Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Gaat u snel zitten, alstublieft.
Het stadion zit vol, met een nieuw bezoekersrecord.
Chris Evert Lloyd tegen Martina Navratilova.
De twee besten ter wereld.
Dit wordt een mooie.
Voor geen van beiden wordt dit makkelijk. Echt niet.
Ze was er, maar raakte de bal niet goed.
Een sensationeel punt.
Cruciaal bij rivaliteit is dat je elkaar beter maakt.
En je maakt de sport beter. Dat is je droom.
Weer een sensationeel punt.
Dit is Godzilla tegen Mothra.
Ze zetten elkaar in vuur en vlam.
Ze spelen zo agressief.
Van alle grote rivaliteiten in de sport…
Ali, Frazier.
Ze halen het beste in elkaar naar boven.
Larry Bird is dicht bij wraak…
…in die persoonlijke strijd met Magic Johnson.
Zonder twijfel de rivaliteit van het decennium.
…vind ik dat er geen grotere rivaliteit in welke sport dan ook was, dan die…
…tussen Chris Evert en Martina Navratilova.
Ze speelden 80 keer tegen elkaar.
Dat lijkt gewoon krankzinnig.
De meest strijdlustige, koelbloedige grootse doorzetters…
…die je ooit hebt ontmoet.
Geen van beiden wil toegeven hoe erg het was.
Advantage Navratilova.
Ze voerden een eeuwige oorlog op de tennisbaan.
En nu proberen ze elkaars leven te redden.
Ik krijg nog steeds PTSS als ik hier ben.
Dat besefte ik tijdens de Open.
Het was altijd zo leuk om hier te zijn.
Maar die zeven weken ellende waren behoorlijk zwaar.
Klop, klop. -Hallo.
Wat zie je er goed uit. -Hallo. Dank je.
Kort haar staat je goed.
Ik word nu wel vaker 'meneer' genoemd.
Schijn met het licht. -Steek je tong uit.
Ik ben nerveus. Dit is mijn eerste controle…
…na mijn laatste behandeling, vier maanden geleden.
Diep en langzaam ademen.
Ik had borstkanker en keelkanker.
Ik heb een lumpectomie aan m'n rechterborst gehad.
En protonen- en chemotherapie voor m'n keel.
Het was erg ingewikkeld.
Je bent nog niet zo lang klaar.
Het fijne is dat je klaar bent met chemo…
…maar als je kijkt naar de richtlijnen voor hoofd- en halskanker…
…is het nuttig om over een jaar een PET-scan te doen.
Sterk, krachtig hart. Kun je voor me gaan liggen?
Ik heb nu 800 meter gelopen…
…en ik heb nergens last van.
Uitstekend. Neem je pijnstillers?
Nee. Niks. -Oké.
Sorry. M'n navel is gevoelig. -Ja.
Ga je die door m'n neus steken? -Ja. Is dat goed?
Adem door je neus.
Zeg maar 'eee'. -Eee.
Heel goed. Perfect. Wauw.
Steek je tong helemaal uit.
Mijn hemel. -Hebbes. Geen probleem.
Verdomme.
Het is goed, Lulu.
Je kunt ontspannen.
Nu is het afwachten.
Wachten om te zien of de kanker helemaal weg is…
…met die constante stress van kanker die boven me hangt.
De vorige keer dat ik je zag, had je geen klachten.
Helaas is het deze keer…
…geen goed nieuws.
De PET/CT-scan heeft kankercellen opgepikt.
Mijn team en ik zijn het erover eens…
…dat je agressieve chemotherapie moet krijgen.
Verwachtingen: vermoeidheid, haaruitval.
Dat gebeurt. We houden je goed in de gaten…
Weet je, ik heb m'n haar nu eindelijk weer zoals ik het leuk vind.
En nu valt het weer uit? Serieus?
Ik weet het. Sorry. Ja.
We blijven vechten. Jij bent een vechter. Ik ook.
Ik had twee jaar geleden eierstokkanker.
Nu is de kanker een tweede keer terug.
Dus het is…
Het gaat over leven of dood.
Ik moet orde op zaken stellen.
Ik moet alle problemen oplossen die ik heb in m'n leven.
De kracht die ik van het tennis heb, komt nu van pas bij de kanker.
De ontastbare dingen…
…het emotionele en mentale deel.
Als ik iets wilde…
…werkte ik er harder voor dan wie dan ook.
Ik kreeg het voor elkaar.
In 1970 werd het vrouwentennis bekender.
Er waren geweldige spelers.
Rosie, Virginia, Billie Jean.
Billie Jean King, wereldkampioen tennis…
…en leider van een groep vrouwelijke revolutionairen.
Veel meiden zijn beter geworden. Ze weten: 'Het is gelukt.
Ik hoefde m'n ouders niet om geld te vragen.
Ik heb gewoon goed gespeeld en dat geld verdiend.'
En toen kwam Chrissie.
Ik zag haar voor het eerst op de US Open.
Destijds speelde iedereen serve-and-volley, dus aan het net.
En ineens was daar dat 16-jarige meisje…
…die op de baseline stond en iedereen inmaakte en alles veranderde.
Evert.
Als er al iemand nerveus is, is het niet Christine Marie Evert.
Ik was in het stadion en zag Chrissie haar eerste wedstrijd spelen…
…tegen Mary-Ann Eisel. Ze stond zes matchpoints achter.
En het kind komt terug.
Chrissie Evert.
Ze won ze allemaal.
Ik was stilletjes stomverbaasd.
Ik wist niet dat je zo goed kon zijn zonder volwassen te zijn.
En Chrissie was dat.
Chrissie Evert tegen Billie Jean King.
Nog een lob, en die is goed.
LIEF EN SCHATTIG
Men vindt haar schattig.
Maar jullie speelde niet tegen haar.
Chrissie maakt het af.
Het belangrijkste nieuws is de speech van Nixon…
…en de toekomst van de Japans-Amerikaanse handelsrelaties.
Maar voor veel mensen is de belangrijkste persoon…
…een 16-jarig meisje uit Florida.
Er is één groot probleem.
Je moet om 08.05 uur op school zijn, op St. Thomas Aquinas.
Denk je dat je het haalt?
Ja, zeker, ook al slaap ik nog half.
De hele week had iedereen het…
…over de druk op de 16-jarige.
Voelde je echt druk? -Nee, ik voelde helemaal geen druk.
Ik speel tegen de besten, dus ik heb niets te verliezen…
…maar zij alles.
Chrissie Evert heeft sinds maart niets meer verloren.
Chris Evert, game, set en match. U hoorde het.
Maar de profspeelsters waren niet zo aardig tegen haar.
Ze zeiden: 'We werken ons kapot.
We praten zes weken met een journalist…
…en dan staat zij op de cover.'
De oudere dames waren niet blij dat ik de aandacht kreeg.
Niemand praatte met me als ik de kleedkamer binnenkwam.
Velen namen het haar kwalijk…
…dat ze niet alleen een mooi, lief meisje was…
…maar dat ze ook nog eens iedereen versloeg.
Dat was het nare.
Ze was verdomd goed.
Ze bewees dat al op jonge leeftijd.
'Ik hoor hier.'
Ik was iets jonger dan Chrissie. Ik dacht: moet je haar zien.
Ze kwam op een moment dat ze vers bloed nodig hadden…
…en iemand die kijkers zou aantrekken.
Je keek naar haar en dacht: wat een mooie jonge vrouw.
Zo vrouwelijk, maar dodelijk op de baan.
CHRIS EVERT VERLENGT ZEGEREEKS
Ik was dolblij, want in deze sport…
…heb je een superster nodig.
En ik dacht: dat wordt zij.
De afgelopen jaren…
…is het aantal tennissers verdubbeld tot meer dan 20 miljoen.
Chrissie heeft het gemaakt. Damestennis is nu supergroot.
De Chrissie-gekte is begonnen.
Ik zei tegen de dames:
'We hebben die tweede generatie nodig.'
Ze zijn slim. Ze hebben het.
Ik wist dat we onze volgende superster hadden.
En het is klaar. Chris Evert wint.
Overwinning nummer 84 voor Chris Evert.
En het is matchpoint voor Miss Evert.
En een triomfantelijke Miss Evert wint Wimbledon.
Chris Evert, de kampioen van 1974, en nu als eerste geplaatst.
Ik had een abonnement op het tijdschrift World Tennis.
Daar stond Chris Evert in. Ik vond het zo gaaf.
REVNICE TSJECHIË
Ik groeide op buiten Praag.
Kom.
Ik begon toen ik vijf was.
Ik moest eerst mijn racket met een hand kunnen vasthouden van m'n vader.
Dus twee jaar lang stond ik hier urenlang mijn backhands…
…tegen een muur te oefenen.
We waren de hele dag op de tennisclub.
In het weekend van 's ochtends tot 's avonds.
We lunchten alleen thuis.
Het was ons leven.
En eindelijk, toen ik zeven was…
…sloeg ik op deze baan mijn eerste echte ballen. Over het net.
Mijn vader heeft ontelbare uren met me op de baan gestaan.
Op die manier was ik bij m'n vader en ik vond het geweldig.
Russische tanks hebben Tsjechoslowakije bezet…
…en hebben de nieuwe regering verpletterd.
Ik was 12 toen de Russen kwamen in '68.
Alles veranderde die dag.
Dingen werden veel strenger.
Maar als je een topsporter was…
…kreeg je gelijk een visum voor waar de wedstrijd ook was.
Tennis was mijn manier om het land uit te komen.
Dat gaf me de motivatie om harder te werken.
Ik wil de beste worden, dus dat betekent Wimbledon winnen.
Ik werd Tsjechisch kampioen toen ik 15 was…
…en het seniorenkampioenschap.
Daardoor kon ik naar Amerika om in de USLTA-tour te spelen…
…en daar ontmoette ik Chris voor het eerst.
Ik zag Martina voor het eerst op een toernooi bij een countryclub.
Ze was 15 jaar.
Ze liep door de menigte…
…met een badpak aan en teenslippers.
Niet in tenniskleding of in trainingspak, maar een badpak.
Ze was zo anders dan elk tienermeisje dat ik kende.
Ze was jong en naïef.
Ze was zo authentiek.
Toen ik in '73 in de tour kwam…
…was mijn eerste indruk van Chris…
…dat ze vriendelijk genoeg was om me te begroeten.
Ze was op een leuke manier cool.
Maar we waren heel anders. Chris was heel meisjesachtig.
Ik had een paardenstaart met een lint en ik droeg sieraden.
Ik had ondergoed met kanten randjes en droeg vrouwelijke jurkjes.
En ik was zo jongensachtig.
Ik zag het talent. Ik zag wat ze in huis had.
Ze had een goede topspin en een goede service.
Ze had prachtige volleys.
Als je kon opschrijven wie je voor de tweede generatie wil…
…zijn Chrissie en Martina perfect.
Iemand uit Tsjechoslowakije en het communisme…
…en een keurig meisje uit Florida, opgewektheid.
De een is links, de ander rechts. Twee verschillende stijlen.
Chrissie is een baseliner, uitstekende balans.
Tussen de oren is ze een rots.
Martina is een briljante serve volleyer, agressief.
Ze speelt altijd naar voren. Ze doet aan chips and charges.
Dat trekt toeschouwers aan. Ze vinden het geweldig.
We waren vaak samen in de kleedkamer…
…en in hetzelfde hotel, dus we gingen meer met elkaar om.
We speelden backgammon en Scrabble.
We werden gewoon goede vriendinnen.
Ik speelde een paar keer tegen haar en ze won.
Evert verslaat haar goede vriendin Martina Navratilova.
Eerlijk gezegd, in het begin…
…was het prima om vriendinnen met haar te zijn, omdat ik beter was.
Ze was emotioneel.
Ze huilde op de baan en was teleurgesteld in zichzelf en ze was niet fit.
Ze was niet in topvorm.
Chris won de tweede. Ze kan het toernooi winnen.
Dat is 'm. -Daar is 't.
Na verloop van tijd begonnen we samen te trainen…
…en daarna ging ik met haar dubbelen.
We wisten dat Chrissie en Martina een goed team zouden zijn…
…maar we hadden niet verwacht dat ze zo makkelijk met 6-1 zouden winnen.
Toen ze voor het eerst dubbelden, was het interessant…
…om te zien hoe ze met elkaar moesten omgaan.
Ze hebben allebei andere sterke punten wat een groot verschil kan maken.
Chrissie zorgt voor de stabiliteit, Martina voor de kracht.
Ze doen het goed.
Er is veel kameraadschap tussen de dames.
Game, set en match.
Miss Evert en Miss Navratilova.
Ik hield van mijn Amerikaanse vrienden.
Ik werd verliefd op alles wat Amerikaans was.
Ik paste er helemaal bij.
Ik was een echte yankee.
In 1975 kreeg ik problemen met de Tsjechische regering…
…omdat ik te veel met de Amerikanen omging…
…met Chris en Billie Jean en Rosie Casals.
Ze zeiden: 'Je bent te Amerikaans.
Je moet meer met de Russische spelers omgaan.'
De Tsjechische regering trad hard op tegen haar. Ambtenaren zeiden:
'We zullen je in het gareel houden.'
Ik mocht niet op de US Open spelen.
En toen dacht ik: als ze me laten gaan, kom ik niet terug.
De West Side Tennis Club in Forest Hills organiseert al meer dan 50 jaar…
…de US Open.
Voor de US Open zei ik tegen m'n agent: 'Ik ga overlopen na het toernooi.'
Slechts drie mensen weten het. Eén daarvan is Chris Evert.
Ze spelen tegen elkaar op de dag dat Martina wil overlopen.
Er is maar een manier om de nummer een te worden.
Je verslaat Chrissie Evert.
Een close line call tegen de emotionele Navratilova…
…heeft haar concentratie verstoord.
Ze heeft tien punten op rij verloren en Evert serveert voor de winst.
Uit. -Game.
Ik won die wedstrijd en ze barstte op de baan in tranen uit.
Ik wist dat ze zou overlopen, maar ik wist niet wat dat inhield.
Toen vertelde ze me dat ze haar ouders misschien nooit meer zou zien.
De volgende dag ging ik naar het kantoor van de Immigratie- en Naturalisatiedienst…
…in New York.
Ik moest papieren ondertekenen en zweren dat ik geen communistische spion was.
Ze zeiden: 'Oké, je krijgt een greencard, maar vertel het niemand.'
De dag erna gaat de telefoon. Het is mijn begeleidster.
'Waarom deed je het?'
O, mijn God, ze weet het.
'Hoe weet je dat?' 'Het staat in The Washington Post.'
Iemand heeft het gelekt.
'Tennisser vraagt asiel aan.'
Toen brak de hel los.
Hoi.
Waarom ben je overgelopen? -Waarom?
Ja.
Omdat ik niet genoeg kansen kreeg…
…om zoveel mogelijk te tennissen van de Tsjechische regering.
Als ik nummer een wilde worden en dat wil ik…
…dan kan dat niet onder de omstandigheden thuis.
Heb je afscheid genomen van je familie? -Nee.
We hoorden op de radio dat ze was overgelopen.
Het was alsof je met een hamer werd geslagen.
Mam viel bijna flauw en huilde.
Ik moest ook huilen. Het was een ramp.
De eerste reactie was:
'We zullen elkaar nooit meer zien. Wat moet die arme Martina daar?'
Wat als er iets gebeurt? Ze is alleen en niemand kan haar helpen.
Dat was het ergste.
Ze is alleen op de wereld.
Ik had het gevoel dat ik m'n zus kwijt was.
Het was het zwaarst voor m'n moeder.
En voor m'n zus.
Ik was haar grote zus en beschermer…
…en deelde alles met haar.
Ze was nog maar 12.
Ik voel me nog steeds schuldig.
Ze dreigden met twee jaar gevangenisstraf.
Ik zat een week ondergedoken…
…voor het geval de Tsjechen me zouden ontvoeren en terugbrengen.
En een maand lang werden we inderdaad gevolgd.
Mijn leven was een puinhoop. Ik was zo anders dan de rest.
Ik denk niet dat iemand Martina's ervaring in dat eerste jaar…
…na haar overlopen volledig kan begrijpen.
Ze probeerde Engels te leren door I Love Lucy te kijken.
Een jaar later kwam ze naar de US Open en ze was een wrak.
Ze sloeg op onze microfoon. -Mijn oren merkten het.
Zoals ze het zelf zei…
…ze stond op de rand van een zenuwinzinking.
Alleen zijn, dat was de prijs.
Na de wedstrijd…
…hadden anderen hun familie, maar mijn familie kon er niet zijn.
Bij het eerste toernooi dat ik won, omhelsde ik dus maar een paal.
Kom binnen.
Zet het hier maar neer, alsjeblieft.
Mijn vrouw, Julia, was vanaf het begin bij mijn behandeling.
Ik stuurde haar naar huis.
Ik moet alleen zijn. Ik moet de energie voor mezelf bewaren.
Chemo sloopt je.
Ik was bijna te moe om te huilen.
Dat is nu klaar…
…maar het is een schok voor je systeem. Emotioneel, fysiek, mentaal.
Je gaat door, maar het sloopt je.
Ik was zo blij toen ik weer blauwe bessen kon proeven.
Mijn smaakpapillen waren verpest.
Een sporter verliest niet graag de controle…
…maar de mentaliteit van een kampioen komt naar boven.
Je neemt alle variabelen in je op, alle informatie, wat belangrijk is…
…en wat je nu moet doen om met alles om te gaan.
Zo lijkt het net alsof ik meer haar heb.
Als je met die druk leeft…
…leer je dingen in de juiste volgorde van belangrijkheid te zetten.
Het doel is om kankervrij te worden.
Welke kant? Deze kant.
En dat weet ik over zes maanden, na de scan.
Ben je er klaar voor?
Martina Navratilova, voorheen uit Tsjechoslowakije, is nu Amerikaans.
Is Martina goed genoeg om Chris Evert te verslaan?
En dat lijkt een ace.
In 1976 speelde ze beter.
En toen dacht ik:
ze kent me te goed. Ze kent mijn spel te goed.
En ik ging naar haar toe en zei: 'Ik kan geen dubbels meer met je spelen.'
Dat deed pijn.
Hierin verschillen Chris en ik best veel.
Ik kan tegen iemand spelen en daarna samen gaan eten.
Bij winst en verlies.
Maar zij moest afstand nemen…
…want ze was alleen close met spelers die haar niet konden verslaan.
We wonnen twee grandslamdubbeltitels…
…maar ik zei: 'Ik moet ermee stoppen', want…
Ik haat dit…
…maar ik vond het belangrijker om nummer een te zijn…
…dan om goede vrienden te hebben.
Dit is een Andy Warhol.
Die is in 1976 gemaakt.
Ik was destijds de nummer een van de wereld.
Ik was heel gefocust.
Ik had een tunnelvisie wat betreft mijn tennis.
Het is matchpoint voor Chrissie Evert.
Game, set en match.
Chris Evert, nog steeds pas 21, wint Wimbledon opnieuw.
Ik sta op de baan en houd de trofee omhoog…
…en ik ben echt heel blij en het is een geweldige kick voor me.
Dan ga ik terug naar mijn hotelkamer…
…en ik voelde een soort zwaarte.
Ik ging op de vloer liggen en kon niet opstaan.
Het was een depressie.
En ik kwam tot een realisatie.
'Chrissie, je hebt geen vrienden.
Daarom lig je op de grond.
Ja, je hebt Wimbledon gewonnen.
Maar als je geen vrienden hebt, ben je niet gelukkig.'
Dat was het Wimbledon waar je niet meer met Martina speelde.
Dus als je geen vrienden had…
…waarom verbrak je dan de ene vriendschap die je wel had?
Je geeft dingen op als je ergens goed in wil zijn.
Je geeft dingen op.
Toen ik opgroeide, draaide alles om tennis.
Vriendschap werd nooit aangemoedigd.
Mijn vader had een winkelwagentje vol ballen…
…en hij sloeg een uur lang ballen naar me toe.
Nu gaan we aan tweede ballen werken, oké?
Meer spin op de tweede bal.
Hoger. Rekken. -Ik speelde voor mijn vader.
Ik wilde hem een plezier doen. Ik wilde hem gelukkig maken.
Maar ik vond het niet leuk.
Ik werd wrokkig.
Ze heeft veel van haar jeugd gemist.
Ze had geen logeerpartijtjes.
Ze had geen vriendjes op de middelbare.
En als gevolg van haar opvoeding, was Chrissie gereserveerder.
Niemand werd er zo jong nummer een als Chris Evert.
Ze werd op belachelijk jonge leeftijd al 'Chrissie'.
Ze was niet in balans.
Succes op zo'n jonge leeftijd was niet goed…
…voor mijn emotionele en mentale groei.
En dus had ik altijd het gevoel dat ik…
…alleen wilde zijn en me wilde concentreren.
Als je speelt, blijf je geconcentreerd, door heel cool te zijn…
…en je reageert nooit ergens op, niet zichtbaar tenminste.
Op de baan ben ik aan het werk. Ik wil winnen.
Ik wil de nummer een zijn.
De kleine ijsdame, Chrissie Evert.
Miss Evert, die vaak 'De IJskoningin' wordt genoemd.
IJSKONINGIN WEER IN DE VRIEZER
'De IJskoningin' vind ik prima.
Zo was ik op de baan.
Ik hield alles in en toonde geen emotie.
Dat vond ik fijn.
Ik gebruikte het in mijn voordeel.
Dat werkte voor mij.
Maar het was gewoon…
…heel eenzaam.
Ben je er klaar voor?
Je moet wel, toch?
Hoe gaat het vandaag?
Zo goed als verwacht kan worden.
De apotheek is bezig met je medicijnen.
Oké. -Ja. Pijn?
Andy, mijn ex-man, brengt me naar mijn chemo.
Oké. Eens kijken.
We zijn 20 jaar getrouwd geweest.
We hebben drie kinderen.
Er is een zorgzaamheid die nooit zal verdwijnen.
Soms moeten er vreselijke dingen gebeuren…
…om te beseffen hoe je echt over dingen denkt.
Je valt straks in slaap. -Dat weet ik.
Je zei deze keer iets interessants over God.
Spiritualiteit wordt nu belangrijk.
Ik ben daar vorige keer mee begonnen, maar ik kan er nu dieper op ingaan.
Wat vind je ervan? -Eigenlijk gewoon…
…toegeven aan dingen die je niet kunt controleren…
…en je er geen zorgen over maken…
…en jezelf toestaan om vrij te zijn.
Ik had tot nu toe bijna overal controle over.
Als je kanker krijgt…
…verandert je perspectief en je kijk op het leven.
Ik moet het loslaten en de controle opgeven.
Ik denk dat haar ogen zijn geopend…
…over wat dit ding, dat leven heet, inhoudt.
…omdat de dood aanwezig is.
De ego's verdwijnen en je begint weer op nul.
Chris Evert wordt vandaag 23…
…en ze heeft de pers uitgenodigd in Fort Lauderdale.
Chris wil vertellen waarom ze in 1978 niet meedoet aan het Virginia Slims Circuit.
Ik heb twee of drie maanden vrij nodig. Drie weken was het langste tot nu toe.
En ik heb de afgelopen vier of vijf jaar zo'n hoog tempo gehad.
Ik had blessures en mentaal was ik er niet altijd bij.
Ik besloot dat ik rust nodig had. Ik moest weer gretig worden.
Ik heb geen racket aangeraakt.
Ik heb de afgelopen maand maar drie dagen gespeeld. Heerlijk.
Op die manier tennissen is slopend.
Als je zo goed bent, en je zoveel wedstrijden speelt.
En omdat ik niet speel…
…moeten de jongere spelers beter worden.
Mensen als Martina gaan nu veel toernooien winnen.
Het duurde even…
…voor Martina weer op niveau is en haar competitiedrang terugvindt.
Maar als ze dat doet…
…begint ze aan een echte zoektocht naar de top van de berg.
Ik wilde de nummer een zijn.
Martina is veel afgevallen.
Ze ziet er geweldig uit en beweegt heel goed.
Martina Navratilova, de nummer twee.
Chris Evert begint weer…
…en ik zou het niet weten als de pers het niet steeds zei.
Voor het eerst was het een Evert-Navratilova-wereld.
Er was dat jaar een strijd over wie nummer een zou worden.
Martina Navratilova. Game, set en match voor Miss Evert.
In '78 had ik iedereen ter wereld verslagen.
Martina is nog niet op de proef gesteld. -Game, set, match.
Ik wist dat ik haar kon verslaan.
Ik wist dat ik een doelwit was.
WIE IS DE NUMMER EEN IN HET DAMESTENNIS?
Er waren verschillende meningen over wie de nummer een was…
…dus het kwam neer op Wimbledon.
Dit zou ofwel een prachtige doorbraak voor Navratilova worden…
…om haar eerste major te winnen en de rivaliteit te veranderen…
…of als Chris wint…
…blijft ze Martina misschien nog een tijd domineren.
We kijken naar Chris Evert, als eerste geplaatst.
Ze geniet daar al vier jaar van.
En haar tegenstander…
…Martina Navratilova.
Ik denk dat de meeste mensen hoopten en verlangden naar deze clash…
…tussen de twee dominante vrouwen in het tennis.
Advantage, Miss Navratilova.
Wie was jouw coach hier? -Ik had geen coach.
Miss Evert serveert.
Daar gaan we.
Ik had zo'n air.
Je had zeker een air. Dat was intimiderend.
Ze miste de bal volledig, iets wat ik niet eerder zag.
De Tsjechische moet echt beter in haar spel komen.
Je schudde nee met je hoofd. Dat vond ik niet leuk.
Ik schudde naar mezelf, niet naar jou.
Chris zet druk op Martina.
Ik word er weer nerveus van. -Ja.
Chrissie staat voor en je denkt:
dit gaat zoals het altijd gaat.
Martina biedt wat tegenstand, maar Chrissie kan haar aan en ze wint.
Want ze is Chris Evert.
En Martina gaat naar het net.
15-40.
Het is wat neerbuigend.
Het is een lieve geste, en niet heel bedreigend.
En iets aan die bal die tegen haar hoofd kwam…
…lijkt iets los te maken.
Zeker weten.
Je was daarna een andere speler.
Uit.
Eerste game, laatste set.
Chris Evert is nerveus.
Je domineert.
40-love.
Miss Navratilova serveert voor de wedstrijd.
6-5 voor in de derde set.
Je hoort je hart kloppen.
Je hoort jezelf ademen.
Alles is honderd keer uitvergroot.
De tijd staat stil, maar gaat tegelijk te snel.
Je kon een speld horen vallen.
Stilte.
Daar. Het is haar gelukt.
De kampioen. -Game, set en match voor Miss Navratilova.
Je was zo lief. -Het was je eerste keer.
Dat was de puurste vreugde die ik ooit op een baan heb gevoeld.
Omdat het een levenslange droom was. -Het was je doel.
Waar denk je nu aan?
Ik huil omdat m'n ouders er niet bij waren.
Miss Evert.
Chrissie Evert, de best verdienende vrouw ooit…
…maar nu de nummer twee van de wereld.
En Martina Navratilova, de huidige nummer een van de wereld.
Ik heb gedaan wat ik wilde, Wimbledon winnen…
…en daarmee ben ik nu de nummer een van de wereld.
Dat ga ik proberen zo te houden.
Het wordt niet makkelijk, want ik ben nu de kampioen…
…en iedereen gaat twee keer zo hard proberen me te verslaan…
…maar ik ben nu zo blij dat ik iedereen aankan.
Mijn jongere zusje Jeannie overleed aan eierstokkanker.
Het verspreidde zich zo snel.
Toen het werd ontdekt, was het al stadium vier.
Het zat in alle organen in haar lichaam.
Het was zo pijnlijk om te zien.
Twee jaar later belde de geneticus: 'Laat je testen.'
Ik had hetzelfde gen.
Ik had stadium een.
Mijn arts zei: 'Als je dat niet had gedaan…
…was het stadium drie or vier geweest.
Zij moest sterven aan die sluwe kanker…
…om mij de kans te geven het leven te hebben dat ik nu heb.
Toen Chris vertelde…
…dat ze een borstamputatie zou ondergaan vanwege het BRCA-gen…
…begon ik te huilen…
…niet wetende dat ik toen ook kanker had.
Toen ik de knobbel in mijn keel voelde, ging ik voor een CT-scan.
Ik bleek borst- en keelkanker te hebben.
Elke scan is doodeng.
CHRIS' OUDSTE ZOON
Ben je er klaar voor?
De tweede keer besefte ik echt…
…hoe kostbaar elk moment is…
…hoe kostbaar het leven is.
Ik wil er altijd zijn voor mijn kinderen.
Martina, je bent nu populairder dan ooit.
Je bent de nummer een.
Mensen zeggen dat je Chris hebt verdrongen als nummer een van de wereld.
Je kwam naar buiten…
Liet dat racket op haar voet vallen.
Waarom deed je dat?
Op mijn slechte teen.
Op je slechte teen. Ik snap het. Vertel…
De weg naar nummer een is geweldig.
Die klim omhoog.
Dat is enorm spannend.
Maar als je er eenmaal bent, zijn de verwachtingen veel hoger.
Er wordt verwacht dat je altijd wint.
Het wordt moeilijker.
Martina was nummer een, maar haar spel ging achteruit.
Persoonlijke problemen beïnvloedden haar concentratie…
…haar toewijding en haar spel.
In de beginjaren kon ik altijd rekenen op…
…Martina's gebrek aan killerinstinct.
Ze gaf toe dat ze graag tegen haar vrienden speelde…
…want als ze won, was ze blij, maar als ze verloor ook.
Ik dacht: wauw.
Zo voel ik me niet.
Ik speelde tegen Martina op Amelia Island.
De 41ste keer tegen elkaar.
Chris Evert Lloyd leidt in de rivaliteit, 27-13.
Ik kon haar goed aan en versloeg haar.
Evert Lloyd.
Martina heeft altijd de potentie gehad om de nummer een te worden.
Maar ik denk dat ze niet hard genoeg werkt en haar talent niet gebruikt.
Uit.
Ik won met 6-0, 6-0.
Chris Evert Lloyd.
Ze won geen game.
Ze heeft nu 17 wedstrijden op rij gewonnen in 1981.
Ik ontmoette Nancy Lieberman.
Ze zei: 'Je werkt niet hard.' Ik zei: 'Waar heb je het over?'
'Je kunt veel harder trainen.' 'Wat bedoel je?'
Ze liet me basketbaltrainingen doen.
Toen besefte ik dat ik veel fitter kon zijn.
Ik weet wat ervoor nodig is om de beste te zijn…
…en Martina deed niet alles wat ze kon in tennis.
Je moet veel harder slaan, Wonder Woman.
Basketbalster Nancy Lieberman staat meestal aan haar zijde.
Zo? -Hou hem voor je. Te dichtbij.
Nancy was een ruige New Yorkse basketbalspeler.
Ze gebruikte haar ellebogen en heupen. Zo was ze.
Nancy Lieberman, 23 jaar, geboren in Brooklyn…
…een meester in het koken van kreeften, waar Martina van moet huilen.
Nancy Lieberman werd boos op haar en schreeuwde:
'Je bent beter. Op elk gebied van je spel ben je beter.
Ze is een mindere sporter, ze beweegt minder.
Ze kan niet zo goed slaan.'
Nancy zei: 'Ze heeft wat jij wil.
Wees niet bevriend met haar. Je moet haar verslaan.'
Dus tijdens de training dacht ik aan Chris.
Bij al die oefeningen, dacht ik aan Chris, want de rest kon ik aan.
Zij was mijn wortel. Haar moest ik verslaan.
Ze besefte: 'Ik moet dunner en fitter worden.
Ik moet beter eten, harder werken.'
Ze deed alles wat ze kon om haar talent waar te maken.
Al het mogelijke.
Maar Nancy was niet aardig over mij en tegen mij tegen Martina…
…en ze maakte Martina wijs dat ik de vijand was.
Dat was ze ook.
Chris was de vijand, want zij stond een en ik twee.
Ik moest haar verslaan om nummer een te worden.
Ze zei: 'Je kunt geen vrienden zijn met Chrissie.
Je moet haar haten.'
Ze klaagt dat Nancy Chris als vijand zag, maar zij wilde geen vrienden zijn.
Vijf maanden later was ze een compleet andere speler.
Ze was mager.
Ze was gestroomlijnd.
Ze was afgetraind.
Ze was fit, haar conditie was geweldig, haar slagen waren geweldig.
Maar ze praatte niet met me.
De rivaliteit sloeg om omdat Martina zoveel beter was geworden.
En de vriendschap was heel erg beschadigd.
Nancy neemt alle schuld op zich.
Ze wilde dat het zou gebeuren. Dat was het doel en Martina was het ermee eens.
Ik werd te veel beïnvloed door mijn vriendinnen.
Ik wist niet precies hoe ik ermee om moest gaan…
…maar ik wist dat ik wat meer een killersinstinct moest hebben…
Misschien ging ik te ver.
En nu is het Martina die Chrissie pijn doet.
Ze begint haar pijn te doen op de baan. En in de kleedkamer…
…door haar manier van doen.
Ze doen elkaar emotioneel pijn.
Je ziet het aan hun gezichten op de baan.
Chrissie haat Martina's lichaamstaal.
En je ziet de woede op Martina's gezicht…
…als ze denkt dat ze een wedstrijd van Chrissie verliest.
Ze doet alles heel goed. Ze doet niets geweldig.
1982 is een topjaar voor Martina Navratilova.
Ze heeft 37 wedstrijden op rij gewonnen…
…waaronder Wimbledon, en ze zit vol zelfvertrouwen.
Na Wimbledon zei Martina, dat ze bekend wilde staan…
…als de beste tennisster ter wereld…
…wat Chris Evert Lloyd woedend maakte.
'Wat een belediging voor Billie Jean en mij.
Onze carrières zijn tien keer beter dan die van haar.'
Er werd altijd naar mij gevraagd en nu vraagt iedereen naar haar.
Misschien vindt ze dat ik veel aandacht krijg.
Er is altijd jaloezie aan de top.
Ben je beter dan Chrissie? -Ik denk het wel.
Ze zou het daar niet mee eens zijn…
…maar ik ben beter op mijn best, dan zij op haar best is.
Als we alleen waren in de kleedkamer tijdens die gespannen, ijzige jaren…
…waren we heel stil.
We spraken gewoon niet met elkaar.
We zaten ver uit elkaar.
Het was het dieptepunt in onze relatie.
Ik kwam ertussenin.
Ik weet nog goed…
…dat er een gespannen sfeer was tussen Martina en Chrissie.
EVERT SLAAT TERUG IN WOORDENWISSELING OVER NUMMER EEN PLEK
De media portretteerde ze zo…
…dat ze stadions konden uitverkopen.
Die twee, de prinses tegen de sterke…
…een beter script was er niet.
De finales tussen Chris en Martina, die mocht je gewoon niet missen.
Martina won de US Open hier in New York.
Vorige week versloeg Martina Chris in de finale van de Australian Open.
Maar Chris versloeg Martina weer een week eerder.
Ze waren enorm groot.
Het vrouwentennis trok aandacht. Op elk toernooi.
De media bepaalt wat ze van je maken en ze vonden het geweldig.
Dat was de eerste echte rivaliteit…
…die dat soort interesse opwekte en het vrouwentennis echtheid gaf.
Mijn eerste gast is een van de grootste tennissers ooit, Chrissie Evert.
Maar Chrissie was ook buiten het tennis enorm bekend.
Chris Evert. -Miss Chris Evert.
Chrissie werd meteen omarmd.
Wat vind je van dit welkom?
Ik ben heel blij.
Zoveel mensen had ik niet verwacht…
…en ik was stomverbaasd toen ik de fanfare zag en iedereen.
Buiten de baan om was er die romance met Jimmy Connors.
Ze ging om met geweldige tennissers en hele bekende acteurs.
Toen trouwde ze met John Lloyd, een knappe vent.
Chrissie werd steeds groter, en niet alleen op sportgebied.
Ze begon inkomsten te krijgen die vergelijkbaar waren met de mannen.
Daarom hou ik van Lipton ijsthee.
Tricot Mesh van Band-Aid voelt net als je huid.
Het blijft beter zitten, en niet alleen tijdens tennis.
Hoeveel geld heb je verdiend?
Dat is een directe vraag.
Met het tennis iets meer dan zeven miljoen dollar.
Met sponsoring ook zoiets, of meer zelfs.
Chrissie was een goed verhaal.
Het patriarchaat houdt hiervan. Er is geen bedreiging.
CHRIS EVERT WORDT BIG BUSINESS
De pers behandelde mij anders.
Ik lag onder een andere microscoop.
Ik was het 'communistische' meisje dat in Beverly Hills woonde.
Ze overdreven alles.
Als ik mijn land verliet en ergens naartoe ging waar ik niemand kende…
…ik mensen vertrouwde, verraden werd door vrienden en de pers…
…dan zou ik ook een minderwaardigheidscomplex hebben.
Ik had moeite met mijn lichaam en uiterlijk…
…mijn aderen, spieren en scherpe gelaatstrekken.
Ik wilde niet beoordeeld worden…
…op iets waar je niet op moet beoordelen.
Ze helpt de lokale economie…
…door bij een autodealer een nieuwe Porsche van 34.000 dollar te kopen.
De Amerikaanse media portretteert Martina als gulzig, met te veel sieraden…
…te veel snelle auto's en te Amerikaans.
Mensen gingen te veel kijken naar haar leven buiten de baan.
Er zijn verhalen over lesbiennes in het vrouwentennis…
…en Martina is het middelpunt van die verhalen.
De pers vroeg me steeds of ik gay was…
…of dat er lesbiennes in de tour waren.
Ik had toen een relatie met Nancy Lieberman…
…die nog niet uit de kast kon komen, dus we deden alsof we vrienden waren.
Ik beschermde de tour.
Ik speel tennis. -Dat is het belangrijkste.
Ja, daar wil ik het over hebben.
Een artikel in de New York Times beweerde destijds…
…dat homoseksualiteit in de sport controversiëler is…
…dan drugs of misdaad.
En de sponsors van de tennistour werden erg nerveus…
…door de dreiging van homoseksualiteit in het vrouwentennis.
Het was een nare tijd.
Er waren media die met schreeuwerige koppen…
…meer informatie probeerde te krijgen.
Iedereen op de tour wist dat Martina vriendinnen had…
…en wist dat ze gay was.
Dat was niet bijzonder, maar wel…
…om dat openlijk te zeggen.
Ik besloot dat niet zelf.
Het was een journalist die over mijn geaardheid wilde praten.
Van wie ik hou, gaat niemand wat aan.
Steve Goldstein, die voor de New York Daily News schreef…
…zei dat ik het goed vond. Ik heb dat hele artikel nooit goed gevonden.
En ik kwam niet uit de kast als bi. Ik was gay.
Maar je kon beter bi zijn dan gay.
Biseksueel, dat was altijd onze…
…back-up.
BILLIE JEAN IN LESBISCH SCHANDAAL
In 1981 werd ik ook geout.
Mensen hebben geen idee. Het was verschrikkelijk.
Mannelijke sporters waarvan ze weten dat ze gay zijn, stellen ze die vraag niet.
Maar vrouwelijke sporters krijgen die vraag steeds.
Er ontstaat een obsessie. 'Met wie is Martina nu?'
Ze ging ermee om door ze in haar box te zetten.
Als de roddelpers dan een foto wilden, moesten ze naar het centre court.
Martina maakte haar coming-out nog opener.
Een dolblije Martina Navratilova naar de tribune…
…om het te vieren met haar vriendin Judy.
Martina had veel vriendinnen.
Meer dan gemiddeld. Veel vriendinnen.
Heb je ooit alleen gewoond?
Ik was af en toe een paar jaar single, maar meestal was ik met iemand.
Ik was niet graag alleen. Ik had geen familie op me wachten.
Juist. -Misschien was ik daarom afhankelijker…
…van een vriendin, voor liefde, steun en een thuis.
Ik had geen kinderen, ik mocht niet trouwen.
Je gaf niets om wat anderen dachten en dat bewonderde ik.
Ik kon zeggen wat ik wilde. Er waren geen sponsors die me konden tegenhouden.
Mijn agent vertelde me een keer…
…dat hij op Madison Avenue was met de adverteerders.
Ze waren ideeën aan het pitchen.
Ze hadden ideeën voor jou en ze zeiden: 'Ja, dit en dat.'
En hij zei: 'Wat als Martina dit doet?' En de kamer viel stil.
Ik was daar misschien jaloers op, maar ik kon mezelf niet veranderen.
Op de baan is een ding, maar naast de baan is het populariteit…
…omdat jij het perfecte buurmeisje was. Zo praatten ze over je.
Het meisje met wie je zoon moet trouwen.
Dat schreven ze zeker niet over mij.
Uiteindelijk gaf ik het maar op.
Ik dacht: ik laat mijn racket het woord doen.
Game.
De nummer een.
Martina Navratilova. -Ze is op dreef.
Ze was overweldigend…
Ze had maar 50 minuten nodig om Bettina Bunge te verslaan.
Ze versloeg Beverly Mould met 6-1, 6-1. -Overweldigde Andrea Jaeger.
Als Martina Navratilova op haar best is, vergeet het dan maar.
Mensen waren gewend aan dames in een soort overgooiers…
…die vanaf de baseline speelden. En dan had je Martina.
Slash, slash, Zorro's teken, je bent weg.
Game.
Martina heeft 19 wedstrijden en vier toernooien op rij gewonnen.
Martina haalde iedereen in.
Je probeert zoveel mogelijk games te winnen om niet voor schut te staan.
Dat is 'm. - Game.
Is het anders om de jager te zijn in plaats van de prooi?
Ik ken het allebei.
Duizend vrouwen jagen op mij en ik jaag op een vrouw.
Ze bewijst weer dat ze de nummer een is.
Ze heeft 49 wedstrijden op rij gewonnen.
Is ze slecht voor het vrouwentennis? Martina zegt nee.
Dat is onzin, want de speelsters weten…
…dat ze beter moeten worden…
…dus het niveau in het vrouwentennis gaat omhoog.
Op haar hoogtepunt had Chrissie moeite om een paar games te winnen.
Haar spel was zo compact.
Ze deed alles beter dan ik.
Ze versloeg me op gravel. Daar versloeg ik haar altijd.
Ik kon haar op geen enkele ondergrond verslaan als het op gravel niet lukte.
Martina Navratilova.
Ik heb alles minstens één keer gewonnen, maar het probleem is…
…dat je nog meer wil winnen.
Ik doe altijd mijn best op de baan…
…maar ik weet dat ik nog beter kan.
Daar ga ik nu voor.
Een geweldige overwinning voor Martina.
En een groot applaus voor Chris Lloyd.
Ze speelde prachtig vandaag, maar ze speelde tegen een meisje…
…dat misschien wel de beste vrouwelijke speler is ooit.
Chris, de prinses, de lieveling, verloor haar glans…
…op dat moment.
Iedereen kijkt naar je.
Dat is veel druk.
Ze had de tenniswereld overgenomen. Ze was onverslaanbaar.
Ze had overal een antwoord op.
Tegen de zomer van 1984 was ik de underdog.
De US Open-finale van 1984…
…op die beroemde Super Saturday, 8 september 1984…
…was de grootste dag in de tennisgeschiedenis.
De sfeer was heel gespannen.
We gaan kijken naar Chris Evert Lloyd tegen Martina Navratilova…
…voor de 61ste keer.
Het wordt anders dan een jaar geleden. Martina won makkelijk.
Chris probeert dit jaar het gat weer te dichten.
Ik voelde dat ik haar kon verslaan.
En het hardcourt van de US Open was denk ik…
…iets meer in mijn voordeel.
Daar gaan we. Chris Evert Lloyd serveert.
Beste eerste en tweede service. -Mee eens.
Chris beweegt beter dan ooit over de baan.
Ze speelde zo agressief om de eerste set te winnen…
…en het publiek werd gek.
Game en eerste set, Evert Lloyd, zes-vier.
Chris krijgt de grootste staande ovatie ooit…
…omdat mensen denken dat ze Chris' comeback gaan zien die dag.
Chris lijkt heel fragiel.
Maar als je dat vuistje ziet, moet je oppassen.
Het publiek was zo tegen me. Ze wilden dat ik verloor.
Ik weet niet of het kwam omdat ik gay was…
…of uit een communistisch land kwam of niet echt Amerikaans was.
Er wordt om stilte gevraagd.
Als ze tegen anderen speelde, juichten ze wel.
Maar niet tegen Chrissie. Dat is een feit.
Om op je best te kunnen spelen…
…als het moeilijk wordt en er zo'n spanning op zit…
Maar ik denk wel dat Martina er meer last van had dan andere spelers.
Dertig gelijk.
Martina krijgt problemen met het publiek…
…als ze hen blijft nadoen en om applaus blijft vragen.
Het was de moeilijkste wedstrijd ooit.
Ik ben Amerikaans. Ik ben een goed mens.
En jullie haten me.
Ze waren met me opgegroeid.
Dit waren New Yorkse fans die ik al vanaf m'n zestiende kende.
Ik was hun Chrissie en in hun ogen…
…was Martina een pestkop.
Game, Navratilova. -Ze won die game makkelijk.
Het werd op het scherp van de snede gespeeld. Wie durft er?
Als Martina op gang komt, is ze niet te stoppen.
Dat is te goed.
Game en tweede set…
Martina ging door.
Uit.
Ze zei: 'Nog één game.' -Nu zegt ze: 'Nog vier punten.'
40-15. -Dubbel matchpoint.
Het kan niet dramatischer worden.
Ze komt er niet bij.
Martina Navratilova.
Sorry.
Dat is natuurlijk Martina's coach, Mike Estep.
Dat zijn tranen van vreugde.
Nee, het waren tranen van opluchting.
En verdriet.
Het is moeilijk om nu normaal te klinken, dus bedankt, allemaal.
Bedankt, Mike, en iedereen daar in de box.
Zij juichten wel en iedereen bedankt.
Ja, Chrissie, we houden van je.
Ik was er kapot van.
Op dat moment besefte ik dat ze nu een betere tennisser is dan ik.
Een betere sporter, maar nu ook een betere tennisser.
Ik was opgelucht dat ik had gewonnen…
…en ik was verdrietig dat het publiek zo tegen me was.
Ik wilde het niet persoonlijk opvatten.
Als sporter sta je alleen aan de top.
Psychologen weten niet hoe het is om met druk om te gaan.
Alleen kampioenen begrijpen het.
Hallo.
Hoi, Lulu.
Hoe gaat het?
Kom binnen, Lulu. Doe alsof je thuis bent.
Covidtest. Negatief. -Dank je. Dat was heel…
Hoe gaat het?
Beter dan jij denk ik.
Je hebt eten. -Julia heeft soep gemaakt.
Je haar is lang. -Ik vond m'n haar altijd lelijk.
Maar bij foto's van vroeger denk ik: ik had zoveel haar.
Ben je nog misselijk?
Door de vermoeidheid voelt het alsof m'n lichaam niet van mij is.
Ik heb het gevoel dat ik er geen controle over heb.
Ik keek naar tennis op tv, en die jonge sporters…
…die zijn zo fit…
…en zo sterk…
…en ze hebben zoveel energie, en ze zweten en…
Dat waren wij. -Dat waren wij, ja.
Maar nu niet meer. -Ik weet het.
Ben je al begonnen met tennissen?
Het staat niet op m'n bucketlist. -Nee, ik weet het.
Op mijn bucketlist staat nu alleen wandelen.
Ik weet nog dat we gingen skiën. Dat moeten we doen.
Dat wil ik, nog een keer met jou skiën.
Dan moet je heel langzaam skiën om bij mij te blijven.
Gewoon… -We moeten nog zo'n SNL-sketch doen…
…over hoe competitief we zijn.
Jij nam de makkelijke weg. Ik klom omhoog.
We moeten praten, Martina. -Je maakt me niet gek, Chris.
Dat wil ik juist niet doen.
Zo versla je me nooit.
'Dit is niet waar ik voor getekend heb.'
'Ik ben m'n haar kwijt.' 'Ik heb ook geen haar meer.'
'Ik ben misselijk.'
'Ik ben negen kilo kwijt.' 'Ik veertien.'
Is het emotioneel zwaarder omdat je weet hoe het gaat zijn?
Je moet je geest voor de gek houden.
De volgende is de derde. Na de derde ben ik op de helft.
Ik was constant aan het tellen. Vijf gehad, nog dertig.
Zes gehad, nog 29.
Ik telde letterlijk elke keer af. Dat moet, want het is een doel.
We zijn zo doelgericht. Je moet het einde van de weg zien.
Oké. Dus… -Kom hier.
Het komt goed.
Het is zo mooi vandaag.
Dag, superster. -Adios, amiga.
Ik klaag over… -Jullie allebei.
…dat ik me drie dagen slecht voel…
…en zij had 35 dagen waarin ze misselijk was en hoofdpijn had.
Ze had 35 dagen. Mijn God. Ik…
Ik ben het me zo bewust.
Het is zo inspirerend voor me.
En nadenken over haar reis met kanker, helpt me echt met mijn reis.
Iemand zei dit…
…en ik had het moeten opzoeken, want ik vind het geweldig.
'Soms is de op een na beste ter wereld zijn, het ergste wat er is in Amerika.'
Vind jij dat ook?
Of ben je tevreden met de op een na beste te zijn?
Ik moet er wel tevreden mee zijn…
…want ik ben al drie jaar de nummer twee.
Buiten de baan gebeurde er van alles met Chrissie.
Ze was gescheiden van John Lloyd, dat huwelijk was voorbij.
Mijn geluk hing af van of ik die dag won of verloor.
Ik had niet meer genoeg over voor hem.
Ik wilde mijn carrière niet opgeven om getrouwd te blijven.
Alles heeft een prijs en ik wilde winnen.
Maar diep in mijn hart, met hoe Martina speelde…
…wist ik niet of ik nog een major kon winnen.
Martina domineerde haar al een paar jaar. Jaren.
Op een gegeven moment denk je toch: oké. Dit meisje is echt goed.
Misschien lukt het niet.
Chrissie wist dat ze tegen zichzelf moest zeggen:
'Wat kan ik doen om deze op hol geslagen trein te stoppen?'
Niet iedereen kan zo'n lichaam hebben.
Sommige vrouwen en mannen zouden hun armen geven…
…voor deze benen.
Martina had zeven procent lichaamsvet…
…trainde vier uur per dag, deed cross-training.
Laten we werken aan onze prachtige lichamen.
Chrissie moest dat ook gaan doen.
Drie, vier uur per dag op de tennisbaan trainen, is niet genoeg meer.
Chrissie moest meer doen…
…en andere dingen proberen, haar spel aanpassen.
Ze ontdekte hoe ze sterker kon worden en meer naar het net kon gaan.
Ik deed alles wat zij deed…
…behalve dan dat zij met 16 kilo trainde en ik met zeven kilo.
Mijn coach van toen zei: 'Je moet naar het net gaan.
Je speelt jou spel en ze verslaat je. Je moet iets veranderen.'
Heb je zin om tegen Martina te spelen?
Bij elke training denk ik aan haar.
Ik oefen slagen die ik hopelijk tegen haar kan gebruiken.
De finale van Roland Garros. Martina Navratilova, Chris Evert.
Dit is de 65e keer dat ze elkaar treffen.
Deze rivaliteit blijft maar doorgaan. Dertien jaar, het is buitengewoon.
De marge is nog kleiner dan het verstand van mijn vriendin.
…31 voor Navratilova.
Ik dacht altijd dat je me vuil aankeek…
…maar dat was niet zo. -Het was niet zo.
De eerste game is zo belangrijk.
Die is uit.
Martina speelt heel veilig…
…terwijl Chris naar het net gaat, wat meestal andersom is.
Ik ging vaker naar het net…
…en ik wilde dat van je afpakken.
Mooie slag.
Jemig.
Zag je hoe hij stuiterde. Mijn hemel.
Backhand.
Wat een backhand.
Wat een wedstrijd.
Matchpoint, Chris Evert Lloyd.
Oké, daar gaan we.
Dit is belangrijk. Stil zijn.
Ik ben nog nooit zo emotioneel geweest na een winst.
Niemand dacht dat ik nog een major zou winnen. Ik zou te oud zijn.
Het is vermoeiend. -Ik…
Ja. -Ik heb hard gewerkt en kon het nog.
Dat was een van de zwaarste wedstrijden die ik ooit heb gespeeld.
Ik wil iets tegen Martina zeggen.
Ze was zo sportief…
…en ze is nog steeds nummer een…
…dus het is nog leuker om van haar te winnen.
Om die twee elkaar te zien pushen om beter te worden…
…en offers te brengen…
…zodat ze nog een keer van de ander konden winnen.
Het was pijnlijk…
…want veel van ons wonnen daardoor niet…
…maar het was ook mooi om te zien.
Het leek erop…
…dat Chris Evert de geschiedenis in zou gaan als iets minder goed dan Martina.
Chris Evert kwam terug en won Roland Garros in '85.
Later dat jaar was ze trouwens heel even de nummer een.
Ze kwam terug en won Roland Garros ook in 1986.
Het maakte haar compleet.
Ze noemen het de grootste rivaliteit in het damestennis.
Sommigen vinden het nog meer dan dat.
Nu moet ik dit drinken voor de CT-scan.
Ga ervoor.
Dat is zo vies.
Ik denk dat ik veel meer discipline had in mijn carrière…
…dan in mijn persoonlijke leven.
Ik ben drie keer getrouwd en gescheiden.
Ik heb veel harde lessen geleerd.
Als je kanker hebt gehad, overdenk je je prioriteiten…
…en mijn prioriteiten zijn mijn drie zoons en mijn kleinzoon.
Mensen zijn mijn prioriteit.
Het komt goed.
Christine Evert.
Ik hoor mijn naam niet graag. -Succes.
Veel beter. 148 over 81.
Heb je vandaag een behandeling? Infuus, injecties?
Ja, ik krijg een PET-scan.
Ik ben nerveuzer dan ik dacht.
Oké, Martina.
Ik wou dat ik de aderen van Martina Navratilova had.
Die zijn zo zichtbaar.
Ik ben zo jaloers.
Moeten we er nog een?
Ja. -Verdorie.
Nog een.
Als ik het infuus heb geplaatst, ga ik weg.
Ik laat de technici weten dat je klaar bent.
Zij doen de injectie.
Je zit hier ongeveer een uur.
Mag ik naar buiten? -Nee, je bent radioactief.
Sinds de kanker, heb ik afscheid genomen van veel nepvrienden.
Ik ben liever alleen…
…dan met mensen bij wie ik niet wil zijn.
Je kiest je momenten veel zorgvuldiger omdat je beseft hoe kostbaar tijd is.
Je gaat op je rug liggen…
…met je hoofd hier en je onderkant hier.
En geen sieraden om, toch? -Perfect. Ja.
Weet je? Ik hou deze niet op. -Je wil je pet af. Prima.
Dit is een beetje lastig.
Oké. -Zo.
Ik krijg een CT-scan van mijn bekken en borstkas…
…om te zien of daar kanker zit.
Ik ben een beetje gestrest. Er gebeurt veel.
Het afwachten. En het wachten op dat telefoontje.
Hopelijk is het goed nieuws.
Ik ga het contrastmiddel inspuiten.
Een warm gevoel door je lichaam is normaal.
Ga daar liggen.
Ik doe m'n schoenen even uit.
De test is om te zien of de tumor uit mijn keel is verdwenen.
Het wachten op het antwoord, wat voor antwoord ook…
…elke seconde voelt als een eeuwigheid…
…tot je groen licht krijgt.
Martina Navratilova is een beroemde Tsjechoslowaakse sporter…
…die uit het Sovjetblok is overgelopen en nu daar op bezoek is.
Ze is teruggegaan naar Tsjechoslowakije om voor Amerika te tennissen.
Voor de Federation Cup, de internationale vrouwencompetitie…
…waardoor de Tsjechische regering haar een visa gaf.
FAMILIEHERENIGING
Tot 1980 had ik mijn ouders wel in het buitenland gezien.
Maar ik was sinds '75 niet meer in Tsjechoslowakije geweest.
Ik was dat ook niet van plan, omdat het nog een communistisch land was.
Maar dit was een geweldige kans, omdat ik Amerikaanse was.
Martina belde me en zei:
'Ik hoop dat je met mij en het Fed-team naar Praag wil.'
Ik wist dat het bijzonder was en ik wilde dat Chris erbij was.
Ik wilde het met haar delen.
Het laatste hoofdstuk van mijn leven…
…kon ik afsluiten door hier terug te komen.
Dat was het enige onafgemaakte hoofdstuk…
…dat ik al 11 jaar wilde voltooien.
Ik ging naar haar huis…
…en haar moeder maakte dumplings.
En ik zag hoe ze met haar moeder en haar vader was.
Ik zag haar vriendelijkheid.
Ik begreep voor het eerst wat voor impact ze had op mensen…
…en hoeveel ze van haar hielden.
Ik zag de menselijkheid in Martina en ik zag de kwetsbaarheid.
Het was de meest ongelooflijke reis van mijn leven.
Mijn gevoelens voor haar veranderden daarna.
Chris lijkt zo hard vanbuiten…
…maar ze is zacht vanbinnen.
En ze laat je nog steeds tot op zekere hoogte binnen.
Er is een muur, maar die muur werd kleiner en kleiner.
Eindelijk viel alles weg.
Alle schijn en ego's verdwenen…
…en we werden oprecht en authentiek met elkaar…
…en dat beïnvloedde onze prestaties op de baan niet.
Maar dat duurde wel lang.
Was het 14 jaar…
…dat jij of Martina nummer een waren?
Elk zeven jaar.
Het was een geweldige rivaliteit. We dreven elkaar tot het uiterste.
Ik was waarschijnlijk allang gestopt zonder Martina.
Zij hield me zo lang in het spel.
We werden betere tennissers omdat we elkaar uitdaagden.
Chrissie trok al vroeg haar harnas aan…
…en heeft het in de loop der jaren steeds meer afgelegd.
Martina kwam heel kwetsbaar en blootgesteld in de openbaarheid…
…en trok sindsdien haar harnas aan.
En ze gaan zo…
…maar waar ze elkaar ontmoeten, is er begrip tussen hen…
…omdat ze die paden begrijpen.
Ik denk dat ze elkaar echt aanmoedigden…
…vooral tegen het einde van hun carrière.
Je vecht tegen de leeftijd.
Je vecht tegen de eindigheid van je carrière.
Allebei. Ze wisten precies waar de ander was.
Chris Evert heeft besloten dat er meer is dan tennis.
Ik heb een geweldige man, een geweldig leven.
Er zijn ergere dingen dan met pensioen gaan.
Als je een meisje was en van tennis hield…
…wilde je Chris Evert zijn.
Dertien jaar op rij won ze minstens één grandslamtoernooi.
Ze won zes keer de US Open, drie keer Wimbledon…
…en zeven keer Roland Garros. In totaal won ze 157 enkelspeltitels.
Meer dan elke andere speler in de geschiedenis.
WE HOUDEN VAN JE, CHRIS
Een groot deel van mijn tennis was weg met Chris' vertrek.
De kleedkamer was leeg zonder haar.
Game, set en match, Miss Navratilova.
Ik speelde nog wat langer.
Een van de grootste namen in de tennishistorie, mannen en vrouwen.
Niemand heeft er ooit negen enkelspeltitels gewonnen.
Dat behoort alleen toe aan Martina Navratilova.
Mijn beste jaren waren voorbij.
En Martina voelt misschien…
…dat dit de laatste keer kan zijn dat ze wint op het centercourt.
Ik weet dat jullie hier al lang op wachten.
Sommigen van jullie al tien jaar.
Hier heb je het.
1994 wordt definitief mijn laatste jaar.
Dertienduizend mensen gaven Navratilova een staande ovatie van 1 minuut en 40 sec.
Toen ze voor de laatste keer vertrok…
…nam de speelster die een legende was…
…een plukje van dat beroemde Wimbledongras als souvenir.
De 167 enkelspeloverwinningen, meer dan wie dan ook.
Achttien grandslamtitels.
Negen keer Wimbledonkampioen.
Die titels beslaan drie decennia.
Ik moet het tennis bedanken voor een prachtig leven.
MARTINA, WE ZULLEN JE MISSEN
Hun verhaal als rivalen in de tennissport…
…zou al een mooi verhaal zijn.
Maar de gedeelde ervaring van de kankerbehandelingen…
…en elkaar steunen, is wat je van je vrienden wil.
Steun, liefde en zorg.
Dat komt meestal niet van iemand die je 37 keer heeft verslagen.
Maar dat maakt dit nog buitengewoner.
Dank je wel. -Graag gedaan.
Hoe voel je je? -Goed. Wat nerveus.
Alle beelden.
Een tumor verschijnt als een gele kleur.
Niets. Helemaal normaal. Geen kanker.
Het officiële verslag is al binnen.
Geen uitzaaiingen.
Dat is nummer drie. Geen FDG, geen uitzaaiingen.
Er is niets. Schoon.
Veranderingen na de behandeling, borst, alles. Allemaal goed.
Alles afgenomen. Oké, ja, alles ziet er geweldig uit.
Je weet nooit hoe het je zal raken, snap je?
Je bent nog steeds bang.
En dit is een grote, want nu is het klaar.
Als ik ooit weer kanker krijg, is het iets anders.
Ik ben hier voorgoed klaar mee.
Moeten ze stoppen met filmen?
Je beseft niet hoeveel spanning je hebt, tot het weg is.
Goedemorgen, Chris. Dr. Cardenas.
Hoe gaat het? -Goed. Luister, uitstekend nieuws.
Je CT-scan van de borst, buik en bekken was schoon en onberispelijk.
Dat betekent dat er geen bewijs is van kankercellen waar dan ook.
Oké. Ik weet niet wat ik moet zeggen.
Ik ben zo blij.
Ik maakte me daar al lang zorgen over.
Jeetje.
Hallo.
Ik zei dat ik je zou bellen als ik het nieuws had.
Ja. -En ik ben schoon.
Ik ben zo opgelucht.
Geweldig.
Ik kan met een lach gaan slapen.
Veel mensen met kanker zullen je vertellen…
…dat je vooral je naasten wil beschermen.
Nana?
Omi? Oma? Ik weet het niet. Hoe ga je me noemen?
Je wil je kinderen niet van streek maken. Of je vriendin, vriend of man.
Dus hou je het voor je.
Fijn dat je er bent. -Dit is belangrijk.
Ja. -Niet zo vloeken.
Dit is belangrijk.
Chrissie hoefde Martina niet te beschermen.
Ze kon zeggen: 'Ik ben bang. Ik ben ziek.'
Als je je ooit zo voelt… - …lijkt het nooit over te gaan.
'Hoe kom ik hier doorheen?'
En Martina kon dat uiteindelijk met Chris doen.
Er is geen competitie over wiens kanker erger was.
We zitten in hetzelfde schuitje…
…en we zijn er voor elkaar.
Daar gaat-ie.
Alsof je familie bent.
We zijn als een Siamese tweeling zonder verbonden te zijn.
Luid deze gong omdat je klaar bent.
Het geeft je vrede, geluk en heling tijdens je reis.
Doe maar.
Hun vriendschap bewijst dat sportiviteit…
…geen bijzonder sprookje is.
Het kan echt bestaan.
Het bestaat tussen twee mensen die allebei 18 grandslamtitels winnen.
Er zijn spelers die meer grandslamtitels hebben gewonnen…
…maar niemand heeft tegen zo'n grootheid moeten spelen…
…bij elk van die titels.
Beide spelers strijden om de nummer een aller tijden te zijn.
Ze zijn allebei zo goed.
Ik heb mijn erfenis en mijn individuele record.
Maar ik heb het gevoel dat de rivaliteit bijna belangrijker is.
Mijn negen Wimbledons tegen jouw drie hielpen me echt.
Mijn zeven Roland Garosses tegen jouw twee.
Deze rivaliteit is uniek.
Jouw rechterhand tegen mijn rechterhand. Kom op.
We hebben veel meegemaakt, de breuken, de huwelijken en de kinderen.
We zorgen voor elkaar.
En natuurlijk de wedstrijden.
Ik ben 70 geworden.
Toen we samen kanker kregen, versterkte dat onze vriendschap enorm.
Martina en ik bleven elkaar steunen.
'Lichaam van Chris.' Dat wil ik zien.
In slechte en goede tijden.
Het is een bewijs van vriendschap.
Er is geen weg terug.
We blijven altijd close.
Spelen jullie nog tegen elkaar?
Dat is een grapje zeker? -Jemig.
Het is al heel wat om de baan op te staan.
Zonder mijn blessure, zou ik haar inmaken.
TER NAGEDACHTENIS AAN JEANNE EVERT DUBIN 1957-2020
EN AAN IEDEREEN DIE AAN KANKER OVERLEDEN IS
Hier denk ik vaak aan…
…en ik heb het ze allebei gevraagd.
Zouden ze vrienden zijn als ze niet allebei 18 Grand Slams hadden gewonnen?
Wat zeiden ze? Ik weet het antwoord.
Bedoel je Grand Slams? -Ja.
Zouden we dan vrienden zijn? Zulke goede vrienden?
Dat moet je aan haar vragen. - Het groeit.
Je ziet het bij Roger en Rafa.
Hun respect en liefde voor elkaar groeide naarmate ze vaker tegen elkaar speelden.
Dat heeft nog nooit iemand gevraagd.
Of 18 Grand Slams elk je vriendschap beïnvloedt?
Het komt wel goed…
…maar op dat vlak staan we gelijk.
En dat vind ik prima.
Dat is niet de basis van onze vriendschap.
Nu kan ik slapen. Bedankt, Chrissie.
Vertaling: Marjolijn Mellor