Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Proszę szybko zająć miejsca.
Widownia jest pełna. Pobito nowy rekord frekwencji.
Chris Evert Lloyd kontra Martina Navrátilová.
Dwie światowe liderki.
To będzie piękny mecz.
Żadnej nie będzie łatwo pokonać drugiej.
O nie.
Dobiegła, ale nie trafiła!
Pięknie zdobyty punkt!
W każdej rywalizacji chodzi o wzajemne doskonalenie się.
I o rozwijanie dyscypliny. Taki jest cel.
Kolejny pięknie zdobyty punkt.
To Godzilla kontra Mothra.
Nie mają dla siebie litości.
Grają na śmierć i życie.
Ze wszystkich wielkich starć w każdym sporcie…
Ali, Frazier.
Dwóch mistrzów wydobywa z siebie to, co najlepsze.
Larry Bird jest już bliski rewanżu
w osobistej rywalizacji z Magikiem Johnsonem.
To było starcie dekady, bez dwóch zdań.
…według mnie żadna rywalizacja w żadnym sporcie
nie mogła się równać starciu Chris Evert kontra Martina Navrátilová.
Grały ze sobą 80, kurwa, razy.
To istne szaleństwo.
Najbardziej waleczne, zawzięcie dążące na szczyt zawodniczki,
jakie widział świat.
Żadna z nich by raczej nie przyznała, jak ciężko jej było.
Przewaga Navratilovej.
O Boże!
Bez końca toczyły wojnę na korcie.
CHRIS I MARTINA: OSTATNI SET
A teraz, w życiu, próbują się nawzajem ratować.
NOWY JORK
Wraca mi tutaj zespół stresu pourazowego.
Tak.
Dotarło to do mnie podczas US Open,
bo zawsze tak się cieszyłam, będąc tu.
Ale siedem tygodni cierpienia dało mi w kość.
- Puk, puk. - Dzień dobry.
- Ojej, witam. Wygląda pani świetnie. - Dziękuję.
Krótkie włosy pani pasują.
Tak, choć kilka razy nazwano mnie „panem”.
- Poświeci pan. - Proszę wystawić język.
Denerwuję się. To moja pierwsza kontrola
po zakończeniu leczenia cztery miesiące temu.
Oddychamy wolno i głęboko.
Zdiagnozowano u mnie raka piersi i raka gardła.
Wycięto mi guza z prawej piersi.
Potem miałam radioterapię protonową i chemioterapię gardła.
Sporo się działo.
Niedawno skończyła pani leczenie.
Dobra wiadomość jest taka, że skończyła pani chemioterapię,
ale biorąc pod uwagę wytyczne
przy guzach głowy i szyi,
to myślę, że warto zrobić badanie PET za rok.
KLINIKA CLEVELAND FLORYDA
Serce jak dzwon. Może się pani położyć?
Właśnie przeszłam prawie kilometr
i w ogóle nie czuję zmęczenia.
Świetnie. Bierze pani leki przeciwbólowe?
- Nie. Żadnych. - Dobrze.
- Przepraszam. Mam wrażliwy pępek. - Tak.
- Włoży mi to pani do nosa? - Tak. Wszystko w porządku?
Proszę oddychać przez nos.
- Proszę powiedzieć: „iii”. - Iii.
Świetnie.
Podręcznikowo. Super.
Proszę wystawić cały język.
- O Boże! - Rozumiem. Nie ma problemu.
Kurwa!
Już dobrze, Lulu.
Już po stresie.
Teraz czekamy.
Czas na dr Wong.
Czekam, aż się dowiem, czy rak całkiem zniknął,
i ciągle żyję w stresie, że nowotwór wciąż we mnie jest.
Ostatnim razem nie miała pani objawów.
Tak.
Niestety tym razem
nie mam tak dobrych wieści.
Badanie PET wykryło komórki rakowe.
Zapytałem zespołu i wszyscy się zgadzamy,
że czeka panią agresywna chemioterapia.
Może się pani spodziewać zmęczenia, wypadania włosów.
Wiemy, jak będzie. Będziemy panią obserwować…
Wie pan co? Właśnie zaczęły mi się podobać moje włosy.
A teraz znowu wypadną? Żartuje pan?
Wiem. Przykro mi.
Będziemy walczyć.
Jest pani wojowniczką. Ja też.
Dobrze?
Mamy…
Dwa lata temu miałam raka jajnika.
Po operacji…
Teraz rak wrócił po raz drugi.
W tym momencie
to kwestia życia i śmierci.
Muszę się ogarnąć.
Muszę rozwiązać wszystkie problemy w moim życiu.
Siła, jaką mam dzięki tenisowi, przydaje się w walce z rakiem.
To, co nieuchwytne,
emocje i umysł.
Jeśli sobie coś postanowiłam,
harowałam na to jak nikt.
I osiągałam to.
W 1970 roku tenis kobiet zyskiwał na znaczeniu.
Pojawiły się świetne zawodniczki.
Rosie, Virginia, Billie Jean.
Billie Jean King, mistrzyni świata w tenisie,
i liderka szczególnej rewolucji kobiet.
Wiele dziewczyn zmieniło się na lepsze.
Myślały: „Dałam radę.
Nie musiałam prosić rodziców o pieniądze.
Zrobiłam to, bo dobrze grałam. Zarobiłam pieniądze”.
I pojawiła się Chrissie.
Pierwszy raz zobaczyłam ją na US Open.
Wtedy wszyscy grali w stylu serw i wolej, czyli grali tuż przy siatce.
Nagle pojawiła się szesnastolatka,
która grała przy linii końcowej i rozgromiła wszystkich,
co zmieniło wszystko.
Evert.
Jeśli ktoś tu się denerwuje, to nie Christine Marie Evert.
Byłam na stadionie i oglądałam pierwszy mecz Chrissie
z Mary-Ann Eisel.
Miała sześć piłek meczowych.
Młoda wraca do gry.
Chrissie Evert.
I wygrała wszystkie.
W duchu byłam zszokowana.
Nie wiedziałam, że można być świetnym, nie będąc jeszcze dorosłym.
A Chrissie się to udawało.
Chrissie Evert kontra Billie Jean King.
Kolejny lob. Udany!
„SŁODKA I UROCZA”
Każdy myśli, że jest urocza.
To dlatego, że nie musieliście z nią grać.
Chrissie kończy akcję.
Dziś mówi się o przemówieniu prezydenta Nixona o gospodarce,
o przyszłości handlu amerykańsko-japońskiego
i podobnych rzeczach.
Ale dla ogromnej liczby ludzi ważną osobą
jest szesnastolatka z Florydy.
MAŁA CHRIS EVERT
NOWA „ULUBIENICA”
Masz jeden duży problem.
Musisz być na 8.05 w szkole im św. Tomasza z Akwinu.
Jak myślisz: uda ci się?
Uda mi się, choć pewnie będę półprzytomna.
Chrissie, wszyscy od tygodnia mówią o presji,
jaka ciąży nad szesnastolatką.
Czy rzeczywiście czułaś presję?
Nie czułam żadnej presji.
Gram z mistrzyniami, więc ja nie mam nic do stracenia,
a one mogą stracić wszystko.
Chrissie Evert nie przegrała ani jednego meczu od marca.
Chris Evert, gem, set, mecz.
Urodzona mistrzyni.
Ale profesjonalne zawodniczki nie były już dla niej tak miłe.
Mówiły:
„Wypruwamy sobie flaki.
Spędziłyśmy sześć tygodni z reporterem Newsweeka.
KOBIETY RZĄDZĄ
A na okładkę trafiła ona”.
Starsze zawodniczki nie były zadowolone, że to mnie poświęcano uwagę.
JAK DOBRZE POWITAĆ CHRIS W DOMU
Nikt się do mnie nie odzywał w szatni.
Myślę, że wiele zawodniczek miało żal
nie tylko o to, że była taka piękna i wspaniała,
ale o to, że z nią przegrywały.
To ich najbardziej bolało.
Była cholernie dobra.
Udowadniała to już w młodym wieku.
„To moje miejsce”.
Byłem o kilka lat młodszy od Chrissie.
Myślałem: „Co za dziewczyna”.
Pojawiła się w momencie, gdy potrzebowano świeżej krwi
i kogoś, kto przyciągnie widzów.
Patrzyło się na nią i myślało się: „Ale piękna młoda kobieta”.
Jest taka kobieca, ale na korcie zabójcza.
KOLEJNE ZWYCIĘSTWO CHRIS EVERT
Byłam zachwycona, bo ciągle martwię się o ten sport,
w którym potrzeba gwiazdy.
SUPERGWIAZDA TENISA
Pomyślałam, że będzie nią ona.
Przez ostatnie trzy lata
liczba ludzi grających w tenisa wzrosła dwukrotnie, do ponad 20 milionów.
Sprawiła to Chrissie.
Tenis kobiet jest teraz bardzo popularny.
Zaczęło się szaleństwo na punkcie Chrissie.
Powiedziałam dziewczynom:
„Dobrze zaczęłyśmy, ale potrzebujemy drugiego pokolenia”.
Są inteligentne. Zrozumiały.
W głębi serca wiedziałam, że mamy nową gwiazdę.
Koniec meczu. Wygrywa Chris Evert.
To już 84. zwycięstwo Chris Evert.
Jedna piłka dzieli pannę Evert od mistrzostwa.
FINAŁ
I panna Evert triumfuje na Wimbledonie.
Chris Evert, mistrzyni z 1974 roku, jest teraz pierwsza w rankingu.
Jako dziecko miałam prenumeratę magazynu World Tennis.
Chris Evert była w tym magazynie.
Imponowało mi to.
CZECHY
Dorastałam pod Pragą.
No chodź.
Zaczęłam ćwiczyć w wieku pięciu lat.
Tata powiedział: „Wróć, jak utrzymasz rakietę w jednej ręce”.
Przez dwa lata stawałam tu przy ścianie
i bawiłam się przed długie godziny, odbijając piłkę w ścianę.
Cały dzień spędzałyśmy w klubie tenisowym.
W weekendy od rana do wieczora.
Do domu wracałyśmy tylko na obiad.
To było nasze życie.
W końcu gdy miałam siedem lat,
to na tym korcie zaczęłam odbijać pierwsze piłki.
Przez siatkę.
Tata spędzał ze mną na korcie niezliczone godziny.
To był sposób na spędzanie z nim czasu i bardzo to lubiłam.
Czechosłowacja została zajęta przez rosyjskie czołgi i piechotę,
które zniszczyły nowe przywództwo tego małego kraju.
Miałam 12 lat, gdy w 1968 roku przybyli Rosjanie.
W tamtym dniu wszystko się zmieniło.
Wprowadzono liczne ograniczenia.
Ale wybitni sportowcy
mieli pozwolenie, by wyjeżdżać na zawody w dowolne miejsce.
Wiedziałam, że tenis to moja przepustka za granicę,
co motywowało mnie do cięższej pracy.
Chciałabym osiągnąć najwyższy poziom, czyli wygrać Wimbledon.
Wygrałam mistrzostwa Czech w wieku 15 lat.
Wygrałam mistrzostwa seniorów.
To zapewniło mi bilet do Ameryki na USLTA Tour,
gdzie po raz pierwszy spotkałam Chris.
Pierwszy raz spotkałam Martinę na turnieju w klubie na wsi.
Miała 15 lat.
Przeszła przez tłum
w jednoczęściowym stroju kąpielowym i klapkach.
Nie w stroju tenisowym ani w dresie, tylko w stroju kąpielowym.
Nie przypominała żadnej nastolatki, jaką znałam.
Była młoda i naiwna.
Taka prawdziwa.
Gdy w 1973 roku zaczęłam grać w tourze,
przy pierwszym spotkaniu z Chris uznałam,
że jest dość miła, by się przywitać, bo byłam nikim.
Była fajna, a przy tym miła.
Ale bardzo się różniłyśmy.
Chris była dziewczęca.
Wiązałam włosy w kucyk ze wstążką i nosiłam biżuterię.
Nosiłam bufiaste spodenki i bardzo ładne, kobiece sukienki.
A ja byłam chłopczycą.
Widziałam jej talent.
Widziałam, jakie ma możliwości.
Miała mocny topspin z forehandu i mocny serwis.
Znakomicie grała woleje.
Gdyby można było stworzyć idealne drugie pokolenie,
Chrissie i Martina to doskonałe kandydatki.
Mamy Czechosłowaczkę z komunizmu
i dziewczynę z sąsiedztwa z Florydy, jak promyk słońca.
Jedna leworęczna, druga praworęczna.
Kontrastujące style.
Chrissie gra z końcowej linii, ma równowagę.
Niewzruszona jak skała.
Martina świetnie gra w stylu serw i wolej, jej gra jest agresywna.
Zawsze idzie do przodu.
Gra ofensywnie.
To przyciąga widzów. Uwielbiają to.
Często byłyśmy razem w szatni
i mieszkałyśmy w tym samym hotelu, więc zaczęłyśmy się spotykać.
Grałyśmy w tryktraka i w Scrabble.
Zaprzyjaźniłyśmy się.
Grałam z nią kilka razy i skopała mi tyłek.
Evert pokonuje przyjaciółkę, Martinę Navrátilovą.
Szczerze mówiąc, na początku
łatwo było mi się z nią przyjaźnić,
bo byłam od niej lepsza.
Była emocjonalna,
płakała na korcie, wściekała się na siebie
i nie była aż tak wysportowana.
Nie była w najlepszej formie.
Drugi punkt dla Chris.
Może zdobyć mistrzostwo.
- Jest! - Tak!
Z czasem zaczęłyśmy razem trenować,
a potem grałam z nią w deblu.
Bill, wiedzieliśmy,
że Chrissie i Martina będą dobrą drużyną,
ale nie spodziewaliśmy się, że tak łatwo wygrają pierwszego seta, 6:1.
Kiedy zaczęły grać razem w debla,
ciekawie było patrzeć, jak musiały się ze sobą mierzyć.
Obie miały inne mocne strony,
co mogło dać niezwykle pozytywne efekty.
Chrissie zapewnia stabilność, a Martina – siłę.
Nieźle im idzie.
Widać między nimi koleżeństwo.
- Dobrze! - Gem, set, mecz.
Panna Evert i panna Navrátilová.
Kochałam moje przyjaciółki z USA.
Zakochałam się w amerykańskiej kulturze.
Idealnie się wpasowałam.
Byłam totalną jankeską.
W 1975 roku miałam kłopoty z władzami w Czechach,
bo za dużo przebywałam z zawodniczkami z USA,
z Chris, Billie Jean i Rosie Casals.
Mówili: „Za bardzo się amerykanizujesz.
Musisz spędzać więcej czasu z rosyjskimi zawodniczkami”.
Czeski rząd się na nią uwziął.
Urzędnicy grozili jej, mówiąc:
„Zmusimy cię do posłuszeństwa”.
Nie chcieli mnie puścić na US Open.
Pomyślałam wtedy: „Jeśli mnie puszczą, już nie wrócę”.
West Side Tennis Club w Forest Hills co roku organizuje US Open
już od ponad pół wieku.
Przed US Open powiedziałam agentowi, że po turnieju ucieknę.
Wiedziały o tym tylko trzy osoby.
Jedną z nich była Chris Evert.
A w dniu ucieczki Martiny miały grać ze sobą mecz.
Jest tylko jeden sposób, by zostać faworytką w kobiecym tenisie.
Pokonać Chrissie Evert.
Zagranie blisko linii zbiło z tropu wyraźnie poruszoną Navrátilową.
Straciła dziesięć punktów z rzędu,
a Evert ma piłkę meczową.
Aut. Gem.
Wygrałam, a ona się załamała i rozpłakała się na korcie.
Wiedziałam, że ucieknie, ale nie wiedziałam, co to oznacza.
Powiedziała mi, że może już nigdy nie zobaczyć rodziców.
Następnego dnia poszłam do urzędu imigracyjnego INS
w Nowym Jorku.
Podpisałam masę papierów i przysięgłam, że nie jestem komunistycznym szpiegiem.
Powiedzieli: „Dostaniesz zieloną kartę, ale nikomu nie mów”.
Następnego dnia
zadzwoniła moja opiekunka.
„Dlaczego to zrobiłaś?”
Pomyślałam: „Boże, ona wie”.
„Skąd wiesz?”. Ona na to: „Z The Washington Post”.
NAVRÁTILOVA PROSI O AZYL
Ktoś to wyjawił.
„Tenisistka prosi o azyl”.
Bum.
Rozpętało się piekło.
Cześć.
Czemu uciekłaś?
Czemu tak zdecydowałam?
Tak.
Bo czułam, że czeski rząd
nie daje mi dość możliwości gry w tenisa.
Uznałam, że jeśli chcę być najlepsza,
a tego chcę,
nie osiągnę tego w warunkach, jakie panują w moim kraju.
Pożegnałaś się z rodziną?
Nie.
Dowiedzieliśmy się z radia, że uciekła.
To było jak grom z jasnego nieba.
Mama prawie zemdlała i płakała.
Ja też się rozpłakałam. Okropność.
Pomyśleliśmy:
„Już nigdy się nie zobaczymy. Co ta biedna Martina tam zrobi?”.
A jeśli coś się stanie? Jest sama, nikt jej nie pomoże.
To chyba było najgorsze.
Została sama na tym świecie.
Czułam się, jakbym straciła siostrę.
Najtrudniej było mojej mamie.
Na pewno. I mojej siostrze.
Byłam jej starszą siostrą i opiekunką.
Dzieliłam się z nią wszystkim.
Miała wtedy tylko 12 lat.
Do dziś czuję się winna.
Grozili mi dwoma latami więzienia za dezercję.
Przez tydzień się ukrywałam,
bo bałam się, że Czesi będą chcieli mnie porwać i zabrać z powrotem.
I faktycznie przez miesiąc za mną chodzili.
Życie mi się posypało.
Byłam całkiem inna niż wszyscy.
Nikt nie zrozumie tego, co przeżywała Martina
w pierwszym roku po ucieczce.
Uczyła się angielskiego z powtórek Kocham Lucy.
Rok później przyjechała na US Open i była w rozsypce.
Martina uderzyła w mikrofon.
- Moje uszy to poczuły. - Tak.
Jak sama mówiła,
była kandydatką na załamanie nerwowe.
Przypłaciłam to samotnością.
Po meczu
inne zawodniczki miały przy sobie rodzinę, ale moja nie mogła przy mnie być.
Po pierwszym wygranym turnieju przytuliłam słup, bo byłam sama.
Proszę wejść.
- Proszę to tu zostawić. - Dobrze.
Moja żona, Julia, od początku była ze mną podczas leczenia.
Odesłałam ją do domu.
Potrzebuję być sama.
Muszę oszczędzać energię.
Chemia wykańcza.
Byłam prawie zbyt zmęczona, by płakać.
Mam to już za sobą,
ale to szok dla organizmu pod każdym względem.
Emocjonalnym, fizycznym, psychicznym.
Żyjesz dalej, ale to cię niszczy.
Tak się cieszyłam, gdy znów poczułam smak borówki,
bo kubki smakowe mi wysiadły.
Dla sportowca to dziwne uczucie nie mieć kontroli,
ale wtedy włącza się mentalność i umysł zwycięzcy.
Uwzględniasz wszystkie zmienne, wszystkie informacje, to, co ważne,
i to, czego potrzebujesz w tej chwili, żeby stawić czoła nieznanemu.
Wygląda teraz, jakbym miała więcej włosów.
Kiedy żyjesz pod taką presją,
uczysz się ustalać priorytety.
Moim celem jest pozbycie się raka.
Którędy? Tędy.
Dowiem się tego po badaniu za pół roku.
Idziemy, Lulu?
Martina Navrátilová z Czechosłowacji
jest teraz rezydentką USA
Czy zbierze siły na tyle, by pokonać Chris Evert?
I to był chyba as.
W 1976 roku grała lepiej.
Wtedy pomyślałam:
„Za dobrze mnie zna.
Za dobrze zna moją grę”.
Poszłam do niej i powiedziałam: „Nie mogę już z tobą grać w debla”.
To bolało.
Tu się różnimy z Chris.
Mogę z kimś zagrać, a potem iść razem na kolację,
niezależnie od wyniku.
Ale ona musiała się odsunąć, gdy się zbliżyłyśmy,
bo przyjaźniła się tylko z tymi, które nie mogły jej pokonać.
Zdobyłyśmy dwa Wielkie Szlemy w deblu,
ale powiedziałam: „Musimy się rozdzielić”, bo…
Wstyd się przyznać,
ale ważniejsze było dla mnie bycie faworytką
niż posiadanie bliskich przyjaciół.
To obraz Andy’ego Warhola.
Powstał w 1976 roku.
Byłam wtedy tenisistką numer jeden na świecie.
Skupiałam się na tym.
Miałam klapki na oczach, jeśli chodzi o tenis.
FINAŁ
Tylko punkt dzieli Chrissie Evert od zwycięstwa.
Koniec. Gem, set, mecz.
Chris Evert, mająca tylko 21 lat, znów zostaje mistrzynią Wimbledonu.
Kiedy stałam na korcie z pucharem w rękach,
byłam szczęśliwa. Rozpierała mnie radość.
Potem wróciłam do pokoju hotelowego
i poczułam się przytłoczona,
położyłam się na podłodze. Nie mogłam wstać.
To była depresja.
Uświadomiłam sobie coś.
„Chrissie, nie masz przyjaciół.
To dlatego leżysz na podłodze.
Nie liczy się to, że wygrałaś Wimbledon.
Jeśli nie masz przyjaciół, to nie jesteś szczęśliwa”.
To wtedy zdecydowałaś, że przestaniesz grać z Martiną.
Skoro nie miała pani przyjaciół,
dlaczego zerwała pani tę jedyną przyjaźń?
Rezygnujemy z różnych rzeczy, jeśli chcemy być w czymś świetni.
Rezygnujemy.
W moim dzieciństwie liczył się tylko tenis.
Przyjaźnie nie były mile widziane.
Mój tata miał wózek pełen piłek
i przez godzinę mi je podawał.
Popracujmy nad drugimi piłkami, dobrze?
Więcej rotacji na drugiej piłce niż na pierwszej.
Wysoko. Zamach.
Grałam dla taty.
Chciałam sprawić, by był zadowolony i szczęśliwy.
Ale niezbyt to lubiłam.
Stałam się zgorzkniała.
Straciła dużą część dzieciństwa.
Nie chodziła na nocowanki.
Nie chodziła na randki w szkole średniej.
Myślę, że przez to, jak została wychowana, Chrissie była bardziej skryta.
Nikt nie został faworytem w młodszym wieku niż Chris Evert.
Została „Chrissie” w niewiarygodnie młodym wieku.
Nie była wszechstronnie ukształtowana.
Sukces w tak młodym wieku nie był korzystny
dla rozwoju emocjonalnego i umysłowego.
Zawsze myślałam:
„Chcę się odizolować i skupić się na meczach”.
Podczas gry utrzymujesz koncentrację…
Tak.
…zachowując spokój.
Nie widać po tobie żadnej reakcji,
nie reagujesz na nic.
Na korcie skupiam się na celu. A jest nim wygrana.
Chcę być najlepsza.
Lodowa Księżniczka, Chrissie Evert.
Pani Evert, którą prasa często nazywa „Lodową Królową”.
„LODOWA KRÓLOWA” ZNÓW CHŁODNA JAK LÓD
„Lodowa Królowa” mi nie przeszkadza.
Taka byłam na korcie.
Tłumiłam wszystko w sobie i nie okazywałam emocji.
Lubiłam taka być.
Wykorzystywałam to.
To mi pomagało.
Ale to oznaczało
wielką samotność.
Jesteś gotowa?
Musisz być, prawda?
Jak się dziś pani czuje?
Tak, jak można się spodziewać.
Farmaceuci przygotowują pani leki.
- Dobrze. - Boli panią coś?
Andy, mój były mąż, wozi mnie na chemioterapię.
Dobrze. Zobaczmy.
Byliśmy małżeństwem przez 20 lat.
Mamy trójkę dzieci.
Zawsze będziemy się o siebie troszczyć.
Czasem trzeba przeżyć coś strasznego,
by zrozumieć, co się naprawdę czuje.
- Potem pani zaśnie. - Wiem.
Powiedziałaś teraz coś ciekawego o Bogu.
Duchowość będzie teraz miała znaczenie.
Ostatnio tylko dotknęłam tego tematu, ale czuję, że mogę teraz pójść dalej.
Co o tym myślisz?
Wiesz… Po prostu
poddaję się rzeczom, na które nie mam wpływu,
i się nimi nie przejmuję,
pozwalam sobie poczuć wolność.
Do tej pory miałam kontrolę nad niemal wszystkim w moim życiu.
Kiedy dopada cię rak,
zmienia się twoja perspektywa i podejście do życia.
Tak, mamy ciepłe…
Muszę odpuścić i przestać wszystko kontrolować.
Myślę, że otworzyła oczy
na to, czym naprawdę jest życie,
bo śmierć zagląda jej w oczy.
Ego znika, a ty wracasz do punktu wyjścia.
Chris Evert kończy dziś 23 lata
i zaprasza prasę do domu w Fort Lauderdale.
Chris chciała powiedzieć,
dlaczego nie weźmie udziału w Virginia Slim Circuit w 1978 r.
Potrzebuję dwóch, trzech miesięcy przerwy.
Najdłużej odpoczywałam przez trzy tygodnie,
a przez ostatnie cztery, pięć lat żyłam w bardzo szybkim tempie.
Miałam kontuzje,
a psychicznie nie zawsze byłam w formie.
Doszłam do wniosku, że potrzebuję odpoczynku.
Muszę odzyskać energię.
Nie podniosłam rakiety.
W zeszłym miesiącu grałam przez trzy dni. To dla mnie nowość i podoba mi się.
Grając w takim trybie, można się wypalić,
jeśli jest się tak dobrym i gra się tyle meczów.
Myślę, że to, że nie gram,
zmobilizuje młodsze zawodniczki do lepszej gry.
Tacy ludzie jak Martina zaczną wygrywać turnieje.
Minęło trochę czasu,
zanim Martina po ucieczce odzyskała równowagę i zapał do gry.
Gdy to się udało,
wyruszyła w drogę na sam szczyt.
Chciałam być najlepsza.
Martina bardzo schudła,
wygląda wspaniale i świetnie się porusza.
Martina Navratilova, rozstawiona z dwójką.
Chris Evert wraca w przyszłym tygodniu.
Nie wiedziałabym o tym, gdyby prasa mi nie przypominała.
Po raz pierwszy w czołówce były Evert i Navrátilová.
W tamtym roku toczyła się walka o pierwsze miejsce.
Martina Navrátilová.
Gem, set, mecz dla pani Evert.
W 1978 roku pokonałam wszystkie tenisistki na świecie.
- Martiny jeszcze całkiem nie sprawdzono. - Gem, set, mecz, Navrátilová.
Wiedziałam, że mogę ją pokonać.
Wiedziałam, że jestem na celowniku.
KTO JEST LIDERKĄ W TENISIE KOBIET?
Były różne opinie na temat tego, kto jest liderką…
EVERT CZY NAVRATILOVA?
…więc wszystko zależało od Wimbledonu.
FINAŁ
To miało być
albo przełomowe wydarzenie dla Navrátilovej,
która mogła zdobyć swój pierwszy tytuł i zmienić charakter rywalizacji,
albo gdyby wygrała Chris,
mogłaby zdominować Martinę na dłuższy czas.
Chris Evert jest rozstawiona z numerem 1.,
który przysługuje jej od czterech lat.
A to jej przeciwniczka,
Martina Navrátilová
Myślę, że większość ludzi czekała, żeby zobaczyć to starcie
dwóch obecnie wiodących prym na świecie tenisistek.
Przewaga Navrátilovej.
Kto był twoim trenerem przed tym meczem?
Nie miałam trenera.
Serwuje pani Evert.
Zaczyna się.
Ale miałam tupet.
Zdecydowanie. Onieśmielałaś.
Nie trafiła. Chyba jeszcze tego nie widziałem.
Czeszka zdecydowanie musi się odnaleźć.
Kręcisz głową. Tego nie lubiłam.
Kręciłam głową na siebie, nie na ciebie.
Chris wywiera presję na Martinę.
Denerwuję się, choć wiem, jak to się kończy.
Tak.
Tak!
Chrissie prowadziła i można było pomyśleć: „Będzie tak, jak zawsze”.
Martina trochę jej zawadzi, ale Chrissie da radę
i wygra mecz”.
Tak.
Bo to Chris Evert.
Martina podbiega do siatki.
15-40.
To dość protekcjonalne.
To miły gest, ale wyraża też, że Chris nie czuje zagrożenia.
W jakiś sposób to uderzenie w głowę
wyzwoliło coś w Martinie.
Zdecydowanie.
Od tego momentu zmieniłaś grę.
Aut.
Pierwszy gem, ostatni set.
Chris Evert się denerwuje.
Tak.
Rządzisz.
40:0.
Pani Navrátilová ma piłkę meczową.
6:5, trzeci set.
Słyszysz, jak ci bije serce.
Słyszysz swój oddech.
Wszystko jest wzmocnione stukrotnie.
Czas stoi w miejscu, a jednocześnie pędzi.
Cisza jak makiem zasiał.
Proszę o ciszę.
Koniec! Udało jej się!
- Mistrzyni. - Gem, set, mecz, panna Navrátilova.
Byłaś kochana.
To był twój pierwszy raz.
To była najczystsza radość, jaką kiedykolwiek czułam na korcie.
- To było moje marzenie od zawsze. - Twój cel.
O czym teraz myślisz?
Płaczę, bo nie było rodziców, a nie z powodu wygranej.
Pani Evert.
Chrissie Evert, tenisistka, która zarobiła najwięcej w historii,
jest obecnie wicerliderką na świecie.
I Martina Navratilova, obecnie światowa liderka.
Zrobiłam to, co zawsze chciałam, wygrałam Wimbledon.
Jestem teraz najlepszą tenisistką świata.
Spróbuję utrzymać tę pozycję.
To nie będzie łatwe, bo teraz jestem mistrzynią
i wszyscy podwoją wysiłki, żeby mnie pokonać,
ale jestem teraz tak szczęśliwa, że mogę zmierzyć się z każdym.
Moja młodsza siostra Jeannie zmarła na raka jajnika.
Rozprzestrzenił się bardzo szybko.
Gdy go zdiagnozowano, był już w czwartym stadium.
Rozprzestrzenił się na wszystkie organy.
Tak ciężko było na to patrzeć.
Dwa lata później lekarz genetyk kazał mi się zbadać.
Miałam ten sam gen.
Zdiagnozowano u mnie pierwsze stadium.
Lekarz powiedział: „Gdyby pani go nie wykryła,
byłoby trzecie lub czwarte stadium”.
Musiała umrzeć na tego podstępnego raka,
by dać mi szansę na życie, które mam teraz.
Gdy Chris powiedziała,
że z powodu genu BRCA będzie miała mastektomię,
zaczęłam płakać,
nie wiedząc, że sama mam raka.
Gdy znalazłam guzek na szyi, zrobiłam tomografię.
Dowiedziałam się, że mam raka piersi i gardła.
Każde badanie mnie przeraża.
NAJSTARSZY SYN CHRIS
- Gotowa? - Tak.
Drugi raz uświadomił mi,
jak cenna jest każda chwila…
jak cenne jest życie.
Chcę zawsze być przy moich dzieciach.
Martino, wszyscy teraz o tobie mówią.
Mówią, że jesteś faworytką.
Mówią, że zdetronizowałaś Chris jako najlepszą tenisistkę świata.
Wyszłaś…
- Upuściła rakietę na jej stopę. - Nie rób mi krzywdy!
Dlaczego upuściłaś rakietę Martinie na stopę?
Na mój bolący palec.
Na twój bolący palec. Rozumiem.
Droga na szczyt jest wspaniała.
Wspinanie się po tej drabinie.
To niesamowicie ekscytujące.
Ale kiedy już tam dotrzesz, oczekiwania są znacznie wyższe.
Ludzie oczekują, że będziesz ciągle wygrywać.
Robi się trudniej.
Martina była faworytką, ale potem jej gra się pogorszyła.
Problemy osobiste wpływały na jej koncentrację,
poświęcenie i grę.
We wczesnych latach mogłam być spokojna,
że Martina nie ma zabójczego instynktu.
Przyznawała nawet, że lubi grać z przyjaciółkami,
bo cieszyła się i z wygranej, i z przegranej.
Pomyślałam: „Rany.
Ja tak nie mam”.
Grałam z Martiną na Amelia Island.
To 41. spotkanie tych pań.
Chris Evert Lloyd prowadzi 27:13.
Dawałam sobie z nią radę i wygrywałam.
Evert Lloyd!
Martina zawsze miała potencjał,
by być najlepsza.
Ale sądzę, że nie przykłada się do tego
i nie wykorzystuje swojego talentu.
- Aut! - Proszę.
Pokonałam ją 6:0, 6:0.
Chris Evert Lloyd.
Nie wygrała ani gema.
Siedemnaście meczów z rzędu w sezonie 1981 bez choćby jednej porażki.
6:0, 6:0.
Poznałam wtedy Nancy Lieberman.
Powiedziała, że się nie staram. Nie rozumiałam, o czym mówi.
„Mogłabyś lepiej trenować”. „Co masz na myśli?”.
Wzięła mnie na trening koszykówki.
Wtedy zrozumiałam, że mogę być w dużo lepszej formie.
Wiem, co trzeba zrobić, by być na szczycie,
a Martina nie dawała z siebie wszystkiego w tenisie.
Musisz uderzać mocniej, Wonder Woman.
Gwiazda koszykówki Nancy Lieberman zwykle jej towarzyszy.
- Tak? - Bardziej z przodu. Za blisko.
Nancy była niepokorną nowojorską koszykarką.
Przepychała się łokciami i biodrami.
Taka była.
Nancy Lieberman, 23-latka, urodzona na Brooklynie,
mistrzyni gotowania homarów, co doprowadza Martinę do łez.
Nancy Lieberman wkurzyła się na nią i krzyknęła:
„Jesteś lepsza. W każdym aspekcie sportu jesteś lepsza od niej.
Nie jest tak wysportowana. Nie rusza się jak ty.
Nie ma takiego serwisu”.
Nancy mówiła: „Ma to, czego chcesz.
Nie możesz się z nią przyjaźnić. Musisz skopać jej tyłek”.
Gdy podnoszę ciężary, myślę o Chris.
Gdy ćwiczę,
myślę o Chris, bo z resztą sobie poradzę.
Była moim celem. Musiałam ją pokonać.
Zrozumiała:
„Muszę schudnąć i poprawić sprawność.
Muszę lepiej jeść i więcej trenować”.
Robiła wszystko, co mogła, by wykorzystać swój talent.
Wszystko.
Ale Nancy nie była miła wobec mnie i nastawiała Martinę przeciwko mnie,
wmawiając jej, że jestem jej wrogiem.
Była moim wrogiem.
Chris była wrogiem, bo była pierwsza, a ja druga.
Musiałam ją pokonać, żeby być faworytką.
Mówiła: „Nie możesz przyjaźnić się z Chrissie.
Musisz jej nienawidzić”.
Narzeka, że Nancy zrobiła z niej wroga,
a nie chciała się ze mną przyjaźnić.
Pięć miesięcy później była już zupełnie inną zawodniczką.
Była szczupła.
Była sprawna.
I była umięśniona.
Była w formie, miała świetną kondycję, grała znakomicie.
Ale się do mnie nie odzywała.
Zasady rywalizacji się zmieniły, bo Martina była o wiele lepsza.
A przyjaźń została poważnie nadszarpnięta.
Nancy jest temu winna.
Chciała tego.
Taki był cel, a Martina się na to zgodziła.
Za bardzo ulegałam wpływom koleżanek.
Nie wiedziałam, co mam robić,
ale wiedziałam, że brakuje mi
zabójczego instynktu.
Może przesadziłam.
Teraz to Martina dokucza Chrissie.
I robi to na korcie.
I w szatni,
w tym, jak ją traktuje.
Ranią się nawzajem emocjonalnie.
Widać to na ich twarzach na korcie.
Chris nie znosi mowy ciała Martiny.
A na twarzy Martiny widać wściekłość,
gdy myśli, że może przegrać mecz z Chrissie.
Robi wszystko bardzo dobrze, ale niczego świetnie.
Rok 1982 to szampański sezon dla Navrátilovej.
Jako pierwsza w światowym rankingu, wygrała 37 meczów z rzędu,
w tym Wimbledon, i nie brak jej pewności siebie.
Po Wimbledonie Martina podobno powiedziała,
że chce być znana
jako najlepsza tenisistka na świecie,
co rozwścieczyło Chris Evert Lloyd.
„To obraza dla Billie Jean i dla mnie.
Każda z nas miała dziesięć razy lepszą karierę od niej”.
Wszyscy pytali inne zawodniczki o mnie,
a teraz pytają mnie o nią.
Może czuje, że to ja przyciągam uwagę.
U szczytu zawsze jest zazdrość.
Grasz lepiej od Chrissie?
Myślę, że tak.
Pewnie by się ze mną spierała,
ale w najlepszej formie stać mnie na więcej niż ją.
Kiedy zostawałyśmy same w szatni w tych pełnych lodowatego napięcia latach,
panowało między nami milczenie.
Nie rozmawiałyśmy ze sobą.
Ona była po jednej stronie, a ja po drugiej.
Pierwszy serwis ją zawiódł…
To był najgorszy moment w naszej relacji.
Proszę o ciszę.
Dołączyłam w trakcie.
Dobrze pamiętam,
że Martina i Chrissie były bardzo spięte w swoim towarzystwie.
EVERT ODBIJA PIŁECZKĘ W SŁOWNEJ WOJNIE O PIERWSZE MIEJSCE
Media przedstawiały je tak,
żeby przyciągnąć widzów.
Księżniczka kontra siłaczka.
Trudno o lepszy scenariusz.
MARTINA KONTRA CHRISSIE UMYSŁ I GRACJA KONTRA MIĘŚNIE I SIŁA
Teraz każdy czuł, że musi obejrzeć finalne starcia Chris i Martiną.
Martina wygrała US Open w Nowym Jorku.
Tydzień temu Martina znów pokonała Chris w finale Australian Open.
Chris pokonała Martinę tydzień wcześniej w innym finale.
Budziły sensację.
Relacjonowano kobiecy tenis. Nieważne, jaki turniej.
Media same decydują, co z tobą zrobią.
I uwielbiały to.
To była pierwsza prawdziwa rywalizacja,
która wzbudziła takie zainteresowanie i zwiększyła znaczenie kobiecej gry.
Moim pierwszym gościem jest jedna z najlepszych tenisistek świata,
Chrissie Evert.
Chrissie była wielką celebrytką nie tylko w świecie tenisa.
Chris Evert.
Panna Chris Evert.
Chrissie od razu zyskała sympatię.
Co sądzisz o tym powitaniu?
Bardzo się cieszę.
Nie spodziewałam się takiej frekwencji i jestem w szoku na widok zespołu i gości.
Emocje wzbudzał jej romans z Jimmym Connorsem.
Spotykała się z wielkimi tenisistami i gwiazdami filmowymi.
Wyszła za Johna Lloyda, który był bardzo przystojny.
Sława Chrissie rosła, i to nie tylko w sporcie.
Zaczęła zarabiać na reklamach tyle, co mężczyźni.
Dlatego kocham ten napój herbaciany Lipton.
Tricot Mesh od Band-Aid przylega jak druga skóra.
Dobrze się trzyma, nie tylko podczas tenisa.
Ile zarobiłaś?
To bezpośrednie pytanie.
Grając w tenisa, zarobiłam trochę ponad siedem milionów dolarów.
Na reklamach tyle samo, jeśli nie więcej.
Chrissie była dobrym tematem.
Patriarchat to lubi.
Nie ma zagrożenia.
CHRIS EVERT STAŁA SIĘ WIELKIM BIZNESEM
Prasa nie traktowała mnie tak samo.
Byłam pod inną lupą.
Byłam „komunistką”, która mieszka w Beverly Hills.
DEZERTERKA ZNALAZŁA ZŁOTO
Wszystko wyolbrzymiali.
LUBI DOLARY
Gdybym uciekła z mojego kraju do obcego państwa,
zaufała ludziom, zawiodła się na przyjaciołach,
zawiodła się na prasie,
też miałabym kompleks niższości.
Miałam kompleksy na punkcie ciała i wyglądu,
moich żył, mięśni i wyrazistej twarzy.
Nie chciałam być oceniana
za coś, co nie powinno być oceniane.
Ostatnio wsparła lokalną gospodarkę,
płacąc 34 tysiące dolarów lokalnemu sprzedawcy
za nowe Porsche.
Amerykańskie media przedstawiają Martinę jako chciwą, ciągle kupującą biżuterię,
szybkie auta i inne amerykańskie rzeczy.
Skupiono się na jej życiu poza kortem.
Martino!
Krążą plotki o lesbijkach w kobiecym tenisie,
a Martina jest w centrum niektórych z tych historii.
Przez lata prasa pytała mnie, czy jestem lesbijką
albo czy są lesbijki na turnieju.
Wtedy byłam w związku z Nancy Lieberman,
która ukrywała swoją orientację i nie mogła jej ujawnić,
więc udawałyśmy przyjaciółki,
a ja chroniłam turniej.
- Gram w tenisa. - To jedyne, o czym myślisz.
To jedyne, na czym chcę się skupić.
W New York Timesie ukazał się artykuł, w którym napisano,
że homoseksualność w sporcie budzi więcej kontrowersji
niż narkotyki czy przestępczość.
Sponsorzy turniejów tenisowych zaczęli się niepokoić
widmem homoseksualności w kobiecym tenisie.
NOWY SKANDAL
To był niezręczny okres.
Niektóre media szukały sensacji,
węsząc za informacjami.
Wszyscy na turnieju wiedzieli, że Martina miała dziewczyny
i była lesbijką.
To nie była wielka sprawa,
ale ujawnienie swojej orientacji publicznie już było wielką sprawą.
PRZYZNAJE, ŻE JEST BISEKSUALNA, BOI SIĘ REAKCJI
Nie ja o tym zdecydowałam.
Zrobił to za mnie dziennikarz, który chciał pisać o mojej seksualności.
Nie sądziłam, by ktokolwiek miał prawo mówić, kogo kocham.
Steve Goldstein, który pisał dla New York Daily News,
twierdził, że się zgodziłam.
Nigdy nie zgodziłam się na artykuł o mojej seksualności.
Nie ujawniłam się jako biseksualna.
Byłam lesbijką, ale łatwiej było być biseksualną niż lesbijką.
Biseksualność to zawsze był nasz…
plan B.
BILLIE JEAN NIE ZAŁAMUJE SIĘ PO SKANDALU
W 1981 roku ujawniono też moją orientację.
Ludzie nie wiedzą, jak to było. Było strasznie.
Nie pyta się o to mężczyzn,
chociaż wiadomo, że są gejami,
ale kobietom w sporcie często zadaje się takie pytania.
Obsesyjnie interesowano się,
z kim teraz jest Martina.
Jednym ze sposobów Martiny było zapraszanie partnerek do loży,
żeby tabloidy
mogły wejść na kort i zrobić zdjęcie.
Ujawniono orientację Martiny, a ona ujawniała ją jeszcze bardziej.
Szczęśliwa Martina Navratilova wchodzi na trybuny
i świętuje z przyjaciółką, Judy Nelson.
Martina miała wiele dziewczyn.
Więcej niż przeciętna.
Wiele dziewczyn.
Mieszkałaś kiedyś sama?
Byłam singielką przez kilka lat,
ale ogólnie zawsze z kimś byłam.
Nie lubiłam być sama.
Nie miałam rodziny blisko.
- Jasne. - Może dlatego polegałam na dziewczynach.
Żeby mieć miłość, wsparcie i „dom”.
Nie miałam dzieci, nie wyszłam za mąż. Nie mogłam.
Nie obchodziło cię, co myślą inni, i bardzo to podziwiałam.
Mogłam mówić, co chciałam.
Sponsorzy nie mogli mi niczego zabronić.
Pamiętam, jak mój agent opowiadał,
że był na Madison Avenue z reklamodawcami.
Rozmawiali, przedstawiali pomysły
i kiedy myśleli o tobie,
mieli różne pomysły.
Aż zapytał: „A może Martina to zrobi?”.
I zapadła cisza.
Może byłam zazdrosna, ale nie mogłam zmienić samej siebie.
Na korcie to jedno, ale poza nim też byłaś popularna,
jako idealna dziewczyna z sąsiedztwa.
Tak o tobie mówili.
Sąsiadka, którą chce się mieć za synową.
O mnie na pewno tak nie pisali.
Dlatego w końcu się poddałam.
Ale pomyślałam: „Niech za mnie przemówi rakieta”.
Gem.
Liderka.
- Martina Navrátilová. - Navrátilová w formie.
Zdominowała…
Martinie Navrátilovej wystarczyło dziś 50 minut, by pokonać Bettinę Bunge.
Zmiażdżyła Beverly Mould 6:1, 6:1.
Pokonała Andreę Jaeger.
Gdy Martina Navrátilová jest u szczytu formy, nikt nie ma szans.
Ludzie przywykli do widoku kobiet w sukienkach jak fartuszki,
grających długie wymiany z końca kortu, a tu wchodzi Martina.
Ciach, ciach, znak Zorro i odpadasz.
Gem.
Martina wygrała 19 meczów z rzędu
i cztery turnieje.
Martina pokonywała wszystkich.
Jako zawodniczka
starasz się wygrać jak najwięcej gemów, żeby nie było wstydu.
I koniec.
Gem.
Jak to jest być myśliwym, a nie zwierzyną, Chris?
Byłam w obu sytuacjach.
Tysiąc kobiet poluje na mnie, a ja poluję na jedną.
Znów udowadnia, że jest liderką.
Wygrała 49 meczów z rzędu.
Według niektórych szkodzi kobiecemu tenisowi. Martina protestuje.
To bzdura, bo zawodniczki wiedzą,
że muszą grać lepiej, żeby nadążać,
więc to tylko podniesie poziom tenisa kobiecego.
U szczytu formy Martiny Chrissie ledwo mogła wygrać kilka gemów.
Grały w bardzo szybkim stylu.
Wszystko robiła lepiej.
Pokonała mnie na mączce. Na tej powierzchni zawsze wygrywałam.
Skoro nie mogłam jej pokonać na mączce, to na niczym jej nie pokonam.
Martina Navrátilová.
Wygrałam we wszystkim przynajmniej raz, ale problem w tym,
że chce się wygrać jeszcze raz.
Na korcie zawsze daję z siebie wszystko,
ale wiem, że nie osiągnęłam jeszcze pełni swoich możliwości,
więc do tego dążę.
Ogromne zwycięstwo Martiny.
I wielkie brawa dla Chris Lloyd.
Dziś zagrała pięknie, ale grała przeciwko dziewczynie,
którą według mnie można uznać za najlepszą tenisistkę w historii.
Słyszeliście…
Chris była księżniczką, ulubienicą, ale traciła swój blask
tu i teraz… Wszyscy na nią patrzyli.
To spora presja.
Zdominowała tenisowy świat.
Była niepokonana.
Na wszystko miała odpowiedź.
Latem 1984 roku byłam już na straconej pozycji.
FINAŁ
Finał US Open 1984
w słynną „Super sobotę”, 8 września 1984 roku,
to być może największy dzień w historii tenisa.
Atmosfera była bardzo napięta.
Za chwilę zobaczymy,
jak Chris Evert Lloyd zmierzy się z Martiną Navrátilovą
po raz 61.
Myślę, że będzie inaczej niż rok temu. Martina wygrała bez trudu.
Z kolei Chris w tym roku próbuje znowu ją dogonić.
Czułam, że jestem blisko niej,
a korty twarde na US Open miały sprzyjać mojej grze
trochę bardziej niż jej.
Zaczynamy. Serwuje Chris Evert-Lloyd.
Najlepszy pierwszy i drugi serwis.
Zgadzam się.
Chris porusza się lepiej niż kiedykolwiek.
Grała tak agresywnie, żeby wygrać pierwszego seta.
Kibice oszaleli.
Gem i pierwszy set wygrany przez Evert Lloyd, 6:4.
Chris dostała największe owacje w życiu,
bo ludzie myśleli, że tego dnia zobaczą jej rewanż.
Chris wydaje się delikatna.
Ale gdy widzisz, jak zaciska pięść, lepiej uważaj.
Publiczność uwzięła się na mnie. Chcieli, żebym przegrała.
Nie wiem, czy to dlatego, że jestem lesbijką,
czy przez to, że nie byłam z USA, tylko z komunistycznego kraju.
Sędzia prosi o ciszę.
Kibicowali Martinie, gdy grała z innymi zawodniczkami.
Ale nie będą jej kibicować, gdy gra przeciwko Chrissie.
Musiała grać jak najlepiej,
gdy zrobiło się ciężko, a napięcie sięgało zenitu…
Ale Martina miała z tym do czynienia częściej niż prawie każdy inny.
30:30.
Martina podpadnie kibicom,
jeśli będzie ich naśladować i błagać o oklaski.
To był najtrudniejszy mecz w moim życiu.
Jestem Amerykanką. Jestem dobrym człowiekiem.
A wy mnie nienawidzicie.
Dorastali ze mną.
To byli nowojorscy fani, których znałam od 16 roku życia.
Byłam ich Chrissie,
a w ich wyobrażeniu
Martina była tyranem.
- Gem, Navrátilová. - Poszło gładko.
Walka była zacięta, a wynik niepewny.
Jeśli Martina zacznie się nakręcać, da przeciwniczce popalić.
Co za poziom.
Gem i drugi set…
Martina się rozkręciła.
Aut!
Powiedziała, że jeszcze jeden gem.
Teraz mówi, że jeszcze cztery punkty.
- 40-15. - Podwójna piłka meczowa.
Emocje sięgają zenitu.
Nie dobiegła.
Martina Navrátilová.
Przepraszam.
To oczywiście trener Martiny, Mike Estep.
To łzy radości.
To nie były łzy radości, tylko łzy ulgi.
I smutku.
Trudno mówić normalnie w tej chwili, więc po prostu dziękuję wszystkim.
Dziękuję, Mike, i wszystkim w loży.
Oni mi kibicowali, dziękuję wszystkim.
Chrissie, kochamy cię!
Byłam zdruzgotana po tamtej porażce.
Zrozumiałam wtedy, że jest lepszą tenisistką ode mnie.
Zawsze była lepszą sportsmenką, ale teraz jest lepszą tenisistką.
Ulżyło mi, że wygrałam,
ale było mi smutno, że publiczność była przeciwko mnie.
Trudno było nie brać tego do siebie.
Sportowiec, który dotarł na szczyt, jest samotny.
Psycholodzy mówią, jak radzić sobie z presją, ale sami jej nie doświadczyli.
Tylko najlepsi to rozumieją.
Cześć!
Cześć, Lulu!
Jak się masz?
Wejdź, Lulu. Czuj się jak u siebie.
- Test na COVID. Negatywny. - Dzięki. To było bardzo…
- Jak się masz? - Hej.
Chyba lepiej niż ty.
- Przyniosłaś jedzenie. - Julia znów zrobiła zupę.
- Rosną ci włosy. - Nigdy mi się nie podobały moje włosy.
Teraz widzę zdjęcia z czasów, gdy miałam 30 lat. „Ile miałam włosów”.
Mdłości ci przeszły?
Jestem taka zmęczona,
jakby moje ciało nie należało do mnie.
- Tak. - Czuję, że nie mam nad nim kontroli.
Oglądałam tenis w telewizji. Te młode zawodniczki
są w świetnej formie,
są takie silne,
mają tyle energii, pocą się i…
- To byłyśmy my! - Tak.
- Ale teraz… - Już nie!
Wiem.
Zaczęłaś już grać w tenisa?
- Nie mam tego na liście marzeń. - Wiem.
Na mojej liście jest teraz tylko chodzenie.
Pamiętam, jak jeździłyśmy razem na nartach.
Musimy to powtórzyć.
Narty z tobą są na mojej liście życzeń.
Będziesz musiała jechać wolniutko…
- Spoko. - …żebym nadążała.
- Po prostu… - Zróbmy o tym skecz w SNL…
- Tak. - …o naszej rywalizacji.
Ty poszłaś najprostszą drogą. Ja wspięłam się przez sam środek.
LISTOPAD 1989 R.
- Martino, musimy pogadać. - Nie dam ci się zastraszyć, Chris.
Nie chcę cię zastraszyć. Przyszłam tu, żeby się od tego uwolnić.
Z takim podejściem mnie nie pokonasz.
„Na takie zawody się nie pisałam”.
„Wypadły mi włosy”.
„Mnie też wypadły włosy”.
„Mam mdłości”.
„Schudłam 10 kilo”.
- „Ja 15!” - „Ja 15!”
Czy teraz jest ci trudniej pod względem emocjonalnym,
bo wiesz, co cię czeka?
Trzeba oszukiwać umysł.
„Następna to już trzecia. Po trzeciej będę w połowie”.
Tak.
Ja ciągle liczyłam.
Pięć za mną, zostało 30.
Sześć za mną, zostało 29.
Za każdym razem odliczałam.
Trzeba to robić. To cel.
- A my lubimy mieć cel. - Tak.
Trzeba widzieć koniec drogi.
- Dobra. - Chodź tu.
Dasz radę.
Ale dziś pięknie.
Pa, gwiazdo.
Adiós, amiga.
- Narzekam na… - Obie narzekacie.
…że źle się czuję przez trzy dni w ciągu miesiąca,
a ona przez 35 dni miała mdłości i bóle głowy.
Naprawdę?
Przez 35 dni. Boże.
Otworzyła mi oczy.
To mnie inspiruje.
Myśl o jej walce z rakiem pomaga mi w mojej walce.
Ktoś powiedział coś,
co uwielbiam, więc muszę sprawdzić, czyj to cytat.
„Czasami w Ameryce najgorzej być drugim najlepszym na świecie”.
Zgadzasz się z tym?
Czy godzisz się z tym, że jesteś druga na świecie?
Muszę się z tym pogodzić,
bo od trzech lat jestem druga na świecie.
Chrissie miała burzliwe życie prywatne.
Rozstała się z Johnem Lloydem. Małżeństwo się skończyło.
Moje szczęście zależało od tego, czy wygrywałam, czy przegrywałam.
Nie miałam już siły na niego.
Nie zamierzałam poświęcać kariery dla małżeństwa.
Wszystko ma swoją cenę, a ja chciałam wygrywać.
Ale w głębi serca, widząc, jak gra Martina,
nie wiedziałam, czy wygram jeszcze jakiś turniej.
Martina wygrywała z nią przez parę lat.
Parę lat.
W pewnym momencie myślisz: „Dobra.
Ta laska jest naprawdę dobra. Może już nie dam rady”.
Chrissie musiała spojrzeć w lustro i zapytać:
„Co mogę zrobić, żeby zatrzymać ten pędzący pociąg, jakim jest Martina?”
Nie każdy może mieć takie ciało.
Słyszałam, że niektórzy mężczyźni i kobiety daliby się pokroić,
by mieć takie nogi.
Martina ma 7% tkanki tłuszczowej,
ćwiczy cztery godziny dziennie, uprawia trening cross.
Dalej, rzeźbimy te piękne ciała!
Chrissie, by ją dogonić, musi robić to samo.
Trzy, cztery godziny dziennie na korcie to za mało.
Chrissie musiała robić więcej,
poprawić formę i próbować nowych rzeczy,
dostosować swoją grę.
Znalazła sposób, by stać się lepszą, szybszą,
jak używać więcej woleja.
Robiłam wszystko to, co ona,
z wyjątkiem tego,
z jej ciężarki ważyły 15 kg, a moje 7 kg.
Mój trener mówił mi wtedy: „Musisz przejść bliżej siatki.
Grasz swoje, a ona cię pokonuje.
Musisz coś zmienić”.
Jak się pani czuje przed kolejnym meczem z Martiną?
Za każdym razem, gdy trenuję,
ćwiczę uderzenia, które planuję wykorzystać przeciwko niej.
Mistrzostwa French Open.
Martina Navrátilová, Chris Evert Lloyd.
To będzie ich 65. spotkanie.
Ta rywalizacja trwa nieprzerwanie już 13 lat. To niezwykłe.
A różnica jest mniejsza niż umysł mojej dziewczyny.
- Wow! - Że co?
…31 dla Navrátilovej.
Zawsze czułam, że patrzysz na mnie z nienawiścią,
ale wiem, że mówisz, że nie.
To nie tak.
Pierwszy gem jest bardzo ważny.
Blisko linii.
Martina gra bardzo ostrożnie,
a Chris celuje w linie, co oznacza, że role się odwróciły.
Czułam się pewniej przy siatce
i chciałam wygrać z tobą ten mecz.
Dobry strzał.
O mój Boże!
Widziałaś, jak piłka się odbiła?
Backhand!
Co to był za backhand.
Co za mecz.
Piłka meczowa, Chris Evert Lloyd.
Dobra, zaczyna się.
To ważne. Cicho.
Tak!
Nigdy nie byłam tak wzruszona po wygranym meczu.
Nikt nie wierzył, że wygram jeszcze taki turniej. Skakałam z radości.
- To męczące. - Po prostu…
- Tak. - Ciężko pracowałam i wciąż miałam to coś.
To był chyba jeden z najtrudniejszych meczów,
jakie kiedykolwiek grałam.
Chciałabym coś powiedzieć Martinie.
Grała rewelacyjnie,
wciąż jest wielką mistrzynią,
więc tym bardziej cieszę się, że ją pokonałam.
Obie się nawzajem motywowały do tego, by być lepszymi,
i obie się poświęcały,
by móc po raz kolejny wygrać z przeciwniczką.
To było bolesne,
bo zamknęło wielu z nas drogę do pucharu,
ale pięknie się to oglądało.
Wydawało się niemal pewne,
że Chris Evert będzie zapamiętana jako wielka, ale gorsza od Martiny.
Chris Evert wróciła i wygrała French Open w 1985 roku.
Przed końcem roku
odzyskała na krótko pierwsze miejsce w rankingu.
a potem wróciła i wygrała French Open w 1986 roku.
To było dla niej dopełnieniem.
To największa rywalizacja w kobiecym tenisie.
Niektórzy uważają, że to coś więcej.
Muszę to wypić przed tomografią.
No to już.
Obrzydliwe.
W karierze miałam więcej dyscypliny niż w życiu osobistym.
Trzy razy wyszłam za mąż i się rozwiodłam.
Nauczyłam się wielu trudnych lekcji.
Rak sprawia, że przewartościowujesz swoje życie.
Moim priorytetem są trzej synowie i wnuk.
Ludzie są moim priorytetem.
Będzie dobrze.
Christine Evert.
Nie znoszę, gdy mnie wywołują.
- Powodzenia. - Dziękuję.
Dużo lepiej. Ciśnienie 148 na 81.
Ma pani dziś jakieś leczenie? Kroplówkę, zastrzyki?
Tak, mam badanie PET.
Chyba zdenerwuję się bardziej, niż myślałam.
Dobrze, Martino.
Chciałabym teraz mieć żyły jak Martina.
Widać je z daleka.
Zazdroszczę jej.
- Jeszcze jedna. - Jeszcze jedna?
- Tak. - Cholera.
Jeszcze jedna.
Gdy skończę zakładać kroplówkę, wyjdę.
Powiem sanitariuszom, że jest pani gotowa.
Przyjdą i zrobią zastrzyk.
Posiedzi tu pani przez godzinę.
- Mogę wyjść czy mam zostać? - Nie, bo jest pani radioaktywna.
Od czasu raka pozbyłam się niepotrzebnych ludzi.
Wolę być sama
niż z ludźmi, z którymi nie chcę być.
Ostrożniej wybieram, gdzie chcę być, bo wiem, jak cenny jest czas.
Położy się pani na plecach.
Głowa tutaj, a pośladki tutaj.
Nie mam żadnej biżuterii.
Idealnie. Tak.
- W sumie to zdejmę ją. - Chce pani zdjąć czapkę. Dobrze.
Trochę przeszkadza.
- Jasne. - Gotowe.
Mam tomografię miednicy i klatki piersiowej,
żeby sprawdzić, czy nie ma tam raka.
Jestem teraz trochę zestresowana.
Dużo się dzieje.
To przez to czekanie na telefon.
Mam tylko nadzieję, że wieści będą dobre.
Zaczynam wstrzykiwać kontrast.
To normalne, że poczuje pani ciepło rozchodzące się po ciele.
Proszę się położyć.
Zdejmę buty.
Badanie ma sprawdzić, czy guz zniknął z mojego gardła.
Kiedy czekasz na odpowiedź, jaka by ona nie była,
każda sekunda ciągnie się w nieskończoność…
dopóki nie usłyszysz, że jest dobrze.
Martina Navrátilová to znana czechosłowacka sportsmenka,
która uciekła z bloku wschodniego, a teraz odwiedza swój dom.
Wróciła do Czechosłowacji, by grać w tenisa dla Ameryki.
Na Puchar Federacji, międzynarodowe rozgrywki kobiet,
które skłoniły czeski rząd do przyznania jej wizy.
ZJAZD RODZINNY
W 1980 roku widziałam się z rodzicami za granicą.
Ale nie byłam w Czechosłowacji od 1975 roku.
Nie planowałam nigdy tu wrócić, bo to wciąż był kraj komunistyczny.
Ale to była świetna okazja, gdy dostałam obywatelstwo USA.
Martina zadzwoniła i powiedziała:
„Mam nadzieję, że pojedziesz ze mną do Pragi na Puchar Federacji”.
Wiedziałam, że to będzie wyjątkowe. Chciałam, by Chris też tam była.
Chciałam przeżyć to razem z nią.
Mogę zamknąć ostatni rozdział życia,
wracając tutaj.
To był jeden niedokończony rozdział,
na którego zakończenie czekałam 11 lat.
Poszłam do jej domu,
a jej mama zrobiła knedle na obiad.
Widziałam, jak zachowuje się wobec mamy i taty.
Zobaczyłam jej dobroć wobec ludzi.
Po raz pierwszy zrozumiałam, jaki wpływ ma na ludzi
i jak bardzo ją kochają.
Zobaczyłam w Martinie człowieczeństwo i wrażliwość.
To była najbardziej niesamowita podróż w moim życiu.
Po tej podróży moje uczucia do niej się zmieniły.
Chris, choć wydaje się twarda,
w środku jest miękka.
Pozwala się do siebie zbliżyć tylko do pewnego stopnia.
Otoczyła się murem, ale ten mur stopniowo zmalał.
W końcu to wszystko zniknęło.
Zniknęły wszystkie pozory i ego,
a my stałyśmy się dla siebie szczere i autentyczne.
Nie wpływało to na naszą grę na korcie.
Ale długo nam to zajęło.
Przez 14 lat
albo ty, albo Martina byłyście na prowadzeniu, tak?
Każda z nas po siedem lat.
To była świetna rywalizacja. Wzajemnie się napędzałyśmy.
MECZ FINAŁOWY
Już dawno zakończyłabym karierę, gdyby nie Martina.
To dzięki niej tak długo grałam.
Stałyśmy się lepszymi zawodniczkami, bo miałyśmy siebie nawzajem.
Chrissie wcześnie otoczyła się pancerzem,
który przez lata zdejmowała.
- Dobra, jazda! - Jazda!
Martina zaczęła życie publiczne wrażliwa i uważnie obserwowana,
a od tamtej pory buduje swój pancerz.
I tak się mijały,
ale myślę, że gdy się spotkały, naprawdę się rozumieją,
bo obie znają te ścieżki.
Myślę, że naprawdę kibicowały sobie nawzajem…
zwłaszcza pod koniec kariery.
Walczysz z wiekiem.
Z przemijaniem kariery.
Obie to robiły.
Wiedziały, co czuje ta druga.
Chris Evert uznała, że życie to nie tylko tenis.
Mam wspaniałego męża. Mam teraz świetne życie.
Mogłyby mnie spotkać gorsze rzeczy niż emerytura.
Gdybyś był małą dziewczynką i kochał tenis,
chciałbyś być jak Chris Evert.
Przez 13 lat z rzędu wygrywała co najmniej jeden Wielki Szlem.
Sześć razy wygrała US Open, trzy razy Wimbledon,
siedem razy French Open.
W sumie zdobyła 157 tytułów singlowych.
To rekord w historii tenisa.
KOCHAMY CIĘ, CHRIS
Gdy Chris odeszła, dużo straciłam jako tenisistka.
Bez niej szatnia była pusta.
Gem, set, mecz, panna Navrátilova.
Grałam jeszcze przez jakiś czas.
Spośród największych gwiazd w historii tenisa, kobiet i mężczyzn,
nikt jeszcze nie zdobył dziewięciu tytułów singlowych.
Jedynie Martinie Navrátilovej udało się to osiągnąć.
Najlepsze lata miałam za sobą.
Martina chyba przeczuwała,
że to może być jej ostatnie zwycięstwo na korcie centralnym.
Wiem, że długo czekaliście na to ogłoszenie.
Niektórzy z was co najmniej 10 lat.
Nadszedł czas.
Rok 1994 będzie moim ostatnim.
Przez minutę i 40 sekund 13 tysięcy ludzi biło jej brawo.
Gdy opuszczała kort po raz ostatni,
zawodniczka, którą inne tenisistki nazywały legendą,
wzięła odrobinę słynnej trawy z Wimbledonu
na pamiątkę.
Aż 167 tytułów singlowych, więcej niż inni, niezależnie od płci.
Osiemnaście tytułów wielkoszlemowych.
Dziewięć tytułów mistrzyni Wimbledonu.
Te tytuły obejmują trzy dekady.
Muszę podziękować tenisowi za życie. To było wspaniałe życie.
MARTINA, BĘDZIE NAM CIEBIE BRAKOWAĆ!
Ich historia jako rywalek w tenisie
sama w sobie jest wspaniała.
Ale to wspólne doświadczenie leczenia raka
i wzajemne wspieranie się
jest tym, czego się oczekuje od przyjaciół.
Wsparcia, miłości i troski.
Zwykle nie dostaje się tego od kogoś, kto pokonał cię 37 razy.
Ale to czyni tę historię jeszcze bardziej niezwykłą.
Proszę iść aż do wyjścia, dobrze?
- Dziękuję. - Nie ma za co.
LATO
- Jak się pani czuje? - OK. Trochę się denerwuję.
To wszystkie zdjęcia.
Jeśli jest guz, pokaże się na żółto.
Nic. Wszystko w normie.
Nie ma raka.
Oficjalny raport już wyszedł.
Rak się nigdzie nie rozprzestrzenia.
Mówi nam to trójka. Brak FDG, nic się nie rozprzestrzenia.
Nic. Czysto.
Zmiany po leczeniu, piersi. Wszystko w porządku.
Wzrost i spadek. Tak, wszystko wygląda świetnie.
Nie wiesz, jak bardzo to na ciebie wpłynie.
Wciąż się boisz.
To ważna nowina, bo to już koniec.
Jeśli znów zachoruję, nie będzie to związane z tym rakiem.
Mam to gówno całkiem z głowy.
Mam im powiedzieć, żeby wyłączyli?
Nie wiesz, jak bardzo to męczy, dopóki obawa nie zniknie.
Dzień dobry, Chris. Tu dr Cardenas.
Jak się pani ma?
Dobrze. Mam świetne wieści.
Obraz z tomografii klatki piersiowej, brzucha i miednicy jest czysty,
co oznacza, że nie ma śladu komórek rakowych.
Kurwa.
Nie wiem, co powiedzieć.
Jestem taka szczęśliwa.
Długo się tym martwiłam.
O kurczę.
O cholera.
Cześć.
Obiecałam, że zadzwonię, jak się czegoś dowiem.
- Tak. - I jestem całkiem zdrowa.
Hurra!
Kamień z serca.
To wspaniale.
Mogę iść spać z uśmiechem na twarzy.
Wiele osób, które przeżyły raka, powie,
że dużo czasu spędza się wtedy, chroniąc ludzi wokół siebie.
Baba?
Babunia? Babcia? Jak będziesz do mnie mówić?
Nie chcesz martwić dzieci.
Nie chcesz martwić partnerki, partnera czy męża.
Więc trzymasz to w sobie.
- Dzięki, że przyszłaś. - Kurwa, to wielka sprawa.
- Tak. - Uważaj na słowa.
To wielka sprawa.
Chrissie nie musiała chronić Martiny. Mogła być szczera.
Mogła powiedzieć: „Boję się.
Jestem chora”.
Kiedy tak się czujesz…
- Boisz się, że to nigdy nie minie. - Wiem.
„Jak mam to przetrwać?”
Martina mogła to przeżyć razem z Chris.
Nie ma rywalizacji, czyj rak był gorszy.
Jedziemy na jednym wózku
i wspieramy się nawzajem.
O, idzie.
Jakbyście były spokrewnione.
Jesteśmy jak bliźniaczki syjamskie, tylko bez połączenia.
Zadzwoń tymi dzwonkami na zakończenie leczenia,
by przyniosły ci spokój, szczęście i uzdrowienie duszy.
Śmiało.
Dobra.
Przyjaźń Chrissie i Martiny dowodzi,
że sportowa postawa to nie wymysł z bajki.
Może istnieć.
Może istnieć między dwiema osobami,
które zawzięcie walczą o 18 tytułów wielkoszlemowych.
Niektóre zawodniczki zdobyły więcej tytułów wielkoszlemowych niż one,
ale żadna nie musiała grać z zawodniczką tak wielkiego formatu
o każdy z tych tytułów.
Obie zawodniczki walczą o tytuł najlepszej tenisistki wszech czasów.
Obie są świetne.
Mam swoje dziedzictwo i swoje rekordy.
Ale uważam,
że rywalizacja jest równie ważna, jeśli nie ważniejsza.
Moje dziewięć zwycięstw w Wimbledonie wobec twoich trzech bardzo mi pomogło.
Moje siedem wygranych French Open wobec twoich… dwóch.
To bezprecedensowa rywalizacja.
Twoja prawa ręka kontra moja. Zobaczymy. No dalej.
Przeszłyśmy tak wiele. Rozstania, małżeństwa, dzieci.
Dbamy o siebie nawzajem.
No i oczywiście mecze.
Dociągnęłam do 70.
Gdy obie zachorowałyśmy na raka, nasza przyjaźń się umocniła.
Z Martą wspierałyśmy się nawzajem.
„Ciało według Chris”. Muszę to zobaczyć.
W dobrych i złych czasach.
To świadectwo przyjaźni.
Nie ma odwrotu.
Zawsze będziemy blisko.
Nadal gracie przeciwko sobie w tenisa?
- Przeciwko sobie? Czy to żart? - Jezu.
Już samo wejście na kort jest trudne.
Gdyby nie kontuzja, skopałabym jej tyłek.
CENTRUM ONKOLOGII MEMORIAL SLOAN KETTERING CENTRUM RALPHA LAURENA
PAMIĘCI JEANNE EVERT DUBIN
I WSZYSTKICH, KTÓRZY ZMARLI NA RAKA
Często się nad tym zastanawiam.
Pytałam o to ich obu.
Czy byłyby przyjaciółkami, gdyby nie zdobyły po 18 tytułów?
Co odpowiedziały? Znam odpowiedź.
- Chodzi o Wielkie Szlemy? - Tak.
- Czy byśmy się przyjaźniły? - Tak.
Tak bardzo?
Musiałabyś zapytać ją, co myśli.
Potrzeba czasu.
Widać to po Rogerze i Rafie.
Ich wzajemny szacunek i miłość rosły z każdym meczem.
Nikt mnie o to nie pytał.
Czy 18 wygranych Wielkich Szlemów
wpływa na waszą przyjaźń?
Myślę, że to wszystko się wyrównuje,
ale pod tym względem jesteśmy równe.
I mi to pasuje.
Nasza przyjaźń nie opiera się na tym.
Teraz mogę spać spokojnie. Dziękuję, Chrissie.
Napisy: Joanna Rychlik