Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
MAAARING MANGYARI ANG KUWENTONG ITO SA 2030,
O SA 1984,
sa TAONG 506, O KAHIT SA 2000
MAAARING TEN YEARS AGO O ILANG ARAW MULA NGAYON…
O HINDI NATIN ALAM…
MAAARING NANGYAYARI ITO NGAYON
Hay, salamat!
Ang talino talaga ng Inang Kalikasan
kasi ginawa niyang masarap sa pakiramdam
ang pagbabawas.
Muntik na tuloy akong maniwala na baka totoo ang Diyos.
Anyway…
Nasaan na nga tayo?
Ano'ng pinag-uusapan natin?
May sasabihin na sana akong sobrang importante, e.
Ano'ng pinag-uusapan natin?
Hindi naman tayo nag-uusap.
Ikaw lang 'yong nagsasalita, hindi ako.
Ano na ngang sinasabi ko?
Hindi ko alam. Hindi rin ako nakikinig.
Ikaw lang naman gumagawa lahat, e.
Bakit di ka nakikinig?
Dahil sinungaling ka.
Ayoko nang makinig sa 'yo. Dalawang araw na 'kong di nakikinig.
Wag kang magkunwaring magbasa. Alam kong bulag ka.
Malaki ang park na 'to. May iba't ibang klase ng tao.
- Mga bata, mga naglalako, mga tindero… - Okay.
Ba't di sila ang istorbohin mo?
Hindi na kita kakausapin.
Kausapin mo na lang 'yong puno.
Poste 'yon ng ilaw.
Lagi kang nagsisinungaling.
Puro ka kasinungalingan.
Patunayan n'yo 'yang paratang n'yo, sir.
Okay. Sige.
Halimbawa,
dati ka ba talagang
opisyal ng Hukbong Mapagpalaya ng Rwanda?
Siyempre hindi.
Di rin Mobutu ang pangalan mo. Maging honest ka nga.
Malamang hindi.
Ayan. Di ba? Nagsinungaling ka.
Di ako sinungaling.
Secret identity ang tawag do'n.
Ano? Ano'ng ibig sabihin niyan?
Sa linya kasi ng trabaho ko, kailangan may secret identity ka.
Di ko na puwedeng sabihin ang iba pang detalye.
Sinasabi mo bang espiya ka?
Ang sinasabi ko lang, Mobutu ang pangalan ko,
miyembro ako ng Hukbong Mapagpalaya ng Rwanda.
Ang pangit ng identity na binigay nila sa 'yo.
Tingin mo di ko sinabi sa kanila?
Sinabi ko sa kanila.
Paano naging Mobutu ng Rwanda ang 86-year-old na Polish?
"Malas, p're. Mobutu ang nakuha mo."
"E, paano? Ganyan talaga, e."
Pero do'n ako kumikita.
Kaya pakiusap, wag ka nang magtanong.
Pero medyo kakaiba, di ba?
Bakit matanda ang pinili nila para sa trabahong 'yon?
May mga tanong ka pala?
May mga tanong din ako.
Mga isang taon na ang nakalipas,
nakapila ako sa bangko.
Tapos may lalaking lumapit
at tinanong niya 'ko kung gusto kong maging secret agent.
Hindi nga?
Pero may sense naman.
Iniisip nila,
"Matanda na siya. Walang makakapansin sa kanya."
"Kaya niyang kumilos na parang multo at kumuha ng impormasyon."
Totoo nga 'yan.
Pero palpak nga 'yong ginawa nilang secret identity ko.
- E… - Pero please…
Wag ka nang magtanong.
Seryoso ako. Hindi ako awtorisadong sumagot.
Binigyan din nila ako ng code name.
Abel.
Abel?
Abel Goldfarb.
Ano'ng tunay mong pangalan?
Samuel Goldfarb.
- Parehong apelyido ang binigay nila. - Alam ko. Ang tatanga nila.
Pero ano pa'ng magagawa natin? Kailangang kumita.
Oo, 'yan ang lagi kong sinasabi.
Sabihin mo nga sa 'kin.
Nabigyan mo ba sila ng impormasyon?
Buong araw akong nakaupo rito
kasama ang lalaking inakalang puno ang poste.
Anong impormasyon ang makukuha ko? Seryoso ka ba? Siyempre hindi.
Kailangan kong itanong 'yong tungkol sa health insurance para sa mga espiya.
Kasi ang sinabi nila…
- Putang ina! - Ano?
'Tang ina 'to! Niloko mo na naman ako.
Sabi kong di na ako maniniwala pero nagawa mo ulit.
"Ako si Abel Goldfarb."
"Health insurance para sa mga espiya."
Di ako makapaniwalang nagawa mo ulit.
Wag mong sabihing sablay 'yon.
Magandang kuwento 'yon.
- Mahaba, komplikado, kapana-panabik. - Pangit!
Tapos na ang usapang 'to.
Hindi mo na ako maloloko. Umalis ka na nga.
Puwesto ko 'to, nauna ako.
- Puwesto mo? - Oo.
Paano 'to naging sa 'yo? Ipakita mo ang kasulatan.
Tingnan natin kung sa 'yo.
Gusto mong makita ang kasulatan? Eto.
- Nakakabasa ka ng palad? - Pakiusap.
Basahin mo 'tong mga kamay ko. Nagsuot 'to ng Golden Gloves.
Nakita ko 'tong puwestong 'to three years ago, sir.
Nakaka-relax at tahimik na puwesto.
Pero no'ng isang linggo, dumating ka't binubuwisit mo 'ko. Tama na.
Alis na. Bibilang ako ng tatlo, kung hindi, sasaktan kita.
Dapat pag-usapan muna natin 'to.
Tumunog na 'yong bell!
- Sir… - Pumasok ang mga boksingero sa ring!
Paano mo ako tatamaan kung di mo ako nakikita, sir?
Nakakahiya 'yang ginagawa mo.
'Yang mukha mo ang nakakahiya pag natapos na 'ko!
Sa totoo lang,
nakakalungkot 'yang pagkatao mo at ang pangit ng ugali mo.
Eto na ang kampeon!
Uy, sir, wag kang gagalaw. Wag kang gagalaw.
Wag kang gagalaw, baka may nabali sa 'yo.
Ngayon lang ako nadapa.
Wag mo na 'yang alalahanin.
Tuwing umaga ako nadadapa.
Gumigising ako, umiinom ng kape, nadadapa.
Ganyan ang ikot ng buhay, di ba?
Kapag dalawang taong gulang ka, tatayo ka na't maglalakad,
at sa isang iglap, magiging 86 ka na at madadapa ulit.
Kaya mo bang itaas ang ulo mo? Ipakita mo nga.
Ayan. Magandang senyales 'yan. Ayos.
Tingnan natin 'yang pelvic area mo.
Sige, tingnan natin. Tingnan natin 'to.
Kung gusto mo 'tong pagmasahe ko, dapat malaman mong single ako.
Wag mo nga akong hawakan!
Wag kang mag-alala.
Kung may nabali sa 'yo, ayos lang.
Madali ring mabasag 'tong balakang ko, e.
Dalawang beses 'tong nabali no'ng nakaraang taon.
Namatay na din ako minsan.
Anim na minuto.
- Parang di naman gano'n katagal. - Bina-bypass ako tapos bam!
Kinailangan nila akong i-jump-start gamit ang mga kable na para akong kotse.
Kaya mong igalaw ang mga braso mo? Puwede mo bang subukan?
Magaling!
Ayos ka lang.
Humiga ka lang diyan ng limang minuto at magpahinga.
Joke ang pinakamagandang pampa-relax.
Si Verdaguer ang pinakamagaling. Naaalala mo siya?
Kalokohan na naman 'yon?
- Ano? - Ano'ng ibig mong sabihin?
'Yong sabi mong namatay ka.
- Imposible 'yon. - Totoo.
- Totoo talaga 'yon. - Totoo talaga? Sus.
Tulungan na kita.
Hindi, kaya ko nang mag-isa!
Sige. Halika na.
Ayan. Buti na lang talaga kaya mo.
- Sa'n ka pupunta? - Lalayo sa 'yo.
Sawa na ako sa mga kasinungalingan mo.
Di 'yon kasinungalingan.
Mga…
koreksiyon 'yon.
Minsan di kasya sa akin ang katotohanan. Masyadong masikip.
Kaya hinihigpitan ko dito, niluluwagan ko do'n,
hanggang magkasya na talaga sa akin.
Ang katotohanan? Sus.
Ang katotohanan, 'yong triple bypass ko last year.
'Yong pensiyon ko tuwing ika-pito ng buwan na nauubos sa ika-walo.
'Yong pagpunta sa bakery para bumili ng lumang tinapay,
'yon ang katotohanan.
Sinasabi ko na para sa mga kalapati 'yon.
Ako 'yong kalapati.
Namatay ako ng anim na minuto, 'yon ang katotohanan.
At mula no'n, may bago na 'kong patakaran.
Mga koreksiyon.
Kaninang umaga, sinabi ko sa tindero ng gulay na ako ang huling Comechingones.
Nakinig siya.
Tapos naalala ko noong nasa La Pampa pa ako,
ang malones.
Kinalaban ng lolo ko si General Roca.
Nagustuhan ko 'yon!
Kung iisang tao lang ako ng 86 taon,
bakit di ako puwedeng maging iba-iba sa susunod na limang taon?
May tanong ako.
'Yong bakery… Anong oras dapat ako pumunta para makabili ng…
Kalimutan mo 'yong bakery.
- Di mo naintindihan ang punto ko. - Hindi, naintindihan ko.
Ang tanging punto dito, e, baliw ka.
Di ka lang kulang sa turnilyo, e. Wala ka na talaga sa sarili.
Ang suwerte ko naman!
- Eksperto ka pala sa mental health. - Oo, sir.
Dapat ipakilala kita sa anak kong si Clarita.
Eksperto din siya.
Gusto niya 'kong ipasok sa mental hospital.
- Tingnan mo ang sinulat niya. - Ano? Pakinggan natin.
"Parang may sarili na siyang mundo."
- Ako raw. - Tama.
"Kailangan niya ng bantay."
Sinulat niya 'to para sa therapist ko, si Dr. Engels.
Ang problema, wala akong therapist.
Ako si Dr. Engels.
Binigay ko 'yong address ng bakery. Akala niya ospital 'yon.
Tapos ako ang gusto niyang ipa-admit.
Pinagbibintangan mo akong baliw
pero 'yong sarili mo?
Gaano pa ba katagal ang buhay mo?
Limang minuto? Limang buwan? Limang taon?
Ganito mo ba gustong ubusin ang oras mo? Nakaupo at nakatitig?
Saka lang na-e-excite kapag nahuhulog sa sahig?
Hindi, sir.
Baguhin mo ang mga bagay-bagay. Kailangan mong kumilos!
Teka, teka.
Sinasabi mo ba sa 'kin kung paano ako dapat mabuhay?
- Ano? - May trabaho ako.
Di gaya mo!
Nagtatrabaho pa rin ako.
Si Antonio Cardoso ang kausap mo,
assistant superintendent na namamahala sa San Juan 158.
Sa Hulyo, 52 taon na 'ko do'n.
Boiler lang ang tanging bagay na mas matagal pa sa akin do'n.
Boiler na may bigat na 853 kilo.
Sino lang ang nakakaalam kung paano 'yon gumagana?
Ako po.
Sabi mo baguhin ang mga bagay-bagay.
Naku. Makinig ka.
Wala akong babaguhin.
Dapat nagretiro na ako 20 years ago.
- At? - Pero di ko ginawa.
Nagtatrabaho pa rin ako.
Totoo, oo…
Dalawang taon na akong walang increase.
Pero nakakakuha pa rin ako ng malalaking tip.
Oo tapos ngayon…
panggabi na 'ko at walang nakakakita sa 'kin.
Marami na akong nakitang doormen na nagpapalit-palit sa pang-umagang shift.
Nakita ko silang lahat na sinisante.
Pero hindi ako, nando'n pa rin ako.
Ako 'yong matalinong matandang lalaki na invisible.
Hindi, patay ka na, multo ka.
Dalawang taon na walang increase.
- Ba't hinahayaan mo silang nakawan ka? - Hindi. Di ako ninanakawan.
Wala sa trabaho ko o kahit saan. Protektado ako, ha.
Tama.
'Yong batang sumusundo sa akin tuwing hapon.
- Sino? - Si Rodrigo. Di na importante.
Binibigyan ko siya ng 1,000 pesos araw-araw
at hinahatid niya 'ko pauwi.
Para di ako manakawan. Pinoprotektahan niya 'ko.
Mula kanino?
'Yong totoo, sa sarili niya.
Pero pati na rin sa panganib sa lansangan.
Ikaw pa lang ang kilala kong duwag na multo.
Galing pa talaga sa 'yo 'yan, Mobutu. Ano ba?
Nakakainis na kailangan ko 'tong marinig.
Napapansin pa rin ako ng mga tao.
- Sinisigurado ko 'yon. - Ay, sus.
No'ng dinala ako sa ospital,
ni hindi pa sila tapos na isakay ako sa ambulansiya,
may anim na kapitbahay na 'ko sa building na tumawag sa management
at nagtanong kung pinapaupa ba 'yong apartment ko.
Pero bumalik ako.
Alam mo ang ginagawa ko ngayon?
Alas-singko ng umaga araw-araw,
pinipindot ko 'yong doorbell nila, anim silang lahat,
sumisigaw ako, "Gising, mga buwitre!"
"Hindi pinapaupa o binebenta ang apartment 4B!"
Kumakanta ako ng "The Internationale" tapos minumura ko sila.
Loko-lokong matanda 'to.
- Sino? - Ikaw! Iniisip mong napapansin ka nila.
- Di ka nila napapansin. - O?
Baka naririnig ka nga nila. Pero di ka na nila napapansin.
Pareho tayong mga multo.
Walang gustong makakita ng kulubot mong mukha.
Pati sa 'kin.
Pero tumutulong ako.
Traydor ka sa mga kapuwa mo.
Dahil sa mga gaya mo, masama ang tingin ng mga tao sa matatanda.
Makinig ka.
- May sasabihin ako sa 'yo at… - Cardoso!
- Ano? - Cardoso!
- O! - Cardoso!
Ako 'yon. Sino ka ba?
Menéndez Roberts.
Gonzalo Menéndez Roberts, 12H. Hello!
Oo nga, Mr. Menéndez Roberts.
- Ilang araw na kitang hinahanap. - Hindi ko…
Sinabi ni Raúl na nandito ka.
Gagong 'yon.
Tama, nandito ako lagi.
Makakahintay ka? Iikot muna ako tapos mag-usap tayo.
Oo naman. Sige.
- Wag mo 'kong iwan! - Hindi, ba't ko gagawin 'yon?
Tatawagan na sana kita kasi…
Buwisit, nahanap niya 'ko.
Sino 'yon?
Iniiwasan ko siya pero nahanap niya 'ko. Buwisit.
- Sino 'yon? - Si Mr. Menéndez Roberts ng 12H.
Siya ang presidente ng Owners' Committee.
Isa siya sa mga bago na dumating no'ng tinayo 'yong mga studio.
Mga studio?
Sinisira nila 'yong mga pader tapos tinatawag na nilang studio.
Napag-iwanan ka na talaga.
Ngayon puno na ng mga taong 'yon 'yong building at…
May gusto silang ayusin
at gusto niya 'kong makausap.
Okay, naiintindihan ko na.
Hindi. Alam mo kung ano 'to?
Kumalat 'yong balita sa building
na medyo malabo ang paningin ko.
Medyo malabo lang?
Mas malinaw pa 'yong paningin ni Andrea Bocelli sa 'yo, e.
Kabisado ko na ang building na 'yon.
Magfi-fifty two years na 'yon sa July.
Pero no'ng nakaraang linggo, pumasok ako sa elevator.
Tapos nakita ako ni Mrs. Carracedo ng 2A.
Ewan, na-distract ako.
'Yong pinto kasi… Nabangga tuloy ako.
Tapos nakita ko ang babaeng 'yon na nakatayo at nakatingin sa akin.
Tapos nagkunwari na lang ako.
Nagkaro'n ako ng magandang ideya para makapasok ulit.
Na para bang sinadya ko.
Na para bang plano ko talagang
iuntog 'yong ulo ko sa pinto ng elevator.
Ang masaklap pa,
habang ginagawa ko 'yon, na-realize kong katangahan pala 'yon.
Pero hindi ko mapigilan.
Hinampas ko 'yong ulo ko sa pinto na parang tanga.
Tapos sinabi ko sa kanya,
"Inaayos ko 'yong pinto, Ms. Carracedo."
"Kusa kasing bumubukas. Delikado."
Takot na takot siyang tumakbo.
Wala pang dalawang araw,
gusto na 'kong kausapin ni Menéndez Roberts nang mag-isa.
Gano'n din no'ng nag-boxing ako.
Hirap na hirap ako
at kinakabahan ako.
Kinakabahan ako kasi…
May katarata ka sa magkabilang mata.
- Tama. - Oo.
Nagpaopera ka ba?
Hindi, ayoko pa, e.
Isa pa, mga four o five years ago, nawala na 'yong mga nasa gilid.
Sabi ng doktor nawala ang peripheral vision ko.
Gano'n lang. Sa isang iglap, nawala.
Goodbye, peripheral vision.
Naglalakad ako na parang nakatingin sa straw, alam mo 'yon?
Tapos isang umaga, nagising ako na may tuldok sa gitna.
Ay, 'yong tuldok na 'yon!
Oo, parang buwan.
Parang buwan nga.
Tapos lumaki na.
Sa gitna mismo ng straw.
Kaya halos wala nang nakikita sa gilid.
'Yong buwan sa loob ng straw,
tapos may bilog sa pagitan nila kung saan labas-pasok ang mga tao.
Ano pa ba'ng magagawa?
May nakikita ka pa bang kulay o itim at puti na lang?
Asul.
Parang mga asul na anino, alam mo 'yon?
Ang problema, may kulay pa rin 'yong panaginip ko. Oo.
Matalas at malinaw pa din ang nakikita ko doon tulad no'ng bata pa ako.
Tapos magigising ako
sa totoong buhay na mukhang panaginip.
'Yon nga. Tama.
Ganyan din ang nangyayari sa akin.
Cardoso, konektado tayo.
Dahil pareho tayong may pananaw.
Bakit kailangan ng paningin kung may pananaw tayo?
Tama naman.
Gaano ka man kababa at kaduwag,
may koneksiyon pa rin.
Magiging maayos ang meeting natin kay Menéndez Roberts.
Sigurado ako.
Ano'ng ibig mong sabihin, meeting natin?
Oo, ako na ang bahala kay Menéndez Roberts.
Wag ka nang mag-alala.
'Yong mga mapagsamantala, mga may-ari ng lupa, mga kapitalistang baboy,
sila ang paborito kong pagkain.
Kaya ko silang kainin nang hilaw.
- Oo. - Hindi.
Wala akong hiniling sa 'yo…
Wag kang magpasalamat, Cardoso.
Magpasalamat ka kay Marx, Lenin, Gorky, Olgin.
Wag kang magdala ng ibang tao sa park ko, masikip na.
Wala akong dadalhing tao dito. Mga ideya ang dinadala ko.
Tumatanda ang mga tao
pero ang mga ideya, laging bago, malusog at maganda.
Mas maganda ang mga ideya kaysa sa mga taong nakaisip nito.
At di mapipigilan ang laban, tulad ng pag-ikot ng mga bituin.
At dudurugin natin 'yang Menéndez Roberts bago maghapunan.
Hayaan mong 'yong baboy ang lumapit sa atin!
Anak ng puta!
Asan siya?
- Tapos ka na ba sa kalokohan mo? - Ano?
Sasabihin ko ang gagawin natin.
Mananahimik ka.
Kung hindi,
bibigyan ko si Rodrigo ng 10,000 pesos para sipain ka.
Naiintindihan mo ba?
- Alam ko na ang dapat kong sabihin. - Ano?
Kailangan kong manatili hanggang Pasko.
Para sa mga tip.
- Hanggang Pasko lang. Pagkatapos… - Pasko?
Hindi, dapat panindigan mo 'to.
Wala siyang karapatan na sibakin ka
hangga't wala ka pa sa tamang edad.
Pero 85 na 'ko.
Kapag tapos na 'ko sa kanya, huhulihin ko 'yong kriminal na si Rodrigo.
Tuturuan natin ng leksiyon ang batang 'yon.
Bakit?
Bakit, Panginoon ko?
Humingi ako ng tulong sa Inyo
at pinadalhan N'yo ako ng matandang lalaki na bulag, bingi, makakaliwa, at tanga.
- Bakit N'yo ginagawa sa akin 'to? - Sino ba 'yang Panginoong kausap mo?
Bibigyan N'yo pa 'ko ng mas malaking trabaho, e.
Lintik, ayan na siya!
Wag kang magsasalita. Wala akong ginawa sa 'yo…
Tumahimik ka, Cardoso.
Hindi naman yata siya 'yan.
Hindi, hindi nga.
Babae 'yan. Magandang babae.
Paano mo nalaman?
May kinang, e.
Noong nakakakita pa 'ko,
may kakaibang kinang 'yong magagandang babae.
Ngayon 'yong kinang na lang ang nakikita ko.
Tama, napakagandang babae nga.
Siguro. Posible.
Pero pupunta pa rin siya anumang oras.
Kaya may pabor ako sa 'yo. Umalis ka na.
Umalis ka na. Ganito na lang.
Ba't di mo puntahan 'yong tindero ng gulay
at sabihin mong Comanche Indian ka tapos magkuwento ka.
Sige. Makipag-ayos ka kay Menéndez Roberts.
Papayag ako.
Maraming salamat, ha?
Pero kailangan mo munang kumalma.
Kung aalis ka, kakalma ako. Agad-agad 'yon.
Sa kalagayan mo ngayon,
sasagasaan ka ng landlord sa traktora niya.
Naiintindihan mo ba? Sige na.
Umupo muna tayo sa damuhan.
- Sa damuhan? - Oo.
Ano ako, palaboy?
Hindi, kalma lang.
Ayan. Maupo ka. Ayos.
Okay, eto na. Ayan. Ayos.
Ayos.
Ayan.
- Kung ano-ano ang pinapagawa mo. - Ganito.
Mapapakalma ka nito.
Tsongke 'to, o.
Tsongke para ma-relax ka.
Nakuha ko sa kaibigan kong doktor
para maibsan ang glaucoma ko.
Nireseta niya 'to gamit ang insurance ko kaya masaya lahat.
Pinapaluwag nito ang mga ugat at pinapababa ang blood pressure.
Ano nga 'yan?
Ito? Ito ang susi sa kaligayahan.
Pati balita, matatawa ka.
Kahit 'yong mga anak mo, magmumukhang mabait para sa 'yo.
Adik ka rin pala, 'no?
Di ko alam ang ginawa ko sa Inyo pero humihingi ako ng tawad, Panginoon.
Sorry talaga. Buwisit.
Isang hithit, magiging madali na lang 'yan si Menéndez Roberts.
Ilayo mo sa 'kin ang basurang 'yan. Lason 'yan, tarantadong matanda 'to.
Mukhang papunta dito 'yong lalaki.
Oo.
Eto. Subukan mo.
Pigilan mo 'yong usok hangga't kaya mo.
Mas lalakas 'yong epekto, alam mo 'yon?
Di masarap.
Subukan mo muna ulit.
Masasanay ka rin.
- Talaga? - Oo naman.
Enjoy. Nasa PAMI 'yon.
'Yong babae,
mula sa pagiging "cute girl", naging femme fatale na.
Nagiging Ana Grimberg na siya.
Finisher si Ana Grimberg, e.
Tinahi niya ang mga label at balahibo sa mga sumbrero para kay Schiffman.
- Hindi. - Tingnan natin.
Hindi siya 'yan.
Si Normita Rivera 'yan.
Mahiyain 'yon si Anita.
Umuupo siya sa balkonahe niya buong hapon.
Ang ganda ng mukha niya,
parang ipininta ng pintor.
Si Normita ang pangatlong asawa ko.
- Ang pinakapaborito ko. - Talaga?
Binigay sa akin ni Normita ang panganay kong si Juan Carlos.
Binigay naman sa akin ni Juan Carlos ang una kong apo.
Si Mario.
Si Mario naman ang nagbigay ng una kong pustiso.
Lagi akong dumadaan sa balkonaheng 'yon.
Ni hindi ako makapag-hello sa kanya.
Kakaiba 'yong hugis ng daliri niya dahil sa pananahi.
Uupo siya sa maliit na upuan at itatago niya ang kamay niya nang ganito
kasi nahihiya siya. Kawawa.
Mga propesyonal na 'yong walong apo ko.
Dentista si Mario.
Tingnan mo 'tong ngiti ko.
Sinuot ko 'yong pustiso ko, ngumiti,
tapos nagpaalam kay Normita.
Magtatrabaho siya
para makapasok sa law school ang asawa niya at may marating.
Kapag nakapagtapos na siya, mare-realize niyang abogado siya
na kasal sa maliit na Hudyong babae na nagyi-Yiddish at nananahi.
Tapos iiwanan niya
para sa payat at sosyal na babaeng nakilala niya sa unibersidad.
Makalipas ang apat na buwan,
ipapasok ni Ana 'yong ulo niya sa oven.
Grabe 'yong iyak ni Normita no'ng umalis ako.
Umalis ako na nakangiti na may bagong ngipin.
Nasa 60 years old na siya, e.
Pero sa tuwing naiisip ko siya, sariwa pa ang alaala gaya noong una.
Isang buwan bago siya nagpakamatay,
nagkita kami sa public library sa Villa Crespo.
Naalala ko, nagbabasa ako ng Macbeth.
Pagtingin ko, nando'n si Ana.
Di niya 'ko nakita
dahil nakabaon ang ulo niya sa isang libro ng wika.
Nag-aaral siya ng Spanish no'n, kawawa.
Tumingala siya, nakilala niya 'ko at ngumiti siya sa 'kin.
Halos sumabog ang puso ko.
Wala akong masabi.
Napatigil ako.
Tapos tinatago niya 'yong maliliit niyang kamay sa ilalim ng mesa
at bumalik sa libro niya.
Tapos maya-maya, umalis na siya.
Di ko man lang siya nakausap.
Buwisit 'tong ngipin ko at buwisit 'tong pagkatao ko.
Di ko man lang siya nakausap.
Ano'ng nilagay nila dito?
Di ba dapat patawanin ako nito?
Hindi, teka. Teka lang.
Ayaw ko talaga ng nostalgia.
Makinig ka, 'yan ang pinakamalalang sakit.
Mas maraming matatanda ang pinapatay ng nostalgia kaysa sa atake sa puso.
Kailan ka huling nakipagtalik?
Nostalgia pa!
Naku po.
Huli akong nakipagtalik
no'ng ika-10 ng Hulyo ng 19…
ng 2009.
Buhay ba ang asawa mo no'n?
'Yon ang sabi niya.
Naku.
Hindi, alam ko ang ibig mong sabihin.
Pero kay Esther kasi, hindi mo talaga masasabi.
Mabuting babae siya, okay na okay.
Kasalanan niya ba
kung mahal ko pa rin si Ana Grimberg?
Dapat lang sabihin kasi…
no'ng huling beses ko, nagtaksil ako.
Diyos ko.
Niloko ko silang lahat.
Kay Margarita, 76 years old ako,
pero may mga kabit pa rin ako.
Cardoso, nagulat ako sa 'yo. Sa wakas, matapang ka rin pala.
Hindi. Hindi katapangan 'yon. Sumpa 'yon.
Lagi kong sinasabi sa sarili ko, "Wag, Antonio, wag mong gawin."
"Wag mong gawin."
Pero ginawa ko pa rin, lintik.
Hindi. Mabuti 'yan.
Naglakas-loob ka. Ginusto mo at ginawa mo.
Gusto ko sana, e, pero di ko sinubukan.
Naiinggit ako sa 'yo.
Kung ano ako ngayon, dati ka nang gano'n.
Manyakis na matanda.
Hindi, romantiko.
Lalaking puno ng pag-asa.
Magtiwala ka. Tandaan mo, namatay na 'ko at alam ko ang mga bagay na 'to.
Hindi sex ang importante,
kundi pag-ibig, pakikipagsapalaran.
Nasa ulo lahat 'yan.
Pasahero lang ang katawan na nakikisabay sa biyahe.
Naiintindihan mo ba, Cardoso?
Kasi ngayon, kailangan kong aminin
na mahal ko na ang babaeng 'yon.
Tingnan mo siya.
Sa totoo lang, ako rin.
Sana lang hindi magselos si Roberto.
Sino si Roberto?
Partner ko.
Ano? Nagbibiro ka. Niloloko mo 'ko.
- Naniwala ako. - Oo nga.
- Wag mong sabihing di ka naniwala. - Naniwala ako na parang tanga.
- Naniwala talaga ako. - Wag mong sabihing di ka naniwala.
- Naniwala ako na parang tanga! - Tumayo na tayo.
- Ayan. Ganyan. - Nakakatawa 'yon.
Tayo na.
Sandali. Tumayo ka nang maayos. Ayan.
- Ayan. - Buwisit.
- Bakit? - Natae ako sa salawal.
Di nga?
Ikaw naman ang naniwala!
- Ginawa mo 'yon? - Naloko kita.
Akala mo ikaw lang ang marunong magbiro?
- Ayos lang. - Teka.
Makinig ka. Ito ang naisip ko.
Kung ganito ako
Ano'ng magagawa ko?
Ipinanganak akong guwapo
At sabik magmahal
Tulungan mo 'ko. Sabay tayo.
- Halika. - Okay.
Tulungan mo 'ko.
Kung ganito ako
Ano'ng magagawa ko?
Di ko mapigilang mahalin ang mga babae
Ang cute no'n.
Maraming salamat.
Mukhang nakuha na natin ang loob niya.
Siyempre, dalawang poging tulad natin… Ano'ng i-e-expect mo?
May tsongke ka pa gaya no'ng binigay mo?
Wala na. Mag-comedy skit naman tayo.
Pagkatapos no'n, ma-i-inlove na siya.
Mamaya na 'yang skit. Kakanta muna ako ng tango.
"Kung ganito ako," nina Botta, Lomuto at Perroti.
Kung ganito ako
Hindi. Kinanta mo na 'yan.
- Magandang kanta 'yon, e. - Gandang performance.
Pero ngayon, gagawa tayo ng comedy skit.
Kahit ano'ng sabihin ko sa 'yo,
ang sagot mo, "Hindi ako si Rappaport."
Nakuha mo?
Isipin mo na lang na kakakilala lang natin.
"Hindi ako si Rappaport."
Hindi, wag muna. Wag muna.
Sisimulan ko na. Hello, Rappaport!
Ngayon na.
Hindi ako si Rappaport.
Uy, Rappaport, ano'ng nangyari sa 'yo?
Dati matangkad at mataba ka. Ngayon pandak at payat ka na.
Hindi ako si Rappaport.
Dati kang may balbas.
Ngayon, matanda ka na't walang buhok.
Hindi ako si Rappaport.
Dati, ang gaganda ng suot mo. Pero ngayon, marumi at luma ang suot mo.
Hindi ako si Rappaport.
Tapos, nagpalit ka pa ng pangalan!
Hin…
Siyempre! "Nagpalit ka ng pangalan."
Ang galing no'n. "Nagpalit ka ng pangalan."
Cardoso!
- Cardoso, nandiyan na 'ko. - Buwisit, andito na siya.
Kailangan ko munang mag-isip. Halika.
Wag kang mag-alala. Tayo ang bahala sa lalaking 'yan.
Hindi, walang "tayo".
Tumayo ka lang diyan
at wag kang magsalita.
Pangako, kung kailangan mo 'ko, tatawagin mo ako?
Oo, sumusumpa ako sa lahat ng sagradong bagay.
Handa na 'kong pumunta, okay?
Diyos ko. May ipapakiusap ako sa 'yo.
- Maupo ka rito. - Sige.
- Isipin mo si Rodrigo, ha? - Oo.
- Tumingin ka sa kabila kung gusto mo. - Okay.
Cardoso!
Kumusta?
Ay… Okay naman.
Hindi pa tayo pormal na ipinakilala. Gonzalo Menéndez Roberts.
- Antonio Cardoso. Ikinagagalak ko. - Hi.
Sorry kung biglaan.
Kung di ako tumatakbo ng isa't kalahating oras, nade-delay lahat.
Kailangan ng maraming oras para maging imortal.
Ang ganda ng park, 'no?
Di masyadong matao, wala masyadong nagbebenta.
Puwede akong magturo dito.
Nagtuturo ako ng Communication sa UCA.
Communication?
Oo. Lahat ng type.
Public, interpersonal at intrapersonal.
Lahat ng uri ng…
Pag-uusap.
- Oo, mga gano'n nga. - Mga gano'n.
Tatanggapin ko 'yon.
Bale…
Napansin mo siguro na nakapag-usap na tayo, di ba?
Oo.
Hindi ka maniniwala,
pero ngayon ko lang nalaman na nagtatrabaho ka pala sa building.
Sa boiler room ako sa baba.
- Wala akong inaabala. - Oo nga.
- Ayos 'yan. Mabuti. - Oo.
- Ano kasi… Halika. - Oo.
Hindi ko inayos ang sitwasyon mo
kasi akala ko na di ka nag-e-exist.
- Madalas nasa boiler room ako. - Tama.
- Wala akong inaabala. - Tama.
- Oo.
Sige, wag kang tumigil. Ang galing mo, e.
Hindi…
Nagpalit tayo ng management company, di ba?
- Oo. - Bilang presidente ng Owners' Committee…
tayong lahat, 'yong buong building,
sumusunod tayo sa payo ng bagong management company.
Tapos pinayuhan ka nilang palayasin ako.
Hindi.
- Hindi ko sasabihin nang ganyan. - Paano mo sasabihin?
Ang payo nila,
wala na daw pakinabang kung mananatili kang empleyado.
Pinapalayas n'yo pa rin ako.
Hindi…
Puwede ka naman naming pilitin na magretiro dahil sa edad mo.
Pero gusto ka ng mga tao sa building, e.
Kaya gusto ka nilang bigyan ng dalawang buwang separation pay.
Hindi na masama 'yon.
Sa loob ng dalawang buwan, baka hindi mo na kami maalala.
Cardoso.
Ano?
Ang tanga ko.
Sorry. Ang tanga ko. Pasensiya na.
Ayaw kong gawin 'to, Antonio.
Pero ang galing mo, ha?
Antonio.
'Yon ang makakabuti para sa lahat.
Walang magde-demand sa 'yo, wala nang magrereklamo tungkol sa 'yo.
Di mo na kailangang gawin
'yong trabaho na aminin nating hindi para sa edad mo.
Hindi kami komite ng mga kontrabida o mga walang puso.
Ang kontrabida lang dito,
ang oras.
Oras ang tunay na kalaban.
Tingnan mo 'ko.
Tumatakbo ako na parang bata. Sino ba'ng niloloko ko?
- Alam mo kung ano'ng problema? - Ano?
- Kailangan n'yo ako. - Mm-hmm.
- Parating na 'yong taglamig. - Oo.
Nilagay 'yong boiler na 'yon noong 1968.
Oh, 1968?
Tinitiyak ko sa inyo na wala nang may alam kung paano ayusin ang boiler na 'yon,
ako lang.
Sigurado ako. Oo, sigurado ako.
Oo naman.
- Bigyan n'yo 'ko hanggang Pasko. - Ano?
'Yon lang ang pakiusap ko.
Hanggang Pasko lang.
Para sa mga tip, alam mo na.
Malaking pera 'yon at… Well…
Ano sa tingin mo?
Bigyan mo 'ko hanggang Pasko
tapos may tuturuan akong bata para sa inyo.
Ang problema kasi, papalitan din namin 'yong boiler.
Oo.
Kukuha kami ng computerized
na… sobrang ganda.
Automated, matalino.
Papatakbuhin mo gamit ang app, 'yong application.
Sa phone mo.
Gamit ang Internet. Sa computer.
Parang magic.
Wala ka nang gagawin. Gumagana 'yon nang mag-isa.
May grupo ng mga engineer na gagawa ng malaking pagbabago.
'Yong mga tubo, electrical system, 'yong pinto sa harap. Lahat.
Talaga? Kung gano'n, kakailanganin n'yo 'ko.
May 40 years akong experience sa pag-aayos dito.
- Tama. - Makinig ka.
Alam ko ang nasa likod ng bawat plaster
sa building na 'yon.
Sinisigurado ko sa 'yo.
Seryoso ako. Para di ka na mag-alala.
Teka.
Sige, alam ko na.
- Alam mo na? - Wag kang mag-alala.
'Yong basement.
Kung hahayaan n'yo akong tumira doon gaya ng dati,
magtatrabaho ako nang libre.
Di ko kayo sisingilin. Tatanggalin ko sa inyo ang pasaning 'yon.
Ang problema kasi, kukunin namin 'yong basement
at gagawin naming winter garden.
Parang… Lahat talaga babaguhin.
Naiintindihan mo ba?
Kalimutan mo na.
Sige. Babawiin ko na 'yong offer ko.
- Kalimutan mo na. - Cardoso, makinig ka.
Wala akong dapat pakinggan.
Dapat sinabi n'yong nakatira ako sa winter garden.
Pinaupahan ko sana.
Cardoso, may mga kilala ako sa Ministry of Welfare.
Puwede kitang kunan ng kuwarto sa isang hotel sa siyudad.
Hindi, salamat. Naghahanap ako ng winter garden.
- Cardoso, alam mo kung ano'ng problema? - Oo, alam ko.
Ang problema, ikaw ang kontrabida sa pelikula
pero gusto mong magmukhang bayani.
Tama ka. Oo. Tama ka, ang…
Ang tanga ko.
Mali ang ginawa ko. Pasensiya na…
- Nakakalungkot. Pasensiya na. - Wag mo nang alalahanin.
Pagkalipas ng dalawang buwan, makakalimutan mo na 'to.
Alam mo ang gagawin namin? Hindi, ang gagawin ko pala.
Bibigyan kita ng apat na buwang separation pay. Ano sa tingin mo?
Kung magrereklamo 'yong iba, bahala sila. Kukunin ko 'yon para sa 'yo.
- Ano'ng masasabi mo? - Mas okay ang apat kaysa sa dalawa, di ba?
Ayos.
Hindi. Sandali lang.
May kasunduan na tayo?
Cardoso.
Hindi katanggap-tanggap!
Nakakahiya ang proposal mo.
Makinig ka, Menéndez Roberts.
Tatanungin kita dahil talagang curious lang ako.
Paano mo nailagay ang sarili mo sa ganitong sitwasyon?
Hindi ako nakialam agad
dahil hindi ko mapigilang panoorin kang ilibing ang sarili mo.
Ang galing, e. Parang nasa horror movie.
Unti-unting hinuhukay ang sariling libingan.
Nagulat ako, seryoso.
- Ivan Rifkin, nice to meet you. - Kumusta?
Nasa law firm ako ng Weissman, Rifkin, at Rocatagliatta.
Kami ang abogado ni Mr. Cardoso.
Ang totoo, kami ang abogado ng mga doormen at superintendents' union.
ENOUGH ang tawag sa amin.
Enforcement agency for the Neutralization of Oppression,
Unfairness, Greed, at Hypocrisy.
ENOUGH.
Pamilyar ka ba do'n?
Hindi, e. Di ko pa narinig 'yon.
Masanay ka na dahil mula ngayon, lagi mo na 'yong maririnig.
Umalis ka na!
Pinapaalis na tayo ni Mr. Cardoso.
Pero di ganoon kadali, kasi kumikilos tayo sa sarili nating kagustuhan.
Bibigyan niya ako ng apat na buwang sahod. Nagkasundo na kami.
Oo, narinig ko.
Nakakatawa nga, e.
Mr. Rifkin.
Nakikinig ako.
Parang di ko naiintindihan kung ano'ng nangyayari.
Nahihirapan naman lahat sa umpisa.
- Tuturuan kita. - Okay.
Simple lang ang sitwasyon pero mas sisimplehan ko pa.
Hindi kami tumatanggap ng apat na buwang separation pay, o lima, o anim.
Tatanggapin namin
kapag hinire si Mr. Cardoso bilang consultant
sa buong panahong nire-reconstruct ang building,
na sa tantiya ko, aabutin ng mga dalawang taon.
Hindi, anim na buwan daw sabi ng architect.
Okay. Sabihin nating tatlong taon.
Kapag dumating na kayo sa puntong 'yon, itutuloy natin ang mga negosasyon.
Wala akong ideya kung sino siya.
Totoo 'yan.
Mas pamilyar si Mr. Cardoso kina Weissman at Rocatagliatta,
sila 'yong mas madaling pakisamahan sa firm.
Pero sa kasong ito, nagpasya ang lahat na mas mabuting ipadala ang "Ang Boa,"
ang magiliw na palayaw na tinatawag nila sa akin sa opisina.
- Mr. Rifkin. - Nakikinig ako.
Ganito, di ko pa narinig 'yang organisasyon n'yo.
- ENOUGH. - Oo.
'Yong building na may malaking dekorasyon sa harap.
Di ko pa 'yon nakita.
Pero nakakita na 'ko ng abogado para sa doormen's union.
Alam niya ba na gusto mong sisantehin si Mr. Cardoso?
Hindi pa.
Alam mo ba na dapat may apat na may-ari
na tetestigo laban sa kanya?
Hanapin mo sila, Menéndez Roberts.
Apat na tao na handang humarap sa publiko
sa pagpapaalis ng matanda sa bahay niya at sa trabaho niya ng 52 taon,
na pinangalanang Superintendent of the Year
ng di Tella Institute noong 1978.
Isang aktibistang lumaban para sa karapatang pantao buong buhay niya.
Empleyadong sumakit ang likod dahil sa pagpapalaki ng tatlong anak at walong apo.
Sandali. Makinig ka.
Hindi, Cardoso, hindi.
Tama na ang pekeng pagpapakumbaba.
Isa kang bayani
at dapat malaman ng mga tao 'yon.
Pero babalaan kita,
dahil mas handa ang may alam,
at may prinsipyo ako kahit sa mga taong wala.
Sa buong paglilitis, na sigurado akong sobrang tagal,
hindi n'yo mare-renovate 'yong building.
Kalimutan n'yo na 'yong winter garden, 'yong multipurpose room, 'yong terrace…
Babagsak ang halaga ng ari-arian n'yo at di na 'yon makakabangon ulit.
My friend, oras na ang kalaban n'yo.
Kaya hinihimok kitang ikonsidera ang legal fees,
manalo man kayo o matalo,
at ikumpara n'yo ang oras, gastos, at pang-iinsulto sa inyo
sa maliit na halagang kailangan para mapanatili si Mr. Cardoso.
Para sa kapakanan mo 'to. Ano ba'ng pakialam ko?
Sige.
- Mr. Rifkin. - Nakikinig ako.
Alam ko ang tungkol sa karapatan sa arbitrasyon.
Hindi ko lang alam na gustong sumali ni Antonio—
Siyempre gusto niya. Gustong-gusto niya.
Excited na ang ENOUGH. Gagawin nila 'yong test case.
- Ano? - Perpekto 'to para sa kanila.
- Ano'ng kinalaman ko do'n? - Excuse me?
Tinapakan mo lahat ng karapatang pantao.
Katandaan, kapansanan, diskriminasyong panlahi.
Diskriminasyong panlahi? Ano?
Inapo ng Comechingones ang lalaking ito.
Tingnan mo ang mukha niya.
Katutubo siya, naiintindihan mo ba?
Nababangga sa mga pader si Cardoso. Madaling sabihing 80 na siya.
Paano naging madali ang pagiging 80? Kita mo? Ignorante ka.
Di n'yo 'ko puwedeng panagutin.
Mag-usap tayo bukas pag dinala namin 'yong picket line sa…
Ano na nga 'yon? 'Yong UCA.
Mahilig silang mag-picket.
Magiging pandiwa ang pangalang Menéndez Roberts.
"Para kay Menéndez-Roberts."
"Ang pag-uusig sa matatanda, mga may kapansanan, mga katutubo, bulag."
Makinig ka sa 'kin.
Nakikinig ako.
Lumala na 'tong isyu na 'to.
Di mo 'ko puwedeng panagutin. Nirerepresenta ko 'yong komite.
Pero pumayag kang maging mukha nila.
Dahil isa ka sa kanila.
Gumagastos ka para makabili ng mga lumang bagay.
Mga lumang furniture, lumang kotse, lumang painting.
Lahat ng luma, maliban sa matatanda.
Dahil di mo sila puwedeng gawing dekorasyon.
Masyado silang madaldal.
Kahit tahimik sila, marami silang sinasabi.
Para silang larawan ng kinabukasan at natatakot ka ro'n.
Di mo ba nare-realize, Mr. University,
na tatanda ka rin?
Hindi problema na maikli ang buhay, e.
Ang problema, sobrang haba nito.
Kung takot ka ngayon at gugugulin mo ang oras mo sa pagtakbo,
isipin mo ang mararamdaman mo kapag bumigay na 'yang mga binti mo.
Siyempre, gusto mong maging mabait si Cardoso,
manahimik at bumalik do'n sa maliit na hotel.
Pero di niya gagawin 'yon
dahil hindi ko siya papayagan.
Iba 'yong tawaging mabagal, bulag o tanga ang isang tao,
pero sabihing hindi sila kailangan,
walang kapatawaran 'yon.
- Mr. Rifkin. - Nakikinig ako.
Nagpapasalamat akong sinabi mo 'yon sa akin at…
Wag na tayong mag-usap maliban kung nasa harap tayo ng judge.
Ano'ng masasabi mo, Cardoso?
Aatake tayo? Tara?
Mas mabuti na siguro kung hindi tayo aatake.
Ano, Cardoso? Paano 'yong laban?
Mas pipiliin mo ba ang trabaho kaysa ipaglaban ang adhikain?
Tama. Tatanggapin ko 'yong trabaho. Wala akong pakialam sa adbokasiya.
Mr. Menéndez Roberts,
inutusan ako ng kliyente ko na pahabain ang fuse.
Pero nandiyan pa rin ang bomba.
Sige na.
Mag-aerobic ka papunta sa building mo
at ipatawag mo ang komite.
Wag mong hikayatin o kumbinsihin. Makipag-usap ka.
Hindi aalis si Cardoso.
Bilang gabay, espirituwal na tagapayo, o superintendent emeritus.
Kahit anong gusto mo.
Pero tandaan mo na kasunduan natin 'to.
Wag mong kausapin ang unyon o 'yong bagong management.
Dahil pag nalaman ng ENOUGH,
lagot tayo.
Kapag nalutas mo ang problema,
tawagan mo ang numerong 'to at hanapin mo si attorney Clara Cohen.
Sabihin mong kontakin si "Pop."
Isa siya sa mga pinuno ng ENOUGH.
Sabihin mo rin sa kanya na naayos na 'yong isyu ni Cardoso.
Tapos mula do'n,
'yong sinabi kong si Pop na ang bahala.
Sige.
Gorriti Real Estate?
Oo. Advisory group 'yon ng ENOUGH.
Sila ang nakikipagnegosasyon pagdating sa mga building.
Go. Bilisan mo. Marami pang dapat gawin.
Okay.
- Mr. Rifkin. - Nakikinig ako.
Antonio…
Gusto kong malaman n'yo na importanteng isyu 'to para sa akin.
- Sa lahat. Mag-ingat ka. - Na-o-obsess ako sa mga isyung 'to.
Ang galing ng pag-brainstorm na 'to, naisip ko tuloy 'yong generation gap—
Isang salita pa at ire-report na kita para sa "linguicide".
Inaamin kong minsan nahihirapan akong ipaliwanag ang sarili ko.
Nahihirapan ka ring umalis.
- Tama naman. Sige. - Go.
- Good night, Cardoso. - Bilisan mo!
Go. Sige.
You're welcome, Cardoso.
Naku, lagot 'tong puwet ko.
- Ano? - Makukulong ako, Diyos ko.
Sa edad na 85, gagahasain pa 'ko sa selda.
- Kailangan ko nga 'yon. - May trabaho ka pa, di ba?
Bakit di mo 'ko niyayakap?
Kontrolado ko naman ang sitwasyon, e.
Apat na buwang sahod dapat ang tatanggapin ko.
Ngayon, wala na akong makukuha.
Ano'ng ginawa ko sa 'yo?
Ano'ng ginawa ko sa 'yo, Rifkin, para ganituhin mo 'ko?
Hindi Rifkin ang pangalan ko. Doktor ko si Rifkin.
Kung hindi ka si Rifkin, Mobutu, o Rappaport, e, sino ka?
- Sino ka ba? - Si Clara Lemlich na 'ko ngayon.
Babae. Kailangan ko nga 'yan.
Kung ano'ng kailangan mo sa okasyon, 'yon ang gagamitin mo.
Nawala na 'yong kinang.
Umalis na 'yong babae.
Sino 'yon?
- Wala 'yon. - 'Yong bata natin 'yon, di ba?
Hindi "natin" bata, hindi.
Bata ko, okay?
- May kailangan akong sabihin sa kanya. - Hindi. Hindi mo siya kakausapin.
Makinig kang mabuti dahil delikado 'yong taong 'yon.
Papatayin ka niya tapos papatayin niya 'ko.
Kaya manahimik ka. Wag kang magsasalita.
- Dito ka lang. - Okay.
Kita tayo bukas.
Tara na, Rodrigo.
Sino 'yang matandang 'yan?
- Di ko alam. Di ko siya kilala. - Tabi.
Saan ka nakatira, tanda?
Una, sasabihin ko kung saan ako nagtatrabaho.
Sa ika-19 na Presinto.
Commissioner Menéndez Roberts. Narcotics.
Talaga? Tinanong kita kung saan ka nakatira.
- Dito-dito lang. - Talaga? Sasama ako sa 'yo.
- Di na kailangan. - Sige na, tanda. 1,000 pesos lang.
Hindi, 'nak. Di ko kailangan. Salamat.
- Di mo kailangan? - Hindi.
Dalawang libo na. Tumaas na ang bayad.
Sakto, a.
May nakita ako kaninang lalaki na may apat o limang maliliit na aso,
sabay-sabay silang hinihila sa tali.
'Yon din ang gagawin ko.
Kukunin kita, kukunin ko rin ang gagong 'yon at bibigyan n'yo 'ko ng 2000.
Hindi, iba ang usapan natin.
Inflation, di ba?
Sige na, tanda. Alis na, wala na akong oras.
- Ikaw din, sige na! Galaw. - Okay, tara na.
- Bingi ba siya? - Papunta na siya.
- Bilisan mo. - Teka!
Hindi ako nakikipagtalo sa taong galit.
Natutunan ko 'yan sa mga kalyeng 'to 70 years ago.
Kararating ko lang dito at di ako nakakapag-Espanyol.
Lagi kaming tina-target ng kung sino-sino.
Pero ang problema, mali ang napili mong target.
Sa amin ni Antonio, para mong tina-target ang sarili mo.
Sa kalye rin kami nakatira.
Araw-araw din naming tinitingnan si Kamatayan,
tulad mo, Rodrigo.
Galit ka at tama lang 'yan.
Galit na galit din ako.
Pero nasa taas ang problema.
'Yong mga may kontrol.
Dahil ikaw, ako, at si Antonio, pareho lang ang kaaway natin,
at kailangan nating magkaisa.
Kamayan mo 'ko!
Ayan.
- 5,000 pesos. Narinig mo ba 'ko? - Naku.
Ngayon na, kung hindi, papatayin kita, tanga.
- Hindi ko kaya. - Kaya mo.
- Ibigay mo lahat ng pera mo. - Hindi.
Hindi. Wag, may 40,000 pesos ako.
Bibigyan kita pero hindi ganito.
Hindi ganito?
Ganito. Akin na 'yang 40,000 pesos. Kundi, sasaksakin kita dito.
- Pag-isipan mo, sir. - Wag kang makialam!
- Hindi. - Wag kang makialam! Diyan ka lang.
Diyan ka lang, kundi bubutasan kita. Narinig mo?
Ikaw naman tanda, akin na 'yong 40,000 pesos.
- Ibigay mo na kundi papatayin kita. - Hindi. Eto.
Ano ba 'yan, tanda?
- Gago! - 'Yan ang para sa 'yo!
O, ano?
Ano'ng ginagawa mo? Gusto mo bang mamatay?
Wag, Rodrigo!
Sabihin mo sa kanya kung ano'ng kalakaran dito.
Kasalanan mo 'to, tanda.
Sir.
Sir, tumayo ka.
Sige na.
Wag kang magbiro.
Bumangon ka na, please.
Tulong!
Tulungan n'yo 'ko! Dito!
Tulungan niyo 'ko!
Dito!
Tumayo ka, sir.
Tulong, please!
Nandito kami! Tulong!
Tulo…
Tulong!
Ano? Ano sa tingin mo?
Natakot talaga 'yong bata, 'no?
Oo, sir. Di na tayo guguluhin ng lokong 'yon.
Bam, hinampas ko siya ng stick ko! Bam, isa pang hampas!
Sobra-sobra ang sinapit niya.
Sabihin mo sa akin, Rocky Balboa.
Mananatili ka ba dito?
Dahil kung mananatili ka rito,
wag kang magalit pero aalis talaga ako.
Alam kong mag-aalala ka sa kalusugan ko.
Wala 'to, konting pilay lang 'to.
Marunong akong bumagsak.
Kalahati lang ng laban 'yong marunong kang bumagsak.
Nagustuhan rin ako ng mga doktor sa ER.
Tinrato nila akong parang tao
at binigyan ko sila ng 40,000 pesos na tip.
Nawala pa rin 'yong pera ko
pero nandiyan pa rin ang prinsipyo ko.
Either umalis ka o aalis ako.
Di na babalik 'yong bata, Antonio.
Gusto niya ng easy money.
- Ayaw niya ng gulo. - Buweno…
Kung babalik siya, ipapaliwanag ko bilang kaibigan
na nasa iisang bitag lang tayo.
Dahil magkasundo naman kayo, iiwan ko na kayo para makapag-usap.
Sandali. Wag kang umalis.
Bihira ang pagkakaibigan natin.
- Kailangan natin itong protektahan. Okay? - Anong pagkakaibigan?
Walang pagkakaibigan.
- Bakit wala? - Di ko nga alam ang pangalan mo.
Pero tinulungan mo ang bumagsak mong kasamahan.
Gagawin ko pa rin 'yon kahit sa asong nasaktan.
- Talaga? - May sasabihin ako sa 'yo.
No'ng nakita kitang nakahiga at halos mamatay na,
sabi ko sa sarili ko, "Antonio, di 'yan mangyayari sa 'yo."
Tingnan mo!
- Tingnan mo 'to. - Daddy!
Naiwan ng bata 'yong kutsilyo.
- Na-realize mo ba 'yon? - Oo.
Siguradong hahanapin niya 'to.
Ibibigay ko 'to sa kanya.
Negosasyon 'yon. Gano'n mo makukuha ang loob ng mga tao.
Gagawin ko 'yon nang malayo sa 'yo,
para maisip niyang hindi tayo konektado.
Nawala ng Cossack ang espada niya tapos ibabalik mo sa kanya.
Kalahati ng laban 'yong marunong kang umatras.
Lagi kang babagsak, lagi akong aatras.
Tingnan natin kung sino ang lalabas na mas buo ang mga buto.
Di mo siya puwedeng bayaran para lang may karapatan kang mabuhay, Cardoso.
Sarado ang tindahan para sa pahinga. Bumalik ka ng alas-singko, sir.
Sige, matulog ka na.
Ibigay mo ulit sa mundo 'yong gusto nito.
Daddy!
- Ano? - Dad!
- Diyos ko. - Ano'ng nangyari sa 'yo?
- Wala. - Ano? Ayos ka lang ba?
Oo, ayos lang ako.
Wag kang mag-alala.
- Pero… - Napilay lang.
'Yong balakang mo ba?
Hindi, napilay lang.
E, 'yang noo mo?
- Ito? - 'Yan, oo.
- Kaunting gasgas lang. - Kaunting gasgas?
- Nakipag-away ka na naman? - Hindi. Di ako nakikipag-away.
Talaga?
E, 'yong nakaraang buwan no'ng inatake mo 'yong butcher?
Di ko inatake 'yong butcher.
Inatake ko 'yong karne.
Sa presyong 'yon, parang hiniling niya na rin 'yon.
Pero ilegal 'yon. Pinagtatapon mo 'yong mga gamit, nagkalat ka.
Gagawin mo na bang krimen ang isang social protest?
Hindi. Ikaw ang kriminal dito. Di mo puwedeng gawin 'yon.
Maupo ka, Dad. Mag-usap tayo. Ano ba'ng nangyari?
- Wala. - Wag mong sabihin 'yan.
- Sabihin mo. - Wala. May batang nalilito at inaapi.
Isa na namang biktima ng masamang lipunan.
- 'Yon lang. - Magnanakaw ba?
Hindi. Ano?
Nakipag-away ka ba sa magnanakaw?
Hindi ako nakipag-away. Nag-usap kami.
- Di ako makapaniwala. - Tapos nagkagulo kami.
Wag mo nang ikuwento. Kasalanan ko 'to dahil iniwan kitang mag-isa.
Kailangan kitang bantayan. Di puwedeng mawala ka sa paningin ko.
- Tingnan mo ang mga ginagawa mo. - Tama na. Tinatakot mo 'ko.
Tinatakot kita?
Buti. Natatakot din naman ako.
Tuwing nagri-ring ang telepono, kinakabahan ako.
Laging pulis. O 'yong ospital. Dad, ano'ng nangyari sa 'yo?
Okay ka naman no'ng isang buwan.
Pero kaninang umaga may tumawag sa akin. Si…
Menéndez Roberts.
- Tinawagan ka niya? - Oo.
Ano'ng sabi niya?
"Sabihin mong naayos na 'yong isyu ni Cardoso."
Ang galing!
"Pakipasa ang mensaheng ito kay Mr. Rifkin."
Huhulaan kong ikaw 'yong Rifkin na 'to.
Kahapon lang.
E, sino ka bukas?
Alam mo, Dad.
Nandito ako para sabihin sa 'yo
na ito na ang huling beses na pagtatakpan kita.
Di mo ako sinumbong, di ba?
Hindi, di kita sinumbong. Pero 'yon na 'yon.
Ngayong taon lang, nasa Telefe news desk na 'ko,
sa 24th District Office,
sa San Martín National Institute,
sa Opisina ng Ombudsman at sa ENOUGH.
Maganda 'yong pangalang ENOUGH, di ba?
Hindi, tama na.
Tama na. Tingnan mo ang sarili mo.
Nakalimutan na ng anak ko ang moral na prinsipyo.
Prinsipyo?
Anong prinsipyo? Walang prinsipyo dito. Panloloko 'to.
Personal at araw-araw na panloloko 'to.
Paghahari 'to ng takot ng iisang tao. At ako ang natatakot.
Three weeks ago, nasa opisina ako
at sinabihan ako na may tumawag na federal officer
para tingnan kung maayos pa ba ang pag-uugali ko.
Importanteng naranasan mo mismo
kung paano ang inuusig at binabantayan.
Inuusig?
Tinatakot mo 'ko, Ms. Cohen.
Natatakot ako sa gagawin mo sa akin dahil akala mong pagmamahal 'yon.
Takot ako sa mga interogasyon mo. Mga pagpapahirap, sa totoo lang.
Anong mga interogasyon, Daddy?
'Yong mga tanong mo para malaman kung nakakaisip pa 'ko nang maayos.
"Ano'ng ginawa mo kahapon, Dad?"
"Ano'ng tanghalian mo kanina, Dad?"
Pag may isang maling sagot, kukuha ka na agad ng nars.
Dalawang maling sagot, dinadala mo 'ko sa nursing home.
Ang pinakakinatatakutan ko, 'yong magising akong tanga
tapos ilalagay mo 'ko sa home for the aged.
O mas malala pa, patitirahin mo 'ko sa bahay mo.
Siberia, dadaan sa La Horqueta.
Kaunti lang ang nakakatakot para sa akin.
Sa totoo lang… Isa lang.
Ikaw!
Pag pumupunta ka sa bahay, di ko sinasagot 'yong doorbell.
Please, wag mo na 'kong sundan.
Kulang 'yong mga park sa Buenos Aires para makapagtago sa 'yo.
Daddy naman!
Wag 'yan ang itawag mo.
Dad, gaya ng dati.
Mas gusto mo bang tawagin kitang Dr. Engels?
Akala mo ba hindi ko napansin?
Dr. Engels, ang psychoanalyst.
Dr. Federico Engels ng Freudian Institute.
Ano ba 'yan?
Bakit mo sinagot 'yong mga sulat?
Dahil halos imposible tayong magkaro'n ng normal na usapan.
'Yon ang pinakamainam na paraan para makinig ka.
Susulat ako kay Dr. Engels at sasabihin ko ang iniisip ko.
- Ang talino niyan. - Salamat.
Buti na lang matalino ka pa rin.
Nawala man 'yong passion mo, 'yong prinsipyo mo—
Tama na, Daddy.
Naaalala ko na parang kahapon lang
noong akala mong di nababagay ang mundo sa pinakamataas na bidder.
Wag ngayon, Daddy. Wag 'tong sermong 'to.
Siyempre, bago ng Gorriti Real Estate 'to.
Bago mo ipinagpalit sina Marx at Lenin para sa Dolce & Gabbana.
Mag-isip ka kaya ng bagong joke?
Ang reyna ng building management.
Na may 300-dolyar na bota.
Traydor sa sarili mong pangalan.
Pangit naman na pangalan.
Hindi pangit na pangalan ang Clara.
Clara Lemlich. May pinanindigan siya.
Tapos ako wala, di ba?
Clara Lemlich, na nanindigan para sa prinsipyo niya.
Eto na naman.
Nobyembre, 1948.
"Siyam na taong gulang lang ako."
Siyam na taong gulang lang ako.
Di pa kailanman nagtipon ang gano'n kadaming tao.
- Libo-libong mananahi. - "Nasa likod ako…"
Nasa likod ako kasama ng tatay ko.
Pinatong niya 'ko sa balikat niya para makakita ako.
Nagpatawag ng general assembly.
Si Gompers ang unang tagapagsalita tapos si Monserrat Bengorea,
si Palacios, at si Benvenuto.
Ang gaganda ng mga speech nila.
Pinag-usapan nila 'yong mga boss na mas importante ang ari-arian kaysa buhay
at kumikita ng mas malaki kaysa sa mga tao.
Lahat magaganda 'yong speech, 'yong mga salita nila.
Pero medyo di pa rin masigla 'yong pulong.
"Hanggang sa biglang…"
Hanggang sa biglang, sa tabi ko,
may payat na babae, teenager, tumayo siya,
tapos tumakbo siya sa entablado.
Walang takot siyang tumayo sa harap ng mga dakila.
Tapos sumigaw na siya ng Yiddish sa daan-daang tao.
Gaya ng inaasahan mo, iilan lang ang marunong mag-Yiddish noon.
Pero kaya niyang ipaintindi sa lahat ang sinasabi niya.
Si Clara Lemlich ang babaeng 'yon.
"Manggagawa ako,
nagdurusa rin sa di makataong kondisyon sa trabaho."
"Sawang-sawa na ako sa mga salitang
walang malasakit, hindi nakakabawas ng gutom natin,
o nagpapakalma sa galit natin."
"Iminumungkahi kong magpatawag tayo agad ng welga."
Nagkaro'n ng sandaling katahimikan.
Tapos biglang umalingawngaw ang sigaw ng mga tao,
habang humahampas ang mga paa sa sahig…
Humihingi na ng pahintulot ang delegado.
Nagsigawan naman ang libo-libong tao, "Oo!"
Nang may iisang tinig.
"Sigurado ba kayo?"
"Handa n'yo bang ialay ang buhay n'yo para dito?"
Tatlong libong kamay ang itinaas.
Sabi naman ng tatay ko habang hawak ako,
"Itaas mo ang kamay mo, 'nak. Itaas mo. Sinasabi ko sa 'yo."
Tapos itinaas ko ang maliit kong kamay.
Tumitibok na parang tambol ang siyam na taong gulang kong puso.
Habang nanunumpa ang tatay ko at libo-libo pang iba.
"Kung magiging taksil ako sa adhikain na pinili ko ngayon,
nawa'y mangalay ang kamay na ito sa bisig na humahawak nito."
- "At sumigaw…" - At sumigaw ang delegado…
- "Nagdeklara na ng welga!" - Nagdeklara na ng welga!
- Tapos pumalakpak… - Tapos pumalakpak lahat, Clara!
Makalipas ang ilang taon, ipinanganak ka
na may sobrang lakas na iyak.
Sinabi ko sa nanay mo,
"Esther, 'yan ang lakas ni Clara Lemlich."
- "Ang pangalan niya." - "Pangalan niya!"
- "'Yon ang passion na likas sa 'yo!" - 'Yon ang passion na likas sa 'yo!
Anak ko.
- Dito muna tayo. - Ang ganda no'n, Dad.
Oo.
Ngayon, makalipas ang 60 taon,
na-realize kong pinanganak niya ang KGB.
Walang hiya ka, Dad.
Kung susumpa kang di mo ako susundan do'n, pupunta ako.
Dad, hindi lang naman pangalan ang Clara para sa akin.
Sumpa ang Clara para sa akin.
Lahat ng nasa school no'ng naging ten sila,
binigyan sila ng bisikleta, o kung ano.
Kopya ng Das Kapital ang binigay mo sa 'kin.
Ten lang ako no'n, Dad.
Naaalala mo si Patricia? 'Yong may bangs?
Oo, siyempre naaalala ko.
'Yong nag-iisang kaibigan ko.
Isang araw, sabi niyang naniniwala siya sa Diyos.
Nalito talaga ako.
"Dad, sabi ni Patricia naniniwala daw siya sa Diyos. Ano'ng sasabihin ko?"
"Sabihin mong lilipas din 'yan."
Sinabi ko sa kanya 'yon tapos sinabi niya sa nanay niya.
Tapos sa tatay niya na sinabi naman sa lahat.
Kinabukasan, walang kahit sino sa buong bloke
na gustong makipaglaro sa akin.
Mag-isa lang ako.
Mag-isa lang ako buong kabataan ko.
Di makatarungan.
May sarili kang pinaniwalaan kaya hanga ako sa 'yo.
Umalis ka sa party. Nirespeto ko 'yon.
Nagprotesta ka para sa karapatang pantao, sa soberanya ng Malvinas, sa demokrasya.
Nagprotesta ka sa sarili mong boses, hindi sa akin o sa iba.
Gusto mong baguhin ang mundo at nagustuhan mo 'yon.
Oo, nagustuhan ko.
- Nagbago ka rin. - Nagbabago tayong lahat, Dad.
Mundo lang ang hindi nagbabago.
- Ano'ng nangyari sa 'yo? - Ano'ng nangyari sa 'kin?
Dad, nagpakasal ako, nagkaro'n ng dalawang anak, nabuhay.
Nilalabanan ko 'yong mga laban na kaya kong ipanalo. Mas matalino na 'ko.
Ngayon gustong makipaglaro ng buong bloke sa 'yo.
Pinakasalan mo si Ricky, 'yong palangiting surgeon.
Dahil sa sobrang paniningil at paggamot sa mayayaman,
nakabili siya ng bahay sa La Horqueta.
Ayan, matibay ang paniniwala ng mga anak mo sa telebisyon dahil sa Netflix.
Nakikipaglaro rin sa kanila 'yong ibang bata.
'Yon ang bagong utopia.
Lahat nakikipaglaro sa lahat.
- Ako, hindi. - Aalis na 'ko.
Inaalagaan ko ang mga kaaway ko, di ko pinapabayaan.
- Di ko sila kinakalimutan. - E, ano'ng ginagawa mo?
Nagpi-picket ka sa butcher shop.
Diyos ko, napakadali lang sa 'yo lahat. Sa totoo lang, naiinggit ako sa 'yo.
Alam mo kung saan ka kampi. Pero bakit mo nilalabanan 'yong mga tapos na?
Hindi nag-e-exist 'yong rebolusyon mo. Luma na 'yan. Tapos na.
Nakita mo ba 'yong mga tao, 'yong mga minamahal na masa?
Wala silang pakialam.
Wala rin akong oras para pumunta sa rebolusyon mo.
Sobrang busy ko, Dad.
Kailangan ko nang magtrabaho.
Magbibigay ako kung mayro'ng kapalit. Naiintindihan mo?
Nagkamali ako.
Hindi ka na pala matalino.
Alam kong walang nagbago.
Ano'ng akala mo, tanga ako?
Kaya nga
ang tanging sagot sa iskandalo, ang magalit, kuha mo?
Dapat magalit!
Ayoko na, Daddy. Tama na.
Hello, Rappaport.
Tama na, Dad.
Hello, Rappaport.
Di ako nakikipaglaro.
Sige na, gusto mo 'to no'ng bata ka pa.
Pero ngayon hindi ko na maalala.
Rappaport, kumusta ang pamilya mo?
Hindi ako si Rappaport.
Kumusta ang tindahan ng sapatos?
Hindi ako si Rappaport.
Hi, Rappaport. Kumusta?
Hindi ako si Rappaport. Wag mo akong tapikin sa likod.
Sino ka ba sa akala mo
para sabihin kung paano ko babatiin si Rappaport?
Baliw ka na, Dad.
Patawarin mo 'ko.
Ako ang patawarin mo, Daddy.
Kailangan may gawin ako sa 'yo.
Hindi, wala kang kailangang gawin.
Gusto kong lumipat ka na.
Ayoko nang pagala-gala ka sa kalye. Gusto kong ligtas ka.
Determinado ako.
- Excuse muna, may gagawin pa ako. - Saan ka pupunta, Daddy?
Dad, makinig ka sa 'kin, please. Maupo muna tayo rito, okay?
May naisip ako na gusto kong sabihin sa 'yo.
Makinig ka.
Ganito…
Bibigyan kita ng tatlong option, okay? Kailangan mong pumili.
Unang option, titira ka sa akin.
- Sarili mong kuwarto na may banyo… - Ayoko.
Ikalawang option.
May nakuhang magandang bahay na malapit sa amin si Ricky, ang palangiting surgeon.
Dinalhan kita nito para makita mo. Ang Larches Residences.
Ayoko.
May Ikatlong Option ako.
Ito 'yong pinaka-ayaw ko,
pero susubukan ko ng isang buwan para makita ko kung ano'ng mangyayari.
Tumira ka sa bahay mo.
- Okay. - Pero wag kang magtatago sa akin.
Tanggapin mo 'yong mga pagbisita ko kahit once a week lang,
at wag ka nang pumunta sa park.
Ayokong lumalabas ka sa kalye, Dad.
Isa pa, may kailangan kang puntahan tuwing tanghali.
Nilibot ko na 'to. Ang ganda.
Bibigyan ka nila ng tanghalian saka may mga activity din sa hapon.
Sa Uspallata Senior Center.
Sa anong center?
- Uspallata Center. - Oh.
Bibigyan ka nila ng… Ganito.
Mga activity. Basahin mo.
"One o'clock."
"Ipapakita ni Dr. Alfredo Mantovani ang audiovisual guide
sa kalinisan at pag-iwas sa sakit para sa matatanda."
"Mabuhay ang Kalinisan."
Bale…
"Two o'clock. Mabuhay ang Folk Music. Isang Guacho guitar jam."
Masaya 'yan.
"Sa 3:30 p.m. naman, Mabuhay ang Arts at Crafts workshop,
na sinu-supervise ni Mrs. Graciela Raimúndez."
Okay. Balikan natin.
May exile tayo sa La Horqueta,
may isla ng diyablo, at may "oldergarten" tayo.
Ayoko, ayoko, ayoko.
Excuse me muna, aalis na 'ko.
Kiss para kay Daddy.
Maraming kiss. Ayan, salamat.
Idedemanda kita, Dad.
Pumunta ako sa abogado pagkatapos mong kunin 'yong butcher shop.
Kaya kong ideklara na ako ang tagapag-alaga mo.
Marami raw ebidensiya
na nagpapatunay na di mo na kaya, pisikal man o mental,
na alagaan ang sarili mo.
Isang buong kasaysayan ng pag-atake, pagbabanta,
at panggagaya ng ibang tao.
Daddy, nakikita kitang ganyan dito, gamit 'yang walker mo.
Gusto kitang protektahan.
Nakikiusap ako,
wag mo 'kong piliting tumawag sa abogado.
Kung lalayas ka, hahanapin kita.
Handa ako na magalit ka sa akin kung 'yon ang kailangan.
Seryoso ka ba?
Oo.
Clarita, may kailangan akong sabihin sa 'yo.
Nagsulat ako ng liham para mabasa mo pag namatay na 'ko,
pero mas mabuti kung malaman mo na ngayon.
Ano'ng nangyayari? Tinatakot mo ako.
Kami ng nanay mo,
nagkasundo talaga kami.
Gusto kong lagi mo 'yong tatandaan.
Bagong Taon, 1959.
Nagse-celebrate kami no'n sa Young Workers Club,
at habang umiinom kami ng cider,
binabanggit namin ang dialectical materialism,
binabanggit namin ang surplus value,
at nakaka-pick up kami ng babae.
Tapos biglang may balita galing sa Cuba.
Pumasok si Fidel sa Havana.
Nagtagumpay ang rebolusyon.
Nagkaroon ng mainit na usapan tungkol sa dapat gawin, sa hindi dapat gawin,
na para bang may magagawa pa kami habang nasa Villa Crespo, di ba?
Nagdebate 'yong mga tao.
Nag-away at nagkasagutan na lahat.
Tapos nakita ko 'yong babaeng nakaupo
na may luhang pumapatak sa mukha niya at sa radyo.
Si Esther 'yon, ang nanay mo.
Nakaramdam ako ng malasakit.
Makalipas ang ilang taon, ipinanganak ka, ang pinakamamahal kong anak.
Okay naman, perfect lahat.
Hanggang sa Oktubre 1992.
Ika-3 ng Oktubre.
Ano'ng nangyari?
Na-in love ako.
Nagmahal ako, Clarita, sa una at tanging pagkakataon sa buhay ko.
Sumabog ang puso ko.
Dad, di ko alam ang sasabihin ko. Pero tao ka lang naman.
Twenty years old siya, 53 ako.
- Ano? - Oo.
- Saan mo siya nakilala? - Sa AMIA library.
Nasa main table ako,
tapos may nakita akong magandang babae, si Ana Grimberg,
nag-aaral siya.
Tumingala siya at ngumiti sa akin.
Ni hindi ako makapagsalita.
Bumalik siya sa libro niya.
Mukha siyang malungkot.
Halatang mag-isa lang siya.
Tumayo siya't umalis.
Kailangan ko siyang kausapin.
Kaya ko kaya?
Kinausap ko siya.
Kinausap ko siya
at kusang dumaloy ang mga salita sa pagitan namin nang ilang oras,
at makalipas ang ilang araw, sa apartment naman niya sa Finochietto Street.
'Yon ang pinakamasayang panahon ng buhay ko.
Sabi niya, niligtas ko raw siya sa pagpapakamatay.
Nailigtas ko siya sa huling sandali, Clarita.
Sa huling sandali talaga.
Dahil sa akin, hindi siya namatay.
- Oh. - Pero kasal ako kay Esther, e.
Wala akong magawa.
Lumipat siya sa Israel para magsimula ng bagong buhay.
Makalipas ang anim na buwan, nakatanggap ako ng sulat.
Ang sabi, "Nanganak ako."
Babae.
Tapos kada isa o dalawang taon,
may sulat, maikli lang.
Tapos, katahimikan.
Wala na.
Three months ago, nakatanggap ako ng telegram galing sa Israeli Embassy
na sinasabing pupuntahan ako ni Sergeant Grimberg
sa susunod na Biyernes, alas singko ng hapon.
Eksaktong alas singko, dumating si Sergeant Grimberg.
Babae.
'Yon na nga, si Sergeant Grimberg,
siya 'yong anak ko.
Thirty-two years old.
Kamukha ng nanay niya. Maganda.
Pumunta talaga siya sa Buenos Aires para makilala ako.
Isasama niya 'ko para manirahan sa kanya.
Kaya kailangan kong sabihin sa 'yo.
Next month, pupunta kami sa Israel.
Doon na 'ko titira sa mga huling araw ko.
Kaya, ayon.
Wala kang dapat ipag-alala.
Ba't di mag-aalala, Dad? Ang sinasabi mo sa 'kin…
Di rin 'to madali para sa akin, 'nak.
Pero gaya ng iniisip mo, kailangan kong sabihin sa 'yo.
Naiintindihan mo ba?
- Gusto ko siyang makilala. - Oo naman.
Kapatid mo siya.
- Kailan ko siya puwede makita? - Sa isang araw, sa Biyernes.
Sa tanghalian. Libre ko.
Hindi, ako na ang magbabayad, Daddy, para do'n tayo sa maganda.
Sige.
Okay. Congrats.
Nakuha mo na sa wakas ang gusto mo, anak na sundalo.
Hindi, umupo ka. Saan ka pupunta, 'nak?
Late na 'ko, Dad. Naka-double park 'yong sled ko.
Malayo ang Siberia.
- Magkita tayo sa Biyernes. - Halika, maupo ka.
Kita tayo sa Biyernes, Dad.
Halika, Clarita. Teka, Rappaport.
Hello, Rappaport!
Rappaport, ano'ng nangyari sa 'yo?
Dati kang matangkad at blonde.
Pero ngayon…
Rappaport, Rappaport.
Rappaport.
Gawa-gawa mo lang lahat 'yon.
Siyempre.
Putang ina ka talaga.
Sa sarili mo pang anak.
Ginawa ko 'yon para magligtas ng buhay.
Ang sarili ko.
Gago, Diyos ko.
Gusto nila akong ipadala sa nursing home.
Wala nang panahon para mag-dalawang isip.
Wala pa akong nakilalang mas malalang anak ng puta
sa kasaysayan ng mga anak at puta.
Magiging parang tupa ka sana sa concentration camp
para bitayin sa mga puno ng larch.
Di ko gagawin 'yon sa sarili kong anak. Kahit kailan.
Hindi ko na siya anak. Kasabwat siya.
At saka, di ka makakalusot. Sa makalawa, sa Biyernes…
Sa Biyernes, nasa Quemú Quemú ako o Hong Kong.
Quemú Quemú… Sus.
Di ka nga aabot sa bayan nang ganyan.
Aalis ako. 'Yong di nila ako mahahanap.
Talaga? Paano 'yong anak mo? Iisipin niyang patay ka na.
Anong klaseng lalaki ka?
Wala kang pakialam sa kahit kanino, tanda.
Mag-iiwan ako ng sulat. 'Yon na.
Padadalhan ko siya ng sulat para ipaliwanag 'yong pag-uugali ko.
Tapos.
Rodrigo?
Imposibleng si Rodrigo 'yan. Mas malaki siya, e.
Ang ganda ng drawing, Laurita. Kamukhang-kamukha.
Paano mo ako nahanap?
Maghanap ka't makikita mo, mahal. May utang ka sa akin, di ba?
Oo.
Eto.
Teka. 500 libo ang utang mo. Ni hindi 'to umabot ng 100.
Uy.
Uy, halika.
Halika. Sige na.
- Ano 'yon? - Halika rito.
- Magpapaliwanag ako. - Ano?
Na puno ng gago at adik 'tong park?
Wala pa 'kong pera pero maghahanap ako.
No'ng tumatawag ka ng 3 a.m. para magpabili ng coke,
sinabi ko bang, "Hindi ko kaya"?
- Hindi. - Nabigo ba kita?
Alam ko, pasensiya na.
Lintik! Naiinis talaga ako sa mga taong walang moralidad!
Halika, bata.
Halika rito!
Wag kang malikot, punyeta!
Kalma lang, lintik.
Kailangang seryosohin mo ako, Laurita. Seryosohin mo ako.
Dahil kung hindi, di ko na mababawi 'yong pera ko.
Kung di ko makukuha ang pera ko, di ka na tatanda.
- Bukas, alas-otso sa gazebo. - Bigyan mo pa 'ko ng oras. Hindi ko—
Halika rito.
Uy, makinig ka.
Wag mong sabihing, "Hindi ko kaya," Laurita.
Ikaw 'yong makinang di sumusuko, okay?
Tanungin mo ang mga magulang mo.
Magbenta ka.
- O kaya ibenta mo ang sarili mo. - Hindi.
Pero babawiin ko ang pera ko.
- Bukas, alas-otso sa gazebo. - Hindi.
Wag na wag kang aalis, girl.
Mali 'yon.
Diyos ko naman.
Walang kuwentang siyudad.
Pati ikaw mararamdaman mong wala kang kuwenta.
Bye, girl. Kita tayo bukas.
Miss!
Okay ka lang, miss?
Naku po…
Ano ba 'yan?
Dito. Eto.
Gamitin mo 'to kung kailangan mo.
Salamat po.
Ayos lang. Walang anuman.
Nagpapautang ba 'yong lalaking 'yon?
Hindi, dealer siya.
Nagbebenta siya.
- Nagbebenta siya ng droga. - Wala kang pambayad sa kanya?
Diyos ko.
Makinig ka sa payo ko, umalis ka agad.
Kung maaari, sa malayong-malayo.
Iwan mo 'yong siyudad kung kailangan.
Di ko alam…
Sumakay ka ng tren kahit di mo alam ang pupuntahan.
- Pero umalis ka, dear. Makinig ka. - Hindi.
Bakit? Bakit kailangan kong umalis?
Titigilan ko na lahat 'yon.
Tatlong buwan na 'kong di gumagamit.
Nag-enroll ako sa art school.
- Gusto mong ipakita ko? - Oo naman, dear.
Pumupunta ako sa park araw-araw.
Lahat ng oras ko nasa pagguhit.
Kasi gusto kong gumawa ng tama sa buhay ko.
Pero di pa rin sapat.
Wag mong gawin 'yan sa drawing mo, dear.
Hindi, ang gaganda niyan. Wag mong gawin 'yan.
Pakinggan mo ang payo ko, umalis ka na at pumunta ka sa malayo.
Hindi.
Di ka makakatakas sa kanila.
Para silang tindahan na may branch kung saan-saan.
Tama siya.
Kailangan nating gumawa ng ibang klaseng aksiyon.
Sabihin mo, miss.
May plano ka ba sa Biyernes?
Hindi ko alam.
Maoospital ako sa Biyernes. O baka patay na.
Hindi, hindi ka maoospital.
Magtiwala ka sa 'kin.
Hindi ka mamamatay. Hindi ka mamamatay.
Okay, dear?
Oras?
Sampung minuto bago alas otso.
Ayos.
Ano'ng pangalan ko?
'Yan na naman? Ilang beses ko bang sasabihin?
Ano'ng pangalan ko?
Donato.
Buong pangalan.
Severino Donato.
Mas kilala bilang…
"Ang Paos" Donato.
Ayos lang ba? Pumasa ba 'ko?
General Commissioner Severino "Ang Paos" Donato.
Okay, ikaw naman. Ano'ng pangalan mo?
Ako si 'Tang ina mo.
Ano'ng pangalan mo?
"Nauutal" Robledo.
"Utal" Robledo.
Paano naging "Nauutal" Robledo? Nauutal ka ba?
E, ikaw, paos ka?
Sus.
"Utal" Robledo, sir. Utal Robledo.
Di niya tatanungin ang tungkol sa buhay ko bago ako barilin.
Baka mabanggit sa usapan.
Sa mga ganitong sitwasyon, importante ang mga detalye.
Parang machine gun 'yong "utal".
Utal.
Magpakilala ka at sabihin mong,
"First Sergeant Evaristo 'Utal' Robledo."
Hindi, hindi ko sinasabi 'yan.
Gagawin ko 'yong sinabi kong gagawin ko dito, period.
Na sobra-sobra na nga, e.
Naninigarilyo ako.
Naninigarilyo.
Di na ako nakahawak ng sigarilyo sa loob ng 32 taon.
Nakilala kita tapos ngayon naninigarilyo na 'ko. Grabe.
Ginagawa ko 'to para sa babaeng 'yon, para di niya kailangan ibenta ang sarili,
pero di na 'ko magtatagal pa dito.
Para kang bomba, tanda.
Pag-usapan natin 'yong kasaysayan, sir.
Ano'ng kasalanan ko sa 'yo? Ipaliwanag mo.
Wala dito 'yong gago kahapon at wala rin siya ngayon.
Di na natin siya kailangan bayaran. Tama, di ba?
Sa ngayon.
Paano 'yong trabaho mo?
Binanggit ba ang pagsisante sa 'yo pagkatapos namin mag-usap?
Sa ngayon.
Pagdating niya dito,
lumapit ka sa kanya at sabihing, "Magandang hapon."
"First Sergeant Evaristo 'Utal' Robledo."
"Gusto kang kausapin ni General Commissioner Donato."
"Ang Paos ang tawag sa kanya."
Dalhin mo siya dito tapos 'yon na.
Tapos na ang trabaho mo.
Tapos maglalakad ako.
Uuwi ako at malalaman ko na lang kapag nanood ako ng balita.
Di ko lang maintindihan.
Kung ikaw ang makikipag-usap sa kanya,
ba't pa 'ko kailangan?
- Di ko maintindihan. - 'Yong mga detalye, Antonio.
Magmumukha akong may tauhan, may organisasyon.
Ngayon na, Cardoso. Ngayon na.
Aalis na 'ko.
Hindi, do'n sa kabila. Doon ka.
Ano 'yon, tanda?
Robledo, Evaristo. "Utal." Nice to meet you.
Ganito, 'yong boss ko… Si General Commissioner Donato, nando'n.
Gusto ka niyang makausap.
- Boss mo? - Oo.
Tauhan niya 'ko. Siya ang gustong makipagkita sa 'yo.
- Sino ka ba? - Tauhan niya 'ko.
Pero sino ka?
Robledo.
Evaristo. Utal.
Pamilyar ka. Di ba tayo magkakilala?
Hindi.
Hindi, sir. Hindi mo 'ko kilala.
Hindi. Hindi mo 'ko kilala, dahil… Alam mo? Ganito…
Wala lang naman ako.
- Ano'ng ibig mong sabihin? - Wala lang ako.
Hindi ako nag-e-exist.
Pero makinig ka. Please, makinig ka kasi…
'Yong importanteng tao, na gusto kang makita, siya…
Di ako puwede, busy ako.
- 'Yong commissioner… - Di nga ako puwede, busy ako!
Ay, di ko naintindihan, e.
Mukhang di pala siya puwede. Busy raw siya.
Makinig ka nga, loko.
Ako ba ang kausap mo?
Oo, ikaw, Al Capone.
- Halika. - Bakit ba?
Ayaw kong sumigaw. Halika.
Laurita Martínez. Limandaang libo.
Pamilyar ba ang pangalan? Pamilyar ba ang halagang 'yon?
Ano?
Dito, 'nak.
Halika at makipag-usap kay Daddy.
Iwanan ko na kayo para makapag-usap kayo.
Ano'ng problema kay Laura Martínez? Sino ka ba?
Ako si Commissioner Donato.
- Kung akala ng putang 'yon… - Anak ko ang putang 'yon.
Maupo ka.
- Okay. - Tingnan mo nga naman.
May tatay pala ang babaeng 'yon.
Hindi ako ang tunay niyang ama, ibang klaseng ama ako.
Marami akong anak.
Ako si Donato, Ang Paos.
Di pa kita kilala.
Sa kinatatayuan mo, siyempre hindi.
Kayong mga bata, di kayo nagre-research.
Kaya humahandusay na lang kayo sa kanal.
Tuturuan na kita.
Sa ika-32 na Presinto ka siguro nagtatrabaho.
Ako ang namamahala sa buong Timog.
Mula Belgrano Avenue hanggang Riachuelo River.
Malinaw na sigurong wala akong oras para sa maliliit na bagay.
Si Gordillo ang bahala do'n.
Rogelio Gordillo.
"Two-Heads."
Utal!
Hindi niya alam ang Two-Heads.
Wag mong banggain si Utal, okay?
Tour guide siya sa mga lugar na wala nang bumabalik.
- Malinaw ba 'yon? - Wag nang paligoy-ligoy.
Wag kang ganyan. Naiinis ako at di 'yan maganda para sa 'yo.
Pag-usapan natin ang problema mo.
Ang babaeng 'yon, si Laurita. Hindi ako masaya sa kanya.
Tinuturing kong personal na kabiguan na nalulong siya sa cocaine.
Aaminin ko.
Pero sinaktan mo daw siya. Hindi rin ako masaya do'n.
Alam kong kailangan mong bantayan ang teritoryo mo,
pero kami na ang bahala.
Wala kang pakialam dito.
Pamilya ko siya at di ka na niya guguluhin.
Naiintindihan mo ba? Kalimutan mo na siya.
Di mo siya nakilala.
Kalimutan mo na siya o baka ikaw ang maging alaala.
Sinasabi mo bang sasaktan ako ng dalawang matanda?
Siyempre hindi.
Wala kaming sasaktan.
Hindi ako makikipaglaban sa 'yo. Mapapatay mo 'ko sa isang dampi.
Pero di mo puwedeng banggain si Utal.
Niloloko mo ba 'ko? Tama na 'tong kalokohang 'to.
Ano'ng ginagawa n'yo dito kahapon?
- Di ko maalala. - Hindi?
Gamit mo 'to, o. May mga mata ako sa likod ng ulo ko.
- Binabalaan lang kita, ha? - Asan 'yong babae?
Nagkakamali ka.
'Tang ina n'yo! Ayaw na ayaw kong binabastos ako!
Una 'yong babae, tapos ngayon itong matatanda.
May karatula ba akong "tanga" dito?
- Di ko alam, sir, di ako nakakakita. - Tama na.
Sabihin mo kung sino ka at nasaan 'yong babae.
- Ako si Donato, Ang Paos. - Wala akong pakialam! Asan siya?
Wala akong pakialam!
Alam ng presinto na nandito ako.
Kung wala pa ako ng alas-nuwebe, magpapadala sila ng tao.
Iniisip mo pa ring tanga ako? Asan 'yong babae?
Bawal akong magsabi ng kahit ano.
Makinig ka, sa lansangan ako nakatira.
Binabastos mo 'ko sa lansangan, sa tahanan ko.
- Asan siya? - Ako si Commissioner Donato.
Tingnan natin kung paano ka lalaban, Commissioner.
- Bitawan mo 'ko! - Asan ang mga tao mo? Di ko sila makita.
Pakawalan mo siya.
Pakawalan mo siya, lintik! Kundi tatawag ako ng pulis!
Nagsasalita si Utal!
May isa sa sulok na 'to. Tatawagin ko siya.
- Bumalik ka dito. - Tatawagin ko siya.
Tanda!
Hoy! Ano 'to?
Ano 'to? Baliw na matanda na may hawak na kutsilyo.
Ni hindi mo 'ko makita!
May nakikita akong asul na anino na may dugo sa loob.
Lumapit ka, tutusukin kita. Sinusumpa ko, mahuhuli kita, gago.
Tama na, Utal. Aalis na 'ko.
Nakakainis 'tong matatanda. Asan na ba 'yong babaeng 'yon?
Tumakas ka, loko ka!
Hindi, Cardoso.
- Naduwag ka, gago! - Cardoso!
Lugar ko 'to, naiintindihan mo?
Ako si Antonio Cardoso, duwag!
Istorbohin mo pa ako ulit, puputulin ko 'yang bayag mo!
Gagawin kong salad 'yang bayag mo, putang ina!
Wag! Wag, gago ka!
Wag, gago! Wag!
Cardoso!
Cardoso, halika.
Umupo ka rito kung gusto mo.
Gusto kong…
Wag kang magsalita, please!
Gusto ko lang sabihin sa 'yo
na, sa totoo lang, na-miss talaga kita, Cardoso.
Sabi mo, e.
Gusto ko ring ipahayag ang kagalakan ko na nakalabas ka na ng ospital.
Ang tanging pinagsisisihan ko lang,
e, hindi mo 'ko pinapasok para bisitahin ka.
Siyempre hindi kita papapasukin.
Baka sabihin mo sa kanilang doktor ka at putulin mo 'yong paa ko.
Labindalawang araw tayong di nagsama.
Tama ka. Hindi kita sinisisi.
Hindi, sabi ko sa kanila,
"Kahit sabihin niyang siya si Favaloro na ni-reincarnate,
wag n'yong papasukin."
Di kita sinisisi.
- Di na rin ako gumagawa ng kuwento. - Talaga.
Seryoso ako.
Simula no'ng insidente sa tarantadong 'yon,
kung saan masasabi kong napakagaling ng inasta mo.
Simula pa kay Sergeant Cabral, wala nang gano'n katapang sa bansa.
Mula noong araw na 'yon, nagpakatotoo na 'ko.
No'ng Biyernes na 'yon, dumating si Clara no'ng tanghalian
at sinabi ko ang totoo.
Kawawa.
May luha sa mga mata niya
kaya nagpasya akong sabihin ang totoo.
Aaminin ko na mas napadali
ang desisyon ko
dahil di na ulit nagpakita si Laurita.
Pero puwede sana akong magsinungaling ulit pero ayaw ko.
Delikado ang bibig ko.
Ginawa ka nitong si Utal Robledo at muntik ka nang mamatay.
Nakabuo ito ng isang pamilyang Israeli at sinaktan ang puso ng anak ko.
Mananahimik na 'ko.
Dahil bibig mo ang pinag-uusapan natin,
nalaman ng abogado ng komite na wala talagang ENOUGH.
Pinalayas nila ako, pati sa boiler.
Walang separation pay.
Patawarin mo ako.
Nangako ka pa kay Laurita
na tutulungan mo siya sa problema niya sa kriminal na 'yon.
Ngayon,
di natin alam kung ano'ng nangyari sa kawawang babaeng 'yon.
At dahil nag-iimbentaryo na rin tayo,
si Rodrigo.
Bumalik na siya, di ba?
Ngayon, 3,000 pesos na ang sinisingil niya.
Kaya landslide ang pagkatalo mo. Five-zero.
Sinisiguro ko sa 'yo na di na kailangan pa ng asin ang mga sugat ko.
At isa pa, hindi ako si Sergeant Cabral.
Nabugbog si Cabral pero ako hindi.
Sa totoo lang, muntik ko nang mabugbog ang gagong 'yon, e.
Kung mahuli ko 'yon… Tingnan mo 'to.
Kita mo ba 'to?
Gamit no'ng gagong 'yon.
Galing 'to sa jacket niya pero kahit na.
Muntik ko siyang masaktan bago niya 'ko matamaan.
Alam mo ang nakita ko?
Sa kama ko sa ospital, may lumulutang sa itaas ko,
nakita ko ang itsura niya na may matinding takot.
Nanlaki ang mga mata niya no'ng ilabas ko ang kutsilyo ko.
Di siya nakagalaw.
Takot na takot siya. Di na niya naintindihan.
Paano niya maiintindihan? Paano?
Diyos ko. Ganito…
Kahit sobrang labo ng paningin ko,
nakita kong dilat na dilat 'yong mga mata niya
at nakatitig sa 'kin.
Dahil nakita niya kung sino ako.
Tinitiyak ko sa 'yong nakita niya talaga.
Nakita niya kung sino ako.
Makinig ka, sigurado akong matatagalan pa
bago ako guguluhin ng hayop na 'yon.
Kailangan ko 'tong ipa-frame.
Sa kasamaang palad, kailangan ko nang umalis.
'Yan ang pinakamagandang balita ngayong araw.
Inaasahan nila ako sa nursing home sa tanghali.
Tumutunog 'yong bell ng alas-dose. Kapag nahuli ako, pinapagalitan ako.
Nasa kinder na ulit ako.
Kailangan kong magmadali kasi araw-araw akong tinatawagan ni Clara.
Hindi na rin ako pupunta sa park tuwing weekend.
Do'n na 'ko sa La Horqueta.
Sinabi nila sa akin sa ospital na nakalabas ka na.
Kaya ako pumunta dito para tingnan kung nandito ka.
Dahil kailangan kong humingi ng tawad at sabihin sa 'yo ang totoo.
Ako si León Schwartz.
'Yon ang totoo kong pangalan.
Aktibista ako noong kabataan ko. 'Yon ang totoo.
Pero dahil sa buhay, pamilya at anak,
nag-alala na 'ko kung paano maghanap ng pagkain.
Sa huling 41 taon ng aktibong buhay ko,
naging waiter ako sa Imperio Coffee House sa Villa Crespo.
'Yon lang.
Waiter.
Nagretiro ako sa edad na 73.
Gusto ko sanang magtrabaho pa nang mas matagal,
pero madaldal kasi ako kaya naiistorbo 'yong mga customer.
Kaya ngayon at buong buhay ko,
wala akong kuwenta.
Isang taong walang kuwenta.
'Yan ang totoo.
Ba-bye, Antonio.
Sana maging maayos kayo ng kutsilyo mo.
Oh, wow.
Di mo talaga mapigilang magsinungaling.
Sinabi ko 'yong totoo.
Anong katotohanan, sir?
Hindi mo alam kung paano sabihin ang totoo.
Makinig ka…
Para sa lahat ng oras na magkasama tayo.
Sabihin mo ang totoo.
Sinabi ko na ang totoo. Wala nang iba.
Hindi, sir.
Ikaw, waiter? Sus.
Hindi ka lang siguro basta waiter.
Seryoso, ano'ng trabaho mo?
Naging waiter ako, wala nang iba.
Waiter lang.
Maliban sa maikling panahon
sa film industry.
Ano? Nagtrabaho ka sa mga pelikula?
Pelikula ang tawag mo,
film industry ang tawag namin.
Ano namang trabaho mo?
Di ko matatawag na trabaho.
Sa maikling panahon, naging producer at direktor/screenwriter ako.
Producer at direktor.
At screenwriter.
Ayan. Sabi ko nang nangsisinungaling ka, e!
Malaking bagay 'yon!
- Puwede naman. - Oo.
Napakahirap noon.
Kasagsagan ng dekada '70 'yon. Mga blacklist.
'Yong pinakamahusay naming mga artist, pinatay o pinalayas sa bansa.
Takot na takot ang lahat.
Naparalisa talaga 'yong industriya.
Nakipagkompetisyon ako sa Cannes
sa isang dokumentaryo
tungkol sa mga kilusang paglaya sa Latin America.
Wow, Cannes!
Oo, Cannes. Marami akong narinig tungkol diyan, oo.
Maliit na passion project 'yon.
Hindi ko naman akalaing mananalo 'yon ng Golden Shell.
Hindi nga? Ano'ng pangalan ng pelikula?
Ang Dumudugong Ugat ng Inang Kalikasan.
Kinilabutan ako.
Kahit kulang kami sa pera, matapang naman kami.
- Naiintindihan mo? - Oo.
Tapos biglang tumunog ang telepono.
Alas dos ng umaga.
Hindi nga? Sino 'yon?
'Yong film industry.
"Kailangan natin ng mabilisang solusyon at matibay na aksiyon."
I-imagine mo ang konteksto.
Oo naman. Na-i-imagine ko.
So, ano'ng gagawin ko?
Ano? Ano'ng ginawa mo?
Mahabang kuwento na 'yon.
Isang napakahaba at komplikadong kuwento.
Susubukan kong ibuod para sa 'yo.
STRANGERS IN THE PARK
BASE SA DULANG I'M NOT RAPPAPORT, NI HERD GARDNER
Nagsalin ng Subtitle: SM Sacay