Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Przejdźmy teraz do Polski i wyjątkowego odkrycia
w sprawie jednego z kluczowych rozdziałów Holokaustu.
To są dokumenty o wielkiej wartości historycznej,
które po 80-ciu latach ujrzały światło dzienne.
To jest jedyny istniejący negatyw na świecie
z powstania w Getcie Warszawskim, z wnętrza getta.
Obrazy te opowiadają o niewyobrażalnym.
Urywki życia uchwycone na 33 zdjęciach...
Zdjęcia te zrobił młody 23 letni polski strażak Grzywaczewski.
Powstanie w Getcie Warszawskim
było największym żydowskim aktem zbrojnego oporu
przeciwko nazistowskiemu reżimowi podczas Holokaustu.
Historycy podkreślają: wartość tych zdjęć wynika z faktu,
że są to jedyne obrazy z powstania w getcie,
które nie powstały na potrzeby nazistowskiej propagandy.
I te zdjęcia, które mam przed oczami, pokazują
w jaki sposób zwyczajny człowiek patrzył
i jak ujął w kadrze
wszystkie te niesamowite wydarzenia, które miały miejsce w kwietniu 1943.
Przez większość życia próbowałam o tym wszystkim zapomnieć.
Ocaleni z Shoah Visual History Foundation.
Nazywam się Dina Cohen,
dziś jest 7 listopada 1996 r.
Przeprowadzam wywiad z Romaną Kaplan, z domu Laks.
Jesteśmy w Chevy Chase, Maryland, USA.
Rozmowa odbędzie się po angielsku.
Gdzie się pani urodziła?
Urodziłam się w Polsce, w Warszawie.
Czy mogłaby pani opisać swoją rodzinę?
Ojciec był inżynierem chemikiem
i pracował na wysokim stanowisku
w fabryce produkującej mydła, perfumy i świece.
Pamiętam, że miałam lalkę,
dużą lalkę, którą dostałam od szefa mojego ojca
i nazywałam ją Krystyna.
Pamiętam, jak mama wszywała część biżuterii do lalki.
Najbardziej przerażał mnie Kadisz.
Cały czas go słyszałam
i nie rozumiałam co to oznacza.
Polak, pan Adamczewski
zależny był od mojego ojca, który prowadził mu fabrykę,
a więc ojciec nadal pracował po stronie aryjskiej"
i dlatego też przetrwaliśmy.
Zawsze mógł przemycić trochę jedzenia do getta.
Rodzice adoptowali młodą dziewczynę,
która miała wtedy 20 lat. Nazywała się Halina.
Była piękną kobietą...
Wydaje mi się, że te zdjęcia są najstarsze.
Jesteśmy pewni, że to mama?
Tak.
Matka była kobietą pełną wdzięku.
Była pełna życia,
bardzo dbała o swój wygląd
i o to, jak była postrzegana.
W nawiązaniu do wojny...
nie mówiła wiele.
Było to bolesne i nie chciała do tego wracać.
Nie znamy kolejności wydarzeń.
Cała jej rodzina z wyjątkiem brata w Palestynie zginęła.
Zginęła.
Wiedziała, że ich już nie ma.
Została sierotą. Szukała nowej rodziny.
I tą rodziną stali się Hilary i Janina Laksowie,
których potrzebowała, żeby nie zostać sama.
Pamiętam, że mój dziadek mieszkał z nami
i pewnego dnia wróciłam do domu,
a dziadka już nie było.
Został schwytany podczas łapanki",
innymi słowy,
został złapany w trakcie ulicznej obławy.
Bo Niemcy mówili Żydom,
że zostaną przesiedleni do lepszego świata".
Każdy przesiedleniec Żyd ma prawo zabrać 15 kg bagażu.
Wszystkie przedmioty wartościowe jak pieniądze,
biżuteria, złoto, mogą zostać zabrane.
Należy zabrać żywność na 3 dni.
Pamiętam jak
wielu ludzi zostało zagonionych na plac,
gdzie Niemcy kazali nam chodzić w kółko
i wyciągali z niego ludzi.
Pamiętam też znajomych moich rodziców,
którym w ten sposób zabrano córkę.
Miała tyle samo lat co ja.
Wtedy moi rodzice rozpaczliwie starali się ukryć mnie pod ich płaszczami.
Mój ojciec zdołał załatwić pracę dla mamy w getcie,
w szwalni niemieckich mundurów.
Miał nadzieję, że będzie tam bezpieczna.
Ja musiałam ukrywać się w beczce obok mamy.
Dla pięciolatki nie było to łatwe.
Były grupki żydowskich robotników, które pracowały po aryjskiej" stronie.
Mój ojciec przekupił strażników,
żebym mogła wyjść z jedną z takich grup.
Był bardzo niespokojny,
bo gdyby jakiś Niemiec mnie zauważył, to byłby koniec.
Starał się iść blisko naszej grupy.
I w pewnym momencie jeden z...
...i w pewnym momencie jeden z żołnierzy zauważył,
że ojciec za bardzo zbliża się strefy aryjskiej".
Wyciągnął go i pobił.
Ojciec stracił oko.
Chciałam pobiec do taty,
ale wiedziałam, że to czego pragnie, to żebym uciekła.
I tak też zrobiłam.
Generalny Gubernator rozkazuje,
że każdy Żyd, który opuści wyznaczoną mu dzielnicę mieszkaniową,
będzie karany śmiercią.
Tej samej karze podlega każdy, kto udziela Żydom schronienia.
Po drugiej stronie muru czekała na mnie żona współpracownika ojca.
Byłam zagrożeniem dla ludzi, którzy mnie ukrywali,
ponieważ widać było, że jestem żydowskim dzieckiem.
Nie sądzę, żebym została dłużej niż kilka dni w tym samym miejscu,
przynajmniej tak mi się wydaje,
aż w końcu trafiłam do Szarytek.
Zaczęłam się bać, bo zdałam sobie sprawę,
że gdyby mnie wykryli, zostałabym zabita.
Moja matka została wyszmuglowana" z getta
i znalazła schronienie u rodziny,
u której praktycznie przetrwała całą wojnę.
Nazywali się Grzywaczewscy.
Grzywaczewscy nie mogli mnie ukrywać, ponieważ byłam dla nich zagrożeniem.
A oni byli bardzo aktywni w Armii Krajowej.
Wiem, że kiedy mama uciekła z getta,
bardzo szybko trafiła do Grzywaczewskich.
To było zaplanowane. To nie był przypadek.
Jestem prawie pewna, że mam bransoletkę mamy w sejfie.
Możliwe, że dzięki tej bransoletce udało jej się przeżyć.
Właśnie to chciałem wyjaśnić.
Opowiedziała mi tę historię.
Jej rodzina tworzyła biżuterię.
Były to takie małe sztabki złota,
i można było oderwać kawałek, żeby przetrwać.
Z tej bransoletki można było zdjąć jedną sztabkę i wymienić ją na pieniądze.
Nie wiem kto pomógł mamie sfałszować dokumenty.
To raczej nie Laksowie, a więc pewnie zrobili to...
...Grzywaczewscy?
Musieli być w to zaangażowani.
Posiadaliśmy aryjskie papiery.
Pani Grzywaczewska znalazła pokój dla mojej matki,
kiedy już nie mogłam ukrywać się u zakonnic.
Kiedy mieszkałam z mamą, ktoś musiał ją rozpoznać na ulicy.
Pamiętam, że była noc.
I do dziś jedną z rzeczy, które najbardziej mnie przerażają,
jest dźwięk kroków,
stukot butów ludzi idących po schodach.
Mama otworzyła drzwi, stało tam trzech mężczyzn,
dwóch w mundurach SS i cywil.
I...
intormator usiadł na łóżku i zapytał mnie po żydowsku.
Nie rozumiałam Jidysz.
Spojrzałam na niego i niewinnie odpowiedziałam:
Przepraszam, ale nie znam niemieckiego."
I wtedy esesmani poszli sobie.
Żydzi obchodzili wtedy wigilię Paschy.
Była to noc Sederu,
podczas której Żydzi świętują wyjście z Egiptu.
Pascha to święto odzyskania wolności.
A tutaj Żydzi nie tylko byli uwięzieni, ale groziła im natychmiastowa śmierć.
Niemieccy żołnierze okrążyli mury getta.
Wspierały ich oddziały ukraińskie.
Na stacji stały pociągi gotowe do deportacji Żydów.
I to właśnie wtedy Żydzi zdecydowali się na rozpoczęcie powstania.
Pierwszy dzień był porywający,
niesamowity.
Niemcy wycofali się z getta.
Supermeni!
Giganci!
Cała potęga armii niemieckiej...
A z drugiej strony garstka młodych Żydów
zmusza Niemców do wycofania się.
Byli odważni.
Byli pomysłowi. Rzucali koktajlami Mołotowa.
Uzbrojeni byli w kilka pistoletów i karabinów.
I posiadali coś, czego Niemcy nie przewidzieli,
gotowi byli walczyć aż do śmierci,
bo nie mieli innego wyboru. I tak mieli umrzeć.
A ludzie walczący o życie i przetrwanie narodu
gotowi są na wszystko.
Przez krótki czas ukrywałam się
na małym strychu nad kuchnią.
Nie mogłam się ruszać, musiałam być bardzo cicho.
Wydaje mi się, że wtedy zaczęłam czytać.
Siedziałam i czytałam całymi godzinami,
i to w absolutnej ciszy.
I to naprawdę uratowało mi życie...
Jeśli ktokolwiek dowiedziałby się, że Grzywaczewscy ukrywali Żydów,
Grzywaczewscy zostaliby zabici.
Zasadniczo zabroniłem używania aparatów fotograficznych w czasie akcji w getcie.
Ale rozkaz generała Krüger'a,
żeby sporządzić raport, obejmował dostarczenie zdjęć.
Wszystko musiało być zrobione bardzo szybko.
Przypuszczam, że to niemiecka policja bezpieczeństwa zrobiła te ujęcia.
Raport Żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie już nie istnieje!"
sporządziłem dla Heinricha Himmlera, dla Krügera i dla siebie.
Będzie to cenny materiał dla historii,
dla Führera,
oraz dla przyszłych badaczy dziejów III Rzeszy.
Dla nacjonalistycznych poetów i pisarzy
i przede wszystkim dla udokumentowania naszych wysiłków,
jakie Rasa Nordycka i Germanie ponoszą
dla odjudaizowania Europy i całego globu ziemskiego.
Wróciłam do Warszawy.
Nie mogłam rozpoznać Warszawy. Była zniszczona.
Absolutnie i całkowicie zniszczona.
Nie miałam pojęcia gdzie są moi rodzice, czy przeżyli?
Starałam się odnaleźć miejsce, które było mi znane.
I oto jeden z budynków,
w którym mieszkaliśmy po stronie aryjskiej"
stał nienaruszony.
Weszłam do budynku
i dzwoniłam do wszystkich drzwi...
Następnego dnia spotkałam się z ojcem.
Ojciec miał już kontakt z mamą.
To był koniec mojej sagi.
To są kopie 12 fotografii,
które otrzymaliśmy w 1992 r.
w Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie.
Wydaje mi się, że po śmierci Hilarego Laksa,
jego rodzina postanowiła przekazać nam te odbitki.
Natychmiast uznaliśmy, że są wyjątkowe.
Te 12 fotografii uznaliśmy za oryginalne,
gdyż były to jedyne istniejące wówczas kopie.
Teraz to negatyw jest oryginałem.
I mamy 33 zdjęcia z getta.
Pan w kapeluszu, to na pewno Hilary,
a pani po prawej, w kapeluszu i futrze, to mama.
Wydaje mi sie, że wtedy już była w Nowym Jorku.
Leszka uważała za brata.
To była rodzina.
Myślę, że prześladowały ją demony z przeszłości.
Cierpiała na zespół stresu pourazowego.
Pamiętam jak trafiła do szpitala w Los Angeles
po próbie samobójczej.
Powodem była przeszłość i nie radzenie sobie z nią.
Jestem Dorota Grzywaczewska, córka Leszka.
- Możemy mówić po angielsku. - Jak wolisz.
Ten album jest dla ciebie.
Zbigniew Leszek Grzywaczewski.
To jest Warszawa.
Getto?
Powstanie w getcie.
Starałam się o tym nie pamiętać.
Rozumiem.
Leszek.
Rozpoznałaś Leszka!
Rozpoznałaś go.
- Leszek i jego rodzina uratowali mnie i moich rodziców.
Piękne zdjęcie i piękna mama.
Dziękuję.
Nie żyje?
Zmarła 11 lat temu.
Przykro mi.
Przepraszam...
O, to pamiętam!
Przez całe życie starałam się o tym zapomnieć.
Wiesz, dla mnie,
to moja rodzina, to moja...
...historia.
Wszyscy ci ludzie zginęli.
Musimy o tym pamiętać.
To część historii. Nie tylko historii Żydów.
Jeśli o tym zapomnimy, to się powtórzy.
Musimy pamiętać.
Pamiętać o swojej historii.
Mam dosyć.
Każda rodzina ma swoją historię.
A wy jesteście moją historią.
Nie tylko moją historią,
ale także historią...
...Polski,
częściowo historią Ameryki, bo ja tu jestem.
A to wszystko...
...dzięki temu.