Downloaded from YTS.BZ
- Aman tanrım, çok tatlılar. - Evet, işte bizim ufaklıklar.
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Aman tanrım!
Amanın, tavuk!
Dünyanın en çok yetiştirilen kara hayvanı.
Yağsız, çevreci ve sağlıklı görülüyor.
Sektör, bunu karşı konulmaz kılmak için elinden geleni yapıyor.
Her yıl 78 milyar tavuk kesiliyor.
Tavuk endüstrisinin değeri tam 250 milyar dolar.
Bunun sebebi de ucuz, lezzetli, fast food kızarmış tavuk sevdamız.
Londra, sesinizi duyayım!
Şu iki şey olmadan yaşayamam, insanları güldürmek ve tavuk.
Size tavukçuları anlatayım.
İyi bir tavukçu nasıl mı olur? Kurşun geçirmez camları olur.
O tavuğa ölünür. Baştan söyleyeyim.
Fırınlanmış, körili, marine edilmiş…
Ama en sevdiğim,
siyahi klişelerinden biri geliyor, üç, iki…
Kızarmış tavuk.
30 yıl önce aldığım ilk lokmadan bu yana
kızarmış tavuk sektörü uçuşa geçti.
Tavuk restoranı çağındayız ve insanlar kafayı takmış durumda.
Tavuk sağlıklı bir seçenek olarak görülüyor.
Ama değil.
Şu anda ilkokul çocuklarının yüzde 36'sı obez ve aşırı kilolu.
Kümes hayvancılığının devasa çevresel etkisine dair uyarılar var.
Susun be.
Ben çocukluğumdan beri bu yemeği seven bir komedyenim
ve ne döndüğünü öğrenmek istiyorum.
O yüzden bir deney yapacağım ve sağlığımı riske atacağım.
28 gün boyunca sadece fast food kızarmış tavuk yiyeceğim.
Atlantik'i geçeceğim.
Güney Londra'dan ABD'nin güneyine gidiyorum.
Kahretsin!
Bu gıdanın bedenimize ve zihnimize ne yaptığını öğrenmek istiyorum.
Of be.
Bu kuş bizi yok oluşa götürüyor mu, öğrenmek istiyorum.
Kahvaltıda tavuk.
Bence insanların hayal edemeyeceği şeyler var.
Çünkü kimse içeri giremiyor.
Çok pis kokuyor.
İnsanların sorgulamasını istemiyorlar.
Hepimiz bilimsel bir deneyin içindeyiz
ve sektör bizi kelimenin tam anlamıyla öldürüyor.
Aman tanrım.
Tavuğu yedikçe deliriyorum.
Sanırım farkında değilsin ama ben böyle şeyler yapmam.
TAVUK: BİR FAST FOOD KOMPLOSU
1. GÜN
LONDRA İLK LOKMA
HER ZAMAN TAZE
Pekâlâ, ilk öğünümüz.
Tavuklu sandviçle başlıyorum.
- Peynirli tavuklu sandviç ve sos. - Sağ ol dostum.
İlk gün, ilk öğün.
Saat 11.00.
Biraz pis hissediyorum.
Bir ay boyunca kızarmış tavuk yiyerek bir deney yapacağım.
Kahvaltı, öğle yemeği ve akşam yemeği.
Biraz sos koyayım.
Bir yanım diyor ki, "Harikaymış! Gelsin kanatlar!"
Sosa batırayım.
Bu kuşun kanadının yenebileceğini keşfeden kişi
sütü keşfeden kişiyle aynı seviyede.
Çünkü biri çıkıp şey yapmış… Böyle…
"Tadına bak."
Dâhi.
Çok iyiydi.
Şaka yapmıyorum, şu an çok mutluyum.
Sırıtıyorum, görüyor musun? Çok iyiydi.
Güzel. İlkini mideye indirdik.
İşte bu. Bir gitti, 83 kaldı.
Önümüzdeki ay spor yok, ev yemeği yok.
Her öğünümde fast food kızarmış tavuk yiyeceğim.
Ama çok şanslıyım. Seçenekler artık her zamankinden daha fazla.
HER ISIRIĞA DEĞER TAVUKÇU
90'larda ben çocukken İngiltere balık ve patates kızartması diyarıydı.
Sonra kızarmış tavuk ortaya çıktı.
Çocukluğumdan bir tavukçu hatırlıyorum.
Şimdi Güney Londra'da bir caddede 20'den fazla tavukçu var.
Birleşik Krallık'ta ise bu sayı 6 binden fazla.
Londra'nın merkezinde daha gurme olanlar var.
İthal olanlar var. Amerikan dükkânları falan.
Şehir dışına doğru gittikçe bilinmeyenler geliyor.
DFC…
DFC EŞSİZ LEZZET
MFC…
"FC" kızarmış tavuğun kısaltması ama "M" ne oluyor?
"M" neyin kısaltması? Bak, PFC.
"Harika Kızarmış Tavuk" olsa gerek ama döner satıyor.
Köşeyi dönünce bir tane daha vardır.
KHF var. Bu ne lan böyle?
Tavuk sektörü çok büyük.
Birleşik Krallık'ta kızarmış tavuğa her gün 12 milyon sterlin harcıyoruz.
Premier Lig transferi gibi bir şey.
Burada tek olay kızarmış tavuk yemek değil.
Her şeyini öğrenmek istiyorum.
Tabii bunun bir Netflix belgeseli olması için
uzmanların güzel bir ışıklandırma altında bilmediğim şeyler anlatması şart.
Ve…
Başla!
Kızarmış tavukla aşk yaşıyoruz.
Dünyanın en hızlı büyüyen fast food et ürünü bu.
Artık mahallemizde Wingstop da var.
Bunu sağlayan da kesinlikle sosyal medya.
- Limon karabiber. - Limon karabiber. Şerefe.
Ünlüler buna bayılıyor.
TikTok'a her girişimde
tavukçularda dans eden insanlar, önlerinde sıra olmuş çocuklar görüyorum.
Günümüzün gençlik merkezleri tavukçular oldu.
Şimdi mutfağa geçiyoruz.
Hareket var, heyecan var.
Aman tanrım! KFC ceketi gelmiş!
İşin hilesi de bu zaten. Havalı, modern ve uygun fiyatlı.
Ama aslında perde arkasında o kadar çok şey var ki
markalar tüketicilere bunları hatırlatmak ya da öğretmek istemiyor.
Pekâlâ Kate.
Neyse, öğle yemeğindeyiz.
- Oturabilir miyim? - Tabii.
Teşekkürler.
Buraya ne sıklıkla geliyorsunuz?
- O dün de geldi. - Evet.
Bu yemeği her gün kahvaltı, öğle ve akşam yemeğinde
yemek zorunda olduğumu söylesem ne dersiniz?
Bence ölürsün.
- Ölür müyüm? - Evet.
- Sadece tavuktan mı? - Her gün diyorsun.
Elleri görelim. Her gün tavuk yiyoruz.
Ölmek mi? Bu kızın kafa resmen uçmuş.
Craig David'in dediği gibi, geri saralım.
İKİ GÜN ÖNCE
Bu müthiş tavuk maratonuna başlamadan önce çok iyi bir doktora göründüm.
- Tartıya çıkalım. - Peki.
Dik dur.
Şahsen tavuğa bayılıyorum.
Nando's muhteşemdir. Tadı sanki…
McDonald's ve Nando's için içerik çekip seslendirme bile yaptım.
Sadakatimi sorgulayamazsınız.
Bunu izleyen bazı insanlar kızarmış tavuk işinde olduğumu düşünecek.
Öyle zaten. Çok lezzetli bir şey. Kendimizi kandırmayalım.
Kovayla uyumlu tek yiyecek bu.
Mesela kova burger olur mu? Hiç çekici değil.
Ama kova kızarmış tavuk?
Çocukken bu bize ödül olarak alınırdı. Çok zengin hissederdik.
Annem bize bir kova KFC alırdı, yanında da dondurma hediyesi olurdu.
"Tamamız. Bir daha bizimle konuşma" falan olurduk.
Şimdi biraz canın acıyacak.
Şu anda bir sağlık sorunun var mı?
- Bildiğim kadarıyla yok. - Harika. Aile geçmişin?
Annem diyabet hastası.
- Tip 2 mi? - Evet. Dedem de diyabet hastasıydı.
- Peki, onun ailesinde var öyleyse. - Evet.
Derin bir nefes.
- Artık 37 yaşındayım. - Güzel.
İnsan sevdiklerini, çevresindeki insanları kendi sağlığını düşünmeye başlıyor.
Nefes ver! Zorla, zorla.
Vücudumda ne gibi etkileri olacağını gerçekten merak ediyorum.
Karaciğerin harika. Gerçekten…
Cidden mi?
Evet, harika.
Diyabet hastalığı testin de tamamen negatif çıktı.
- Bu da harika. - Çok iyi.
- Fit ve sağlıklı bir adamsın. - Vay be.
Senin için en iyisini diliyorum.
Peki bu deneyi yapmamla ilgili ne düşünüyorsun?
Şöyle…
Senin yerinde ben olsam yapmazdım.
Peki.
Ön kapıda hareket algılandı.
TENDERS, SANDVİÇ, KANAT
Tavuklarım geldi.
Ön kapıda biri var.
- Sağ ol dostum. - Buyurun.
Kahvaltıda tavuk.
Kızarmış tavuk leziz olduğu için popüler. Bunu inkâr edemeyiz.
Ev yapımı olduğu sürece arada bir kızarmış tavuk yemenin bir zararı da yok.
Ancak biz burada ultra işlenmiş tavuklar satan
fast food zincirlerinden bahsediyoruz.
Her şey kimyasallarla işleniyor ve çok lezzetli olması sağlanıyor.
Bu burger çok iyi geldi.
Ben tavukların haklarını savunduğunu iddia eden bir vegan falan değilim.
İki mini tavuk fileto burger.
Bana gelmez. Hepimize yetecek kadar tavuk var.
Çok şükür ki uçamıyorlar.
Bir ay boyunca ultra işlenmiş gıda tüketmek
kulağa aşırıymış gibi gelebilir.
Ancak tahminler gösteriyor ki
Birleşik Krallık'ta yaşayan insanların günlük diyetlerinin yarısından fazlası
zaten ultra işlenmiş gıdalardan oluşuyor.
Çok lezzetliydi.
Açıkçası Mo'nun vücuduna ve zihnine ne olacağı hakkında hiçbir fikri yok.
Deneye başlamadan onu korkutmak istemedim.
3. GÜN KAHVALTI
3. GÜN ÖĞLE YEMEĞİ
3. GÜN AKŞAM YEMEĞİ
Bu yiyecek 60'lı yıllarda
KFC ile Amerika'dan geldiğinden beri Birleşik Krallık'ta tüketiliyor.
İngiliz fast food piyasasına McDonald's'tan yaklaşık 10 yıl önce girdi.
Ama şimdi yepyeni bir şey geliyor.
Büyük Amerikan kızarmış tavuk markaları Birleşik Krallık'ı âdeta istila ediyor.
Çünkü burada her türlü fırsat var.
ABD ve yatırımcılar da "Buradan çok para kazanacağız.
Markaları getireceğiz. Kapılarda kuyruklar olacak.
Sürekli büyüyeceğiz" diyorlar.
Haklısın Kate.
Sadece KFC ve McDonald's'ın
önümüzdeki beş yılda burada harcayacağı paranın
2,5 milyar sterlin olduğunu söylemeye gerek bile yok.
Çok büyük para be.
Artık anlıyorum.
ABD kızarmış tavuk zincirleri hakkındaki tantanayı anlıyorum.
Ama Amerikanlarla devam edersek geleceğimiz nasıl olacak, merak ediyorum.
O yüzden okyanusu aşıp bizi nelerin beklediğine bir bakacağım.
Ama veda etmeden önce Tayfa'yla eski favorilerden birinde
son bir yemek yiyeceğiz.
Nefret etme
Evet.
Katie'ye gel
TAYFA
Bana dört kanat
- Bana dört kanat - Bir de Mirinda ver
Mo en yakın arkadaşlarımdan biri.
Şimdi çok acayip geliyor ama ikimiz bir tavukçuda oturup
oradan dünyayı izlerdik, hayata dair konuşurduk.
Bugün üçüncü kez kızarmış tavuk yiyorum.
Üçüncü kez mi?
Fast food kızarmış tavuğun etkilerini görmek için deney yapıyorum.
- Ne? - Her gün?
Her gün. Tek başıma.
- Ne? - Ne? Bu çılgınlık.
- Üç öğün. - Delirmişsin sen.
- Neden ki? - Hepimiz bu yemekle büyüdük.
İçinde ne var, bilmek istiyorum. İşin perde arkasını bilmek istiyorum.
Vay canına.
Ne diyeceğimi bilmiyorum. Yalan yok, cidden bilmiyorum.
Biraz aşırı değil mi?
Sağlığına nasıl etkileri olacağını pek anlamamışsın bence.
En büyük endişen ne?
Siyahilerin kızarmış tavuk yemesiyle ilgili önyargı
- beni biraz zorluyor. - Evet.
Kime söylesem aynı tepkiyi alıyorum. "Kızarmış tavuk ha?"
Bunu anlıyorum ama ardında yatan iyi niyeti de görebiliyorum.
Bu deney onun çocukluk hayali.
Sizi seviyorum.
Ama bana kâbus gibi geliyor.
- Oralarda kendine dikkat et. - Merak etme.
- Çünkü sert geçeceği belli. - Evet.
İstediğin zaman ara, görüntülü konuşalım, ne istersen.
Ne olursa olsun arkandayım, tamam mı?
Her zaman buradayım, tamam mı?
- Sağ ol kanka. - Hadi bakalım.
Hiçbir sorun yaşamayacağını düşünüyor.
Çorapları da koyayım. Kaç tane çorap alırsan al, asla yetmez.
Bence yanılıyor.
Pardon. Tavuk beni çok osurtuyor.
Endişeliyim.
Trompet gibiyim.
Bence neye bulaştığını bilmiyor.
HOUSTON İLHAM DOLU
Bu araba bana mı?
Hadi gidip kızarmış tavuk yiyelim. Çok iyiymiş be.
ABD
Dünyanın en büyük kızarmış tavuk zincirleri ABD'den çıkma.
KFC, Chick-fil-A, Popeyes…
McDonald's'ı da buraya ekleyeceğim çünkü artık et kadar tavuk da satıyorlar.
Bu dört zincirin Birleşik Krallık'taki toplam restoran sayısı 2.500'den fazla.
Buradaysa bu sayı 22 bini aşıyor.
2 PARÇA 3,99 DOLAR
Houston'dan başlayarak ABD'yi gezeceğim.
Burası modern kızarmış tavuğun başkenti.
David mesaj atmış.
"H-Town'da bulunan en iyi restoran önerilerimi sıralıyorum."
H-Town demiş, bak. Gençlere ayak uydurmaya çalışıyor.
Church's Chicken, 1952'den beri.
Üç parçalı menü alayım.
Tenders da verir misin?
Restoranın çok şaşaalı olmamasını sevdim.
Arabayı park edince herkes bana bakmaya başladı.
"Kim ulan bu?" diyorlar.
Yemeğin lezzetli olacağının göstergesidir.
Tehlikeli bir yerde satılan yemek lezzetlidir.
- Teşekkürler. - İyi günler.
Size de, teşekkürler.
Bugünkü görevim olabildiğince çok tavuk yemek.
Frenchy's'e geldik. Klasik güney usulü tavuk.
Beyoncé'nin en sevdiği buymuş.
Question.
ÖĞLE YEMEĞİ
Bonchon.
ÖĞLE YEMEĞİ
- Çok leziz. - Öyledir.
Pok Pok Po.
- Tavuk cennetindeyim. - Aynen öyle.
Hint baharatları var.
Birleşmiş Milletler tavuk zirvesine katılmış gibiyim.
- Adamsın. - Asıl sen adamsın!
Çok fazla yemek var.
Giderayak bir tane daha deneyelim.
Sanki bu deney Birleşik Krallık'ta değil, şimdi burada başlıyormuş gibi geliyor.
Her tür tavuk yedim.
"Sırada ne var?" kafasındayım.
LONDRA
Dur bebeğim. Mo amcan arıyor.
Selam kanka, ne haber?
Dur. Anneye git bakalım.
Hadi anneye git. Aferin.
Ne var ne yok? Nasıl gidiyor?
Çok tavuk yiyorum. Dün gece…
- Evet. - Kardeşim…
Çok fena ishal oldum kanka!
Şelale olup aktı resmen. İnanılmazdı.
Ayakkabıları falan çıkarman gereken türden mi?
Aynen öyle yaptım kanka. Üstümdeki her şeyi çıkardım.
"Bok mu var da bu kadar yiyorum?" falan oldum.
- Oradayken iyiydim. - Evet.
Ama bu kadar tavuk yemek beni fena çarptı.
Bakın, bunu daha önce hiç düşünmemiştim ama ishal olduktan sonra
düşünmeye başladım.
Bu tavuğun içinde sahiden ne var?
New Orleans'tayız.
Ne güzel yer.
Bunun cevabını bulmak için
New Orleans'taki bir süpermarketin dondurulmuş ürünler reyonuna geldim.
Nasılsınız hanımlar? Dondurulmuş tavuk göğüsleri nerededir?
- Dondurulmuş… - Çünkü aynı bizdeki gibi
büyük fast food zincirlerinin kullandığı tavuklar market tavuklarıdır.
Ama Amerika'da ekledikleri ufak bir ekstra var.
"Tavuk suyu, tavuk çeşnisi, buz."
- Arabaya ihtiyacın var gibi. - Bir dakika.
Bu keten gömlekli sektör ajanı da kim?
Çok iyi olur, sağ ol. Tavuğun içindekileri gördün mü?
- Çok şey var, değil mi? - Tavuğun içinde tavuk suyu var.
Sanırım çok tavuk yiyorsun ama tavuk tadı almıyorsundur.
Tavuğun üstündeki veya içindekilerin tadını alırsın ama tavuk tadı almazsın
çünkü tavuğun artık tadı yok.
Hadi be.
Her şeyin başlangıcı Yarınların Tavuğu yarışması oldu.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra yapıldı.
En hızlı büyüyen, göğüsleri en tombul olan ve yemi ete çok verimli şekilde dönüştüren
tavukları arıyorlardı.
Ama lezzet testi asla yapılmadı.
- Bunları nereden biliyorsun? - Lezzete dair kitaplar yazıyorum.
- Asıl gurme sensin yani. - Aynen öyle, benden iyisi yok.
Mark bana sonrasını anlattı.
ABD tavuk endüstrisi, tavukları mümkün olduğunca fazla
ve hızla büyüyecek şekilde yetiştirmeye titizlikle devam etmiş.
Birleşik Krallık da dâhil diğer ülkeler de aynısını yapmış.
Sadece 80 yılda tavuklar bu hâlden bu hâle gelmiş.
Bebekler de aynı hızda büyüseydi
iki aylık bebeğiniz yetişkin bir domuz kadar olurdu.
O zaman tavukların tombullaşması 16 ila 18 hafta sürerdi.
Bugünse altı ila altı buçuk hafta sürüyor.
Bugünkü tavuklar dev birer bebek. Dana eti gibi ama daha tatsız.
Ucuz, bolca var ama tadı hiçbir şeye benzemiyor.
Cips gibi. Baharatı, çeşnisi önemli.
Yani diyorsun ki benim tükettiğim şey
neredeyse tavuk yeme deneyimine bizim eklediğimiz aromadan ibaret.
Doğal olanı değil, insanların yarattığı şeyi yiyorsun.
Şu parçaya bakın. Kafam kadar.
Şimdi kızarmış tavuk zincirlerinin niye her yerde olduğunu anladım.
Çok hızlı büyütülüp ucuza satılıyorlar
ve çok tatsız olduğu için her şekilde tatlandırılabiliyorlar.
Harbiden çok iyiymiş.
New Orleans'ta kurulan ve lezzetleriyle sevilen Popeyes
Birleşik Krallık'ı ele geçiriyor.
Sadece bir yıl içinde
İngilizler bu restorandan 8,7 milyon tavuklu sandviç satın aldı.
Bu, her üç saniyede bir tane demek.
Popeyes tavuklu sandviç ABD'de çıktığında viral oldu ve insanlar âdeta çıldırdı.
Çok kötü davranıyorlar.
Los Angeles'ta iki kişi sosyal medyada popüler olan
bu sandviç için arabalarını mahvetti.
Maryland'de bir adam sıraya kaynak yaptığı için öldürüldü.
Amerikanlar Popeyes'ı ağır eleştirmeye
ve o sandviçin içinde ne olduğunu sorgulamaya başladı.
Popeyes'ın tavuğunu seviyorsan…
Sana bunlardan bir tane lazım.
İşte tüm karşılaştırmaların galibi.
İncelediklerim arasında en çok malzemeye sahip olan bu. Tam 142 malzeme.
Bu nasıl yasal olabilir?
LAURA SCHMIDT SAĞLIK PROFESÖRÜ
Kızarmış tavuk, hadi bakalım.
Bu şirketler maliyeti düşürmek, pratikleştirmek
ve tadını karşı konulmaz kılmak için ellerinden geleni yapıyor.
Bu etin sağlığa ciddi zararları olabileceği için herkes çok korkuyor.
İçindekiler listesine baktığınızda 45 adet madde görüyorsanız
ve tanımadığınız kimyasallar varsa muhtemelen ultra işlenmiştir.
Dimetilpolisiloksan. Silly Putty oyuncağının içeriğinde de var.
…bir sürü tohum yağı, doğal ve yapay tatlandırıcılar da var.
Doğal ve yapay tatlandırıcılar. İşte size soru işareti.
Listelenmesi gerekmeyen bir sürü kimyasal madde.
Bu kimyasallar denetlenmiyor da olabilir
çünkü ABD'nin federal mevzuatında bir yasal boşluk var.
Çok iyiydi.
Avrupa'da bile kimyasal katkı maddeleri yasallaştırılırken
şirketten güvenli olduğunu kanıtlaması istenir.
ABD'de böyle değil.
Hangi kimyasalların güvenli olduğuna şirketler karar veriyor.
FDA buna nasıl izin verebiliyor?
Bu gıdalar kronik hastalıklara yol açıyor.
Sağlığımız için büyük tehdit oluşturan şey bu.
Gıdaların arkasındaki bilimin bu kadar aşırıya kaçtığını düşünmüyordum.
Bakın, çok dürüst olacağım.
Rezalet bir şey. Ama aynı zamanda…
…bir tarafıyla da resmen dâhiyane.
Burada oturup "Hayır, bu çok yanlış" diye numara yapamam.
Resmen sistemi dolandırmışlar.
Evet, araştırmamı yaptım.
En sevdiğimiz atıştırmalık fast food nugget böyle yapılıyormuş.
Tavuk parçaları bir fabrikada ezilerek etli bir hamur hâline getiriliyor.
Sonra kimyasal katkı maddeleri ve baharatlarla karıştırılıp
tadı olmayan ete tekrar tavuk tadı veriliyor.
Tüm dünyaya dağıtılacak kadar uzun ömürlü ve ağızda eriyen bir doku kazandırılıyor.
Çılgınca olan şu,
gıda bilimciler aşırı lezzet için gereken mükemmel tuz ve yağ formülünü bulmuş.
Yani hem çok lezzetli hem de yemeyi bırakamıyorsunuz.
Bu gıdaların ne kadar karşı konulmaz olduğuna dair bir ölçek bile var.
Şuna bakın.
Benim yediğim yemekler arşa çıkmış.
Beynimiz günlük gıda tüketimimizde böyle bir deneyim yaşayıp
bu yiyecekleri aşırı yemeyi durdurabilecek şekilde tasarlanmamış.
Ultra işlenmiş gıdalar piyasaya hâkim olduğunda
obeziteye ek olarak yeme bozuklukları da doğal olarak artıyor.
Yani bu yiyeceklerin sizi yemeye,
hatta muhtemelen aşırı yemeye teşvik edecek şekilde tasarlandığı kesin.
Öyle sert bir rekabet var ki en büyük zincirler onların tavuğunu yiyin diye
duyu bilimcilerle çalışıyor.
Bunlardan birini benimle buluşup sırlarını ifşa etmeye ikna ettim.
Bu işi yapıyorsan ve uzmanlığın kızarmış tavuksa
siyahi olduğunu varsayarım, anlatabildim mi?
Tanrım!
Bak, tam tahmin ettiğim gibi biri.
- Ne haber? Nasılsın? - Selam Mo. Seni görmek güzel.
Seni tam olarak böyle hayal etmiştim. Harikasın.
Pekâlâ.
- Güzel. - Bugünkü yerimiz burası.
Tat konusunda bir tavuk uzmanı olduğunu söylediler.
Kendi çapında herkes uzman. Neyi seviyorsan onun uzmanısındır.
Ama ben duyu ve tüketici bilimcisiyim.
- Diploman falan var yani. - Diplomam falan var.
- İşte bu. - Bir sürü hem de.
Konuş be! TikTok videosu değil bu.
Kesinlikle değil. Gerçek bir bilim insanı ve gıda kimyageriyim.
Gözümde canlanan şu, bir laboratuvarda senin gibi biri şey yapıyor, "İşte oldu!"
Laboratuvardaki çılgın bilim insanı kesinlikle ben oluyorum
ama duyularla ve işin duygusal yönüyle ilgili çalışmalar yapıyorum.
İnsanlar tekrar tekrar sipariş edip yemek istesin diye.
İnsanların psikolojisine oynuyorsun.
Dünyadaki duyu bilimciler sayesinde kızarmış tavuk mükemmelleştirilmiş.
Barbekü soslu.
Silke, ABD'nin en iyi fast food zincirlerinden birinde çalışmış.
Hadi bakalım.
Bu marka Birleşik Krallık'a da geliyor. Peki uzmanlık alanı?
Çıtır çıtır olması.
Bunun arzulanacak bir ürün olduğunu gösterecek bazı işaretler arıyoruz.
Böyle olunca da tüketici tekrar geliyor.
Bir ısırık alıp sesine, hissiyatına ve parçalanışına bakalım.
- İnanılmaz. Tanrım. - Evet.
Tüketiciler için ses, tazelik ve kaliteyi işaret ediyor
ama beynimizdeki ödül merkezini de harekete geçiriyor.
Canım çekmiyor ama yediğim zaman…
- Ödül merkezi devreye giriyor. - Tanrım, dopamin seviyem…
Dopamin sanki yüzüme vurup tüm yüzümü aydınlatıyor.
Uyuşturucu gibi. Hiç kullanmadım da.
- O an güzel geliyor. - Evet. Sen kullandın mı?
Hayır.
Seni sevdim. Enerjin süper.
Selam.
Selam kardeşim. Ne haber?
İyiyim, yiyecek bir şeyler hazırlıyorum. Senden ne haber?
Son birkaç günde birçok uzmanla görüştüm.
Cidden mi?
Aynen.
Malzemelerden biri var ya,
kayganlaştırıcı olarak prezervatifte de kullanılıyormuş.
Yok artık. Hadi oradan.
- Ciddi misin? Prezervatifte mi? - Burgere de koydukları kimin aklına gelir?
Ulan… Neyse, dur…
Deneyimi güzelleştirmek
ve tekrar gelmeni sağlamak için koyulan yapay olarak üretilen bir sürü şey var.
Neler öğrenmişsin be.
Şimdi yediğin o tavuklar nasıl hissettiriyor?
Hiç bilmiyorum.
Bence iyi gidiyor.
İyi vakit geçiriyor gibi, bu güzel.
Ama asıl işi komedyenlik olduğu için hep mutlu adamı oynuyor.
Altında başka şeyler olabilir.
Şerit tavuk yiyorum Tavuğu sosa banıyorum
Tavuğu yiyip parmakları yalıyorum
Bir buçuk hafta oldu.
- İşte bu! Kahretsin! - Keyfim gayet yerinde.
- Ama dürüst olayım… - İşim gücüm yemek.
…kameralar önünde kızarmış tavuk yiyen siyahi adam olma huzursuzluğunu atamadım.
Bu nereden çıkmış ki?
Kime soracağımı biliyorum.
İhtişam
Pazar akşam yemeğinde güneyde bir kilisede kızarmış tavuğun köklerine iniyorum.
Burada tavuk hızlı pişiriliyor ama içi maneviyat dolu.
Şükürler olsun
Şu büyük parçayı alabilir miyim?
Çok teşekkür ederim.
Gelip herkesin bir arada olduğunu görmek…
Evet, kızarmış tavuk var ama aslında fazlası var.
Asıl mesele aileyle yemek yemek.
İçine katılan o sevgi.
Bu kadar basit bir şeyin o koskoca şirketler tarafından
o kadar yüceltilmesi,
o canlı müzikler ve ünlülerle bezenmesi ilginç.
Beni üzen şeylerden biri şu,
insanlar kızarmış tavuk yerken
bu yemeği mükemmelleştiren siyahi aşçıların dehasını anlamıyorlar.
İç Savaş'tan önce inşa edilen plantasyon evlerinden birine gidiyoruz.
O dönem kadın köleler yerleşke sahiplerine kızarmış tavuk yaparlardı.
1860'larda, köleliğin kaldırıldığı zamanda da
siyahiler bu yemeği mükemmelleştirip satmaya devam etti.
Ama beyaz Amerikanlar siyahileri tavuk hırsızı olarak gösterip
bunu popüler kültürde alaya aldı.
Sonra 1915'te Bir Ulusun Doğuşu çıktı.
Döneminin en büyük filmiydi.
Filmde siyahilerin tavuk yediği basitçe tasvir edilen sahneler vardı.
Bu stereotip bu şekilde pekiştirildi
ve bazı işletmeler bu ırkçı klişeyi pazarlama aracı olarak bile kullandı.
Tam bu noktada Albay Sanders ortaya çıktı.
Evet, 40 yaşındayken
11 baharat ve otla özel bir karışım ve bir tavuk kızartma yöntemi geliştirdim.
Artık elimde benzersiz bir ürün vardı.
Çocukken KFC'nin kurucusu albayın kızarmış tavuğu icat ettiğini sanırdım.
Kendini nasıl bu işe soktu?
Restoran sahibi olan bir benzin istasyonu işletmecisiydi.
Böyle başladı.
Seçkin bir vatandaşsanız Kentucky'de albay olabiliyorsunuz.
Şövalyeliğin Kentucky versiyonu.
- Gerçekten mi? - Evet. O da bunu alıp kullandı.
Boş vakti bol ama plantasyon sahibi, beyaz takım elbisenin amacı o.
"Bu işleri benim için siyahiler yapıyor" algısı yarattı.
Pazarlamada iyiydi.
Ama Güney'in derin duygularına hitap ediyordu.
Bu da müşteri kitlesinin büyük kısmını rahatlatıyordu.
Hâlâ bunu yapan çok yer var.
Güney'in köklü nostalji temalarını kullanıyorlar.
"Amerika'yı Yeniden Harika Yap" gibi. Atalarımız için öyle değildi.
Bunların hepsi işin içindeydi. O da bunu kullandı ve tonla para kazandı.
Şirketi çok iyi bir paraya sattıktan sonra bile
devralanlar bu temayı daha da işlediler ve çok büyüttüler.
Vay be.
Şu anda KFC dünyanın en büyük kızarmış tavuk zinciri.
Tam 149 ülkede şubesi var.
Japonlar Noel'de KFC yer.
Bloemfontein'deyiz. Tabii ki Kentucky Town için geldik.
Hadi bakalım.
Küresel çapta her yıl 27 milyar sterlinden fazla satışları var.
Bu kadar kanat satılır mı be!
KFC uzun zamandır Birleşik Krallık'ta bir numara.
Ana caddelerin hâkimi onlar. Otoyol ve istasyonların hâkimi de onlar.
Önümüzdeki birkaç yılda 1,5 milyar harcayarak
bu güçlü konumlarını daha da sağlamlaştıracaklar.
Buna toprak kapma diyoruz. Bir numara kalmaya devam edecekler.
Deneyin neredeyse yarısına geldim
ve artık biraz eğlencesi kaçtı.
Kızarmış tavuk ve kahve.
KAHVALTI
10 gündür bu yemekleri yiyorum.
Yemek aslında gayet güzel.
Ama kilo değişimini görebiliyorum.
Aynaya bakınca o görüntüyü görmek pek de hoş değil.
Normalde olduğum gibi değilim.
Çok halsizim.
İşin aslı şu, düşündüğümden çok daha zor geçiyor.
Bir süre sonra şişkinlik yaşayacak.
Yorgun olacak.
Sindirim sistemi zarar görecek.
Orada yaşayan iyi bakteriler, yani mikrobiyomlar dengesizleşecek.
Karın ağrısı çekerse şaşırmam.
Bağırsaklarının çalışma düzeni değişebilir.
Vücudu sıvı tutar, çok uyumak ister ya da uykuları bozulur.
O mikrobiyomlar serotonin gibi sağlıklı hormonları üretir.
Yani duygusal olarak da etkilenecektir.
Şimdiye kadar 42 öğün yedim
ve itiraf etmeliyim ki doktor her söylediğinde haklı.
Saat 01.00.
Yemeği çok geç yedim.
Bu, uyuyamadığım ilk gece diyebilirim.
Ayaktayım, zihnim capcanlı.
İnsanın kafasını cidden bozuyor.
Bir an için "Bu şey dünyanın en güzel yemeği" diyorsun
ama bazı anlarda da işte…
Canım meyve çekiyor mesela.
Bazen pes etmek istiyorum.
Bazen bundan sonra kızarmış tavuk yemem diye düşünüyorum.
İşte…
Saat 01.00
ve kızarmış tavuk yüzünden uyuyamıyorum.
Bugün yeni bir gün.
Kahvaltıda tenders.
Tavuk insanlara kırmızı etten daha güvenli veya daha iyi olarak gösterildi.
Buna sağlık çerçevesinde aklama diyebiliriz.
Ama bir nugget'ın nasıl oluyorsa bir Big Mac'ten daha güvenli olduğu fikri
yanıltıcı bir şey.
İnsan hiç duramıyor. Yedikçe yediriyor.
Fast food kızarmış tavuk gibi bir gıda ne kadar kötü olabilir ki?
Ama şu an görüyoruz ki sadece Amerika'da
ultra işlenmiş gıda kaynaklı hastalıklardan
her dört dakikada bir kişi ölüyor.
Bu sadece batı ülkelerinde de olmuyor. Küresel bir sağlık krizi yaşıyoruz.
Bu yıl şöyle bir dönüm noktası oldu,
dünyadaki obez çocuk sayısı açlık çeken çocuk sayısından daha fazla.
CHICAGO'DAN SEVGİLER
CHICAGO TAVUK KAPANI
Fast food sektörünün öncüsü McDonald's'ın genel merkezinin bulunduğu Chicago'dayım.
Bunu bitirebileceğimi sanmıyorum.
Buralı biriyle görüşmeye geldim.
Bana fast food zincirlerinin toplumu üzerindeki etkilerini gösterecek.
- Selam Mo. - Nasılsın, iyi misin?
- İyiyim. - Memnun oldum. Hoş geldin.
Sana da Mo mu diyorlar?
- Evet, ben de Mo. - Bir Mo'dan diğerine.
Oak Park mahallesindeyiz. Burası Chicago'nun güzel yerlerinden biri.
- Çok güzel bir yer. - Evet.
Bir sürü dükkân geçtik
ama bunlar sevimli pastaneler, etnik restoranlar, mesela şu taco'cu.
Buradaki her şey biraz daha "lüks", o yüzden daha pahalı.
Ama şu an West Garfield Park'a gidiyoruz. Ben orada büyüdüm.
Değişimi kesinlikle göreceksin.
EL MOUINE GIDA VE ET MARKETİ
Buraya gıda çölü diyorum.
Her yerde fast food var.
Bir mahallede McDonald's var, Taco Bell var,
Wendy's var, Popeyes var, Domino's var, Subway var.
"Tamam, bakkal nerede?" diyorsun.
Mesela bakkallardan biri arkada kaldı.
Üzerinde bakkal ürünlerinin görselleri var
ama içeri girince sadece cips, meyve suyu gibi şeyler var.
- Havuç yok mu? - Yok.
Mantar? Domates?
Yok. İyisine gidersen belki yumurta bulursun.
Çok acayip. Bizimkilerde bile yumurta kesin olur.
Durum böyle olunca önüne geleni mecburen kabul ediyorsun.
Gıda çölü kavramı Birleşik Krallık'tan geliyor.
Aslında İskoçya'dan.
Sadece sağlıksız yiyeceklerin olduğu bölgeleri tanımlamak için kullanılıyor.
Fast food şirketlerinin hedef kitlesinin düşük gelirli topluluklar olduğu aşikâr.
Bu onların ekmek kapısı.
2025'te yaklaşık 19 milyon kişinin, yani ABD nüfusunun yüzde altısının
bir gıda çölünde yaşadığı tahmin ediliyor.
Bu bir bakıma gerçekten acımasızca
çünkü bu tüketicilerin başka seçenekleri olmayabiliyor.
- Geldik. Sharks'ı deneyelim mi? - Olur.
Bu otopark güvenliğiniz için izlenip kaydedilmektedir.
15 dolara 20 kanat ve patates kızartması alabiliyorsun.
O kadar tavuk için çok ucuz bir fiyat.
Ayrıca masa ve sandalye de yok.
Oturup yemek yiyebileceğin bir yer değil.
- Peki. - Tam olarak fast food. Al git.
- Buyurun. - Çok teşekkürler.
Çok sağ ol.
Gıda çölleri sadece Amerika'da olan bir sorun değil.
Birleşik Krallık'ta da
en yoksul mahallelerde zenginlere kıyasla beş kat fazla fast food restoranı var
ve ülke genelinde gıda çölünde yaşayan insan sayısı 1,2 milyonu aşıyor.
- Annen mi? - Selam, nasılsınız?
- Nasılsın, iyi misin? - İyiyim.
- Ayakkabılarımı çıkarayım. - Gerek yok.
Olur mu hiç? Evine geldim.
- Tavuk. - Evet, al bakalım.
Teşekkürler.
Mo'nun annesi Quintonelle
sağlık sektöründe çalışıyor ve gıda çöllerinin tüm etkilerini biliyor.
Gerçekten iç karartıcı.
İçki dükkânları, fast food restoranları,
terk edilmiş binalar
ve bunlarla birlikte gelen her şey.
- Mesela şu camdan bak… - Evet
…o binaları bir gör.
Orada yaşayan birinin bakım imkânlarına,
yiyeceklere, tüm o şeylere erişimi çok daha farklı.
O insanların ortalama yaşam süresi benimkinden 16 yıl fazla.
- Sadece burada yaşadığım için. - Tanrım.
- Buna ölüm eşitsizliği deniyor. - Evet.
Bu tavukçular veya fast food restoranları harika yerler değil, bunu biliyoruz
ama ucuz.
Çocuklarımı doyurabiliyorum, karınlarını tok tutabiliyorum.
Peki sence bu gıda çöllerinin bazıları
insanlar kötü beslensin diye mi tasarlanmış?
Evet, bence öyle.
Çok manipülatif ve yanıltıcı.
- Dahası da sonuçları çok kötü. - Evet.
Ölüyoruz. Yediklerimizin bunda payı yok mu?
Kesinlikle var çünkü yüksek tansiyon,
yüksek kolesterol, kan şekeri, şeker hastalığı, hepsi bu yüzden çıkıyor.
Tüm bunlar topluma zorla dayatılıyor çünkü ne yiyorsak oyuz.
- Evet. - Yani bu…
Sadece…
Sinir bozucu ve mantıksız.
Peki bu sana…
- Bu sana zor mu geliyor? - Evet. Çok zor.
Özellikle yemek kadar basit bir şey asla bu kadar zor olmamalı.
- Vakit ayırdığın için teşekkürler. - Ne demek.
Beni ağırladığın için çok sağ ol.
Bu yolculuğa başladığımda gıda çölünün ne olduğunu bilmiyordum.
Ama o mahalleye girince anlıyorsun.
Çok gerçek bir şey.
Ben de seçkin bir çevreden gelmiyorum.
Yani ben de fakir bir ortamda büyüdüm.
Ama bizim için çok normal olan şeylere
insanların erişemiyor olması…
Hem de Amerika'da.
Ulan…
Birleşik Krallık'ta da birçok sorun var.
İnsanlar aşevlerine gidiyor, geçim krizi var.
Ama bu, "Tüh, köşeye sebze koymayı unutmuşuz" gibi bir şey değil.
Burada yapılan şey kasıtlı.
Amaç da insanların sağlıksız kalması.
Of be. Çok ağır bir şey.
Of be.
Nereye giderseniz gidin, etrafınız bu dağıtım noktalarıyla çevrili oluyor.
Ana fikir de insanları ürünle ve bu ürünün pazarlamasıyla çevrelemek.
Yemek yeme alanlarına sahip olmak için yarışıyorlar.
Pazarlamada CLV diye bir terim vardır.
Müşteri Yaşam Boyu Değeri.
Bir müşteriyi çocukluktan itibaren yetiştirmeye başlayabilirsem
o müşteri yıllarca benimle kalır.
Markalar insanlarla bağ kurabildiğinde
insanların satın alma, yeme ve tüketme ihtimali de artıyor.
Bana bir tane Big…
Bir Chicken Big Mac istiyorum
Hottie Sos'unu çalmışlar!
Siyahilerin kültürü, siyahi insanlar
havalı olabilecek her şeyin öncüsü olma eğilimindedir.
Müzik, dans, halkın kullandığı dil.
Şu an canım fena nugget çekiyor.
Bu yüzden markalar bu kültürel üreticilerle ortaklık kuruyor.
İnsanların "Havalıymış, ben de alayım" demesini umuyorlar.
Henüz sadece iki buçuk hafta oldu
ama ömrüm boyunca kızarmış tavukla yetiştirildiğimi fark ediyorum.
Ne haber Ella? Evet, Nando's'u bilirim.
Sadece o da değil. Nando's için yaptığım seslendirme işi…
Bunu itiraf etmek kolay değil ama ben de sorunun bir parçasıyım.
MICHIGAN ZİHİNSEL DURUM
17. GÜN
Şimdiye kadar neredeyse 50 öğün yedim ve işin doğrusu,
boyumdan büyük işlere kalkışmışım gibi geliyor.
Kesinlikle kilo aldım.
Chicago'dayken daha büyük tişörtler aldım.
Erkeklerin vücudundan şikâyetçi olduğunu pek görmezsiniz.
Safça şunu düşünmüşüm, sağlıklıyım, ne kadar kilo aldırabilir ki?
Ne kadar sağlıksız olabilir ki?
Ruh hâlimi ne kadar bozabilir ki?
Yardım almalıyım.
Michigan Üniversitesi'nde
kızarmış tavuk gibi fast food ürünlerinin zihinsel sağlığa etkilerini
analiz eden bir bölüm varmış.
Buyurun.
- Merhaba. - Selam Mo.
- Memnun oldum. - Laboratuvarıma hoş geldin.
Vay canına!
Aynen öyle. Bugün bazı ürünlerimizin tadına bakacaksın.
Çok garip.
- But alayım. - Tabii.
Sana geçirdiğin son iki haftayı ve yolculuğunu sormak istiyorum.
Bu yiyeceği yemek
harika bir his ama bitirip kendimle baş başa kalınca fark ediyorum…
Mesela dün oldu. "Çok yalnız hissediyorum" falan oldum.
Evet, modun düşüyor.
Evet. Yaptığım işi, yani komedyenliği de düşünürsek,
hayatta genelde eğlenceli veya komik olan şeyleri ararım.
Evet.
Ama bu kadar kısa sürede bile
bunu yapacak hâlim kalmadı.
Biraz keyifsiz hissettiğimde de
kendimi daha güzel bir yemekle ödüllendirmek istiyorum.
O yüzden mesela tavuk kanat yiyorsam
- yanına bir de sandviç alıyorum. - Evet.
- Hiç halsiz hissettiğin oluyor mu? - Evet.
Biraz yavaşlamışsın gibi, değil mi?
Şekerlemeler de var. Enerji tazeleyen türden değil.
- Uyuşmuşsun gibi. - Tanrım.
Değil mi? "Uyuyayım da dinlenmiş olarak uyanayım" diyemiyorsun.
"Uyuyayım da geçsin" diyorsun.
Tanrım. Sanki beni takip etmişsin gibi.
Kelimesi kelimesine, tam olarak böyle oluyor.
Peki, bir sorum daha var.
Bırakmak istediğin ama devam etmek zorundaymışsın gibi gelen anlar var mı?
Evet. Yemek yerken defalarca hissettiğim bir şey var.
Bitirmek zorundayım gibi.
Moralin bozuk ve yorgun hissederken daha çok böyle şeyler yiyerek
- bununla baş edebileceğini düşündün mü? - Evet.
Bu yiyecekler, yani çoğu insanın yediği şeyler,
insanı huysuzlaştırıyor.
En büyük bağlantılardan biri depresyon ve kaygı.
- Bu sende yankı buluyor mu? - Çok.
Ama birdenbire bunu ortadan kaldırırsan bu sefer canın çekmeye başlıyor.
Uyuşturucu bağımlılığı gibi bir şey anlatıyorsun.
Evet.
Yarattığı kaygı da…
Mesela zihnimin bulanık olduğu nadirdir ama zaman zaman kelimeleri unutuyorum.
Asıl çarpıcı olan şu, burada sana sorduğum sorular
aslında bir bağımlılık olup olmadığını
anlamak için kullandığımız teşhis kriterleri.
- Vay be. - Tütün, alkol veya kokain bağımlılığı.
Seni kötü hissettirdiğinin farkındasın
ama bir yanın hâlâ onu düzeltmenin peşinde.
Bu gıdalar öyle bir biçimde yaratılmış ki
vücutta hızlıca aşırı ödüllendirilme hissi yaratıyor.
Ama sonra çok hızlı çöküyor.
Bu dünyada bağımlılık yaratan her madde bu şekilde üretiliyor.
O yüzden bu bağımlılık çekimini hissetmeye başlamışsın diye anlıyorum.
Evet. Bu…
Kızarmış tavuktan
bu kadar etkileneceğimi düşünmemiştim.
Evet.
Gerçekten çok şaşırtıcı.
Bu yiyeceğin bunu yapıyor olması inanılmaz.
İnsan beyni çok karmaşıktır.
Beynin bir kısmına hipotalamus denir.
Bize yemek yememizi, yemememizi, aç veya tok olduğumuzu söyler.
Bu gıdaların doğrudan etkisiyle bunu kaybediyoruz.
Çünkü bu yol dengesiz hâle geliyor.
Sonra yeme bağımlılığı başlıyor
ve uzun vadede fiziksel ve zihinsel sağlığı mahvedebiliyor.
En sarsıcı bulgulardan biri, çocukların yüzde 12'sinin
ultra işlenmiş gıda bağımlılığı kriterlerine uyuyor olması.
Bu yüzden bir anne olarak çocuklarımızın geleceği için korkuyorum.
Bu yemekleri yiyorum ama kendimde değilim.
Aynaya bakınca kendimi tanıyamıyorum.
Bunalımdayım. Çok kötüyüm. Çok yalnızım.
Öyle ağır geliyor ki, öyle zor ki…
Lanet olsun.
Şunu kapatayım. Lanet olsun.
19. GÜN
KAHVALTI
Hiç içimden gelmiyor.
Dürüst olayım, bu yolculuğa çıktığımda çok safmışım.
Ama bu tavşan deliğinde ilerledikçe
bu yiyeceğe olan ömürlük aşkımı sorguluyorum.
Her yerde kızarmış tavuk var.
Hayvanlar da bir yerden gelmek zorunda.
Çok kötü.
Ama bu endüstri, kapalı kapılar ardında olanları
halkın gözünden uzak tutmayı seviyor.
Amerika'da tavukların neredeyse tamamı endüstriyel çiftliklerde yetiştiriliyor.
Biz de yaklaşıyoruz. Birleşik Krallık'ta bu oran yüzde 95.
Hayvan yetiştirilen endüstriyel çiftlikler ilk olarak ABD'de çıktı
ama artık Birleşik Krallık'ta da kök salmış durumda.
Şu anki sayıları binden fazla.
Gözden uzaklar ama sayıları gitgide artıyor.
Bir de şu var,
Amerika'daki süpermarket ve fast food zincirlerine
gönderilen tavukların çoğu bir avuç şirketten çıkıyor.
İnsanlar onlara Büyük Tavukçular diyor
ve Arkansas bu şirketlere ev sahipliği yapıyor.
Sıradaki durağım burası.
Özellikle de Springdale kasabası.
Amerika'nın en büyük tavuk üreticisi Tyson Foods burada bulunuyor.
Tyson Foods'ta güven, sorumluluk ve keyifle hizmet veriyoruz.
Vay be. Tyson'ın reklam videosunda
bu kapitalist dev şirket gayet hoş gösterilmiş.
Liderliğimiz milyar dolarlık markalarımızla ışıldıyor.
Tüm dünyayı ailemiz gibi besliyoruz.
Doğru olan tek şey, milyar dolarlık bir marka olması.
Et işleme endüstrisinin standartlarını belirleyen şirket Tyson'dır.
Büyük Tavukçular liginde kazanmak istiyorsanız
Tyson gibi oynamanız yeterli.
Hadi bakalım Alice, sendeyiz.
Tyson, dikey entegrasyon modelinin öncülerinden biri.
Yani tedarik zincirinin her parçası onlara ait.
Üretim çiftliğinden tavuklara, kesimden nugget gibi ürünlere.
Taşımacılık bile var.
Bunu her şeyi içine çeken bir kara delik gibi düşünüyorum.
Tüm evreni çekiyor.
Finansal olarak her şeyi kontrol etmenin bir yolu.
Teşekkürler Alice.
Tyson o kadar çok para kazanıyor ki
dünyadaki neredeyse tüm Büyük Tavukçular şirketleri
onların modelini kopyaladı.
Birleşik Krallık'taki en büyük markalar Moy Park, Hook 2 Sisters ve Avara Foods.
Tavuk piyasamızın yaklaşık yüzde 70'inin kontrolü onlarda
ve yılda yaklaşık 800 milyon tavuğa işlem uyguluyorlar.
İşlem derken öldürmekten söz ediyorum.
Tyson'la görüşmek istedim ama filmden bahsedince sesleri kesildi.
Ben de onun yerine buradan bir aktivist buldum.
Tavuk çiftliği çalışanlarının hakları için savaşıyor.
Bana neler döndüğünü anlatacak.
- Nasılsın? Arkansas'a hoş geldin. - İyiyim.
Sana bir tur attıracağım.
Tyson'ın bu kasabadaki gücünü
- biraz da olsa anlarsın. - Tamam.
Yollar yapıyorlar,
kiliselere ve hayır kurumlarına bağışlar yapıyorlar.
Şuradakini gördüm. Tyson spor kompleksi.
- Parayla yerlerini sağlamlaştırıyorlar. - Aynen.
Şurada tavuk çiftliği var.
Evet ama özel mülk olduğu için giremiyoruz tabii.
Beş yıldır Tyson Foods hakkında yazılar yazıyorum
ama hiçbir fabrikasına girmedim.
Çünkü Arkansas gibi eyaletlerde sansür yasaları var.
Bu, Tyson'ın mülklerine tesisle ilgili bir şeyi belgelemek için
girmenizin kesinlikle yasak olduğu anlamına geliyor.
Arkansas'ta günlük cezalar 5.000 dolara kadar çıkıyor.
- Vay canına, kocaman! - Evet.
- Bunlar da tavuklar. - Evet.
Vay be.
Fena kokuyor.
Kamyonlar geliyor.
Resmen istiflenmişler.
Her gün, tüm gün bu kuşları öldürüyorlar.
Ama sonra da kiliselere gidip…
Tanrım, kuş tüyleri bile var.
- Evet. - Her yer tüy.
Evet.
Gerçekten aklım almıyor.
İkimiz için biraz korkuyorum çünkü bu büyük bir şirket.
- Evet. - Ve biliyorum ki Amerika'da para konuşur.
Polis de var.
Evet, biraz polis var.
Bu şirketlerin geçinebilmesi için
iyi ilişkilere ve bağlantılara ihtiyaçları var.
- Evet. - Siyasilerle, polisle, herkesle.
Ama epey korkutucu.
Bizi izlediklerinden eminim.
- Evet, sanki… - Gözlemliyorlar.
Polisin biraz ileride durduğunu gördüm. Bizim için mi, bilmiyorum.
Karşıya geçelim mi? Evet, hadi geçelim.
Polisi kızdırmak istemeyiz.
Ben siyahiyim, sen Hispanik'sin. Hiç şansımız yok.
Bu işe başladığımda işçilere ne istediklerini soruyordum.
Şöyle şeyler diyorlardı,
"Öldürdüğümüz tavuklardan
daha iyi muamele gördüğümüzü hissetmek istiyoruz."
Vay be.
Bence insanların hayal edemeyeceği şeyler var
çünkü tesislerde çalışanların konuşmaları yasal olarak engelleniyor.
Bu sadece Arkansas'ta mı oluyor yoksa tüm Amerika'da mı?
Amerika'nın her yerinde aynı.
Bu, tüm et endüstrisinin sorunu.
İşçiler bana tesislerin içinden videolar gösterdi.
Hâlâ canlı tavukları öldürmek zorunda kalan işçiler var.
Ama dakikada 175 tavuk geliyor.
İnsanlar keskin bıçaklarla, metal eldivenlerle dip dibe çalışıyor.
Tavukların kemiklerini üç ila beş saniyede çıkarıyorlar.
Bu, sekiz ila on saat sürüyor.
"Mola yok çünkü beni bir makineye dönüştürmeye çalışıyorlar" diyen vardı.
Tavuk çiftliği işçilerinin en büyük sorunlarından biri
tuvalet molası verilmemesi.
Bantlar asla durmamalı.
O yüzden işçiler tuvalete gitmek isteyip izin alamayınca
- oldukları altlarına yerde işiyorlar. - Yok artık.
İşçilerin bez giymeye zorlandığına dair birçok vaka duyduk.
- Bu büyük bir aşağılama. - Of be.
Hiçbir işçi tavuklu sandviç yiyeceğiz diye bu şekilde sömürülmemeli.
Cesur bir kadın.
Gerçekten fark yaratmaya çalışıyor ama kimse sözlerine kulak asmamış.
Fast food sektörü gelip bu işleyişi görmüyor.
Yediğimiz tavuğun bu şekilde üretildiğine inanmakta gerçekten zorlandım.
Ama onlar "Görmüyoruz, sorun yok" diyor.
"Biraz daha but alalım."
Bu sektörde çalışan işçiler
ABD'deki en tehlikeli işlerden birini yapıyorlar
ve asgari ücretin biraz fazlası için hayatlarını riske atıyorlar.
Çalıştıkları şartlar bir uzuv kaybetme veya hastanelik olma riski oluşturuyor.
Çünkü bunlar çok büyük makineler
ve birinin bu makinelerin içine girip temizlemesi gerekiyor.
Alabama'daki bir Tyson fabrikasında bir işçinin kafası kopmuştu.
Tyson da "Bizimle bir ilgisi yok
çünkü oradaki işçilik başka bir firmadan sağlanıyordu" dedi.
Yasadışı iş gücü uygulamalarından böyle uzak duruyorlar.
İş gücü uygulamalarıyla ilgili endişeler tesisleri de aşıyor.
Büyük Tavukçular endüstrisinin koşullarına dair sorular gündeme geldi.
Hayvan çiftlikleri de dâhil.
Tavuk endüstrisinde belgesiz işçiler ve mülteciler var.
Bu insanların bir şeylerden şikâyet etmeleri de çok olası değil.
Çalışma ortamını anlamak için
belgesiz bir işçiyle irtibat kurmayı başardım.
Geldiğin için teşekkürler.
İşi tavuk yakalamak.
Arkansas'taki birçok tavuk şirketine bağlı çiftliklerde çalışmış.
Altı kişilik bir grup olarak tavuk yakalıyoruz.
Bir günde 40 bin tavuk kaldırıyoruz.
Ellerimizle ikişer tavuk yakalıyoruz.
Artık parmaklarım iyi durumda değil.
Parmaklarımı kapatamıyorum.
Bazen uykumuzda bile ellerimiz tavuk yakalıyormuşuz gibi seğiriyor.
Bu ortamlar kimyasallarla dolu.
İşçilerin genelde koruyucu ekipmanı olmuyor.
Tavuklar da vahşidir. Yani aslında çok zor bir iş.
Tavuk yakalayan bazı insanların da daha çocuk olduğunu duydum.
Evet, çok çocuk var. 15, 16, 17 yaşlarındalar.
Benim ekibimde çalışan bir çocuğun
kimyasallar sebebiyle ateş, öksürük,
göz kızarması ve şişmesi gibi rahatsızlıkları oldu.
Ağlamaktan neredeyse bayılacaktı.
Carlos'la tanıştıktan sonra
2023'te ABD Çalışma Bakanlığı'nın
bir taşeron firmanın işe aldığı yüzden fazla çocuğu
dokuz büyük et işleme tesisinde çalışırken bulduğunu öğrendim.
Bunlar arasında George's ve Tyson Foods'un tesisleri de varmış.
"Tyson Foods tüm çalışma kanunlarına uymaya
ve ortaklığı olan işletmeleri her şekilde sorumlu tutmaya kararlıdır."
Benimle aynı yaşta biriydi
ve yaptığı işin vücudunda yarattığı fiziksel hasarı gördüm.
Bu modern köleliktir.
Başka bir açıklaması yok.
Sektör, tavuğun üstüne bir örtü çekip
onu harika bir ürün gibi göstermeyi başardı.
Neredeyse gerçek olamayacak kadar iyi.
Çünkü zaten öyle.
Bu işin derin olduğunu biliyordum
ama işin arka planındaki insanlarla tanışınca…
…insanın bakış açısı gerçekten değişiyor.
Bu kadar sevdiğin bu yemeği görüşün değişiyor.
İnanılmaz bir şey.
Anlıyorum da.
Bu tavşan deliğinde daha fazla ilerledikçe
içimde bir ses diyor ki,
"Bir gün kapımın önüne siyah takım elbiseli adamlar gelir mi?"
20. GÜN
Bu sektörün ne kadar karanlık yanları olduğuna inanamıyorum.
ÖĞLE YEMEĞİ
Delaware'e gitmemi söylediler. Orada buna karşı mücadele varmış.
"Delaware'a hoş geldiniz. Sonu gelmeyen keşifler."
Sanki tabelayı geleceğimi bilerek yapmışlar.
Benim yaptığım şey de bu. Sonu gelmeyen keşifler.
Ulan, harbiden deliriyorum millet.
Tavuğu yedikçe deliriyorum.
Tavuk endüstrisi Delaware'de çok büyük bir sektör
ve etkileri radyoda bile bildiriliyor.
Eyaletin tavuk endüstrisi tonlarca tavuk atığı üretiyor.
Tavuk çiftlikleri yakınında yaşayanlar
bu tavukların sağlıklarına etkilerinden korkuyor.
Radyodan şunları öğrendim.
Delaware'de tonlarca tavuk var ve çıkardıkları bokun haddi hesabı yok.
Affedersin anne.
Şimdi Amerika'daki tüm tavukları düşünün.
Bir yılda ürettikleri tavuk dışkısı tüm Londra'yı kaplayabilir.
Bir de Edinburgh. Çok fazla dışkı.
- Selam. - Mo, nasılsın?
- İyiyim, sen? - Memnun oldum.
- Yağmur getirdim. İyi misin? - Michael.
Michael burada yaşıyor ve mücadele ediyor.
Bana sorunu gösterecek.
Şu tavuk çiftliklerine bakınca uçlardaki fanları görürsün.
Evet.
Fanların tek amacı serinletmek değil. Kuşlar dışkı yığınları üzerinde yetişiyor.
- Evet. - Yeni ambarların birinde 50 bin kuş var.
Yani 50 bin kuşun dışkısı.
Her sürününki temizlenmiyor. Dışkı içindeler ve dışkılarda amonyak var.
- Hadi be. Evet. - Bu amonyak yüzünden
bazı tavuklar kör oluyor.
O yüzden o hava dışarı atılmalı yoksa tavuklar ölür.
Anladım.
Peki o havayı topluma solutuyorsan bu insanlara ne olur sence?
İnsanlar bu zehirli gaz karışımlarını soluyor,
bu da sağlığı etkiliyor.
Görüyor musun? Komşularımızın yaşadığı yere bak.
Yok artık. Çok yakınında.
Bu insanlar gazi. Şurada bir gazi yaşıyor.
O Irak'ta savaşırken bunlar ne yapmış?
Evinin karşısına kümesler koymuşlar, pis havayı solutuyorlar.
Çok pis kokuyor.
- Her gün bu kokuyu mu alıyorsunuz? - Evet.
- Araba bile kokuyor. - Kıyafetlere de siniyor.
Çok yanlış çünkü bunlar hayvancılıkla geçinen güzel topluluklar.
Hayvancılık kötü demiyorum, kötü değil.
Ama bunu toplumu yok etmeden, yaşam kalitesini mahvetmeden
yapmanın yolları da var.
Soludukları hava ve içtikleri sudan bu kadar etkilenecek insanlar olduğu,
işin bu noktaya geleceği aklımın ucundan geçmezdi.
Buradaki tek mesele koku değil.
Şuradaki devasa tesis
Delaware'deki en büyük tavuk atığı tesislerinden biri.
Burada milyonlarca kuş kesiyorlar.
Kesince yıkaman lazım.
İç organlar, o iğrenç şeyler çıkıyor.
Pek bilimsel konuşmuyor olabilirim
ama esasında olan şey o atık dolu sularla buradaki tarlalar sulanıyor.
Ayrıca herkes kuyu suyu kullanıyor.
Ciddi misin? Çok kötüymüş be!
İnsanlar havayı soluyamıyor, suyu içemiyor, dışarı çıkamıyor.
Çocuklar astım hastası.
Hepsi markette kilosu iki dolara ucuz tavuk satabilmek için.
Şaka mı bu?
Fazla güçlü bir sektör ama her yanı sorunlarla dolu.
Havayı ve suyu kirletmekle suçlanan Mountaire isimli şirket,
toplu davayı 205 milyon dolara uzlaşarak kapattı
ama tüm sorumluluğu reddetti.
Sorgulamaya başladım.
Duyduklarımdan sonra dişlerimi içme suyuyla fırçalıyorum.
O kadar paranoyak oldum.
Başlarda Büyük Tavukçular diye bir şey olduğunu bilmiyordum.
Hiç bilmiyordum.
Böyle bir şey olduğunu bilmiyordum.
Bunu bilmediğim için kendimden utanıyorum.
Gidip bakıyorsun, koskoca tesis birinin evinin dibinde duruyor.
Gerçekten çok üzücü.
Artık tavuk yemek istemiyorum.
Gerçekten. Yemeyi bırakmak istiyorum. Buna son vermek istiyorum.
Evet.
21. GÜN
Ailenle beraber
bir kova indirimli tavuk yemek güzel bir şey.
Ama bunun bedeli ne?
İnsan bu dengeyi düşünüyor.
Daha önce bunu hiç düşünmemiştim.
"Hayvancılık işte. Herkes ekmeğinde."
Ama bu kadarına gerek var mı?
"Tavuk işte ya" deyip geçerdim.
"Bu kadar kasmayın."
Ama gerçekten etkilenen insanların hikâyelerini duyunca,
yediğin yemeğin sende kokain gibi bir bağımlılık yarattığını duyunca
işin rengi değişiyor.
İnsan "Nasıl yani?" falan oluyor.
Bence kazanılacak bu kadar para varsa
arkasında gizlenmesi gereken bir o kadar sır vardır gibi geliyor.
Amerika'da bunu görüyorum.
Ama memlekette…
Bu iş ne kadar derine iniyor?
Hayvanların çiftliklerde yetiştirilmesi çevreye çok büyük zarar veriyor.
Tavuklar, yağmur ormanlarından gelen
ve ormansızlaşmaya neden olan soya gibi tahıllarla besleniyor.
Birleşik Krallık'ta da yapay gübreler, böcek ilaçları,
hepsi toprağımızı geniş çapta azaltıyor.
Toprağımız yok oluyor.
Bilim insanlarına göre sadece birkaç 10 yıllık toprağımız kaldı.
Toprak yoksa gıda yok.
Oyun biter.
Hazırız.
Hadi basıp gidelim.
24. GÜN
LONDRA SON DÜZLÜK
Arabaya servis KFC.
Artık akıllıca bir şey yapıyorlar.
Siparişten sonra bir soru geliyor, "Başka arzunuz?"
- Merhaba. - Merhaba.
- Bir Mini Variety Meal alabilir miyim? - Başka arzunuz?
Bir porsiyon da kanat alabilir miyim?
Başka arzunuz?
- Teşekkürler, görüşürüz. - Hoşça kalın.
Gördün mü? Şu "Başka arzunuz?" sorusu işte.
Bu kadar şey istemiyordum ki.
Çok sorunlu bir yiyecek bu.
Çıktığım yolculuk birçok şeyi görmemi sağladı.
Bu yolculukta öğrendiklerimi görmezden gelemem.
Döndüğümden beri araştırma yapıyorum.
Görünüşe göre KFC'nin âdeta gözü dönmüş.
Fast food zinciri KFC önümüzdeki 10 yılda Birleşik Krallık ve İrlanda'da
500 yeni restoran açmayı planlıyor.
Mo araştırmacı gazeteci olmak istemediğini söyledi.
Bunu anlıyorum ama bence bir noktada
bu sektöre daha derinlemesine dalmak isterse
gazeteci şapkasını takıp daha fazla araştırması gerekecek.
Merhaba, KFC Genel Merkezi'ne hoş geldiniz.
Müşteri hizmetleriyle ilgili bir sorunuz varsa lütfen bir tuşuna basın.
Tüm müşteri hizmetleri soruları web formu kullanılarak yazılı olarak…
Tek mesele bu deneyin beni nasıl etkilediği değil.
Piyasanın liderleriyle yemeklerinin sağlığımızı ve çevremizi
nasıl etkilediğine dair konuşmak istiyorum.
KFC'den e-posta geldi.
"Bize ulaşıp belgeselinizden bahsettiğiniz için teşekkür ederiz.
Çok ilginç bir projeye benziyor.
Doğrudan katkıda bulunamasak da bu hikâyeyi hayata geçirirken
size sonsuz başarılar dileriz.
Tekrar teşekkür ederiz, film için iyi şanslar."
Beni aptal yerine koydular.
Ama bir gelişme kaydettim.
İngiltere Kanatlı Hayvanlar Konseyi CEO'su benimle konuşmak istiyor.
Aslında temsil ettikleri çiftliklerden birinde görüşmek istedik
ama erişimin zor olacağını söyledi.
İlginç.
Biz de bu sevimli şehir çiftliğine razı olduk.
- Nasılsın Rich? İyi misin? - İyiyim, sağ ol. Sen?
- İşte Hackney'nin göbeğindeyiz. İyi misin? - Çok iyiyim.
Gizli polis gibi görünüyorsun.
Birleşik Krallık'ta haftada yaklaşık 20 milyon kuş kesiyoruz.
- Haftada mı? - Haftada.
Ama bunu insan sayısı açısından düşün.
65 milyon nüfus. Herkes et yemiyor.
- 60 milyon insan tavuk yiyor diyelim. - Evet.
Kişi başı haftada yarım tavuk eder. Çok da değil.
Ayrıca bu ülkede açlık var.
Temelde önemi olan tek şey herkesin karnının doyması.
Başka hiçbir şeyin önemi yok.
Evet, insanlara, çevreye,
kuşlara nasıl davrandığımızın bilincinde olmalıyız
ama bunu yönetebiliriz.
Doğru şekilde yaparsak tüm dünyaya gıda kaynağı sağlarız.
Çok politik konuşuyorsun Rich. Kucağına bir de bebek alsan tam olacak.
Evet ama bu…
Bu yolculuğa çıkınca
tavukçuluk sektörünün her yönünü görme şansım oldu.
Hazırlıklı olmadığım şeyse atıklardı.
Atık konusunda biz ne yapıyoruz?
Sektörümüzle ve atıklarla ne yaptığımızla ilgili
suçlamalar ve eleştiriler var.
Ama şunu kesin olarak söyleyebilirim, tüm o atıklar,
işleme tesisleri için değil, çiftlikler için konuşuyorum,
hepsi kontrol altında.
Peki o tesislerdeki atıklar?
Onlar da risk veya zarardan kaçmak için benzer şekilde kontrol altında tutuluyor.
- Yani burada işin kolayına kaçılmıyor. - Evet. Bir yararı da yok ki.
Ama halkla ilişkiler uzmanın burada. Her an araya girecek gibi.
"Kesebilir miyiz arkadaşlar?"
- İyi birer komşu olmaya çalışıyoruz. - Evet.
İnsanları etkilememeye çalışıyoruz.
Sohbetin ardından Richard'ın temsil ettiği tavuk üreticisi Avara Foods'un
şu anda İngiltere tarihindeki en büyük çevre davasıyla
karşı karşıya olduğu ortaya çıktı.
Üç tane nehrimizi kirlettikleri iddia ediliyor.
Wye Nehri havzasında 20 milyondan fazla tavuk var
ve toprağın emebileceğinden fazla gübre üretiyorlar.
Restoranlarınız için malzeme aldığınız o tavuk çiftlikleri
Wye Nehri'ni ölümüne kirletmiş.
- Ne haber kanka? - Nasılsın kanka?
Gıdak gıdak!
- İçeri gel. - Ne haber?
- Her şey yolunda kanka. - Gel.
Şu Richard denen adamı gördün, değil mi? Nasıl geçti?
Gelip benimle konuşmasına saygı duyuyorum
ama bir yapay zekayla konuşuyormuşum gibiydi.
Soru sorunca şey diyor, "Biliyorsun işte. Yemek bekleyen çok insan var.
Daha fazlasını yapabilir miyiz? Mümkün."
Peki şimdi ne olacak? Ne yapacaksın?
Zor bir durum çünkü kimse benimle konuşmak istemiyor.
KFC'den e-posta aldım.
KFC Global.
- Vay be, büyük iş. - Evet.
- Aynen öyle. - Bakayım.
Burada bir numara var. Aramayı denesene.
- Arayalım. - Arayalım mı?
Alo?
Ben, Mo Gilligan. Size bir e-posta atmıştım.
Kızarmış tavuk belgeseliyle ilgili.
Alo?
Sesi kapattı.
- Çünkü telefonu açtı. - Öyle mi?
Alo?
Belgeselde kullanmak için görüşmeyi kaydediyorum.
Devam etmemde sorun var mı?
Peki.
Vay be.
- Kapattı. - Evet.
Tanrım. Bir şey diyeyim mi?
Yaptığını gördün mü? Telefonu açıp sesi kapattı.
- Evet, dinliyordu. - Sadece dinledi.
Çok acayip.
KFC'den birine en çok yaklaştığım an bu.
- Evet. - En yakın bu.
Numara bırakmışsın.
Numarayı bırakıp açmamak da ne? Ne anlamı var?
Birçok büyük fast food markası gibi
KFC de milyonlarca takipçisi olan sosyal medya fenomenleriyle çalışarak
ürünlerini ve markasını genç kitlelere tanıtıyor.
Selam, ben Niko. Çiftliğe geldim.
Vay be, Niko. Niko'yu severim. İyi bir insan.
Kovanın ardında ne var, bakalım.
Tanrım.
Şu tavuklara bak! Burada kafes yok.
Küçücük kafeslerde binlerce tavuk var sanıyordum.
Hayır, kafes yok.
Hayvanlarımızın refahından gurur duyuyoruz.
Çok büyük bir kitleye hitap eden biriyle işin sağlıklı tarafını gösteriyorlar
ama perde arkasında gördüklerini kontrol altında tutuyorlar.
KFC, kuşlar küçücük ve sevimliyken Niko'yu buraya getirmeyi tercih etti.
O zaman 15 ila 20 günlüklerdi. Biz de 33 günlük hâllerini görmeye geldik.
- Bu tavukları cidden önemsiyorsunuz. - Evet.
Peki bu tavuklar?
Bu üçü gibi kuşları da önemsiyor musunuz?
Öyle bir hâlde gelmişler ki ayağa bile kalkamıyorlar.
Ağırlıklarını taşıyamıyorlar.
Şeytani bir şey bu.
Piyasayı manipüle etmenin yeni dijital çağı gibi bir şey.
…kuşların dolaşması için bolca alan var…
Kendilerini çevreci gibi gösteriyorlar.
Gizli tariflerini öğrenmek, tavukları nereden aldıkları
ve onlara nasıl davrandıklarını öğrenmekten daha kolay gibi duruyor.
Ağırladığınız için sağ olun. Çiftlik harika.
Soru şu, ne saklıyorsunuz?
KFC'nin videosundan çok farklı bir hikâye anlatan görüntülerin sahibini buldum.
Bana birkaç koordinat gönderdi
çünkü bu gece ekibiyle tekrar içeri giriyor.
Tavuk uğruna
gece vakti Lincolnshire'a gelip koordinat takip edeceğimi düşünmezdim.
Biraz çılgınca geliyor, yalan söylemeyeceğim.
Gerçek bir gazeteci gibi hissediyorum.
Martin Kemp gibi hissediyorum.
Adı o muydu? Martin Kemp.
Hayır, o Spandau Ballet'deki adamdı. Ross Kemp diyecektim.
Birleşik Krallık'ta en çok tavuk kesilen yer Lincolnshire.
Her şeyde olduğu gibi parayı takip edersen gerçeği bulursun.
Dinleyin şimdi, Birleşik Krallık'ın en büyük ikinci tavuk üreticisi Moy Park,
yediğimiz tavukların yüzde 25'ini sağlıyor.
KFC'nin kovalarına girenler de dâhil.
Ama bitmedi.
Bu İngiliz şirketin asıl sahibi
aslında Tyson'dan sonra en büyük Amerikan tavuk üreticisi olan şirket.
Yani Pilgrim's.
Onların sahibi de yılda 5 milyar tavuk yetiştiren
tavuk dünyasının kralı JBS.
Sanırım şu adam.
- Matthew! - Selam.
- Ne haber? - Selam Mo, memnun oldum.
Nasılsın? Hadi, atla.
KFC çiftliği hemen solumuzda.
Bu gece tekrar içeri gireceğiz.
O videoyu üç yıl önce çekmiştik. Video 12 milyon falan izlendi.
Bir şey değişmiş mi diye bakmak gerçekten ilginç olacak.
İki meslektaşımla buluşacağım.
Biri profesyonel bir araştırmacı, çok tecrübelidir.
Sanırım onları arkadan çekebiliriz.
Ne haber beyler?
- Selam. - Merhaba.
- Vay be, bu iş ciddi. - Evet.
Call of Duty gibi. Biraz korktum. Bu iş ciddi.
Neden korktun?
Ne bileyim, hiç böyle bir şey…
- Bizden korktun, değil mi? - Kar maskesi takmışsınız.
Burası Moy Park çiftliği.
Kuzey kanadından gireceğiz.
İki ev var. Orada insanlar yaşıyor.
Bu ne tür bir risk oluşturuyor?
En büyük risk, bir çiftçi ya da çalışanın seni bulup müdahaleye etmek istemesi olur.
Bazı çiftçilerin av tüfeği falan var.
Daha önce drone'uma ateş etmişlerdi. Böyle şeyler oluyor.
- Gerçekten mi? - Evet.
Vay be.
Benim artık umurumda değil.
Birinin bunu yapması gerekiyor.
Bu yüzden gidip yapacağız.
Sizi izleyeceğim, gözlemleyeceğim ama içeri gelmiyorum.
- Seni ikna edemez miyiz? - Keşke, çok isterdim.
- Ama kız arkadaşım izin vermedi. - Tamam.
Sabahın erken saatleri ve ekip Moy Park'ın çiftliğine giriyor.
Onlar için endişeliyim.
Davetsiz misafirler için aldıkları farklı önlemler olabilir, anlatabildim mi?
Evet, dikkatli olmaları lazım.
Biraz gerginim ama.
Biri çıkıp gelecek gibi sanki.
Sanırım farkında değilsin ama ben böyle şeyler yapmam.
İçeri girdiğimizi söylemek için bu videoyu atıyorum.
Gördüğüm şeyleri göstereceğim.
Henüz içeri girmeyi başaramadık.
Üç ayrı kilit var,
bir de buraya bu kurcalama etiketini koymuşlar.
Üç yıl öncekine göre çok daha sıkı güvenlik önlemleri var.
Burada olduğumuzu belli etmeyelim diye sessiz konuşuyorum.
Bir çöp kutusu bulduk
ama içindekileri göstermek istiyorum.
Bu kuşlar muhtemelen iki haftalık.
Mo, kokusu çok iğrenç. Nefesimi tutmak zorundayım.
Burada bir sürü çöp kutusu var
ama ilginçtir ki bunlar da kilitli.
İçlerindeki kuşların görülmesini istemiyorlar
ama buradakilerin hepsi dolu ve kilitli.
Şimdi geri döneceğiz.
Görüşürüz.
Bana kalırsa Matthew ve ekibinin daha önce yaptıkları
kesinlikle birilerini kızdırmış.
Nasıl hissediyorsun?
Bence bedenleri kaldırmadığı için
ayakta bile duramayan bu tavuklarla ilgili sorunları çözmektense
güvenlik önlemlerini artırıp duruyorlar.
Bu, tüm Birleşik Krallık'ta olan bir şey.
Yalnız bu çiftlik değil.
Birçok çiftlik var.
Gözlerden uzak tutuluyor ve bu…
Bence bu çok yanlış.
Hep aynı düzen.
Oraya gidip kilitlerin sayısının artmış olduğunu görmek tesadüf değil.
Kimsenin bana geri dönmemesi de tesadüf değil.
İşte bu iş bu kadar güçlü.
Tanıştıktan kısa süre sonra
araştırmacılar bana girmeyi başardıkları bir Avara çiftliğinden görüntüler attı.
Nehirlerimizi tavuk atıklarıyla kirletmekle suçlanan şirket bu.
Berbat görünüyor.
İçimizdeki o vicdanlı ses diyor ki,
hiçbir hayvan böyle yaşamamalı ve acı çekmemeli.
Bunlar muhtemelen hepimizin yediği tavuklar.
Çıplak gerçek bu.
Bu deney boyunca sektörün tavrı hep gizleme ve sessiz kalma yönündeydi.
Ama kapalı kapılar ardında olanları görünce
sessizliklerinin sebebini anladım.
Ucuz tavuk hiç de ucuz değil.
Tüm dünyada antibiyotiklerin yaklaşık dörtte üçü
çiftlik hayvanlarına veriliyor.
Temelde fabrika çiftliklerindeki hastalıkları önlemek için.
Dünya Sağlık Örgütü bu şekilde devam edersek
antibiyotik direncindeki artış nedeniyle
antibiyotik sonrası bir dönemle karşı karşıya kalabileceğimizi,
şu an tedavi edilebilen hastalıkların tekrar can alabileceğini söylüyor.
28. GÜN
24 saat sonra deney sona erecek.
Ama başımda bandanayla kahvaltıda tavuk yiyorum.
Dünyada benden daha siyahi bir adam yok şu an.
Bu yemeği yemek…
Artık gerçekten sıkıldım.
Ama bir yandan da yemeye devam ediyorum.
ÖĞLE YEMEĞİ
Son yemeğimi Güney Londra'da Tayfa'yla birlikte yemezsem olmaz.
Ne haber? Vay be!
Dürüst olayım, şey diyeceksiniz sandım, "Sürpriz! İşte son butlar!"
AKŞAM YEMEĞİ
Vay be.
Klasik kanat ve barbekü soslu tavuk.
Bunlardan istemezsin, değil mi?
Son parçada şey olsa ya…
- Tebrikler dostum. Son öğün. - Aynen öyle. Sağ ol.
Peki şu an aklından neler geçiyor?
Evet, kesinlikle eski hâlime dönmem lazım.
Bazı şeyler beni çok ama çok şaşırttı. Göz ardı edilecek şeyler değil.
Yolculuğun bu kadar zor olacağını düşünmemiştim ama oldu.
Çok zordu. O hikâyeleri dinlemek…
Evet, zordu. İnsan kalıp mücadele etmek de istiyor.
Ama bilmem ne kadar para kazanmak için
işin ne kadar kolayına kaçıldığını çok iyi anlıyorsun.
Yollarına çıkan hiçbir şeyi umursamıyorlar.
Sonra da şeyi düşünüyorsun, bu iş şu an böyleyse
bundan 5, 10, 15 yıl sonra ne olacak?
Gerçekten karanlık yollara girdin
ve bu yolculuğa çıktığın için seninle gurur duyuyorum.
- Teşekkürler. - Kesinlikle.
Millet, başardım.
Arka arkaya yediğim 84 öğün kızarmış tavuğun ardından
sonunda bu işin sonuna geldik.
Kızarmış tavuk olmayan ilk öğünüm.
Kahvem var, yulaf barım var, muzum var. Nihayet.
Nihayet!
Dr. Abood'a gidiyorum.
Bir ay kızarmış tavuk yemenin bana ne yaptığını göreceğiz.
- Hadi bakalım. - Çık.
Üç kilo almışsın.
- Hatta biraz fazlası var. - Yuh!
Dört santim genişlemişsin.
- Dört santim! Tanrım. - Aynen öyle.
- Biraz yağlandığını da hissedebiliyorum. - Ben de.
- Evet. - Derin nefes al, ver!
Zorla, zorla.
Pekâlâ Mo. Son seferki kadar neşeli değilsin, doğru mu?
Pek havanda değilsin.
Evet, kesinlikle ruh hâlimi etkiledi.
- Ağlayıp durdum. - Çok üzüldüm.
Evet.
Bu ufuk açıcı bir şey.
İnsanlara, hepimize, özellikle de gençlere neler olabileceğini gördük.
Evet, bence endişe verici olan şey,
- ben bunları sadece 28 gün yedim. - Evet.
Bir ay daha devam etseydim nasıl hissedeceğimi biliyorum.
- Kesinlikle. Gençleri düşün bir de. - Evet.
Düşün, bunu gerçekten anlayamıyorlar,
mantığa oturamıyorlar, doğru düşünemiyorlar.
Eğer normalde böyle besleniyorlarsa
bu hissiyat onların normali oluyor
çünkü farklı bir şey deneyimlememişler.
Genetik yatkınlık hakkındaki konuşmamızı hatırlıyor musun?
Annenin tip 2 diyabet geçmişi vardı.
Şeker testindeki değerlerin artmış.
O zaman 30'du, şimdi 32'ye çıkmış.
İki puanlık artış basit bir şey değil.
Bu kesinlikle yediğin yiyeceklerden kaynaklanmış.
Böyle devam edersen o yöne doğru gidersin.
Diyabet, sessiz katil olarak bilinir.
Kör edebilir,
- uzuv kaybına neden olabilir. - Tamam.
Kalbi, beyni etkiler, her şeyi etkiler aslında.
- Öyle mi? - Basit bir hastalık değildir.
Ama endişelenme.
Konuştuklarımızın hepsi geri döndürülebilir.
Gerçekten mi?
Doğru şeyleri yemen gerekiyor.
- Bir de spor. - Tamam.
Ben de eski vücuduma ve eski benliğime geri dönmek istiyorum.
Evet. Ben de sana bir şey önereyim.
Olabildiğince çok yeşil sebze ye.
Belki güzel bir bardak havuç suyu… Çok güzeldir, gerçekten.
Yapma doktor. Kim yatmadan önce bir bardak havuç suyu içer?
ALTI AY SONRA
Rahatlayabileceğimi sanmıyorum.
Çok sevdiğim bir yemek bu.
Bu yolculuğa çıkmamış olsaydım
işin diğer tarafını göremeyecektim.
Pek çok kişi bu işten pek çok şekilde kâr ediyor
ve kimse hesap vermiyor.
Bu da epey bir tepemi attırdı.
Eski usul laflar. Harbiden kızdırdı.
Bir daha yemem desem yalan olur.
- "Kanat Festivali'ne hoş geldiniz." - Kanat Festivali.
Ama kesinlikle artık farklı bir gözle bakacağım.
Bugün hangi kanatları deneyeceksin?
Hepsini.
Evet, ben bunlardan istiyorum.
Yapabileceğiniz en basit şey daha az et yemek.
Hepimiz, istisnasız hepimiz
daha az et yemeliyiz ve bu tartışmaya kapalı.
Ben şöyle alışveriş yaparım.
Paketi çeviririm, içindekileri anlamıyorsam yemem.
Almam, yemem.
Ne yersek oyuz.
Ve insanların doğru şeyleri yemesiyle birçok hastalık önlenebilir.
Eğitim çok önemli.
Tüketiciler olarak doğru bilgi alabilmemiz için
markaların ve hükûmetlerin daha iyi bir duruş sergilemesi gerek.
Böylece vücudumuza giren şeyleri anlarız.
İnsani koşullarda yetiştirilen, sürdürülebilir sağlıklı gıda
temel insan haklarından biri olmalı.
Bu sizi nasıl etkiler bilmiyorum.
Yediğiniz şeylere farklı bakmanızı sağlayabilir.
Ama bu konuyu konuşmaya başlamak bile
çok güçlü bir şey.
Moy Park'ın açıklamaları:
"Hayvanların refahını ve bakımını önemsiyoruz…
Lincolnshire'daki çiftliğe izin girilip öne sürülen iddiaların farkındayız.
Bağımsız bir veteriner görüşüyle hayvanlar sağlıklı,
davranışları doğal bulunmuştur.
Tüm çiftliklerimizin doluluk oranı kapasitelerinin altındadır.
Hayvanlar günde üç kez kontrol edilmekte ve biyogüvenlik önlemleri alınmaktadır."
Avara Foods'un açıklamaları:
"Nüfusun yüzde 90'ı tavuk yiyor ve biz de bunu sağlıyoruz.
Doluluk oranlarını metrekareye 30 kilogram olacak şekilde düşürdük.
Bir işveren ve toplumun parçası olarak Wye Nehri'nin temiz görmek isteriz.
İddialar hayvancılık uygulamalarımızı doğru şekilde yansıtmamaktadır.
Bu iddiaların bilime aykırı olduğuna inancımız tam."
Tyson Foods ve KFC'ye de cevap hakkı tanınmış
ancak kendileri bir yorumda bulunmamıştır.
KFC 2019 yılında Better Chicken Commitment'a katılmış
ve hayvan refahını artıracağını
ve 2026'dan önce hızlı büyüyen tavuk kullanımını bırakacağını taahhüt etmişti.
Popeyes, Nando's ve Wingstop da aynısını yapmıştı.
2026'nın şubat ayında hepsi çekildi
ve Sürdürülebilir Tavuk Forumu kuruldu.
Bunu denetleyen de…
kendileri.
Ama insanlar mücadele ediyor…
Selam. Benim adım Mo Gilligan.
Gerçek Bite Back ekibiyle şu an Parlamento'nun önündeyiz.
Daha adil ve sağlıklı bir gıda sistemi için çalışıyoruz.
Çevreci politikalarınızı geliştirin ve İngiltere'nin nehirlerini koruyun.
Bu tavuklar gerçekten merada yetiştiriliyor.
- Buraya geldiğinde bunun yarısı kadardı. - Tanrım. Vay be.
Şuna bak!
Daha önce hiç tavuk tutmamıştım.
Bunu görmek gerçekten çok güzel.
Alt yazı çevirmeni: Berkay Dişcioğlu