Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Umupo na kayo agad, please.
Pag tumigin ka sa capacity ng venue, at nabago nila ang attendance record.
Si Chris Evert Lloyd laban kay Martina Navratilova.
Dalawang pinakamagaling.
Magiging maganda 'to.
Walang gano'n kadaling matalo sa labang 'to.
Hindi, sir.
Nakapunta siya do'n pero di nagawa 'yong shot!
Sensational point!
Ang susi sa anumang rivalry, 'yong pinapagaling n'yo ang isa't isa.
At pinapaunlad n'yo ang sport. 'Yon ang pangarap mo.
Isa pang sensational point.
Para 'tong Godzilla meets Mothra.
Pinapainit nila sa court ang isa't isa.
Nagkakapaypayan na sa laban.
Sa lahat ng pambihirang magkaribal sa lahat ng sports…
Ali, Frazier.
Dalawang kampeong naglalabas ng galing ng isa't isa.
Malapit nang makapaghiganti si Larry Bird
sa personal na laban kay Magic Johnson.
Walang kaduda-duda, ang rivalry ng dekada.
…sa akin, wala nang rivalry sa kahit anong sport
na tumapat sa labanang Chris Evert at Martina Navratilova.
Eighty times silang naglaban.
Oo, parang di 'yon kapani-paniwala.
Ang mga pinakapalaban, may pusong-batong naghahangad ng kadakilaan
na makikilala mo sa buong buhay mo.
Mukhang walang aamin kung ga'no 'to kalala.
Bentahe ni Navratilova.
Diyos ko!
Walang katapusan ang gera nila sa tennis court.
At ngayon, sa buhay, sinusubukan nilang sagipin ang isa't isa.
Nagkaka-PTSD pa rin ako pag pumupunta rito.
Oo.
Naramdaman ko 'to noong Open
dahil laging masayang bagay ang maging andito.
Pero 'yong pitong linggo ng pagdurusa, napakahirap.
-Knock, knock. -Hello!
-Grabe, hi. Ang ganda mo tingnan. -Hello. Salamat.
Bagay sa 'yo ang maikling buhok.
Oo, ilang beses nga lang akong natawag na "sir."
-Ilawan mo na. -Pakilabas ng dila mo.
Kabado ako. Unang check-up ko 'to pagtapos ng treatment ko four months ago.
Malalim, mabagal na hinga.
Na-diagnose ako ng cancer sa dibdib saka sa lalamunan.
Nagpa-lumpectomy ako sa kanang dibdib.
Tapos nagpa-proton saka chemo ako sa lalamunan.
Maraming isasaalang-alang.
Di ka pa gano'n kalayo sa gamutan.
Ang magandang bagay, tapos ka na sa chemo,
pero kung titingnan mo ang surveillance guidelines
sa head at neck cancers,
rasonableng gawin ang PET scan sa loob ng isang taon.
Malusog, malakas na puso. Pwede ka bang humiga?
Nakakapaglakad na ako ng kalahating milya ngayon,
tapos, alam mo, di na ako naaabala nito.
Magaling. May iniinom ka bang gamot para sa pain?
-Hindi. Wala. -Okay.
-Sorry. Medyo sensitibo 'yong pusod. -Oo.
-Ipapasok mo 'to sa ilong ko o…? -Oo. Okay ka lang?
Huminga ka sa ilong.
-Pwede mong sabihing, eee. -Eee.
Ang ganda. Classic na halimbawa. Wow.
Ilabas mo nang todo 'yong dila mo.
-Naku, Diyos ko! -Nakuha ko na. Ayos na.
Fuck!
Maayos ang lahat, Lulu. Pwede ka nang mag-relax.
'Yong paghihintay na.
Si Dr. Wong ang sunod.
Hinihintay kong makita kung wala na talaga 'yong cancer
kasama ng tuloy-tuloy na stress mula sa cancer na bumabagabag sa 'kin.
Noong huli kitang makita, wala kang kahit anong sintomas.
Oo.
Sa kasamaang palad, sa ngayon,
hindi maganda 'yong balita.
May nakitang cancer cells 'yong PET/CT.
Tinanong ko ang team ko, sang-ayon kaming lahat,
kailangan mo ng aggresive chemotherapy.
Kaya 'yong mga aasahan, una, matinding pagod, pagkawala ng buhok.
Alam nating mangyayari 'yon. Babantayan ka namin…
Alam mo kung ano? Nasa punto na 'yong buhok ko na gustong-gusto ko.
Tapos mawawala na naman? Nagbibiro ka ba?
Alam ko. Sorry. Oo.
Lalaban lang tayo. Fighter ka. Fighter ako.
Okay?
Meron tayong…
-Nagka-ovarian cancer ako two years ago. -Pagkatapos ng surgery…
Ngayon, bumalik na naman 'yong cancer.
Para 'tong, okay,
buhay at kamatayan na 'to ngayon.
Kailangan ko nang mag-ayos.
Dapat masolusyunan ko na ang kahit anong issue na meron sa buhay ko.
'Yong ibang kagalingan ko sa tennis, lumalabas sa pagkakaroon ko ng cancer.
'Yong mga di nakikita, 'yong emotional saka mental na parte.
Pag may pinagdesisyunan ako,
magtatrabaho ako nang todo-todo para dito.
At sisikapin kong mangyari 'to.
Noong 1970, sumisikat na 'yong women's tennis.
May magagaling na players.
Sina Rosie, Virginia, Billie Jean.
Si Billie Jean King, world tennis champion
at leader ng special brand ng mga babaeng rebolusyonaryo.
Maraming babaeng nagbago para sa pag-unlad.
Pakiramdam nila, "Nagawa ko."
"Di kailangang humingi ng pera kay Mama at Papa."
"Nagawa ko kasi ginalingan ko. Pinaghirapan ko 'yong pera."
Tapos, dumating si Chrissie.
Sa US Open ko siya unang nakita.
Noon, serve and volley ang taktika, ibig sabihin, banda sa net sila naglalaro.
Tapos biglang, may maliit na 16-year-old
na nakabantay sa baseline at nakahandang magbato ng mga palo,
binabago ang lahat.
Evert.
Kung may kinakabahan man dito, di ito si Christine Marie Evert.
Actually, nasa stadium ako, pinapanood ko si Chrissie sa unang match niya
laban kay Mary-Ann Eisel.
Talo siya ng anim na match points.
At nakabawi ang dalaga.
Chrissie Evert.
At nanalo siya sa bawat isa.
Tahimik akong napabilib.
Di ko alam na pwedeng maging magaling kahit di ka pa matanda.
At ito si Chrissie, ginagawa 'yon.
Si Chrissie Evert laban kay Billie Jean King.
Isa na namang lob, na maganda!
"SWEET AT CUTE"
Para sa lahat, cute siya. Sasabihin ko, di mo siya kailangang makalaban.
Tinuldukan na ni Chrissie.
Mahalagang balita ngayon ang economic message ni President Nixon
at ang hinaharap ng Japanese-American trade relations at mga gano'ng bagay.
Pero, para sa karamihan, ang importanteng tao ay
isang 16-year-old mula sa Florida.
ANG NENENG NA SI CHRIS EVERT
BAGONG 'DARLING'
May problema ka. Dapat nasa klase ka na ng 8:05 a.m. sa St. Thomas Aquinas.
Sa tingin mo, makakapasok ka?
Oo, makakapasok ako, kahit inaantok pa ako.
Chrissie, buong linggong pinag-uusapan ng lahat
'yong pressure sa neneng na 16-year-old.
-Nakakaramdam ka ba ng pressure? -Wala akong ramdam na pressure.
Lalaban ako sa best sa mundo, kaya walang mawawala,
sa kanila, pwedeng mawala lahat.
Di pa natatalo sa laban si Chrissie Evert simula March.
Well, Chris Evert, game, set, at match. Narinig n'yo ang tawag.
Pero 'yong professional na mga babae, di sila mabait sa kanya.
Sila, parang,
"Pinapatay namin ang sarili."
"Anim na linggo naming kasama ang reporter ng Newsweek."
"Tapos siya ang nasa front cover."
At di masaya 'yong mga matandang babae na nakukuha ko 'yong atensiyon.
KASAYAHANG SALUBUNGIN SI CHRIS
Walang kumakausap sa akin pag papasok ako sa locker room.
Marami sa kanilang malalim ang hinanakit
sa fact na di lang dahil siya itong maganda, kompletong package,
pero natatalo niya silang lahat.
Mukhang 'yon ang parteng masakit.
Magaling talaga siya. Pinapatunayan niya 'yon sa kanila sa murang edad.
"Dito ang lugar ko."
Mas bata ako ng ilang taon kay Chrissie.
Sa isip ko, "Grabe 'tong dalagang 'to."
Dumating siya sa panahong kailangan talaga nila ng bagong dugo
at ng makakaakit ng manonood.
Titingnan mo siya, "Wow, napakagandang dalaga."
Napakahinhin, pero malupit sa court.
PATULOY ANG PAGKAPANALO NI CHRIS EVERT
Natuwa ako kasi lagi akong nag-aalala sa sport, na kailangan ng superstar.
Tapos naisip ko, "Siya na 'yon."
Sa huling tatlong taon, dumoble sa higit 20 milyon ang naglalaro ng tennis.
Nagawa 'to ni Chrissie.
Women's tennis na ngayon ang pinakasikat.
Nagsimula na ang Chrissie craze.
Sabi ko sa mga babae,
"Maganda talaga ang simula natin, pero kailangan ng second generation."
Matalino sila. Kaya nila 'yan.
Sa puso ko, alam kong may susunod nang superstar.
Tapos na ang laban. Panalo si Chris Evert.
Pang-84 na panalo para kay Chris Evert.
Kaya championship point 'to para kay Miss Evert.
Ang matagumpay na si Miss Evert ang nanalo ng Wimbledon title.
Si Chris Evert, ang kampeon ng 1974, at number one seed ngayon.
Habang lumalaki, may subscription ako sa magazine na World Tennis.
Nasa magazine si Chris Evert.
Naisip ko, ang astig no'n.
Lumaki ako sa labas ng Prague.
Halika na.
Sa pader ako nagsimula noong five ako.
Sabi ni Papa, "Pag hawak mo na sa isang kamay ang raketa, balikan mo ako."
Kaya dalawang taon akong nasa pader at walang katapusang inaaliw ang sarili,
nagba-backhand sa pader.
Buong araw kaming nasa tennis club.
Tuwing weekends mula umaga hanggang gabi. Uuwi lang kami para mananghalian.
Gano'n ang buhay namin.
At sa wakas, noong pitong taon na ako,
ito 'yong court kung saan ako totoong unang pumalo ng mga bola.
Sa ibabaw ng net.
Di mabilang ang oras na pinagsamahan namin ni Papa sa court.
Naging paraan 'to na makasama ang tatay ko, at gusto ko 'to.
Sinakop na ng mga tangke at mga sundalo ng Russia ang Czechoslovakia
at dinurog ang bagong liderato ng maliit na bansang 'yon.
12 taon ako noong dumating ang mga Russian ng '68.
Nagbago ang lahat noong araw na 'yon.
Mas naging mahigpit sa mga bagay-bagay.
Pero kung elite kang atleta,
may automatic kang visa kung nasaan 'yong competition.
Alam kong sa tennis, makakalabas ako ng bansa,
na nagbigay sa akin ng motibasyong magsikap.
Gusto kong maabot 'yong best, ibig sabihin, 'yong manalo ng Wimbledon.
Tapos nanalo ako sa Czech Championships noong 15 ako, at sa senior championships.
Kaya nakapunta ako ng America, para maglaro sa USLTA Tour,
kung saan ko unang beses nakita si Chris.
Unang beses kong nakita si Martina sa isang tournament sa country club.
15 taon siya no'n. Naglakad siya sa gitna ng mga tao
nang naka-one-piece bathing suit at tsinelas.
Di nakadamit na pang-tennis, hindi tracksuit, bathing suit.
Kakaiba siya sa lahat ng nakilala kong teenager.
Bata pa siya at inosente.
Napakatotoo niya.
Pagpunta ko sa tour noong '73, ang una kong impression kay Chris ay,
palakaibigan siya para mag-hello kasi hindi ako sikat.
Cool siya sa magandang paraan.
Pero sobrang magkaiba kaming tao.
Napaka-girly ni Chris.
Nakatali ng ribbon ang buhok ko, at nagsusuot ako ng mga alahas.
Nakasuot ako ng bloomers na may ruffles, at ng mga magagandang pambabaeng dress.
At napaka-tomboy ko.
Nakita ko ang talento. Pati na 'yong mga kakayahan niya.
Malakas ang topspin forehand niya. At serve niya.
Mahusay 'yong volleys niya.
Kung makakapili ka kung sino 'yong gusto mo para sa second generation,
perfect sina Chrissie saka Martina.
May galing kang Czechoslovakia at komunismo,
at meron kang girl next door mula sa Florida, parang sunshine.
Kaliwete ang isa. Kanan ang sa isa.
Magkaiba sila ng mga istilo.
Baseliner si Chrissie, mahusay ang balanse.
Di natitinag, parang bato.
Magaling namang serve volleyer si Martina, agresibo.
Lagi siyang pasugod. Slice return saka atake ang diskarte niya.
'Yon ang nakakaakit sa nanonood. Gustong-gusto nila 'to.
Madalas kaming nasa iisang locker room
at sa iisang hotel, kaya mas madalas na kaming nagsasama.
Naglalaro kami ng backgammon, ng Scrabble.
Naging malapit kaming magkaibigan.
Ilang beses ko siyang nakalaban, at nilampaso niya ako.
Tinalo ni Evert ang close na kaibigang si Martina Navratilova.
Sa totoo lang, noong umpisa,
okay lang sa aking makipagkaibigan sa kanya kasi mas magaling ako sa kanya.
Emotional siya at iiyak sa court tapos sisisihin ang sarili niya,
at di siya fit. Wala siya sa pinakamaayos na pangangatawan.
Nanalo si Chris sa pangalawa.
Pwede niyang makuha ang championship.
-'Yon na! -'Yon na 'yon!
Habang tumatagal, nagsimula kaming magkasamang mag-practice,
at pagkatapos, naglaro kami ng doubles.
Bill, alam nating magiging magaling na team sina Chrissie at Martina,
pero di natin talaga inasahang magkakaroon ng gano'n kadaling 6-1 opening set.
Nakakatuwa noong nagsimula silang magsama sa doubles
para makita kung paano sila nakitungo sa isa't isa.
Pareho silang may kalakasan sa magkaibang areas,
na pwedeng makapagbigay talaga ng malaking pagkakaiba.
Si Chrissie 'yong nagbibigay ng katatagan, si Martina 'yong lakas.
Magaling sila.
Maganda 'yong samahan sa pagitan ng mga babae.
-Ayos! -Game, set, at match.
Si Miss Evert at Miss Navratilova.
Gustong-gusto ko ang American friends ko.
Na-in love ako sa lahat ng tungkol sa America.
Bumagay ako agad.
Naging Yankee na talaga ako.
Noong 1975, nagkaproblema ako sa Czech Federation
dahil lagi akong sumasama sa American players,
kasama sina Chris at Billie Jean at Rosie Casals.
Sabi nila, "O, sobrang Americanized ka na,
at kailangan mong mas sumama sa Russian players.
Naghigpit ang Czech government sa kanya.
Tinakot siya ng mga opisyal sa pagsabing,
"Didisiplinahin ka namin at pananatilihing disiplinado."
Di nila ako paglalaruin sa United States Open.
Doon ko naisip, "Diyos ko, kung papayag silang umalis ako, di na ako babalik."
Ang West Side Tennis Club sa Forest Hills ang host ng United States open kada taon
sa loob ng mahigit kalahating siglo.
Bago ang US open, sinabi ko sa agent ko, "Magde-defect ako pagtapos ng tournament."
Tatlo lang ang nakakaalam.
Isa sa kanila si Chris Evert.
At kailangan nilang maglaban sa araw ng pag-defect ni Martina.
Isa lang ang paraan para mag-number one sa mundo ng women's tennis.
Talunin si Chrissie Evert.
Close line call laban sa emosyonal na si Navratilova
ang gumulo sa concentration niya.
Nawalan siya ng sampung sunod-sunod na puntos,
at magse-serve si Evert para sa match.
Out. Game.
Nanalo ako sa labang 'yon, at nag-break down siya at umiyak sa court.
Alam kong mangyayari 'yong defection, pero di ko alam kung ano'ng kaakibat no'n.
Tapos sinabi niyang baka di na niya makita ang mga magulang niya kahit kailan.
Kinabukasan, pumunta ako sa Immigration and Naturalization Service, INS, office
sa New York.
Dapat akong pumirma sa lahat ng papeles at sumumpang di ako communist spy.
Sabi nila, "Approved na ang green card mo, at wag mong sasabihin sa iba."
Kinabukasan, may tumawag, chaperone ko. Sabi niya, "Bakit mo 'to ginawa?"
Diyos ko, alam niya.
Ako, "Paano mo nalaman?" Siya, "Sa The Washington Post."
May naglabas nito.
"Tennis player, humingi ng asylum."
Boom.
Tapos, nagkagulo na.
-Hi. -Bakit ka nag-defect?
-Bakit ako nagdesisyong gawin ito? -Oo.
Dahil wala akong sapat na pagkakataong
makapaglaro ng tennis ayon sa gusto ko sa ilalim ng Czech government.
Naramdaman kong kung gusto kong maging number one, na gusto ko,
di ko 'to magagawa sa ilalim ng mga kalagayan sa bansa ko.
Nakapagpaalam ka ba sa pamilya mo?
Hindi.
Sa radyo namin unang narinig na nag-defect siya.
Para 'tong, boom, parang martilyo sa ulo mo.
Muntik ng himatayin si Mama at umiyak siya.
At nagsimula rin akong umiyak. Parang delubyo. Ang unang reaksiyon ay,
"Di na namin siya makikita. Naku! Ano ang gagawin ng kawawang si Martina doon?"
Isipin mo kung may mangyari. Mag-isa siya at walang tutulong sa kanya.
Tingin ko, 'yon ang pinakamalala.
Mag-isa lang siya sa mundong 'to.
Pakiramdam ko, nawala sa akin ang kapatid ko.
Pinakamahirap 'to sa nanay ko. Walang duda at sa kapatid ko ring babae.
Siguro dahil ako 'yong ate niya at tagaprotekta
at lahat binabahagi ko sa kanya.
Wala pa nga siyang teenager, mga 12 lang. Nagi-guilty pa rin ako hanggang ngayon.
Nagbanta silang makukulong ako ng dalawang taon dahil sa defecting.
Nagtago ako ng isang linggo
sakaling magdesisyon ang mga Czech na kidnapin ako at ibalik.
At sa katunayan, isang buwan nila akong sinusundan.
Ang gulo ng buhay ko. Sobrang kakaiba lang ako sa lahat.
Di ko alam kung may makakaintindi talaga sa karanasan ni Martina
sa unang taon pagkatapos niyang mag-defect.
Noong nag-aaral siyang mag-English mula sa I Love Lucy reruns.
Nasa US Open siya pagkatapos ng isang taon at wala sa kondisyon.
Napalo ni Martina 'yong mic natin.
-Narinig ko nga. -Oo.
Tulad ng sabi niya,
nasa bingit na siya ng isang nervous breakdown.
Bilang mag-isa, 'yon ang kapalit.
Pagkatapos ng laban,
andun 'yong pamilya ng ibang player, pero di makakapunta do'n 'yong pamilya ko.
Sa unang panalo ko sa tournament, poste ang niyakap ko kasi mag-isa ako.
Pasok ka.
-Pakilagay diyan, please. -Okay.
'Yong asawa kong si Julia, kasama ko siya sa gamutan ko mula umpisa.
At pinauwi ko siya. Kailangan ko lang maging mag-isa.
Kailangan kong magtabi ng lakas sa sarili.
Papagurin ka ng chemo.
Sobrang pagod na ako para umiyak.
Tapos na ako do'n, pero nakakagulat pa rin talaga 'to sa sistema ko.
Emotionally, physically, mentally. Itutuloy mo 'to, pero pahihirapan ka nito.
Sobra akong na-excite noong matitikman ko na 'yong una kong blueberry
kasi nasira 'yong panlasa ko.
Kakaiba ang pakiramdam na mawalan ng kontrol para sa atleta,
pero sa utak ng champion, gagana 'yong gano'ng mentality.
Iisipin mo lahat ng variables, lahat ng impormasyon, 'yong mahalaga,
at kung ano 'yong dapat mong gawin ngayon para harapin kung ano'ng nangyayari.
Mukhang mas marami akong buhok kaysa sa totoong kapal nito.
Pag nabuhay ka nang may gano'ng pressure,
matututo kang ilagay ang mga bagay batay sa halaga nila.
Ang goal ay mawalan ng cancer.
Saan banda? Dito banda.
At malalaman ko pagtapos ng scan sa loob ng anim na buwan.
Alis na tayo, Lulu?
Residente na ng US si Martina Navratilova, dating taga-Czechoslovakia.
Magagawa kaya ni Martina na matalo si Chris Evert?
At tingin ko, may alas siya.
Noong 1976, mas gumagaling siyang maglaro.
Tapos, para 'tong, kilala na niya ako nang husto.
Alam na niya ang laro ko.
Pinuntahan ko siya at sinabing, "Di na ako makikipaglaro ng doubles sa 'yo."
Ang sakit no'n.
Dito kami medyo magkaiba ni Chris.
Kaya kong makipaglaban sa iba at makipag-dinner pagkatapos,
manalo o matalo.
Pero kailangan niyang lumayo noong naging close kami
dahil nagiging close lang siya sa players na di siya natatalo.
Nanalo kami ng dalawang major Grand Slam doubles titles,
pero sinabi kong, "Kailangan kong humiwalay" dahil…
Ayoko 'tong sabihin, pero mas mahalagang maging number one ako
kaysa sa magkaroon ng mga mabuting kaibigan.
Gawa 'to ni Andy Warhol.
Ginawa 'to noong 1976.
Number one ako sa tennis sa mundo nang panahong 'yon.
Sobrang focused ako.
Sobrang nakatutok lang ako sa tennis.
Championship point na para kay Chrissie Evert.
Ito na. Game, set, at match.
Si Chris Evert, 21 lang, ay champion ulit sa Wimbledon.
Nasa court ako, hawak ko pataas 'yong trophy,
at ang saya ko talaga, at sobrang high ako para dito.
Tapos, pagbalik ko sa hotel room ko,
naramdaman ko na lang 'yong bigat na 'to,
humiga ako sa sahig, at di ako makabangon.
Depression 'yon.
'Yon 'yong self-realization na "Chrissie, wala kang kaibigan."
"Kaya ka nakahiga sa sahig." "Di mahalagang nanalo ka ng Wimbledon."
"Kung wala kang kaibigan, di ka masaya."
Wimbledon 'yon na nagdesisyon kang tumigil makipaglaro kay Martina.
Kung wala ka palang kaibigan,
bakit mo tinapos bigla 'tong pakikipagkaibigan na 'to?
Magsasakripisyo ka kung gusto mong maging magaling sa isang bagay.
May mga isusuko ka.
Habang lumalaki ako, tungkol sa tennis lang ang lahat.
Di hinihikayat 'yong pakikipagkaibigan.
May shopping cart na puno ng bola 'yong tatay ko,
at isang oras lang siyang magbabato ng bola sa akin.
Puro second balls lang tayo muna, okay?
Spin pa sa second ball kaysa sa una.
Taas pa. Abutin mo.
Nag-tennis ako para kay Papa.
Alam mo, gusto ko siyang i-please. Gusto ko siyang pasayahin.
Pero di ko 'to masyadong gusto.
Nagtanim ako ng sama ng loob.
Maraming nawala sa pagkabata niya.
Wala siyang sleepovers.
Di talaga siya nag-date noong high school.
Tingin ko, bilang resulta ng pagpapalaki sa kanya, mas naging tahimik siya.
Wala nang nag-number one sa mundo na mas bata pa kay Chris Evert.
Sobrang bata niyang naging "Chrissie." Walang balanse sa pagkatao do'n.
'Yong pagkakaroon ng success sa napakamurang edad, di 'yon maganda
para sa emotional at mental growth.
Kaya palagi kong nararamdaman na parang,
"Gusto kong mag-isa. Gusto ko lang tumutok sa mga laban ko."
Pag naglalaro ka, pananatilihin mo 'yong focus mo…
Oo.
…sa pagiging kalmado,
at wala kang ibibigay na reaksiyon sa kahit ano,
kahit anong reaksiyon na makikita.
Pag nasa court, nagtatrabaho ako. Andun ako para manalo.
Gusto kong maging number one.
Ang Little Ice Woman, Chrissie Evert.
Si Miss Evert, madalas tawaging "Prinsesa ng Yelo" sa press.
NAKA-DEEP FREEZE ANG 'PRINSESA NG YELO'
Okay lang sa 'kin 'yong "Prinsesa ng Yelo."
Gano'n ako sa court.
Tinago ko lang ang lahat at di nagpakita ng emosyon. Gusto kong gano'n.
Ginamit ko 'yon sa advantage ko. Gumana 'yon para sa akin.
Pero sobrang
lungkot lang.
Handa ka na rito?
Dapat kang maging handa, tama?
So, kumusta ka ngayon?
Gaya naman ng inaasahan.
Ginagawa na ng pharmacy 'yong mga gamot mo ngayon.
-Okay? -Oo. May pain ba?
Si Andy, 'yong dati kong asawa, ang sumasama sa akin sa chemos.
Sige. Tingnan natin.
Twenty years kaming kasal.
May tatlo kaming anak.
May pagmamalasakit do'n na di na mawawala.
Minsan, kailangan ng mga masasamang pangyayari
para maisip mo ang totoong pakiramdam mo sa mga bagay.
-Makakatulog ka pagkatapos. -Alam ko.
May sinabi kang interesting tungkol sa Diyos ngayon.
Magiging mahalaga ang sprituality ngayon.
Medyo mababaw lang ang hinarap ko dati, pero parang kaya ko nang lumalim ngayon.
-Ano'ng tingin mo rito? -Ano lang… Basically,
pagsuko lang sa mga bagay na di mo kayang kontrolin
at di na mag-alala tungkol do'n
at medyo hayaan mong maging malaya ang sarili.
May kontrol ako sa halos lahat ng bagay sa buhay ko hanggang dumating dito.
Pag tinamaan ka ng cancer,
babaguhin nito 'yong pananaw mo at mindset sa buhay.
Oo, may mainit…
Kailangan ko lang talagang pakawalan saka bitawan ang kontrol.
Tingin ko, mas naging bukas talaga siya
tungkol sa kung ano ba talaga itong tinatawag nating buhay
dahil posible na talaga ang kamatayan.
Mawawala 'yong ego mo, at babalik ka sa kung ano'ng pinakamahalaga.
23 na si Chris Evert ngayon,
at pinatawag niya ang press sa bahay niya dito sa Fort Lauderdale.
Magsasalita si Chris
tungkol sa kung bakit di siya maglalaro sa Virginia Slim Circuit sa 1978.
Nagdesisyon akong kailangan ko ng dalawa o tatlong buwang pahinga.
Di pa ako nakakapagpahinga ng tatlong linggo,
at sobrang bilis lang ng pag-usad ko sa nakaraang huling apat o limang taon.
Physically, may injuries ako, at mentally, di lang ako buo sa bawat laban.
Nagdesisyon talaga akong kailangan ko ng pahinga.
Kailangan kong maging pursigido ulit. At di pa ako humahawak ng raketa.
Tatlong beses lang akong naglaro last month,
at unang beses 'yon, gusto ko 'yon.
Papagurin ka ng gano'ng tatak ng paglalaro ng tennis
kung gano'n ka kagaling at gano'n karami ang laban mo.
At dahil di ako naglalaro,
mapipilitan 'yong ibang mas batang players na galingang maglaro.
Mananalo ng maraming tournaments 'yong mga gaya ni Martina.
Medyo natagalang
mabawi ni Martina 'yong posisyon at gigil niyang lumaban pagtapos mag-defect.
Pagkabalik niya,
nagpursigi talaga siyang makaakyat sa pinakatuktok ng bundok.
Gusto kong maging number one.
Pumayat nang sobra si Martina,
at napakaganda ng itsura niya at napakaliksi niya.
Si Martina Navratilova, ang number two seed.
Babalik next week si Chris Evert,
at di ko nga malalaman kung di laging pinapaalala ng press.
Sa unang pagkakataon, Evert-Navratilova world na 'to.
May laban noong taong 'yon tungkol sa kung sinong magiging number one.
Martina Navratilova. Game, set, at match para kay Miss Evert.
Noong '78, natalo ko na ang lahat sa mundo sa puntong 'yon.
-Di pa talaga nasusubok si Martina. -Game, set, match, Navratilova.
Kaya alam ko, kaya ko siyang talunin.
Alam kong may target na ako sa likod.
SINO ANG NO. 1 SA WOMEN'S TENNIS
May iba't ibang opinyon kung sino ang number one sa mundo…
…kaya, sa Wimbledon 'to bumagsak.
Pwedeng pambihirang pagkakataon ito ng tagumpay kay Navratilova
para makuha ang unang major at baka mabago ang ilang katangian ng rivalry
o kung mananalo si Chris,
baka patuloy siyang mangibabaw kay Martina sa mga susunod na panahon.
Habang tinitingnan natin si Chris Evert, na number one seed,
deserve niyang na-enjoy ito sa huling apat na taon.
At ang kalaban niya,
si Martina Navratilova.
Tingin ko, maraming tao ang umasa at inasam na makita ang sagupaang ito
ng dalawang kasalukuyang dominanteng babae sa tennis.
Advantage, Miss Navratilova.
-Sino'ng coach mo sa labang 'to? -Wala akong coach.
Magse-serve si Miss Evert.
So, ito na.
-May gano'n akong angas. -May angas ka nga. Nakaka-intimidate 'yon.
Di niya tinamaan ang bola, bagay na di ko maalalang nakita ko na.
Kailangan pa talagang makabalik ng Czech na dalaga sa diskarte niya.
Hindi, umiiling ka "Hindi." 'Yon ang di ko gusto.
Oo, umiiling ako sa akin, di sa 'yo.
So, nagbibigay ng pressure si Chris kay Martina.
Kinakabahan ako kahit alam na natin 'yong mangyayari.
Oo.
Yes!
Lamang sa match si Chrissie, iisipin mo, "Mangyayari yata ang laging nangyayari."
"Medyo pahihirapan siya ni Martina, pero makakaya siya ni Chrissie,
at mananalo siya."
Yes.
Dahil siya si Chris Evert.
At sumugod si Martina sa net.
15-40.
Medyo nangmamaliit 'yon.
Sweet na hawak 'yon, pero para ding sobrang walang pagkabahala.
At may bagay do'n sa shot na tumama sa ulo niya na
mukhang nagpagising kay Martina.
Sigurado.
Ibang player ka na pagkatapos.
Out.
Unang game, huling set.
Kabado si Chris Evert.
Oo.
Hawak mo na ang laro.
40-love.
Miss Navratilova, serving para sa match.
6-5, pangatlong set.
Maririnig mo 'yong tibok ng puso mo.
Maririnig mo 'yong paghinga mo.
Napakalaki ng lahat, na parang isang daang beses.
At nakatigil ang oras, pero kasabay no'n 'yong pagiging napakabilis nito.
Dinig mo kahit bagsak ng karayom.
Tahimik, please.
'Yon! Nagawa niya 'to!
-Ang champion. -Game, set, at match kay Miss Navratilova.
Ang sweet mo.
First time mo 'yon.
Baka sa labang 'yon ko na naramdaman ang pinakapurong kasayahan sa court.
-Kasi habang-buhay kong pangarap 'yon. -Goal mo 'yon.
Ano'ng iniisip mo ngayon?
Naiyak ako kasi wala ang parents ko, di dahil nanalo ako.
Miss Evert.
Chrissie Evert, ang may pinakamalaking perang napanalunan sa women's tennis
pero pang-number two player na lang ngayon sa mundo.
At si Martina Navratilova, ang kasalukuyang number one sa mundo.
Nagawa ko na 'yong gusto kong magawa, manalo ng Wimbledon,
at dahil do'n, ako na ang number one tennis player,
at susubukan ko na lang panatilihin 'to.
Hindi magiging madali dahil ako na 'yong champion
at dodoblehin ng lahat 'yong pagsisikap nilang talunin ako,
pero sobrang saya ko lang ngayon na kakayanin kong labanan kahit sino.
Namatay sa ovarian cancer ang mas bata kong kapatid na si Jean.
Mabilis 'tong kumalat.
Noong na-diagnose siya, nasa stage four na 'to.
Kumalat na 'to sa lahat ng organ sa katawan niya.
Napakasakit nitong panoorin.
Tumawag 'yong geneticist paglipas ng dalawang taon. Sabi, "Magpa-test ka."
May gano'n din akong gene.
Na-diagnose ako ng stage one.
Sabi ng doctor ko, "Kung di mo 'to nakita, baka nasa stage three o four ka na."
Kinailangan niyang mamatay sa tusong cancer na 'to
para mabigyan ako ng tsansang magkaroon ng buhay na meron ako ngayon.
Pagkasabi ni Chris
na magpapa-breast mastectomy siya dahil sa BRCA gene…
umiyak ako…
nang di ko alam na may cancer na rin ako no'n.
Noong malaman ko 'yong bukol sa lalamunan ko, nagpa-CT scan ako.
Nalaman kong may breast saka throat cancer ako.
Nakakatakot 'yong bawat scan.
ALEX MILL PANGANAY NA LALAKING ANAK NI CHRIS
-Handa ka na rito? -Oo.
Ramdam ko ang bigat sa pangalawang beses, kung gaano kahalaga ang bawat sandali…
ang halaga ng buhay.
Gusto kong andiyan habang-buhay para sa mga anak ko.
Okay, Martina, sobrang sikat mo ngayon. Sinasabi ng mga taong number one ka na.
Sinasabi nilang napaalis mo na si Chris sa pagiging number one woman player.
Ikaw ang lumabas…
-Nilaglag niya 'yong raketa sa paa niya. -Wag kang manakit!
Bakit mo nilaglag sa paa ni Martina?
Sa masakit ko pang daliri, sige.
Sa masakit mong daliri. Gano'n. Sabihin mo 'yong tungkol…
Maganda 'yong papunta ka pa lang sa number one,
'yong parang pag-akyat sa hagdan.
Sobrang exciting no'n.
'Yong pag andun ka na, mas mataas na 'yong mga inaasahan sa 'yo.
Inaasahang manalo ka palagi.
Mas nagiging mahirap 'to.
Number one na si Martina, pero tumamlay 'yong laro niya.
Apektado ng gulo sa personal na buhay ang focus, dedikasyon, at diskarte niya.
'Yong isang lagi kong inaasahan sa mga unang taon,
walang killer instinct si Martina.
Inamin niyang gusto niyang kalaban ang mga kaibigan
dahil pag nanalo siya, masaya siya, pag talo, masaya rin.
Ako, parang, wow. Di gano'n ang pakiramdam ko.
Nakalaban ko si Martina sa Amelia Island.
Forty-first na pagkikita nitong mga babae.
Nangunguna si Chris Evert Lloyd sa labanan, 27-13.
Maganda 'yong pagharap ko sa kanya at natatalo ko siya.
Evert Lloyd!
Tingin ko, abot-kamay lagi ni Martina na maging number one sa mundo.
Pero tingin ko, di pa niya sineseryoso at ginagamit 'yong talentong meron siya.
-Out! -Ayan.
Tinalo ko siya, 6-love, 6-love.
Chris Evert Lloyd.
Wala siyang napanalong game.
17 na magkakasunod na laban ngayong di matalo-talong 1981 season para sa kanya.
Six-love, six-love.
Nakita ko si Nancy Lieberman ng weekend na 'yon.
Sabi niya, "Di ka pa nagsisikap." Ako, "Ano'ng sinasabi mo?"
Siya, "Pwede ka pang tumodo sa training." Ako, "Ano'ng sinasabi mo?"
Dinala niya ako sa basketball drills.
Do'n ko naisip, "Diyos ko, pwede pang mas gumanda ang katawan ko."
Alam ko ang kailangan para maging nasa tuktok at maging number one,
at di lang binibigay ni Martina lahat para sa tennis.
Mas maraming dapat tamaan kaysa diyan, Wonder Woman.
Kasama niya palagi ang basketball star na si Nancy Lieberman.
-Gano'n? -Iharap mo lang. Masyadong malapit.
Si Nancy 'yong brusko at magulong New Yorker basketball player.
Naniniko siya, nangbabangga.
Gano'n siya.
Si Nancy Lieberman, 23 years old, pinanganak sa Brooklyn,
eksperto sa paglalaga ng lobsters, isang act na nagpapaiyak kay Martina.
Nagalit si Nancy Lieberman sa kanya at sinigawan siya,
"Mas magaling ka. Sa bawat aspekto ng laro mo, mas magaling ka sa kanya."
"Di siya atletang kagaya mo. Di siya gumagalaw gaya mo."
"Di siya gano'n kagaling pumuntos."
Sabi ni Nancy, "Meron siya ng gusto mo."
"Di ka dapat nakikipagkaibigan. Dapat nilalampaso mo siya."
Pag nagbubuhat ako, iniisip ko si Chris. Pag nagdi-drills ako,
iniisip ko si Chris kasi kaya ko nang talunin lahat.
Motibasyon ko siya. Siya ang kailangan kong matalo.
Na-realize niya, "Kailangan kong pumayat. Dapat mas maging fit."
"Kailangang kumain nang maayos. Magpakahirap."
Ginawa niya bawat posibilidad na kaya niya para abutin ang potensiyal niya.
Bawat posibleng bagay.
Pero di gano'n kabait si Nancy tungkol sa akin at sa akin kay Martina,
at medyo na-brainwash niya si Martina na isiping ako 'yong kaaway.
Well, siya naman.
Si Chris ang kaaway kasi number one siya at two ako.
At siya ang dapat kong matalo para maging number one.
Sasabihin niya, "Di mo pwedeng maging kaibigan si Chrissie."
"Kailangan kamuhian mo siya."
Nagrereklamo siya tungkol kay Nancy na ginagawa siyang kaaway
pero di siya makipagkaibigan sa akin.
Pagkalipas ng limang buwan, sobrang ibang klase na siyang player.
Ang payat niya.
Ang bilis at ang alerto niya.
Naging maskulado siya.
Fit na siya, maganda ang cardio, magaling pumalo.
Pero di na ako kinakausap ni Martina.
Bumaliktad na 'yong rivalry dahil gumaling nang sobra si Martina.
At nasira nang husto 'yong friendship. At inako ni Nancy lahat ng sisi.
Gusto niyang mangyari 'yon. 'Yon ang goal, at pumayag do'n si Martina.
Masyado akong naimpluwensiyahan ng mga kaibigan ko.
Di ko talaga alam kung paano 'to haharapin,
pero alam kong kailangan kong mas magkaroon pa ng konting
killer instinct.
Baka napasobra ako nang husto.
Nagsimula nang saktan ni Martina si Chrissie.
At sinimulan niyang manakit sa court.
Nagsimula rin siyang manakit sa locker room sa pagtrato niya.
Sinaktan nila ang isa't isa emotionally. Makikita mo sa mga mukha nila sa court.
Ayaw ni Chrissie sa body language ni Martina.
At makikita mo 'yong galit sa mukha ni Martina
pag naiisip niyang napapaubaya niya kay Chrissie ang laban.
Ginagawa niya lang nang maayos lahat. Wala siyang pambihirang ginagawa.
Season ng panalo ang 1982 para kay Martina Navratilova.
Number one sa mundo, nanalo na ng 37 na sunod-sunod,
kasama ang Wimbledon, at di kulang sa kumpiyansa.
Pagkatapos ng Wimbledon, na-quote si Martina
na gusto niyang makilala
bilang pinakamagaling na women's tennis player,
na nagpagalit kay Chris Evert Lloyd.
"Insulto sa amin ni Billie Jean 'to," sabi ni Chris,
na may mga career na sampung beses na mas maganda kaysa sa kanya."
Tinatanong 'yong players tungkol sa akin,
tapos nagtatanong na sa akin lahat tungkol sa kanya.
Baka nararamdaman niyang mas marami ng atensiyon sa akin.
Laging may inggit sa mga nasa tuktok.
-Mas magaling ka bang player kay Chrissie? -Sa tingin ko.
Baka makipagtalo siya sa akin tungkol diyan,
pero, mas magaling 'yong best ko sa best niya.
Pag kaming dalawa na lang sa locker room no'ng tensiyonadong panahong 'yon,
sobrang tahimik namin sa isa't isa.
Hindi lang kami nag-uusap.
Nasa isang side siya, nasa kabila ako.
Binigo siya ng unang serve…
'Yon na ang pinakapangit na yugto ng relasyon namin.
Tahimik, please.
Medyo pumagitna ako.
Naaalala ko talaga
'yong sobrang tensiyon sa pagitan ni Martina at Chrissie.
PUMALO NG GANTI SI EVERT SA VOLLEY NG MGA SALITA TUNGKOL SA NO. 1 RANKING
At talagang inilalarawan sila ng media
sa paraang makakapuno sila ng mga upuan.
'Yong meron ka no'ng dalawa, 'yong prinsesa laban sa malakas,
wala nang mas gaganda pa sa script na 'yon.
Nilagay nito ang women's finals sa pagitan ni Chris at Martina sa mga dapat panoorin.
Nanalo sa US Open si Martina dito sa New York.
Noong isang linggo, tinalo ulit ni Martina si Chris sa finals ng Australian Open.
Siyempre, natalo naman ni Chris si Martina sa isang finals sa linggo bago 'yon.
Sobrang sikat sila.
Ibinabalita ang women's tennis. Di mahalaga kung anong tournament.
Media ang magdedesisyon sa gagawin sa 'yo,
at nagustuhan nila 'to.
'Yon ang unang totoong rivalry
na nagsindi ng gano'ng tipo ng interes at nagbigay ng legitimacy sa women's game.
Isa sa pinakamagaling na tennis players ang una kong bisita, Chrissie Evert.
Pero lagpas na sa tennis ang kasikatan ni Chrissie.
-Chris Evert. -Miss Chris Evert.
Ibig kong sabihin, niyakap kaagad si Chrissie.
Ano'ng tingin mo sa welcome na 'to?
Excited talaga ako. Di ko inasahan 'yong dami ng tao,
at medyo nagulat akong makita 'yong banda at lahat dito.
May magandang kuwento siya labas sa court tungkol sa relasyon nila ni Jimmy Connors.
Kasama niya 'yong mga magagaling na tennis players at mga artista.
Tapos pinakasalan niya si John Lloyd, na guwapong lalaki.
Pasikat nang pasikat si Chrissie, at di lang 'to kaugnay ng sports.
Nagsimula na siyang kumita sa endorsement na kapareho ng mga lalaki.
Kaya gusto ko 'tong Lipton iced tea mix.
Tricot Mesh mula sa Band-Aid brand, dahil umaayon 'to sa balat mo.
Mas nagtatagal 'to, at di lang para sa tennis.
Magkano ang kinita mo?
Well, deretsahang tanong 'yan.
'Yong kinita ko sa tennis, lagpas konti sa seven million dollars.
Sa endorsements, gano'n din, o mas malaki pa.
Magandang kuwento si Chrissie.
Alam mo 'yon, gusto 'to ng patriyarka.
Walang banta.
NAGIGING MALAKING NEGOSYO NA SI CHRIS EVERT
'Yong press, hindi pareho 'yong trato sa akin.
Nasa ilalim ako ng ibang microscope.
Ako 'yong "komunistang" dalagang nakatira sa Beverly Hills.
DEFECTOR, NAKATISOD NG GINTO
Pinalala nila ang lahat.
Kung umalis ako sa bansa ko, pumunta kung saan wala akong kilala,
nagtiwala sa mga tao, trinaydor ng mga kaibigan, siniraan ng mga diyaryo,
magkakaroon ka ng inferiority complex.
Tapos may problema ako tungkol sa katawan at itsura ko,
sa mga ugat ko, sa muscles, sa mukhang matapang.
Ayokong mahusgahan para sa isang bagay na di dapat hinuhusgahan.
Nakatulong siya sa lokal na ekonomiya,
sa pagbabayad ng $34,000 sa local car dealer para sa bagong Porsche.
Inilarawan ng American media si Martina bilang masiba, hayok sa alahas,
hayok sa mga kotseng mabilis, hayok sa Americanism.
Tapos maraming naging obsession sa buhay niya labas sa court.
Martina!
May mga kuwento tungkol sa lesbianism sa loob ng women's tennis,
at kay Martina nakatuon ang ilan sa mga kuwentong 'yon.
Sa paglipas ng mga taon, tatanungin ako ng press kung gay ba ako,
o tatanungin nila kung may lesbians sa tour.
At no'n, nasa relasyon kami ni Nancy Lieberman,
na nasa closet at di makapaglantad, kaya nagpapanggap kaming magkaibigan lang,
at pinoprotektahan ko ang tour.
-Naglalaro ako ng tennis. -'Yon lang ang iniisip mo.
'Yon lang ang iniisip ko, ang ikukuwento ko.
May New York Times article mula sa panahong 'yon na nagdeklarang
mas kontrobersiyal pang issue ang homosexuality sa sports
kaysa droga o krimen.
At naging sobrang kabado 'yong mga tennis tour sponsor
dahil sa multo ng homosexuality sa women's tennis tour.
Awkward ang panahong 'yon.
May makalat at agaw-pansing media outlets na gusto ng mas maraming impormasyon.
Lahat ng nasa tour, alam na may girlfriends si Martina
at na gay ang identification niya.
Di ito malaking bagay, pero gano'n kalaking bagay na maglantad sa publiko.
MARTINA, INAMING BISEXUAL, TAKOT SA MGA REAKSIYON
Di ako ang nagdesisyon.
Pinagdesisyunan ito ng journalist na gustong magsalita tungkol sa sexuality ko.
Walang karapatan ang iba na magsalita tungkol sa minamahal mo.
Si Steve Goldstein, 'yong nagsusulat para sa New York Daily News,
sinabi niyang okay sa akin.
Wala akong pinayagang kuwento tungkol sa sexuality ko.
Di rin ako naglantad bilang bisexual.
Gay ako, pero mas katanggap-tanggap na maging bisexual kaysa gay.
Bisexual, 'yon ang lagi naming parang…
pang-backup.
BILLIE JEAN TAAS NOO PA RIN SA LESBIAN SCANDAL
Nailantad din ako noong 1981.
Walang alam ang mga tao sa gano'n. Napakalala.
Di nila tinanong ang mga lalaking atleta,
na alam nilang bakla, di sila nagtatanong ng gano'n,
pero pangunahing target ang mga babaeng atleta ng tanong na 'yon.
Nagkaroon ng totoong obsession sa kung "Sino na ang girlfriend ni Martina?"
Isa sa paraan niya, 'yong ilagay sila sa box niya
para pag gusto ng tabloids ng picture,
pwede silang pumunta sa center court at kumuha ng litrato.
Hinarap ni Martina 'yong paglalantad sa kanya sa mas paglalantad pa.
Napakasayang pumunta ni Martina Navratilova sa stands para
mag-celebrate kasama ng kaibigang si Judy Nelson.
Maraming naging girlfriends si Martina. Mas marami sa average.
Maraming girlfriends.
Naging mag-isa ka ba?
Single ako ng ilang taon paminsan-minsan, pero sa pangkabuuan, may karelasyon ako.
Ayokong nag-iisa.
Wala akong pamilyang uuwian.
-Tama. -Gano'n kaya baka mas dependent ako
sa girlfriend para makuha 'yong pagmamahal, suporta, at "tahanan."
Wala akong anak, di kasal. Di ka maikakasal.
Di mo inintindi ang iniisip ng iba, at sobrang hanga ako do'n.
Nasasabi ko ang gusto ko.
Walang sponsors na magsasabing, "Hindi, di mo pwedeng sabihin 'yan."
Naalala kong sinabi ng agent ko
noong nasa Madison Avenue siya kasama ng mga advertiser,
at nag-uusap sila, nagbabatuhan ng ideas,
magbabato ng ideas para sa 'yo, at parang, "Oo, ganyan, at ganito."
At noong sinabi niyang, "E, kung gawin 'to ni Martina?"
At tahimik lang 'yong kuwarto.
Baka naiinggit o nagseselos ako do'n, pero di ko mababago kung sino ako.
Iba sa loob ng court, pero 'yong kasikatan sa labas ng court
kasi ikaw ang perfect girl next door.
Gano'n sila mag-usap tungkol sa 'yo.
'Yong girl next door, 'yong dalagang mamanugangin mo.
Di nila 'yon sinulat tungkol sa 'kin.
Kaya sa huli, sumuko na lang ako.
Parang, ako, "Raketa ko na lang ang pagsasalitain ko."
Game.
Ang number one.
-Martina Navratilova. -Martina Navratilova, sunod-sunod.
Mukhang napakalakas…
Nadurog ni Martina Navratilova sa loob ng 50 minutes si Bettina Bunge.
Tinalo niya si Beverly Mould ng 6-1, 6-1.
Itinaob si Andrea Jaeger.
Pag nasa best na kondisyon si Martina Navratilova, kalimutan n'yo na.
Sanay ang mga taong makakita ng mahinhing babaeng naka-dress gaya ng pinafores
na malayo ang palo sa likod ng court, at andito si Martina.
Para 'tong, slash, slash, tatak ni Zorro, wala ka na.
Game.
Nanalo si Martina ng 19 sunod-sunod na laban
at apat na tournaments ngayong taon.
Inuunahan na ni Martina ang lahat.
Bilang player, susubok kang
manalo ng pinakamaraming kaya mo dahil ayaw mong mapahiya.
'Yon na 'yon.
Game.
Iba ba, Chris, 'yong ikaw ang nang-aasinta kaysa inaasinta?
Naging nasa pareho na ako.
Libong babae ang umaasinta sa akin, at may isa akong inaasinta.
Muli niyang napatunayang siya ang number one.
May 49 sunod-sunod na siyang panalo.
Masama raw siya para sa women's tennis. Humindi si Martina.
Tingin ko kalokohan 'yon kasi alam ng mga player
na kailangan nilang humabol,
kaya wala 'tong gagawin kundi patataasin ang level ng women's tennis.
Sa peak niya, nahirapan si Chrissie na manalo ng dalawang games sa kanya sa set.
Pinapabilis ng diskarteng 'to 'yong laro.
Mas magaling siya sa akin sa lahat.
Natatalo na niya ako sa clay. Doon ko siya laging natatalo.
Wala akong tsansang matalo siya sa ibang surface kung di ko siya matatalo sa clay.
Martina Navratilova.
Napanalunan ko na lahat kahit isang beses, pero ang problema,
pag napanalunan mo na, gusto mong ulitin.
Ginagawa ko 'yong best ko sa court,
pero alam kong di ko pa naaabot ang potensiyal ko,
kaya 'yon ang inaabot ko.
So, isang napakalaking tagumpay para kay Martina.
At malakas na palakpakan para kay Chris Lloyd.
Maganda ang laro niya ngayon, pero lumaban siya sa babaeng tingin ko,
pwedeng ituring na pinakamagaling na lady player na nakita natin.
Narinig n'yo…
Si Chris bilang prinsesa, 'yong darling, nawawalan ng kinang,
sa gitna ng pangyayari…
Nakatingin sa 'yo lahat. Napakalaking pressure no'n.
Nasakop na niya ang mundo ng tennis.
Walang makatalo sa kanya. May sagot siya sa lahat.
Noong summer ng 1984, ako na 'yong dehado.
Ang '84 US Open final
sa sikat na Super Saturday, September 8, 1984,
baka pinakamagandang araw na 'to sa kasaysayan ng tennis.
Napaka-intense ng atmosphere.
Makikita nating labanan ni Chris Evert Lloyd si Martina Navratilova
sa ika-61 beses sa loob lang ng isang minuto.
Tingin ko, iba 'to sa nakaraang taon. Madaling nanalo si Martina.
Si Chris, sa isang banda, ngayon, sinisikap niyang mawala ang gap.
Pakiramdam ko, kasama ko siya,
at 'yong hard courts, 'yong US Open, papabor sila sa laro ko
ng konti siguro, ng mas konti lang sa laro niya.
Ito na. Chris Evert Lloyd para mag-serve.
Best na unang serve at best na second serve.
Sumasang-ayon ako.
Sa tingin ko, ngayon ko palang nakitang ganito gumalaw si Chris.
Napaka-agresibo niyang naglaro para makuha ang opening set,
at nagkakagulo ang audience.
Game at unang set, Evert-Lloyd, six-four.
Nakuha ni Chris ang pinakamalakas na palakpak sa buong buhay niya
dahil iniisip ng mga taong makikita nila ang pagbabalik ni Chris ng araw na 'yon.
Mukha ngang mahina si Chris at lahat.
Pero pag gumanito na ang maliit niyang kamao, maghanda ka na.
Sobrang ayaw sa akin ng crowd. Gusto nilang matalo ako.
Ewan, gaano kalaki do'n ang tungkol sa pagiging gay ko
o dahil galing ako sa komunistang bansa, di "totoong Amerikano."
Humihingi ng katahimikan ang umpire.
Sinuportahan nila si Martina noong iba ang kalaban niya.
Di nila siya susuportahan laban kay Chrissie. Sure 'yon.
'Yong maibigay mo 'yong best mo
pag mahirap ang lahat at nasa pinakamataas ang tensiyon…
Pero pakiramdam ko, si Martina ang pinakahumarap sa ganito kaysa sa iba.
Thirty all.
Mapapahamak si Martina sa crowd na 'to
pag lagi niya silang ginagaya at humihingi ng palakpak at kung ano.
Ito 'yong pinakamahirap na labang nilaro ko.
Alam mo 'yon, Amerikano ako. Mabuti akong tao.
At galit kayo sa akin.
Lumaki silang kasama ako.
New York fans 'tong nakita ko na simula pa noong 16 years old ako.
Ako 'yong parang Chrissie nila,
at sa isip nila,
parang bully si Martina.
-Game, Navratilova. -Taob agad ang laro.
Nasa alanganin sila, at depende 'to sa kung sino'ng unang susugal.
Kung si Martina ang unang mag-init, nakatodo na agad siya.
Ang galing no'n.
Game at second set…
Si Martina, di natinag.
Out!
Sabi niya, isang game na lang.
Sinasabi niyang apat na puntos na lang.
-40-15. -Double match point.
Wala nang mas dramatic pa dito.
Di na kayang maabot.
Martina Navratilova.
Sorry.
'Yon, siyempre, 'yong coach ni Martina, Mike Estep.
Tears of joy 'yon.
Di 'yon tears of joy. Luha 'yon ng kapanatagan.
At lungkot.
Medyo mahirap magtunog matino ngayon, kaya salamat na lang sa lahat.
Salamat, Mike, at sa lahat ng mga tao sa box.
Nagchi-cheer sila, at salamat sa lahat. Salamat.
Yes, Chrissie, mahal ka namin!
Nawasak ako no'ng natalo ako sa labang 'yon.
Sa puntong 'yon, napagtanto kong mas magaling na siyang player kaysa akin.
Mas magaling naman siyang atleta, pero mas magaling na siyang tennis player.
Napanatag na ako noong nanalo ako,
at nalungkot ako na sobrang ayaw talaga sa akin ng crowd.
Mahirap na di gawing personal 'yon.
Bilang atleta, pag nasa tuktok ka, mag-isa ka.
Papayuhan ka ng psychologist tungkol sa pressure pero di nila naranasan 'yon.
Top champions lang ang makakaintindi.
Hello!
Hi, Lulu!
Kumusta ka?
Pasok ka, Lulu. Huwag kang mahiya.
-COVID test. Negative. -Salamat. Napaka…
-Kumusta ka? -Hi.
Mas mabuti kaysa sa 'yo.
-May dala kang pagkain. -Nagluto ulit si Julia.
-Humahaba na 'yong buhok mo. -Akala ko pangit 'yong buhok ko.
Tapos nakakita ako ng pictures na 30 ako. Ako, "Diyos ko, ang kapal ng buhok ko."
Wala na ba 'yong pagkahilo mo?
'Yong pagod, parang,
okay, di na sa akin ang katawan ko.
-Tama. -Dama kong wala na akong kontrol dito.
Nanonood ako ng tennis sa TV, at 'yong mga batang atleta,
sobrang fit nila, at napakalakas nila,
at ang dami nilang energy, tapos pinagpapawisan sila at…
-Tayo 'yon! -Tayo nga, oo.
-Pero, para akong… -Pero di ngayon!
Alam ko.
Naglalaro ka na ba ng tennis?
-Wala 'to sa bucket list ko, alam mo? -Bucket list. Alam ko.
Ngayon, ang nasa bucket list, maglakad lang.
-Naalala ko 'yong skiing kasama ka. -Gawin natin 'yon.
Nasa bucket list ko 'yon, mag-skiing ulit kasama ka.
Well kailangang umandar ka ng limang mph…
-Okay lang. -…para sumabay sa akin.
-Ano lang… -Gawa ulit tayo ng SNL skit tungkol…
-Oo. -…sa kung gaano tayo ka-competitive.
Sa madali ka dumaan. Umakyat ako sa gitna.
-Makinig ka, Martina, mag-usap tayo. -Di mo ako maaangasan, Chris.
Di ko gustong angasan ka. Pumunta ako rito para iwasan 'yan.
Di mo ako matatalo sa ugaling 'yan.
"Di ito 'yong kompetisyong sinalihan ko."
"Nawalan ako ng buhok."
"Nawalan din ako ng buhok.
-"Nahihilo… ako." -"Gumaan ako ng 20 pounds."
-"Ako, 30!" -"Ako, 30!"
Emotionally, mas malala ba para sa 'yo ngayong alam mo na ang aasahan
dahil galing ka na rito dati?
Kailangang lokohin ang isip.
Parang, "Pangatlo na ang sunod. Kalahati na pagkatapos ng pangatlo."
Oo.
Lagi akong nagbibilang.
Lima na, thirty pa.
Anim na, twenty-nine pa.
Literal na nagbibilang ako sa bawat pagkakataon.
Kailangan mo kasi goal 'yon.
-Goal-oriented tayo. -Oo.
Tingin ko, dapat mong makita 'yong dulo ng daan.
-Okay. So… -Sige. Halika rito.
Magiging okay ka.
O, napakaganda ngayon.
Bye, superstar.
Adios, amiga.
-Ibig kong sabihin, nagrereklamo ako… -Pareho kayo.
…sa sama ng pakiramdam ng 3 araw sa 3 linggo,
tapos may 35 araw siyang nahihilo siya at masakit ang ulo.
Gano'n?
35 days ang sa kanya. Diyos ko. Ano lang…
Mas bukas na ang mga mata ko.
Inspirasyon talaga 'yon sa akin.
Saka nakatulong talaga sa journey ko pag iniisip ko ang journey niya sa cancer.
May nagsabi nito,
at dapat hinanap ko talaga 'yong quote kasi gusto ko 'to.
Pero "minsan ang worst na bagay sa America ay maging second best sa mundo."
Gano'n ba 'to para sa 'yo?
O komportable ka na bang maging second best sa mundo?
Well, kailangan kong maging komportable
kasi tatlong taon na akong number two ngayon.
Gumulo ang buhay ni Chrissie labas sa court.
Naghiwalay sila ni John Lloyd, at tapos na 'yong pagsasama nila.
Nakabatay 'yong kasayahan ko kung panalo o talo ba ako sa araw na 'yon.
Wala na lang akong natitira para sa kanya.
Di ako magsasakripisyo ng career ko para manatili sa kasal.
May kapalit ang lahat, at gusto kong manalo.
Pero sa pinakaloob ko, sa paraan ng paglalaro ni Martina,
di ko alam kung mananalo pa ako ng isang major.
Dalawang taon na siyang nadodomina ni Martina.
Dalawang taon.
Sa isang punto, mapapaisip ka, "Sige na."
"Ang galing talaga ng babaeng 'to. Baka di ko na 'to magawa."
Naisip ni Chrissie na umamin sa sarili at napasabing
"Ano'ng magagawa ko para pigilan 'yong pag-arangkada nitong si Martina?"
Ngayon, di lahat kayang magkaroon ng ganitong katawan.
Sinabihan nga ako ng ilan na may mga taong handang magsakripisyo
para sa legs na 'to.
7% lang ang body fat ni Martina,
nagwo-work out ng apat na oras kada araw, cross-training.
Mag-work out na tayo para sa magaganda nating katawan.
At si Chrissie, para makahabol, kailangang gawin din 'yon.
Di na sapat na mag-practice lang ng tatlo o apat na oras kada araw
sa tennis court.
Kailangan ni Chrissie na tumodo
at gumaling at sumubok ng iba't ibang bagay,
subukang iangkop ang diskarte.
Natuto siya kung paano mas lumakas, mas bumilis, maglaro mas malapit sa net.
Ginawa ko lahat ng ginawa niya
maliban sa,
35 pounds ang weights niya, 15 pounds ang akin.
Sinasabi ng coach ko no'n, "Kailangan mong pumunta sa net."
"Ginagawa mo lang ang diskarte mo at natatalo ka."
"May dapat kang baguhin."
Ano'ng pakiramdam mo na makalaro ulit si Martina?
Pag nagpa-practice, nasa isip ko lagi,
magpa-practice ako ng shots na sana magamit ko sa kanya.
Ang championship ng French Open.
Martina Navratilova, Chris Evert Lloyd.
Pang-65 beses na nila 'tong maghaharap sa loob ng careers nila.
Tuloy-tuloy lang 'tong rivalry. Thirteen years, pambihira ito.
At mas makitid pa 'yong margin sa utak ng girlfriend ko.
-Wow! -Ano?!
…thirty-one kay Navratilova.
Lagi kong pakiramdam na masama 'yong tingin mo sa akin,
pero alam kong sinabi mong hindi.
Hindi gano'n.
Napakahalaga ng unang game.
Napunta sa labas.
Napaka-safe ng diskarte ni Martina,
samantalang si Chris, linya ang inaasinta, na kabaligtaran ng role niya.
Mas nagkakumpiyansa akong sumugod sa net, at gusto kong makuha 'yong game sa 'yo.
Good shot.
Diyos ko!
Tingnan mo, nakita mong tumalbog 'yon? Grabe!
Backhand!
Pambihirang backhand.
Ang ganda ng laro.
Match point, Chris Evert Lloyd.
Okay, ito na.
Mahalaga 'to. Wag kang maingay.
Yes!
'Yon na ang pinaka-emotional na pagkapanalo ko sa laban.
Walang nag-akalang mananalo pa ulit ako ng major. Masyado na raw akong matanda.
-Nakakapagod 'to. -Ano lang…
-Oo. -Nagsikap talaga ako, at kaya ko pa rin.
Isa na siguro 'yon sa mga pinakamahirap na labang,
tingin ko, kinailangan kong gawin,
at may gusto lang akong sabihin kay Martina.
Napakagaling niya talagang kalaban,
at number one pa rin siya at mahusay na champion,
kaya mas nakakatuwa sa akin para talunin siya.
'Yong makita 'yong dalawang pahusayin nang husto ang isa't isa
saka magsakripisyo
para sumubok at makakuha ng panalo laban doon sa isa.
Masakit 'yon dahil marami sa aming naharangang manalo sa majors,
pero ang ganda rin nitong panoorin.
Mukhang halos may paghahatol na
na makikilala si Chris Evert na magaling, pero di kasinggaling ni Martina.
Para makabalik si Chris Evert at manalo sa '85 French Open,
at sa huli ng taon, nabawi niya agad 'yong number one ranking,
at para bumalik at manalo ng isa pang French Open sa '86,
nakompleto talaga siya no'n.
Well, tinatawag nila 'tong greatest rivalry sa women's tennis.
May mga nakakaramdam na higit pa 'to do'n.
Kailangan ko 'tong inumin para sa CAT scan.
Iinumin ko na.
Nakakadirin 'yon.
Tingin ko, mas disiplinado ako sa career ko
kaysa sa personal kong buhay.
Tatlong beses akong kinasal at nakipag-divorce.
Marami akong natutuhang mahirap na leksiyon.
At pag nagka-cancer ka, pag-iisipan mo ulit 'yong priorities mo.
at ang priorities ko, 'yong tatlo kong boys at 'yong apo ko.
Mga tao ang priority ko.
Magiging okay ka.
-Christine Evert. -Ang sakit marinig ng pangalan ko.
-Good luck. -Okay.
Mas mabuti. 148 over 81, okay?
May treatment ka ba? May IV, injections, o ano lang…?
Oo, may PET scan ako.
Mukhang mas kabado ako kaysa sa iniisip ko.
Okay, Martina.
Dito ko wini-wish na sana magka-ugat kami Martina Navratilova
kasi kitang-kita lang ang sa kanya.
Naiinggit ako.
-Kailangan pa natin ng isa. -Isa pa?
-Oo. -Shoot.
Isa pa.
So pagkatapos kong ilagay 'tong IV, lalabas ako.
Ipapaalam ko sa isa sa mga tech na handa ka na.
Papasok sila at gagawin ang injection.
Uupo ka rito ng mga isang oras.
-Pwede bang lumabas o dito lang ako? -Hindi, kasi radioactive ka.
Simula nang magka-cancer ako, iniwan ko na ang mga walang kuwentang tao.
Mas gusto kong mag-isa
kaysa may makasamang ayokong makasama.
Mas mapili ka na sa pagbibigay ng puwang kasi maiisip mo 'yong halaga ng oras.
Hihiga ka nang nakatihaya
at ilalagay mo 'yong ulo mo rito at 'yong puwet mo rito.
Walang alahas dapat, tama?
Perfect. Oo.
-O, alam mo? Tatanggalin ko 'to. -Gusto mong tanggalin 'yan. Okay.
Medyo sagabal 'to.
-Okay. -Ito na.
Magpapa-CT scan ako ng pelvic area saka dibdib ko
para makita kung may cancer ba doon.
Ngayon, medyo stressed ako konti.
Ang daming nangyayari.
Siguro 'yong pag-aabang at paghihintay sa tawag na 'yon.
Sana magandang balita. 'Yon lang ang masasabi ko.
Okay, sisimulan ko na ang injection ng contrast.
Tandaan mo, normal lang 'yong parang may mainit na dumadaloy sa katawan.
-Humiga ka diyan. -Actually, magtatanggal ako ng sapatos.
'Yong test ay para makita kung nawala na 'yong tumor sa lalamunan ko.
'Yong paghihintay para makuha ang sagot, kung ano 'yong resulta,
parang walang katapusan ang bawat segundo…
hanggang makuha mo 'yong malinis na resulta.
Sobrang sikat na Czechoslovakian athlete si Martina Navratilova
na nag-defect mula sa Soviet Bloc at umuwi ngayon para bumisita.
Bumalik siyang Czechoslovakia para maglaro ng tennis para sa Amerika.
Para sa Federation Cup, ang international women's competitiion
na nag-udyok sa Czech government na bigyan ng visa ang expatriate.
Noong 1980, nakita ko na ang mga magulang ko sa labas ng bansa.
Pero di pa ako nakabalik sa Czechoslovakia magmula noong '75.
At wala na akong balak bumalik pa dahil isa pa rin 'tong komunistang bansa.
Pero magandang pagkakataon 'to pagkakuha ko ng American citizenship ko.
Tumawag si Martina at sinabi,
"Sana makapunta ka sa Prague at maging kinatawan ng Fed Cup kasama ko."
Alam kong magiging espesyal 'to, at gusto kong maging parte si Chris nito.
Gusto ko 'tong ibahagi sa kanya.
'Yong huling kabanata ng buhay ko,
nagawa kong maisara sa pagbalik dito.
'Yon 'yong isang di pa natatapos na kabanata
na 11 taon kong hinintay para makompleto.
Pumunta ako sa bahay nila,
at nagluto ng dumpling para sa hapunan ang nanay niya.
At nakita ko kung paano siya sa nanay at sa tatay niya.
Nakita ko 'yong kabaitan niya sa mga tao.
Doon ko unang beses na naunawaan 'yong epekto niya sa mga tao
at kung gaano nila siya kamahal.
Nakita ko 'yong pagkatao ni Martina, nakita ko 'yong vulnerability.
Pinakahindi kapani-paniwalang trip sa buhay ko 'yon.
Tingin ko, nagbago 'yong pakiramdam ko sa kanya pagkatapos no'n.
Si Chris, kahit mukhang matigas siya sa labas,
malambot talaga 'yong puso niya.
At papapasukin ka niya hanggang sa isang punto.
May wall siya doon, pero liliit 'yon nang liliit.
Sa wakas, bumagsak na lahat.
Nawala lahat ng pagpapanggap saka ego,
at naging tapat at totoong tao kami sa isa't isa.
at di nito naapektuhan 'yong paglalaro namin sa court.
Pero matagal bago nangyari 'yon.
14 na taon ba
na ikaw o si Martina 'yong number one?
May tag-pitong taon kami.
Maganda 'yong rivalry namin. Tinulak namin 'yong isa't isang lagpasan ang limitasyon.
At baka matagal na akong nag-retire kung wala si Martina.
Dahil sa kanya kaya ako nagtagal sa paglalaro.
Naging mas magaling kaming tennis player dahil nagtulakan kaming umunlad.
Maagang nagtaas ng pader si Chrissie
at unti-unti niyang tinibag 'yon paglipas ng panahon.
-Okay, guys! Go! -Go!
Pumasok si Martina sa public life nang sobrang vulnerable at bukas
at tuloy-tuloy sa pagtatayo ng pader simula no'n.
At tuloy lang sila sa ganito,
pero kung saan sila nagtagpo, may totoong pag-intindi sa pagitan nila
dahil nauunawaan nila 'yong daang 'yon.
Tingin ko, nagchi-cheer talaga sila para sa isa't isa…
lalo na sa pagtatapos ng mga career nila.
Nilalabanan mo ang pagtanda.
Nilalabanan mo 'yong pagtatapos ng career mo. At pareho sila do'n.
Alam nila kung nasaan ang isa't isa.
Nagdesisyon si Chris Evert na may iba pang mas mahalaga kaysa tennis.
May mabuti akong asawa. Maganda ang buhay ko.
May iba pang pwedeng maging mas malala kaysa sa retirement ko.
Kung bata kang babae at mahilig sa tennis,
gusto mong maging si Chris Evert.
Thirteen years na sunod-sunod, nanalo siya ng at least isang Grand slam tournament.
Anim na beses siyang nanalo ng US Open, tatlo ng Wimbledon, pito ng French Open,
at may career total siya ng 157 singles championships.
Lagpas sa kahit sinong player sa kasaysayan.
MAHAL KA NAMIN, CHRIS
Malaking bahagi ng tennis ko 'yong nawala pagkaalis ni Chris.
Malungkot sa locker room pag wala siya.
Game, set, at match, Miss Navratilova.
Naglaro pa ako nang mas matagal.
Sa mga pinakamagaling sa kasaysayan ng tennis, lalaki man o babae,
wala pa bago ngayon ang nanalo ng siyam na singles titles.
Kay Martina Navratilova lang 'to nararapat.
Tapos na 'yong best years ko.
At mukhang dama na ni Martina
na maaaring huling pagkakataon na niya 'tong manalo sa center court.
Matagal na kayong naghihintay sa announcment na 'to.
'Yong ilan sa inyo, at least, sampung taon na.
Kaya ito na.
1994 na, sigurado, ang huling taon ko.
Binigyan ng 13,000 tao si Navratilova ng 1-minute, 40-second standing ovation.
Sa pag-alis niya sa huling pagkakataon,
ang player na binansagang legend ng ibang babae sa pro circuit,
kumurot ng sikat na Wimbledon grass para maging souvenir niya.
Ang 167 na panalo, nilagpasan ang kahit sinong lalaki o babae.
Eighteen na Grand Slam titles.
Siyam na Wimbledon championships.
Sinaklaw ng mga titulong 'yon ang tatlong iba't ibang dekada.
Dapat kong pasalamatan ang tennis para sa buhay ko, at napakaganda nito.
MARTINA, MAMI-MISS KA NAMIN!
'Yong kuwento lang nila bilang magkaribal sa sport ng tennis,
magandang kuwento na 'yon.
Pero 'yong pinagsaluhan nilang karanasan sa pinagdadaanang cancer treatments,
'yong pagsusuportahan,
'yon ang gusto mo mula sa mga kaibigan mo. Suporta, pagmamahal, at pag-aalaga.
Madalas, di 'yon manggagaling sa taong tumalo sa 'yo ng 37 beses.
Pero 'yon ang dahilan kung bakit 'to mas pambihira.
Lalakad ka pababa lagpas sa exit sign, okay?
-Thank you so much. -You're welcome.
-Kumusta ka na? -Mabuti. Medyo kabado.
Lahat ng images.
Kung may tumor, makikita mo 'to na yellow ang kulay.
Wala. Normal na normal.
Walang cancer.
Lumabas na 'yong official report.
Walang kumakalat na cancer.
'Yon ang sabi ng number three. Walang FDG, walang kumakalat.
Wala. Malinaw.
Pagbabago post-treatment, dibdib, lahat. Maganda lahat.
'Yong pababa at pataas. Okay, oo, maayos ang lahat.
Di mo alam kung ga'no ka nito maaapektuhan sa kung paano, alam mo? Takot ka pa rin.
At mahalaga 'to kasi tapos na 'to, at kung magka-cancer ako ulit, di na related dito,
kaya tapos na ako sa lintik na 'to.
Gusto mo bang sabihin kong i-turn off nila?
Di mo maiisip ang bigat sa pagdadala nito hanggang mawala na.
Good morning, Chris. Si Dr. Cardenas 'to.
-Kumusta? -Mabuti. Makinig ka, magandang balita.
Malinis at malinaw 'yong CAT scan mo ng dibdib, tiyan, at pelvis.
Ibig sabihin, wala nang ebidensiya ng cancer cells sa kahit saan.
O, fuck.
Okay. Di ko alam kung ano pang sasabihin. Sobrang saya ko lang.
Matagal akong sobrang nag-alala tungkol doon.
Grabe.
O, buti naman.
Hello.
Sabi ko tatawag ako pag nalaman ko na ang balita.
-Oo. -Clear na ako.
Yehey!
Sobrang gumaan ang loob ko. Mabuti 'yan.
Makakatulog ako nang may ngiti sa mukha.
Maraming taong nakakaranas ng cancer 'yong magsasabi sa 'yong
madalas na poprotektahan mo ang mga tao sa paligid mo.
Nana?
Granny? Lola? Di ko alam. Ano'ng itatawag mo sa akin?
Ayaw mong mag-alala ang mga anak mo.
Ayaw mong mag-alala 'yong girlfriend o boyfriend o asawa mo.
Kaya sasarilinin mo 'to.
-Salamat sa pagpunta. -Napakahalaga nito.
-Oo. -Bantayan mo ang f-word.
Napakahalaga nito.
Di kailangang protektahan ni Chrissie si Martina. Makakabitaw siya do'n.
Masasabi niyang, "Takot ako."
"Di ako okay."
Pag nasa sandali kang nararamdaman mo 'yon…
-Pakiramdam mo, di 'to matatapos. -Alam ko.
Parang, "Paano ko 'to malalampasan?"
At nagawa 'to ni Martina kasama si Chris.
Walang kompetisyon kung kaninong cancer ang mas malala.
Nasa iisang bangka kami, at pareho kaming andun para sa isa't isa.
O, 'yon na siya.
Para kayong magkamag-anak.
Para kaming Siamese twins na di naman magkadikit.
Patunugin ang chime para i-celebrate ang huling treatment
na magdadala ng kapayapaan, suwerte, at paghilom sa paglalakbay mo.
Gawin mo na.
O, okay.
Patunay ang friendship ni Chris at Martina na di lang kathang-isip ang sportsmanship.
Na posible talaga ito. Pwede 'tong mangyari sa pagitan ng dalawang taong
matinding naglaban para sa bawat isa ng 18 Grand Slam titles.
May players na nanalo ng mas maraming Grand Slam kaysa sa kanila,
pero walang player na kinailangang lumaban sa pambihirang generational greatness
para sa bawat isa sa titles na 'yon.
Oo, parehong players ang naglalaban para sa number one player of all time.
Napakagaling nila pareho.
May legacy ako saka may individual record ako.
Pero pakiramdam ko,
kasinghalaga ng rivalry 'yon o baka mas mahalaga pa.
Nakatulong talaga 'yong siyam na Wimbledon ko sa tatlo mo.
'Yong pitong French Opens ko sa… dalawa mo.
'Yong rivalry na 'to, may sarili 'tong mundo.
'Yong kanang kamay mo laban sa kanan ko. Dali na.
Napakarami na naming pinagdaanan, mga break-up, mga kasal, at mga anak.
Inaalagaan namin ang isa't isa.
At siyempre, 'yong mga laban.
Umabot ako ng 70.
No'ng magka-cancer kami, lalo lang tumibay 'yong matagal na naming pagkakaibigan.
Magkasama talaga kaming kumapit ni Martina.
"Body by Chris." O, gusto ko 'tong makita.
Sa hirap at sa ginhawa.
Tingin ko, patunay 'yon sa pagkakaibigan.
Wala nang atrasan.
Lagi na kaming magiging close.
Naglalaro pa rin ba kayo ng competitive tennis?
-Competitive? Nagbibiro ka? -Diyos.
'Yong makapunta na sa court 'yong competition.
Kung wala akong problema sa balikat, tatalunin ko siya.
PARA SA ALAALA NG AMING MINAMAHAL NA SI JEANNE EVERT DUBIN 1957-2020
AT SA LAHAT NG NAWALAN NG BUHAY DAHIL SA CANCER
Isa 'tong bagay na palagi kong iniisip, at tinanong ko na sila pareho, di ba?
Magiging magkaibigan ba sila kung di sila nanalo ng tig-18?
Ano'ng sagot nila? Alam ko na.
-'Yong mga Grand Slam ba? -Oo.
-Magkaibigan pa rin ba kami? -Tama.
Close friends pa rin?
Tanungin mo siya kung ano'ng tingin niya.
Tingin ko, lalago 'to.
Makikita mo 'to kina Roger at Rafa.
Lumago 'yong respeto at pagmamahal nila sa isa't isa habang mas naglalaban sila.
Wala pang nagtanong niyan.
Tungkol sa tig-18 Grand Slams,
nakaapekto ba 'yon sa pagkakaibigan o relasyon n'yo?
Tingin ko, naging patas lahat,
pero sa bagay na 'yon, pantay kami.
At ayos na 'yon sa 'kin.
Hindi 'yon ang basehan ng pagkakaibigan namin.
Makakatulog na ako nang maayos. Salamat, Chrissie.
Nagsalin ng subtitle: Kezia Evangelista