
Αυτό είναι αρνητικό. Το μόνο που υπάρχει στον κόσμο,
από την Εξέγερση στο Γκέτο της Βαρσοβίας από μέσα, από το γκέτο.
Εικόνες που εκφράζουν το απερίγραπτο.
Θραύσματα ζωών που καταγράφηκαν σε 33 φωτογραφίες.
Τραβήχτηκαν από τον Γκζιβατσέφσκι, έναν 23χρονο Πολωνό πυροσβέστη.
Η Εξέγερση στο Γκέτο ήταν η αντίσταση των Εβραίων
κατά του ναζιστικού καθεστώτος στο Ολοκαύτωμα.
Οι ιστορικοί θεωρούν πολύτιμες αυτές τις φωτογραφίες,
διότι είναι οι μόνες γνωστές εικόνες της εξέγερσης,
που δεν τραβήχτηκαν για ναζιστική προπαγάνδα.
ΝΕΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΕ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ
Ο ΤΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΥΣΤΑΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ
Και τα έγγραφα που υπάρχουν
δίνουν την αίσθηση του τι θα έβλεπε ένας συνηθισμένος άνθρωπος
και πώς αυτός ο συνηθισμένος άνθρωπος έδειξε τα απίστευτα πράγματα
που συνέβαιναν τον Απρίλιο του 1943.
Όλη μου τη ζωή προσπάθησα να τα ξεχάσω όλα αυτά.
Αγαπημένη μου κόρη,
ρισκάροντας τη ζωή του, ο Λέσεκ έβγαλε μερικές φωτογραφίες.
Επικοινώνησα μαζί του πριν από δέκα χρόνια και ζήτησα να μου τις στείλει.
Έλαβα μερικές φωτογραφίες και τις κράτησα μέχρι τώρα.
Κι αυτές λένε την ιστορία μας.
Τα αρνητικά είναι στα χέρια του Λέσεκ.
Αυτές οι φωτογραφίες δεν έχουν δημοσιευτεί ποτέ.
Τις κράτησα επίτηδες τόσο καιρό, με σκοπό να τις δημοσιοποιήσω
όταν ο κόσμος αρχίσει να τα ξεχνά όλα αυτά.
Δεν ξέρω αν είναι η σωστή στιγμή ακόμα, αλλά η δική μου περνάει.
Τότε το διαμέρισμα ήταν διαφορετικό,
αλλά πάμε στο δωμάτιο του μπαμπά.
Όταν τακτοποιούσαμε τα πράγματά του μετά τον θάνατό του,
προσέξαμε ότι αυτές οι σανίδες μετατοπίζονταν εδώ.
Σ' αυτό το κρυφό τμήμα, βρήκαμε τα ημερολόγια του πατέρα.
Η αδερφή μου κι εγώ δεν ξέραμε ότι υπήρχαν τα ημερολόγια.
Ο πατέρας δεν μας μίλησε ποτέ γι' αυτά.
Αυτή η εποχή είναι πιο ενδιαφέρουσα από κάθε άλλη.
Διάλεξα καλή χρονιά για να γράψω ημερολόγιο.
Πήγα σε μια μεγάλη διαδήλωση.
Η ατμόσφαιρα ήταν χλιαρή. Δεν υπήρχε ιδιαίτερος ενθουσιασμός.
Οι λόγοι ήταν στερεοτυπικοί.
Οι εθνικιστές φώναζαν "Κάτω οι Εβραίοι".
Εγώ φώναζα μέχρι που βράχνιασα.
Δεν έχει σημασία τώρα, όμως. Έχω εξετάσεις μεθαύριο.
Στον γυρισμό από το σχολείο, ένας είπε
"Με τον πόλεμο να πλησιάζει, το διάβασμα είναι ανούσιο".
Την Παρασκευή το πρωί, 1η Σεπτεμβρίου, άκουσα
"Προσοχή, κλείστε τα παράθυρα!"
Με ξύπνησε αυτό.
Είδα γερμανικά αεροπλάνα πάνω από τη Βαρσοβία.
Είμαστε στα σπίτια μας.
Οι Γερμανοί μάς μάζευαν για καταναγκαστικά έργα.
Πολλές περιπολίες των Ες Ες έχουν εμφανιστεί,
και σταματούν όποιον συναντήσουν.
Απολύθηκαν και οι εργαζόμενοι σε γερμανικές εταιρείες.
Όσους συλλάμβαναν, τους έβγαζαν έξω
και τους έβαζαν σε τρένα.
Έπιασαν δύο φίλους μου.
Μόνο οι Εβραίοι είναι σε χειρότερη μοίρα.
Επιζώντες του Ιδρύματος Οπτικής Ιστορίας Σόα.
Λέγομαι Ντίνα Κοέν.
Σήμερα είναι 7 Νοεμβρίου 1996.
Παίρνω συνέντευξη της Ρομάνα Κάπλαν, κατά κόσμον Λακς,
στο Τσέβι Τσέις, Μέριλαντ των ΗΠΑ.
Η συνέντευξη θα είναι στα αγγλικά.
Πότε γεννηθήκατε;
Γεννήθηκα στην Πολωνία, στη Βαρσοβία.
Περιγράψτε την οικογένειά σας.
Ο πατέρας μου ήταν χημικός μηχανικός
και είχε πολύ σημαντική θέση.
Ήταν ένα εργοστάσιο που παρήγαγε σαπούνια, αρώματα και κεριά.
Αγαπημένη μου Ρόμα,
μου ζήτησες να γράψω για το παρελθόν,
για όσα περάσαμε στις περιβόητες εποχές,
που ήσουν πολύ μικρή για να θυμάσαι.
Θα προσπαθήσω να γράψω γράμμα, αν και δεν ξέρω αν έχω τη δύναμη.
Ο κόσμος μας κατέρρευσε.
Επειδή ήμασταν Εβραίοι, μας έβλεπαν ως "κίνδυνο" για τους Γερμανούς.
Ήμασταν υπάνθρωποι, μια φυλή που έπρεπε να εξολοθρευτεί.
Αναγκαζόμασταν να φοράμε περιβραχιόνια με το Άστρο του Δαβίδ.
Οι εβραϊκές επιχειρήσεις κατασχέθηκαν από Γερμανούς,
όπως και οι τραπεζικοί λογαριασμοί και οι καταθέσεις.
Για να μας απομονώσουν από τον υπόλοιπο πληθυσμό,
ιδρύθηκε το Γκέτο της Βαρσοβίας το φθινόπωρο του 1940.
Μας περικύκλωσε ένα τείχος.
Όλοι οι Εβραίοι της Βαρσοβίας έξω από το γκέτο μεταφέρθηκαν εκεί.
Το γκέτο συρρικνώθηκε
και αναγκαστήκαμε να αφήσουμε πίσω τα περισσότερα υπάρχοντά μας.
Σύντομα, το γκέτο είχε μισό εκατομμύριο άτομα.
Η φτώχεια των εβραϊκών μαζών αυξανόταν μέρα με τη μέρα.
Θυμάμαι ότι είχα μια κούκλα,
μια μεγάλη κούκλα, που μου έδωσε το αφεντικό του πατέρα μου,
και την ονόμασα Κριστίνα.
Θυμάμαι τη μητέρα μου να ράβει κοσμήματα
στην κούκλα.
Τελείωσαν τα λεφτά. Οι πληρωμένες δουλειές είναι δυσεύρετες.
Όλοι προσπαθούν να βρουν μια ψεύτικη δουλειά.
Συνάντησα έναν παλιό συμμαθητή μου.
Δουλεύει στην Πυροσβεστική, στη μονάδα εκπαίδευσης.
Με τη βοήθειά του, θα μπω κι εγώ.
Πήγα στο Ζολιμπόρζ.
Όταν χτύπησε το κουδούνι, οι πυροσβέστες φόρεσαν στολές,
ζώνες και κράνη και μπήκαν στη σειρά για δουλειά.
Η μητέρα μου έμενε στον δρόμο δίπλα στο σχολείο.
Ο πατέρας μου τη φωτογράφιζε.
Ήταν το αγαπημένο του θέμα για φωτογραφίες.
Μ' αρέσει η Μαρίσια. Έχει καλοσχηματισμένα πόδια.
Είναι γεμάτη ζωή και καλόκαρδη.
Είναι ξεκάθαρο ότι της αρέσω κι εγώ.
Η Μαρίσια έχει φωτογραφική μηχανή.
Αγόρασα φιλμ.
Ήταν δύσκολο να φορτώσω τη μηχανή.
Έκανα μία ώρα με τα χέρια κάτω από την κουβέρτα.
Κατέστρεψα μέρος του φιλμ.
Κατάφερα να βρω μεγέθυνση φωτογραφιών.
Μετά από αποτυχημένες προσπάθειες, άρχισα να βγάζω καλές φωτογραφίες.
Αυτή η δεξιότητα ίσως φανεί πολύ χρήσιμη στο μέλλον.
Μερικές φορές θέλω κάτι πραγματικό για να δείξω τι αξίζω.
Συναγερμός!
Τρέχουμε στο γκέτο με βαριά φορτωμένο πυροσβεστικό.
Μου ανέθεσαν το πόστο στη σκάλα του τρίτου ορόφου.
Περίμενα το νερό και μπήκα μέσα.
Όλα σκοτείνιασαν.
Πυκνός καπνός και ατμός με τύλιξαν.
Άρχισα να βήχω και να δακρύζω.
Δεν μπορούσα να αναπνεύσω.
Τα πόδια μου έγιναν λάστιχο.
Άκουσα "Βγες έξω!"
Έτσι, πήδηξα από το παράθυρο.
Αμέσως μετά, κατέρρευσε το σημείο όπου δούλευα.
Μίλησα λίγο με τους Εβραίους.
Ζουν μέσα στην απόλυτη μιζέρια.
Είχα την αίσθηση ότι μιλούσα με καταδικασμένους σε αφανισμό.
Καντίς.
Για μένα, αυτό ήταν το πιο τρομακτικό.
Γιατί το άκουγα ξανά και ξανά.
Και δεν είχα κανέναν τρόπο...
να ξέρω τι σήμαινε.
Κοιτάζοντας πίσω, φαίνεται ότι οι Γερμανοί αρχικά πίστευαν
ότι οι Εβραίοι, κλειδωμένοι στα γκέτο, θα αλληλοσκοτώνονταν
ή θα πέθαιναν από πείνα και αρρώστιες.
Ο τύφος εξαπλώθηκε γρήγορα και πέθαναν πολλοί.
Μέχρι τον Ιούλιο του 1942, είχαν πεθάνει 100.000 άνθρωποι.
Πήρα άδεια να φύγω από το γκέτο για την "Άρια πλευρά".
Ήμουν διευθυντής σε εργοστάσιο με σαπούνια, αρώματα και κεριά.
Ήμουν δανεικός σκλάβος.
Περπατούσα 20 χλμ. τη μέρα μέχρι την Πράγκα, προάστιο της Βαρσοβίας.
Ο Πολωνός Ανταμτσέφσκι
στηριζόταν πολύ στον πατέρα μου για να διευθύνει το εργοστάσιο.
Ο πατέρας μου, μέχρι το τέλος, δούλευε στην Άρια πλευρά,
γι' αυτό επιβιώσαμε τόσο καλά.
Πάντα έφερνε φαγητό στο γκέτο.
Οι γονείς μου υιοθέτησαν μια νεαρή γυναίκα
που τότε ήταν 19, 20 χρονών, και την έλεγαν Χαλίνα.
Ήταν πολύ όμορφη γυναίκα.
Νομίζω ότι αυτές οι φωτογραφίες ήταν οι παλιότερες.
Σίγουρα είναι η μαμά, έτσι;
Ναι.
Απ' όσο θυμάμαι, η μητέρα μου ήταν πάντα γοητευτική κυρία.
Ήταν γεμάτη ζωή και πρόσεχε πολύ το σώμα και την εμφάνισή της,
αλλά και τον τρόπο που φερόταν.
Σχετικά με τον πόλεμο, δεν μιλούσε πολύ γι' αυτόν.
Πονούσε πολύ
και δεν ήταν πρόθυμη να αποκαλύψει πλήρως τι συνέβη
ή τη σειρά των γεγονότων.
Όλη η οικογένεια, εκτός από τον αδερφό στην Παλαιστίνη, είχε πεθάνει.
- Είχαν πεθάνει. - Κι ήξερε ότι είχαν πεθάνει.
Ήταν ορφανή και έψαξε για μια νέα οικογένεια.
Η οικογένεια ήταν ο Χίλαρι και η Γιανίνα Λακς.
- Σωστά. - Έπρεπε να μην είναι μόνη.
Με τον καιρό, το Γκέτο της Βαρσοβίας οργανώθηκε.
Τα κύρια εμπορεύματα ήταν τρόφιμα, διάφορα αγαθά και πρώτες ύλες
για τα εβραϊκά εργαστήρια και εργοστάσια του γκέτο.
Έτσι μερικοί έβγαζαν τα προς το ζην.
Η πείνα μειώθηκε και η επιδημία του τύφου σχεδόν εξαφανίστηκε.
Έμαθα για τις φωτογραφίες του πατέρα μου από την κόρη μου, Μαριάνα.
Σε ένα πάρτι,
ένας γνωστός, ένας ιστορικός, την πλησίασε.
Ρώτησε αν ο Λέσεκ Γκζιβατσέφσκι ήταν συγγενής.
Απάντησε "Ο παππούς μου".
Είπε "Έχει φωτογραφίες στο Μουσείο Ολοκαυτώματος στην Ουάσινγκτον".
Με πήρε και μου είπε
"Ήξερες ότι ο παππούς έβγαζε φωτογραφίες;"
Της είπα ότι τραβούσε πολλές.
"Συγκεκριμένα από την Εξέγερση του Γκέτο;" Δεν το ήξερα.
Καθώς πλησίαζε η επέτειος της Εξέγερσης του Γκέτο,
το Μουσείο POLIN με παρότρυνε να βρω κι άλλα αντικείμενα.
Η Ζουζάνα Σνεφ πήρε και ρώτησε "Μήπως υπάρχουν κι άλλες φωτογραφίες;"
Αρχίσαμε να ψάχνουμε πάλι για τις φωτογραφίες του πατέρα μου.
Κάποιες ήταν μαζί μου, άλλες με την αδερφή μου.
Υπήρχαν φωτογραφίες και αρνητικά και δεν μπορούσα να τα κοιτάξω.
Είτε η όρασή μου ήταν πολύ αδύναμη
είτε δεν είχα χρόνο να ελέγξω το ένα αρνητικό μετά το άλλο.
Πώς βλέπεις κάτι σε αυτά τα αρνητικά;
Του είπα να με βοηθήσει. Είπε "Θα το κάνω εγώ".
Το έλυσα το θέμα. Τα τακτοποίησα όλα σε εκείνα τα κουτιά.
Μάλλον είναι φωτογραφίες...
Είμαι κι εγώ σ' αυτές όταν ήμουν παιδί.
Καθώς τραβούσα τα αρνητικά, κουνούσα το χέρι μου.
Έβλεπες τους Εβραίους να οδηγούνται στο Ούμσλαγκπλατς.
Την ξανακοίταξα.
Είδα όλες τις φωτογραφίες που ήξερα μαζί με μερικές καινούριες.
Το είπα στην Μποζένα, στη γυναίκα μου.
Το βρήκα. Εδώ είναι.
Ο μπαμπάς έχει πεθάνει πάνω από 30 χρόνια,
αλλά νιώθω ότι ξαναζωντάνεψε στο μυαλό μου.
Δεν πίστευα ότι υπήρχε αυτό το αρνητικό.
Ήταν απίστευτο συναίσθημα.
Να αγγίζεις κάτι που δεν είχε δικαίωμα να επιβιώσει,
και κανείς δεν πίστευε ότι θα επιβίωνε.
Σπάνιες στιγμές που ένας ερευνητής νιώθει άνοιγμα προς το παρελθόν.
Ήξερα ότι αυτές ήταν οι μόνες φωτογραφίες που γνωρίζουμε
από το Γκέτο της Βαρσοβίας κατά την εξέγερση,
που δεν τις τράβηξαν οι Ναζί.
Οι φωτογραφίες του Ολοκαυτώματος είναι παράξενες
γιατί συχνά δεν ξέρουμε τι βλέπουμε αρχικά.
Αν γνωρίζουμε ιστορία, καταλαβαίνουμε τι κρύβεται πίσω από την εικόνα.
- Οι νευρικοί προχωρούν. - Είναι και θολές.
Αυτή η διάτρηση είναι η πιο φθαρμένη
κοντά στις φωτογραφίες που καταγράφουν το Ολοκαύτωμα
που τραβήχτηκε κρυφά.
Το φιλμ προχώρησε γρήγορα
καθώς εκείνος έτρεμε απ' το συναίσθημα.
Αυτό δείχνει την αξία του υλικού,
όχι μόνο των εικόνων,
αλλά κι το ότι το ίδιο το φιλμ είναι φορέας συναισθηματικής ιστορίας.
ΓΚΕΤΟ ΤΗΣ ΒΑΡΣΟΒΙΑΣ
Θυμάμαι τον παππού μου να ζει μαζί μας.
Και θυμάμαι μια μέρα να γυρίζω στο σπίτι
και να μην έχω τον παππού μου.
Τον έπιασαν σε ένα από τα "λούπανκα"
που μεταφράζεται...
να σε πιάνουν στον δρόμο.
Αγαπημένη μου κόρη,
στις 22 Ιουλίου 1942,
οι Γερμανοί ξεκίνησαν την εκκαθάριση του Γκέτο της Βαρσοβίας.
Το αποκάλεσαν "Απέλαση στην Ανατολή".
Διότι αυτό είπαν οι Γερμανοί στους Εβραίους,
ότι ήταν η μεταφορά σε έναν καλύτερο κόσμο.
Κάθε εκτοπισμένος Εβραίος μπορεί
να πάρει αποσκευή 15 κιλών.
Μπορεί να πάρει τιμαλφή, όπως χρήματα, κοσμήματα, χρυσό.
Να έχετε φαγητό για τρεις μέρες.
Το γκέτο ήταν περικυκλωμένο από Λετονούς και Ουκρανούς.
Οι Γερμανοί μάζευαν χιλιάδες κάθε μέρα με τον στρατό
και τους στέλνουν στο Ούμσλαγκπλατς.
Τότε κανείς δεν ήξερε για τα στρατόπεδα θανάτου.
Μάθαμε για την Τρεμπλίνκα πολύ αργότερα.
Την τελευταία περίοδο,
στους θαλάμους αερίων θανατώνονταν περίπου 5.000 πτώματα την ημέρα.
Οι Γερμανοί είναι γνωστοί για τις οργανωτικές τους ικανότητες.
Ο πατέρας μου πήγαινε τη μητέρα μου με πλοίο στη Βαρσοβία.
Όταν οι Ναζί άρχισαν να κάνουν εκκαθάριση στο γκέτο
και να στέλνουν κόσμο στα στρατόπεδα θανάτου,
αυτός έπλεε με τη Μαρίσια στον ποταμό Βίστουλα.
Αυτή ήταν η ζωή. Η ζωή συνεχιζόταν.
Αέρας, ήλιος, λαμπερό σαν καθρέφτης νερό, σιωπή και γαλήνη.
Σαν να μην είχε γίνει καν πόλεμος.
Η Μαρίσια κι εγώ κάναμε ηλιοθεραπεία.
Η πορεία των γεγονότων μας ωθεί σε κάτι αναπόφευκτο.
Τον γάμο.
Αγόρασα ένα φιλμ και τραβούσαμε φωτογραφίες.
Δεν θα ξεχάσω το ηλιοβασίλεμα και τη Βαρσοβία στη γαλάζια ομίχλη.
Κανείς μας δεν ξέρει τι θα γίνει.
Φήμες λένε ότι θα έχουμε τη μοίρα των Εβραίων.
Θυμάμαι πάρα πολύ κόσμο
να μαζεύεται στην πλατεία
όπου οι Γερμανοί σε έβαζαν να περιφέρεσαι
και να βγάζεις κόσμο έξω.
Θυμάμαι τους φίλους των γονιών μου
και το κοριτσάκι στην ηλικία μου,
όταν έβγαλαν το παιδί.
Οι γονείς μου προσπάθησαν να με κρύψουν με τα αδιάβροχα.
Για την ώρα, οι Εβραίοι που δούλευαν στα γερμανικά εργοστάσια
εξαιρούνταν από την απέλαση.
Καταφέραμε να βρούμε καταφύγιο στο εργοστάσιο Σουλτς.
Ο πατέρας μου βρήκε δουλειά στη μητέρα μου στο γκέτο,
να φτιάχνει γερμανικές στολές,
με την ελπίδα να είναι προστατευτικό περιβάλλον για τη μητέρα μου.
Εμένα, από την άλλη, με είχαν σ' ένα βαρέλι δίπλα στη μητέρα μου.
Για ένα πεντάχρονο αυτό δεν ήταν υπέροχο.
Με την έγκριση του Σουλτς, συνέχισα με τον Ανταμτσέφσκι
στην Άρια πλευρά.
Με τη βοήθεια του συναδέλφου μου, του κυρίου Μίσκιεβιτς,
σε έβγαλαν λαθραία από το γκέτο στον Άριο τομέα.
Υπήρχαν ομάδες εργασίας που πήγαιναν στην Άρια πλευρά
κι ο πατέρας μου δωροδόκησε τους φύλακες
για να βγω με το πλήθος.
Ήταν, φυσικά, τρομερά αγχωμένος.
Αν με έβλεπαν οι Γερμανοί, αυτό θα ήταν το τέλος.
Πλησίασε πολύ την ομάδα που έφευγε.
Τότε, ένας από τους...
Τότε ένας στρατιώτης ανησύχησε
ότι ο πατέρας μου ήταν ακόμα κοντά στην Άρια πλευρά,
τον τράβηξε και τον χτύπησε.
Ο πατέρας μου έχασε ένα μάτι.
Κι εγώ ήθελα να τρέξω στον πατέρα μου.
Αλλά μου ξεκαθάρισε ότι αυτό που ήθελε ήταν να φύγω.
Και το έκανα.
Συνέβη πάνω στην ώρα,
καθώς όλοι οι εργάτες του Σουλτς έβγαιναν έξω για "επιλογή".
Για 48 ώρες, μας χώριζαν σαν τα βοοειδή πριν τη σφαγή.
Οι μισοί απελάθηκαν στους θαλάμους αερίων της Τρεμπλίνκα.
Όλα τα παιδιά και οι περισσότερες γυναίκες χάθηκαν.
Μέσα σε δύο μήνες, οι Ναζί σκότωσαν 300.000 ανθρώπους.
Ο διοικητής διατάζει
ότι όποιος Εβραίος φύγει από τη ζώνη του
να τιμωρείται με θάνατο.
Την ίδια τιμωρία θα έχουν όσοι φιλοξενούν Εβραίους.
Στην Άρια πλευρά, γνώρισα
τη γυναίκα του συνεργάτη του πατέρα μου.
Ήμουν επικίνδυνη για όσους ήθελαν να με κρύψουν,
γιατί ήμουν παιδί Εβραίων.
Δεν έμεινα πάνω από λίγες μέρες κάπου.
Τουλάχιστον, έτσι θυμάμαι.
Και μετά με τοποθέτησαν στις Αδελφές του Ελέους.
Φοβόμουν,
γιατί τότε κατάλαβα
ότι αν με έβρισκαν, αυτό θα σήμαινε θάνατο.
Έγιναν αλλαγές στο σπίτι.
Ο μπαμπάς κοιμάται σε έναν κοντό και στενό καναπέ.
Η μαμά είναι εξαντλημένη. Πονάει η καρδιά της, έχει άγχος.
Αγνοεί θέματα ασφαλείας,
αλλά παραδέχομαι ότι είναι ο ηθικός πυλώνας μας
σε κάθε στιγμή αμφιβολίας και απόγνωσης.
Ξαφνικά και απρόσμενα, μετακόμισαν δύο γυναίκες.
Η Χαλίνα Μπιελάφσκα και η Γιανίνα.
Έχουν εκδιωχθεί. Δεν έχουν πού να πάνε.
Έτσι, έμειναν μαζί μας.
Μία από αυτές τις γυναίκες ήταν η Χαλίνα Χιρσμπάιν,
γνωστή και ως Μπιελάφσκα.
- Άρα η Χιρσμπάιν Χαλίνα; - Ναι.
- Γεννήθηκε το 1920; - Ναι, όπως ο πατέρας μου.
Μπιελάφσκα.
Διεύθυνση μετά τον πόλεμο: Οδός Γουίλτσα 8-16.
Κοντά στην οδό Μοκοτόφσκα ζούσε ο πατέρας μου.
Εκεί κρύβονταν και βοηθούσαν ο ένας τον άλλον.
Το δεύτερο άτομο ήταν η Γιανίνα Λακς.
Οδός Γουίλτσα 8-16.
Η διεύθυνση είναι η ίδια.
Η μητέρα μου βγήκε λαθραία από το γκέτο
και την πήρε μια οικογένεια
με την οποία έμεινε σ' όλον τον πόλεμο.
Και το όνομά τους ήταν Γκζιβατσέφσκι.
Δεν με ήθελαν εκεί, γιατί και πάλι, αποτελούσα κίνδυνο.
Και ήταν πολύ δραστήριοι στον Εσωτερικό Στρατό.
Ξέρω πως όταν η μητέρα έφυγε απ' το γκέτο,
κατέληξε με τους Γκζιβατσέφσκι.
- Και... - Νομίζω ότι ήταν σχέδιο.
Δεν ήταν τυχαίο.
Είμαι σίγουρη ότι έχω βραχιόλι σε θυρίδα.
Το βραχιόλι ίσως ήταν μέρος των κοσμημάτων που είχε
- για να επιβιώσει. - Αυτό εξηγούσα.
Το ξέρω σίγουρα, γιατί μου είπε μια ιστορία,
ότι η δικοί της έκαναν κοσμήματα που δεν ήταν αληθινά,
αλλά μικρές ράβδους χρυσού.
Είναι ασυνήθιστο...
Σπάσε ένα κομμάτι και χρησιμοποίησέ το για να επιβιώσεις.
Και από το βραχιόλι, μπορείς εύκολα να βγάλεις έναν κρίκο
και να τον κάνεις λεφτά.
Δεν ξέρω ποιος βοήθησε τη μαμά να αλλάξει ταυτότητα.
Δεν μπορεί να ήταν οι Λακς.
- Πρέπει να είναι οι Γκζιβατσέφσκι. - Δεν έχω ιδέα.
Φαντάζομαι ότι είχαν κάποια σχέση.
Πώς οι Λακς και η Χαλίνα κατέληξαν
στο διαμέρισμα των Γκζιβατσέφσκι είναι μυστήριο.
Πού γνωρίστηκαν;
Νομίζω ότι γνωρίζονταν από πριν
και ήταν φίλοι, αλλά αυτό είναι μόνο μια εικασία.
Έρχεσαι λίγο;
Αυτοί είναι φάκελοι επιζώντων.
Υπολογίζεται ότι περίπου το 10%
των Εβραίων της Πολωνίας από το 1939 επιβίωσε.
- Μόνο 300.000 από τρία εκατομμύρια. - Ναι.
Αυτή είναι η Χαλίνα Χιρζμπάιν, όπως και η Πελάγια Μπιελάφσκα.
Αυτή η Πελάγια ήταν από τα πλαστά έγγραφα που αποδείχθηκαν χρήσιμα
όταν αξιωματικοί των Ες Ες μπήκαν
στο διαμέρισμα της οδού Γουίλτσα.
Είχαμε, φυσικά, Άρια έγγραφα.
Η κα Γκζιβατσέφσκι βρήκε σπίτι για τη μητέρα μου
όταν εγώ δεν μπορούσα να μείνω στις Αδελφές του Ελέους.
Όταν έμενα με τη μητέρα μου, κάποιος πρέπει να την είδε.
Θυμάμαι ότι ήταν νύχτα
κι ένα από τα πιο τρομακτικά πράγματα μέχρι σήμερα για μένα
είναι τα βήματα, το να ακούω βήματα.
Ξέρετε, ανθρώπους που πάνε επάνω.
Η μητέρα μου άνοιξε την πόρτα και ήταν τρεις άντρες εκεί.
Δύο με στολές των Ες Ες και ένας χωρίς.
Ο πληροφοριοδότης κάθισε στο κρεβάτι μου
και μου μίλησε εβραϊκά.
Πώς σε λένε, μικρή μου;
Δεν καταλάβαινα τη γλώσσα.
Κοίταξα πάνω και είπα, εντελώς αθώα
"Συγγνώμη, αλλά δεν καταλαβαίνω γερμανικά".
Και τότε τα Ες Ες έφυγαν.
Ένα δυσάρεστο συμβάν.
Έψαξαν το σπίτι της Χαλίνα και της Γιανίνα.
Τελείωσε με ανταλλαγή χρημάτων, αλλά η απειλή δεν σταματούσε.
Το διαμέρισμα εκτέθηκε.
Τελείωσα την εκπαίδευσή μου και μετατέθηκα στη μονάδα IV.
Είμαι στο δωμάτιό μου στον στρατώνα.
Οι νέες μας ταυτότητες έχουν βαθμούς.
Εγώ είμαι Λοσμάιστερ, δεκανέας.
Ο συνταγματάρχης μάς έβγαλε λόγο.
Θα επαναφέρουμε το πνεύμα της Πυροσβεστικής της Βαρσοβίας
και θα το μετατρέψουμε σε μια πειθαρχημένη, στρατιωτική οργάνωση.
Υπάρχει μια μυστική οργάνωση μέσα στην πυροσβεστική, η Σκάλα.
Ο γιος του διοικητή προσπαθεί να με στρατολογήσει.
Η οδός Χλόντνα και ο Στρατώνας Μιρόφσκι,
όπου βρισκόταν η μονάδα IV,
χώριζαν τα δύο τμήματα του γκέτο.
Οι πυροσβέστες της Σκάλα
βοήθησαν τον εβραϊκό πληθυσμό όσο καλύτερα μπορούσαν.
Κάποτε υπήρχαν ράγες τρένου εδώ
και ένα φρεάτιο σε αγωγό ομβρίων
μέσω του οποίου δινόταν βοήθεια στους Εβραίους,
όπλα και πυρομαχικά πριν την εξέγερση του γκέτο.
Αγαπημένη μου κόρη,
μόνο 40.000 Εβραίοι απέμειναν στο γκέτο.
Έφυγα τελευταία στιγμή και βρήκα καταφύγιο στο Μίσκιεβιτς.
Αμέσως μετά, στις 19 Απριλίου 1943,
ξεκίνησε η Εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας.
Μια χούφτα άντρες και γυναίκες με λίγα όπλα
αντιστάθηκαν στα τανκς και τα πολυβόλα για σχεδόν έναν μήνα,
χωρίς ίχνος ελπίδας να σώσουν τις ζωές τους.
Για τους Εβραίους, ήταν η παραμονή του Πάσχα.
Ήταν η νύχτα του Σέντερ.
Η νύχτα που οι Εβραίοι γιορτάζουν την Έξοδο από την Αίγυπτο.
Και συνεπώς, το θέμα του Πάσχα είναι η ελευθερία.
Κι εδώ, αυτοί οι Εβραίοι όχι μόνο φυλακίστηκαν,
αλλά αντιμετωπίζουν επικείμενο θάνατο.
Οι Γερμανοί είχαν συγκεντρωθεί γύρω από τα τείχη του γκέτο.
Υπήρχαν στρατεύματα εκεί. Με στήριξη ουκρανικών στρατευμάτων.
Τα τρένα ήταν στον σταθμό, έτοιμα να απελάσουν τους Εβραίους.
Και τότε ήταν που οι Εβραίοι επέλεξαν να εξεγερθούν.
Η πρώτη μέρα ήταν συναρπαστική. Ήταν συγκλονιστική.
Οι Γερμανοί αποχώρησαν από το γκέτο.
Υπεράνθρωποι, γίγαντες, όλη η δύναμη της Γερμανίας,
κι αυτή η μικρή ομάδα Εβραίων. Τι θα μπορούσαν να κάνουν;
Να τους αναγκάσουν να αποσυρθούν.
Αλλά είχαν θάρρος. Ήταν καινοτόμοι.
Χρησιμοποίησαν κοκτέιλ μολότοφ.
Χρησιμοποίησαν πιστόλια. Είχαν κι άλλα όπλα.
Και είχαν κάτι που οι Γερμανοί δεν περίμεναν,
την προθυμία να πολεμήσουν μέχρι θανάτου,
γιατί δεν είχαν επιλογή.
Θα πέθαιναν ούτως ή άλλως.
Οι άνθρωποι που παλεύουν για τη ζωή τους
και για τη ζωή της κοινότητάς τους
είναι πρόθυμοι να κάνουν τα πάντα για να τη διατηρήσουν.
Το γκέτο ήταν πίσω από τείχη κατά τη διάρκεια της εξέγερσης
και σχεδόν κανένας Πολωνός δεν μπορούσε να μπει.
Κι, όμως, εδώ υπάρχουν φωτογραφίες που κλάπηκαν
από μέσα.
Φιλμ μικρού μεγέθους, μισά καρέ
και σκισμένη διάτρηση.
- Από τη μία πλευρά. - Ποια μηχανή τις τράβηξε;
Αμέσως μου ήρθε στο μυαλό η μηχανή του 1932 Korelle K.
ΓΚΖΕΓΚΟΡΖ ΚΒΟΛΕΚ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ
Μονόπλευρο φιλμ. Μία πλευρά με εικόνα, η άλλη μόνο ρολάκι.
Αν ήταν συνδυασμένα,
το φιλμ θα έβρισκε αντίσταση
και ο τροχός θα κατέστρεφε τη διάτρηση,
εμποδίζοντας το φιλμ να προχωρήσει 20 χιλιοστά.
Έπρεπε να φτιάξεις μαύρο καρέ
για να προχωρήσει το φιλμ,
ώστε να μη συμπίπτουν τα καρέ.
Αν τραβάς φωτογραφίες δράσης και θες να τις κρύψεις,
ίσως τα καρέ να επικαλύπτονται.
Είναι πολύ μικρή, κρύβεται εύκολα.
Χωράει στην τσέπη σου.
Πέρασε ένας μήνας, γεμάτος τρομερά γεγονότα
που ίσως αφήσουν βαθύ σημάδι στο μυαλό των νέων.
Μου τηλεφώνησαν από τη μονάδα για να πάω εκεί αμέσως.
Η Μαρίσια δεν με συγχωρεί που πήγα στο γκέτο και δεν την επισκέφτηκα.
Αυτό που συμβαίνει στο γκέτο είναι σκέτη κόλαση.
Μιλούν για την αποφασιστικότητα των Εβραίων,
για το μαχητικό πνεύμα ολόκληρου του εβραϊκού πληθυσμού.
Οι Γερμανοί έχουν υποστεί μεγάλες απώλειες.
Καταλαμβάνουν το γκέτο σπίτι-σπίτι.
Δεν αφήνουν αιχμαλώτους.
Μαίνονται μεγάλες μάχες.
Ζούσα σε μια περιοχή από την οποία μας απομάκρυναν
όταν δημιουργήθηκε το γκέτο.
Κατά κάποιον τρόπο, η δημιουργία του γκέτο
και η μοίρα μου συμπίπτουν.
Αυτές οι εικόνες της παιδικής μου ηλικίας είναι ακόμα στο μυαλό μου.
Αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον Λέσεκ.
Αυτή ήταν η είσοδος του γκέτο από την οδό Ναλέφκι.
Σημείωσα το φλεγόμενο κτίριο στον χάρτη. Εδώ.
Αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε εδώ
και δείχνει αυτήν την περιοχή.
Αυτές οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν πρώτες,
υποδηλώνοντας ότι το φιλμ ήταν γεμάτο ειδικά
για καταγραφή της ιστορίας.
Μάλλον εδώ φαίνεται ένας Γερμανός στρατιώτης,
που εξασφαλίζει το κάψιμο των κτιρίων.
Οι Γερμανοί καίνε ολόκληρα κτίρια για να συντρίψουν τους Εβραίους.
Δεν μπορούμε να σβήσουμε φωτιές.
Εμείς εξασφαλίζουμε εργοστάσια για τους Γερμανούς
κι εμποδίζουμε τις φωτιές να εξαπλωθούν σε άλλες συνοικίες.
Μετά από δύο νύχτες, δεν άντεχα άλλο.
Ήμουν τόσο εξαντλημένος, που κάθισα στις σανίδες.
Επί δέκα μέρες, δεν γδυνόμουν ούτε τη νύχτα.
Ήμασταν συνέχεια στη φωτιά.
Συνήθως γίνεται έτσι.
Οι Γερμανοί μάς πληροφορούν ότι κάποιοι δρόμοι θα πυρποληθούν.
Οι αριθμοί των σπιτιών είναι "από-έως"
και πρέπει να προστατέψουμε συγκεκριμένες τοποθεσίες.
ΒΑΡΣΟΒΙΑ ΟΔΟΣ ΛΕΣΖΝΟ 80-82
Η φωτογραφία δείχνει τον πατέρα μου.
Αυτός είναι ο μπαμπάς.
Δεν μπορώ να εξηγήσω την ιστορία.
Κάποιος Γερμανός στρατιώτης κοιτάζει την κάμερα,
άρα κάτι πρέπει να συνέβαινε εκεί.
Ήταν γκρίζα περιοχή.
Απαγορευόταν η λήψη φωτογραφιών,
αλλά μερικές φορές οι Γερμανοί έκαναν τα στραβά μάτια.
Ο ρόλος του ως φωτογράφου είναι σημαντικός
γιατί παίζει διπλό ρόλο.
Έχει φωτογραφική μηχανή
και βγάζει ακόμα και φωτογραφίες με έναν δεκανέα της Βέρμαχτ,
αλλά ενεργεί και ως κατάσκοπος,
διακινώντας λαθραία φωτογραφίες.
Οι λεπτομέρειες της φωτογραφίας είναι τα παράθυρα
και ένα τμήμα του κτιρίου
απέναντι.
Βρήκα μια προπολεμική φωτογραφία του σπιτιού
στα αρχεία της πόλης
με το ίδιο γύψινο.
Το ύψος των παραθύρων είναι το ίδιο.
Η καμπύλη των γραμμών του τραμ είναι εδώ.
Αυτή η λήψη τραβήχτηκε από τη γωνία του κτιρίου.
Αυτό δείχνει την κατάσταση το 1944.
Ολόκληρο το γκέτο καταστράφηκε.
Ωστόσο, τα κτίρια του νοσοκομείου άντεξαν.
ΒΑΡΣΟΒΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΣΕΝΤ ΣΟΦΙΑ
Καλημέρα.
Εδώ τράβηξε αυτές τις λίγες φωτογραφίες.
Βγάζει πολλές φωτογραφίες.
Μία, δύο, δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε, έξι, επτά...
Οκτώ φωτογραφίες είναι τοποθετημένες με αυτήν τη σειρά
και το ξέρουμε γιατί έχουμε τις αρνητικές.
Έχουμε μια ιστορία.
Είναι κρυφές φωτογραφίες, δεν πρέπει να τις μάθει κανένας Γερμανός.
Βλέπεις τα πρόσωπά τους.
Τα παιδιά κάνουν...
Πώς νιώθεις
που δεν υπάρχει γυρισμός;
Δύσκολο να το φανταστείς, αλλά φαίνεται στις φωτογραφίες.
Ρίξτε μια ματιά.
Φορτηγό και παράθυρα συναντιούνται εδώ.
Η κατάσταση έχει ως εξής.
Βλέπεις αυτήν τη γυναίκα να περπατάει
και γυρίζει,
και στην άλλη φωτογραφία βλέπεις την άκρη του αγκώνα της,
οπότε αυτό συνδέει τις δύο φωτογραφίες.
Κι εδώ...
Εδώ...
Οι ράγες του τραμ συνδέονται κάπως έτσι.
Δημιουργήσαμε μια συνθετική εικόνα από τέσσερις φωτογραφίες.
Είναι ένας αποχαιρετισμός για όσους περνούν από μπροστά,
το προσπερνούν και χάνονται.
Λόγω της φωτιάς, οι Εβραίοι οδηγούνται στο σημείο συγκέντρωσης,
το λεγόμενο Ούμσλαγκπλατς.
Οι τραυματίες και οι άρρωστοι εκτελούνται επί τόπου.
Η διάσωση απαγορεύεται.
Έπειτα, οι Εβραίοι οδηγούνται σε σιδηροδρομικές γραμμές
και απελαύνονται σε άγνωστο προορισμό.
Ένα τρένο, πιθανότατα ωθούμενο από ατμομηχανή, έφτασε στο Ούμσλαγκπλατς.
Κυνηγήθηκαν άνθρωποι στη ράμπα,
φορτώθηκαν στα βαγόνια
και το τρένο αναχώρησε.
Τα τρένα του θανάτου κατευθύνθηκαν ανατολικά προς την Τρεμπλίνκα.
Ο Λέσεκ γύρισε από την αποστολή του. Είχε το φιλμ στη μηχανή.
Πήγε μια βόλτα με τη Μαρίσια, τη μνηστή του, τη μητέρα μου.
Μια όμορφη φωτογραφία των γονιών μου. Είναι πολύ συγκινητικό.
Η μαμά μου και η αδερφή του πατέρα μου.
Δεν ξέρω ποια είναι η τρίτη κυρία.
Η θεία Ντανούσια, η αδερφή του πατέρα μου.
Δείτε την αντίθεση της ζωής τους,
της άνοιξης, επειδή είναι Απρίλιος,
και της καταστροφής του γκέτο.
Κι εκεί, οι γονείς μου.
Είναι σπουδαίο παράδειγμα
του πώς χωρίστηκε η Βαρσοβία σε δύο κόσμους
που ενώθηκαν τοπογραφικά
με διαφορά έτη φωτός.
ΒΑΡΣΟΒΙΑ ΟΔΟΣ ΜΟΚΟΤΟΦΣΚΑ 85
Καλημέρα. Είμαι ο Ματσέι Γκζιβατσέφσκι.
Ο μπαμπάς μου έμενε εδώ στον πόλεμο.
Υπήρχε ένα μεγάλο σαλόνι εδώ.
Το πέρασμα για την κουζίνα.
Υπήρχε ένα μπάνιο εδώ.
Θα χτυπήσω.
Κι αυτό το αρνητικό αναπτύχθηκε σ' αυτό το δωμάτιο.
Κι εδώ είναι η είσοδος στη σκάλα.
Κι εδώ υπήρχε ένας ημιώροφος
όπου κρυβόταν η μικρή Ρόμα.
Έμεινα λίγο καιρό σε μια μικρή σοφίτα,
πάνω από την κουζίνα,
και δεν μπορούσα να κουνηθώ.
Έπρεπε να κάνω πολλή ησυχία.
Δύο Γερμανοί έμεναν προσωρινά εδώ.
Ένας ερχόταν το πρωί,
καθόταν στην κουζίνα, έπινε καφέ και διάβαζε εφημερίδα.
Ενώ η Ρόμα κρυβόταν στον ημιώροφο και έπρεπε να κάνει πολλή ησυχία.
Άρχισα να διαβάζω τότε.
Μπορούσα να κάθομαι και να διαβάζω για πολλή ώρα
και να μην κάνω θόρυβο.
Αυτό πραγματικά μου έσωσε τη ζωή
γιατί αν κάποιος ήξερε
ότι η οικογένεια Γκζιβατσέφσκι έσωζε Εβραίους,
οι Γκζιβατσέφσκι θα είχαν σκοτωθεί.
Επιστρέφοντας στο γκέτο,
έμαθα ότι οι πυροσβέστες έβγαζαν βαλίτσες
γεμάτες πράγματα.
Αφού δεν υπάρχουν ιδιοκτήτες, λένε ότι δεν είναι κλοπή.
Ωστόσο, οι Γερμανοί θεωρούν ότι πρόκειται για λεηλασία
και μας αναγκάζουν να καταστείλουμε αυτήν την πρακτική.
Έτσι, τους σταματήσαμε πολύ γρήγορα.
Σε πρώτο πλάνο έχουμε τρεις πυροσβέστες,
αλλά στο βάθος
είναι ένας στρατιώτης που τραβάει φωτογραφία.
Ο Γκζιβατσέφσκι έδειξε μια κατάσταση
που ήταν πολύ συνηθισμένη στο Ολοκαύτωμα.
Οι Γερμανοί φωτογραφίζουν τα εγκλήματά τους.
Αυτή είναι η οδός Νοβολίπι, κοντά στην οδό Σμόκζα.
Αυτές είναι φωτογραφίες από την Αναφορά Στρόοπ.
Αυτός είναι ο Στρόοπ. Ο στρατηγός Γιούργκεν Στρόοπ.
ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΟΥΡΓΚΕΝ ΣΤΡΟΟΠ
Απαγόρευσε τη χρήση μηχανών στη διάρκεια ενεργειών στο γκέτο.
Αλλά η διαταγή του στρατηγού Κρούγκερ για την αναφορά
περιλάμβανε παράδοση φωτογραφιών.
Όλα έπρεπε να γίνουν πολύ γρήγορα.
Υποψιάζομαι ότι αυτά τα τράβηξε η αστυνομία των Ες Ες.
Έγραψα την αναφορά "Δεν υπάρχει εβραϊκή συνοικία στη Βαρσοβία",
για τον Χάινριχ Χίμλερ, τον Κρούγκερ και για μένα.
Θα είναι πολύτιμο υλικό για την ιστορία, για τον Φύρερ,
για μελλοντικούς ερευνητές του Τρίτου Ράιχ,
για εθνικιστές ποιητές και συγγραφείς,
και κυρίως για την καταγραφή των προσπαθειών μας
που καταβάλουν η Νορδική φυλή και οι Γερμανοί
να ξεφορτωθούν τους Εβραίους στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο.
Κάθε μέρα βλέπουμε τον στρατηγό των Ες Ες Γιούργκεν Στρόοπ,
ο οποίος είναι επικεφαλής της επιχείρησης.
Αντί να σβήνουμε φωτιές, βλέπουμε το γκέτο να καίγεται.
Αντί να σώζουμε ανθρώπους, παρακολουθούμε τον πόνο τους.
Είμαστε συνεχώς υπό το βλέμμα της γερμανικής αστυνομίας και των Ες Ες,
και κάθε προσπάθεια να βοηθήσουμε ίσως έχει καταστροφικές συνέπειες.
Ο Λέσεκ την τράβηξε ενώ στεκόταν εδώ.
Ο Γκζιβατσέφσκι ρίσκαρε με αυτήν τη φωτογραφία.
Στέκεται πίσω από τους πυροσβέστες.
Ο ένας πιο κοντά στη φωτογραφική,
κοιτάζει ξεκάθαρα το κτίριο,
αλλά ο άλλος γυρίζει απ' την άλλη.
Δεν πρέπει να δείξουν τα συναισθήματά τους.
Γιατί για τους Ναζί, όλα είναι καλά.
"Έτσι πρέπει να είναι!"
"Οι Εβραίοι θα έπρεπε να πηδούν, γιατί δεν είναι άνθρωποι".
Για τους πυροσβέστες, όμως, τα συναισθήματα αντιστρέφονται.
Οι Εβραίοι που κρύβονταν
είναι τώρα παγιδευμένοι στα φλεγόμενα κτίρια και ψήνονται ζωντανοί.
Ομάδες αποκλεισμένες από τις φλόγες, ανεβαίνουν στους πάνω ορόφους
κι όταν η φωτιά τούς φτάνει,
επιχειρούν να διαφύγουν πηδώντας από μπαλκόνια.
Μια οικογένεια πέντε ή έξι ατόμων πήδηξε από παράθυρο και σκοτώθηκε.
Δεν είχαν διέξοδο.
Και ενώ είχαμε τεχνικά μέσα, εμείς δεν μπορούσαμε να βοηθήσουμε.
Είναι ακριβώς το ίδιο μέρος.
Το ίδιο σπίτι.
Φαίνεται από τα παράθυρα.
Κι αυτά τα μπαλκόνια...
Είναι το ίδιο κτίριο που φωτογράφισε ο πατέρας μου.
Έτσι, οι Γερμανοί και ο πατέρας μου τραβούσαν φωτογραφίες στο ίδιο μέρος.
Και αυτό.
Από το μπαλκόνι, ίσως είναι το ίδιο κτίριο.
Και στις δύο φωτογραφίες φαίνεται ένα τραμ.
Το μπαλκόνι στον τρίτο όροφο έχει τους ίδιους στύλους.
Στη γερμανική φωτογραφία, το αριστερό παράθυρο είναι ανοιχτό
και το δεξί είναι κλειστό.
Στη φωτογραφία του πατέρα μου, είναι το ίδιο.
Σαν να ήταν η χαμένη φωτογραφία που δεν μπόρεσε να βγάλει.
Αφού έβγαλε την προηγούμενη φωτογραφία, ο Λέσεκ μετακινήθηκε εδώ.
Κι εδώ έλαβε χώρα η τραγωδία.
Είναι ένα ατυχές, αλλά ασήμαντο ατύχημα,
αλλά εμφανίζονται πολλοί άνθρωποι.
Φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση.
Κάνει εμφανή την τραγωδία αυτών των ανθρώπων.
Δεν υπήρχε κανείς.
Δεν υπήρχε κανείς να τους βοηθήσει.
Δεν υπήρχε τέτοια πιθανότητα.
Όχι επειδή κανείς δεν ήθελε, αλλά επειδή κανείς δεν μπορούσε.
Αυτές οι δύο φωτογραφίες λένε όλη την ιστορία.
Οι Γερμανοί μαζεύονται σε αυτό το μέρος
κοντά στα πτώματα όσων πήδηξαν.
Είναι προφανές για μένα.
Αν κοιτάξετε προσεκτικά,
θα δείτε μια σιλουέτα,
μόνο το κεφάλι και τον ώμο.
Πιθανότατα είναι Εβραίοι που βγαίνουν από καταφύγιο
ή από την πύλη.
Οι δύο καταστάσεις είναι παρόμοιες.
Από τη μία,
τα πτώματα όσων πήδηξαν από το παράθυρο.
Από την άλλη, οι Εβραίοι βγαίνουν
και σύντομα θα είναι νεκροί.
Κάτω από τα ερείπια των καμένων κτιρίων,
υπάρχουν ακόμα Εβραίοι στα υπόγεια.
Η θέα των ανθρώπων που τους βγάζουν από εκεί
θα με στοιχειώνει για πάντα.
Πρόσωπα όχι ανθρώπων, αλλά μισών ζώων, με παραλήρημα, κενό βλέμμα.
Τα μάτια αλληθωρίζουν από τον ήλιο.
Είχαν περάσει εβδομάδες στο σκοτάδι των κελαριών.
Πεινασμένοι και τρομαγμένοι, σέρνουν τα βρόμικα κορμιά τους.
Εκτελούνται μαζικά.
Οι ζωντανοί καταρρέουν πάνω από τα πτώματα όσων έχουν ήδη σκοτωθεί.
Το γκέτο έχει καεί ολοσχερώς, σαν μια απέραντη θάλασσα από ερείπια,
μια νεκρή πόλη,
σαν να έχει πληγεί από κάποια τεράστια καταστροφή.
Μια καταστροφή πολέμου, όντως.
Αυτό που είδε στο γκέτο τον συγκίνησε βαθιά.
Το νιώθεις στο ημερολόγιό του. Ωρίμασε γρήγορα.
Άλλαξε.
Μετά από άγρυπνες νύχτες και αδιάκοπη δουλειά, επέστρεψα στο σπίτι.
Ήρθαν μέρες ειρήνης, αλλά δεν μπορώ να τις συνηθίσω.
Αποτραβήχτηκα.
Έχω κλειστεί στη σιωπή μου, σαν σαλιγκάρι στο καβούκι του.
Κουβαλούσε μέσα του το βάρος αυτού που είχε δει.
Αμφιβάλλω αν μιλούσε γι' αυτό.
Φτάσαμε στο τέλος του αρνητικού.
Ο Γκζιβατσέφσκι φωτογραφίζει τη μνηστή του
και βγάζει μια αυτοπροσωπογραφία.
Αν ρωτήσει κανείς
ποιος είναι αυτός ο πυροσβέστης που ήταν εκεί στο γκέτο;
Η πιο σύντομη απάντηση: είναι μάρτυρας
με βαθιά υπαρξιακή έννοια,
με βαθύ υπαρξιακό νόημα.
Ενάμιση χρόνο μετά την Εξέγερση στο Γκέτο,
μια διμοιρία στασιαστών με επικεφαλής τον παππού μου, τον Γκζιβατσέφσκι,
ξεκίνησε από τη Μοκοτόφσκα 65 για να καταλάβει το αρχηγείο της Γκεστάπο.
Ο πατέρας μου ήταν πυροσβέστης στην Εξέγερση της Βαρσοβίας.
Αυτή η μέρα είναι σημαντικό σημείο καμπής.
Προσπαθώ...
Πάμε τώρα.
ΒΑΡΣΟΒΙΑ, 1944
Αγαπημένη μου Ρόμα,
την 1η Αυγούστου 1944
ξέσπασε η Εξέγερση της Βαρσοβίας κατά των Γερμανών.
Τότε ήσουν με τις Αδελφές του Ελέους στο Βολομίν.
Η μαμά ήρθε να με δει
και πήγαμε μαζί μέσα από τα κελάρια στους Γκζιβατσέφσκι.
Οι Γερμανοί κατέστρεφαν την πόλη από ξηρά κι αέρα.
Η εξέγερση του 1944 κόστισε στη Βαρσοβία περίπου 200.000 ζωές,
άφησε αμέτρητους τραυματίες
και έκανε ερείπια το 80% των σπιτιών.
Τον Ιανουάριο του 1945,
η σοβιετική επίθεση άρχισε επιτέλους να κινείται.
Οι Γερμανοί εξαφανίστηκαν τη νύχτα.
Αφού πέρασαν τα σοβιετικά στρατεύματα, πήγαμε στο Βολομίν
να βρούμε τις Αδελφές του Ελέους και να μάθουμε τι σου συνέβη.
Εκεί μάθαμε ότι είχες φύγει.
Επέστρεψα. Βρέθηκα στη Βαρσοβία.
Δεν αναγνώριζα καθόλου τη Βαρσοβία. Είχε καταστραφεί ολοσχερώς.
Τελείως και ολοκληρωτικά.
Δεν είχα ιδέα πού ήταν οι γονείς μου, αν επέζησαν.
Τίποτα.
Προσπάθησα να βρω ένα μέρος που να μου ήταν οικείο.
Και ιδού, ένα από τα κτίρια στο οποίο ζούσαμε
στην Άρια πλευρά ήταν άθικτο.
ΒΑΡΣΟΒΙΑ ΟΔΟΣ ΜΟΚΟΤΟΦΣΚΑ 65
Μπήκα, λοιπόν, στο κτίριο
και χτύπησα όλα τα κουδούνια.
Το επόμενο πρωί συνάντησα τον πατέρα μου.
Ο πατέρας μου είχε ήδη επικοινωνήσει με τη μητέρα μου.
Και κάπως έτσι τελείωσε
το έπος μου.
ΒΑΡΣΟΒΙΑ, 1946 ΠΡΩΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΓΚΕΤΟ
Η Εβραϊκή Ιστορική Επιτροπή αποφάσισε να ερευνήσει γερμανικά εγκλήματα
κατά των Εβραίων της Πολωνίας.
Γι' αυτό η επιτροπή συλλέγει
όλα τα έντυπα, χειρόγραφα και άλλα υλικά.
Συλλέγουν επίσης έγγραφα,
όπως φωτογραφίες.
Ξέρουμε ότι το 1946
είχαν πέντε φωτογραφίες του πατέρα σας.
Την ίδια χρονιά,
δημοσιεύτηκε το "Η Εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας" του Κέρμις.
Ο Τζόζεφ Κέρμις ήταν πρωτοπόρος στην έρευνα για το Ολοκαύτωμα.
Έβαλε φωτογραφίες του πατέρα σου στο βιβλίο του.
Είναι φωτογραφίες πρώτης γενιάς.
Έχουν πολύτιμες λεπτομέρειες στο πίσω μέρος.
Οι περιγραφές είναι πολύ λεπτομερείς.
Ξέρουμε πού και πότε τραβήχτηκε η φωτογραφία.
Υποθέτουμε ότι μόνο ο ίδιος ο φωτογράφος το ήξερε.
Δεν νομίζω ότι είναι...
Ο γραφικός χαρακτήρας του πατέρα σου;
Ενδιαφέρον.
Είναι ο γραφικός χαρακτήρας του Χίλαρι Λακς.
Ίσως έφερε αυτές τις λίγες φωτογραφίες εδώ το 1946.
Όλοι επιβίωσαν από τον πόλεμο.
Οι γονείς μου παντρεύτηκαν το 1946
και πήγαν στο Γκντανσκ.
Ο πατέρας μου ήθελε να ζήσει εκεί. Ήθελε να γίνει ναυτικός.
Τελείωσε τη Ναυπηγική στο Πανεπιστήμιο
και την υπόλοιπη ζωή του δούλευε με πλοία.
Στο μεταξύ, η οικογένεια Λακς μετακόμισε στις ΗΠΑ
το 1951.
Στα τέλη της δεκαετίας του '50, ο πατέρας πήρε ένα γράμμα του Χίλαρι
ζητώντας του να στείλει φωτογραφίες
από την εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας.
Όταν ο πατέρας στάλθηκε σε αποστολή
σε ναυπηγείο στο Μπίλινγκχαμ, στη βόρεια Αγγλία,
μάλλον έστειλε τις 12 φωτογραφίες από το γκέτο τότε.
Πίστευε ότι θα ήταν πιο ασφαλής τρόπος να φτάσει στις ΗΠΑ
και να παρακάμψουν τη λογοκρισία των κομμουνιστικών αρχών.
Ήμασταν υπό σοβιετική κυριαρχία,
οπότε κάθε επαφή με τις ΗΠΑ ήταν ύποπτη.
Μετά από τόσα χρόνια,
η Ρόμα είναι η τελευταία μάρτυρας εκείνης της εποχής.
Η μόνη που απέμεινε από την οικογένεια.
Αγαπημένη μου Ρόμα,
θα ήθελα οι φωτογραφίες να μείνουν ως απόδειξη για τις επόμενες γενιές.
Μπορώ να κανονίσω κάτι με το Life ή το περιοδικό Post,
και να βγάλω λεφτά, αλλά δεν θέλω τέτοια λεφτά.
Αυτές οι φωτογραφίες πρέπει να διατηρηθούν σε σωστό ιστορικό αρχείο.
Πείτε μου πού πιστεύεις ότι πρέπει να κατατεθούν.
Αυτά είναι τα αντίγραφα των 12 φωτογραφιών
που λάβαμε το 1992
στο Μουσείο Μνήμης του Ολοκαυτώματος των ΗΠΑ στην Ουάσινγκτον.
Υποθέτω ότι ο Χίλαρι Λακς, μετά τον θάνατό του...
Η οικογένειά του αποφάσισε να μας δωρίσει αυτές τις φωτογραφίες.
Αμέσως σκεφτήκαμε ότι ήταν κάτι εξαιρετικά μοναδικό.
Αυτές οι 12 φωτογραφίες θεωρήθηκαν αυθεντικές από εμάς,
επειδή ήταν οι μόνες που υπήρχαν εκείνη την εποχή.
Τώρα, τα αρνητικά είναι τα πρωτότυπα.
Και υπάρχουν 33 φωτογραφίες από το γκέτο.
Ο άντρας στη μέση είναι σίγουρα ο Χίλαρι
και η γυναίκα δεξιά
με το καπέλο και τον γούνινο γιακά, είναι σίγουρα η μαμά.
Νομίζω ότι είναι από την εποχή που ήρθε στη Νέα Υόρκη.
Θεωρούσε τον Λέσεκ αδερφό. Ήταν οικογένεια.
Ταυτόχρονα, νομίζω ότι είχε δαίμονες από την εποχή της επιβίωσης.
Είχε μετατραυματικό στρες.
Θυμάμαι ότι νοσηλεύτηκε στο UCLA μετά από απόπειρα αυτοκτονίας.
Ήταν σαν να είχαμε να κάνουμε με την παλιά ιστορία.
Αγαπημένη μου κόρη,
αν η αυτοβιογραφία έχει κάποια σημασία,
είναι για να διατηρηθεί η μνήμη εκείνης της περιβόητης εποχής,
και να θυμίσει σε όσους γεννήθηκαν στην ειρήνη,
που πιστεύουν στις αξίες του πολιτισμού μας,
τι μπορεί να συμβεί στο μέλλον,
αν επιτρέψουν να τους φερθούν σαν σκυλιά.
Έφτασα στο τέλος των απομνημονευμάτων μου.
Ό,τι συνέβη μετά, είναι ήδη στη μνήμη σου.
Είμαι η Ντορότα Γκζιβατσέφσκα, η κόρη του Λέσεκ.
- Μπορούμε να μιλήσουμε αγγλικά. - Τι προτιμάς εσύ;
Όλος ο δίσκος είναι για σένα.
ΡΟΜΑ ΛΑΚΣ ΚΑΠΛΑΝ ΚΟΡΗ ΤΟΥ ΧΙΛΑΡΙ ΛΑΚΣ (2024)
Ζμπίγκνιου Λέσεκ Γκζιβατσέφσκι.
Αυτό είναι το Γκέτο της Βαρσοβίας.
Η Εξέγερση του Γκέτο.
- Προσπάθησα πολύ να το ξεχάσω. - Το ξέρω.
- Ο Λέσεκ. - Αναγνωρίζεις τον Λέσεκ;
- Ναι. - Τον αναγνωρίζεις;
Ο Λέσεκ και η οικογένειά του βοήθησαν
εμένα και τους γονείς μου να επιβιώσουμε.
Όμορφη φωτογραφία
- και όμορφη μητέρα. - Ευχαριστώ.
Υποθέτω ότι δεν ζει.
- Πέθανε πριν από 11 χρόνια. - Λυπάμαι.
- Με συγχωρείτε. Να... - Σίγουρα.
Το θυμάμαι αυτό.
Ναι.
Πέρασα μεγάλο μέρος της ζωής μου προσπαθώντας να τα ξεχάσω όλα αυτά.
Για μένα, αυτή είναι η οικογένειά μου.
Αυτή είναι η ιστορία μου.
Αυτοί είναι οι άνθρωποι που ξέρω ότι πέθαναν.
Πρέπει να το θυμόμαστε. Είναι κομμάτι της ιστορίας.
Όχι μόνο των Εβραίων.
Αν δεν θυμόμαστε, θα επαναληφθεί.
Πρέπει να θυμόμαστε. Θυμήσου την ιστορία σου.
Αρκετά.
Κάθε οικογένεια έχει ιστορία κι εσείς είστε η ιστορία μου.
Δεν είναι μόνο η δική μου ιστορία,
αλλά και η ιστορία...
της Πολωνίας.
Εν μέρει, η ιστορία της Αμερικής, επειδή είμαστε εδώ
και εν μέρει λόγω αυτού.
Η ΡΟΜΑ, ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΙ Η ΧΑΛΙΝΑ ΕΠΙΒΙΩΣΑΝ
ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΑΝ ΣΤΙΣ ΗΠΑ.
Ο ΛΕΣΕΚ ΠΑΡΕΜΕΙΝΕ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΣ ΜΕ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΖΩΗ ΤΟΥ.
ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΝ ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΝΑΥΤΗ ΚΙ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟ.
Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΛΕΣΕΚ ΗΤΑΝ ΑΚΤΙΒΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ, ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΩΝΙΑΣ.
Απόδοση: Μάρθα Σιαμέτη Iyuno